% Mahabharata: Santiparvan % Electronic text (C) Bhandarkar Oriental Research Institute, % Pune, India, 1999 % On the basis of the text entered by Muneo Tokunaga et al., % revised by John Smith, Cambridge, et al. ___________________________________________________________________ THIS TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Classical Sanskrit Extended (CSX) encoding: description character =ASCII long a à 224 long A â 226 long i ã 227 long I ä 228 long u å 229 long U æ 230 vocalic r ç 231 vocalic R è 232 long vocalic r é 233 vocalic l ë 235 long vocalic l í 237 velar n ï 239 velar N ð 240 palatal n ¤ 164 palatal N ¥ 165 retroflex t ñ 241 retroflex T ò 242 retroflex d ó 243 retroflex D ô 244 retroflex n õ 245 retroflex N ö 246 palatal s ÷ 247 palatal S ø 248 retroflex s ù 249 retroflex S ú 250 anusvara ü 252 capital anusvara ý 253 visarga þ 254 long e ¹ 185 long o º 186 l underbar × 215 r underbar Ÿ 159 n underbar ­ 173 k underbar É 201 t underbar  194 Other characters of the CSX encoding table are not included. Unless indicated otherwise, accents have been dropped in order to facilitate word search. For a comprehensive list of CSX and other GRETIL encodings and formats see: www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil/gretdiac.pdf and www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil/gretdias.pdf ___________________________________________________________________ 12,001.000*0001_01 nàràyaõaü namaskçtya naraü caiva narottamam 12,001.000*0001_02 devãü sarasvatãü caiva tato jayam udãrayet 12,001.000*0002_01 dvaipàyanauùñhapuñaniþsçtam aprameyaü 12,001.000*0002_02 puõyaü pavitram atha pàpaharaü ÷ivaü ca 12,001.000*0002_03 yo bhàrataü samadhigacchati vàcyamànaü 12,001.000*0002_04 kiü tasya puùkarajalair abhiùecanena 12,001.000*0002_05 yo go÷ataü kaõa[na]ka÷çïgamayaü dadàti 12,001.000*0002_06 vipràya vedaviduùe ca bahu÷rutàya 12,001.000*0002_07 ekàü ca bhàratakathàü ÷çõuyàt samagràü 12,001.000*0002_08 tulyaü phalaü bhavati tasya ca tasya ceti 12,001.000*0003_01 vyàsaü vasiùñhanaptàraü ÷akteþ pautram akalmaùam 12,001.000*0003_02 parà÷aràtmajaü vande ÷ukatàtaü taponidhim 12,001.000*0003_03 vyàsàya viùõuråpàya vyàsaråpàya viùõave 12,001.000*0003_04 namo vai brahmanidhaye vàsiùñhàya namo namaþ 12,001.000*0003_05 namo dharmàya mahate namaþ kçùõàya vedhase 12,001.000*0003_06 bràhmaõebhyo namaskçtya dharmàn vakùyàmi ÷à÷vatàn 12,001.000*0003_07 namo bhagavate tasmai vyàsàyàmitatejase 12,001.000*0003_08 yasya prasàdàd vakùyàmi nàràyaõakathàm imàm 12,001.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,001.001a kçtodakàs te suhçdàü sarveùàü pàõóunandanàþ 12,001.001c viduro dhçtaràùñra÷ ca sarvà÷ ca bharatastriyaþ 12,001.002a tatra te sumahàtmàno nyavasan kurunandanàþ 12,001.002c ÷aucaü nivartayiùyanto màsam ekaü bahiþ puràt 12,001.003a kçtodakaü tu ràjànaü dharmàtmànaü yudhiùñhiram 12,001.003c abhijagmur mahàtmànaþ siddhà brahmarùisattamàþ 12,001.004a dvaipàyano nàrada÷ ca devala÷ ca mahàn çùiþ 12,001.004c devasthàna÷ ca kaõva÷ ca teùàü ÷iùyà÷ ca sattamàþ 12,001.005a anye ca vedavidvàüsaþ kçtapraj¤à dvijàtayaþ 12,001.005c gçhasthàþ snàtakàþ sarve dadç÷uþ kurusattamam 12,001.006a abhigamya mahàtmànaþ påjità÷ ca yathàvidhi 12,001.006c àsaneùu mahàrheùu vivi÷us te maharùayaþ 12,001.007a pratigçhya tataþ påjàü tatkàlasadç÷ãü tadà 12,001.007c paryupàsan yathànyàyaü parivàrya yudhiùñhiram 12,001.008a puõye bhàgãrathãtãre ÷okavyàkulacetasam 12,001.008c à÷vàsayanto ràjànaü vipràþ ÷atasahasra÷aþ 12,001.009a nàradas tv abravãt kàle dharmàtmànaü yudhiùñhiram 12,001.009c vicàrya munibhiþ sàrdhaü tatkàlasadç÷aü vacaþ 12,001.010a bhavato bàhuvãryeõa prasàdàn màdhavasya ca 12,001.010c jiteyam avaniþ kçtsnà dharmeõa ca yudhiùñhira 12,001.011a diùñyà muktàþ stha saügràmàd asmàl lokabhayaükaràt 12,001.011c kùatradharmarata÷ càpi kaccin modasi pàõóava 12,001.012a kaccic ca nihatàmitraþ prãõàsi suhçdo nçpa 12,001.012c kaccic chriyam imàü pràpya na tvàü ÷okaþ prabàdhate 12,001.013 yudhiùñhira uvàca 12,001.013a vijiteyaü mahã kçtsnà kçùõabàhubalà÷rayàt 12,001.013c bràhmaõànàü prasàdena bhãmàrjunabalena ca 12,001.014a idaü tu me mahad duþkhaü vartate hçdi nityadà 12,001.014c kçtvà j¤àtikùayam imaü mahàntaü lobhakàritam 12,001.015a saubhadraü draupadeyàü÷ ca ghàtayitvà priyàn sutàn 12,001.015c jayo 'yam ajayàkàro bhagavan pratibhàti me 12,001.016a kiü nu vakùyati vàrùõeyã vadhår me madhusådanam 12,001.016c dvàrakàvàsinã kçùõam itaþ pratigataü harim 12,001.017a draupadã hataputreyaü kçpaõà hatabàndhavà 12,001.017c asmatpriyahite yuktà bhåyaþ pãóayatãva màm 12,001.018a idam anyac ca bhagavan yat tvàü vakùyàmi nàrada 12,001.018c mantrasaüvaraõenàsmi kuntyà duþkhena yojitaþ 12,001.019a yo 'sau nàgàyutabalo loke 'pratiratho raõe 12,001.019c siühakhelagatir dhãmàn ghçõã dànto yatavrataþ 12,001.020a à÷rayo dhàrtaràùñràõàü mànã tãkùõaparàkramaþ 12,001.020c amarùã nityasaürambhã kùeptàsmàkaü raõe raõe 12,001.021a ÷ãghràstra÷ citrayodhã ca kçtã càdbhutavikramaþ 12,001.021c gåóhotpannaþ sutaþ kuntyà bhràtàsmàkaü ca sodaraþ 12,001.022a toyakarmaõi yaü kuntã kathayàm àsa såryajam 12,001.022c putraü sarvaguõopetam avakãrõaü jale purà 12,001.022d*0004_01 ma¤jåùàyàü samàdhàya gaïgàsrotasy amajjayat 12,001.023a yaü såtaputraü loko 'yaü ràdheyaü càpy amanyata 12,001.023c sa jyeùñhaputraþ kuntyà vai bhràtàsmàkaü ca màtçjaþ 12,001.024a ajànatà mayà saükhye ràjyalubdhena ghàtitaþ 12,001.024c tan me dahati gàtràõi tålarà÷im ivànalaþ 12,001.025a na hi taü veda pàrtho 'pi bhràtaraü ÷vetavàhanaþ 12,001.025c nàhaü na bhãmo na yamau sa tv asmàn veda suvrataþ 12,001.026a gatà kila pçthà tasya sakà÷am iti naþ ÷rutam 12,001.026c asmàkaü ÷amakàmà vai tvaü ca putro mamety atha 12,001.027a pçthàyà na kçtaþ kàmas tena càpi mahàtmanà 12,001.027c atipa÷càd idaü màtary avocad iti naþ ÷rutam 12,001.028a na hi ÷akùyàmy ahaü tyaktuü nçpaü duryodhanaü raõe 12,001.028c anàryaü ca nç÷aüsaü ca kçtaghnaü ca hi me bhavet 12,001.029a yudhiùñhireõa saüdhiü ca yadi kuryàü mate tava 12,001.029c bhãto raõe ÷vetavàhàd iti màü maüsyate janaþ 12,001.030a so 'haü nirjitya samare vijayaü sahake÷avam 12,001.030c saüdhàsye dharmaputreõa pa÷càd iti ca so 'bravãt 12,001.031a tam avocat kila pçthà punaþ pçthulavakùasam 12,001.031c caturõàm abhayaü dehi kàmaü yudhyasva phalgunam 12,001.032a so 'bravãn màtaraü dhãmàn vepamànaþ kçtà¤jaliþ 12,001.032c pràptàn viùahyàü÷ caturo na haniùyàmi te sutàn 12,001.033a pa¤caiva hi sutà màtar bhaviùyanti hi te dhruvam 12,001.033c sakarõà và hate pàrthe sàrjunà và hate mayi 12,001.034a taü putragçddhinã bhåyo màtà putram athàbravãt 12,001.034c bhràtéõàü svasti kurvãthà yeùàü svasti cikãrùasi 12,001.035a tam evam uktvà tu pçthà visçjyopayayau gçhàn 12,001.035c so 'rjunena hato vãro bhràtà bhràtrà sahodaraþ 12,001.036a na caiva vivçto mantraþ pçthàyàs tasya và mune 12,001.036c atha ÷åro maheùvàsaþ pàrthenàsau nipàtitaþ 12,001.037a ahaü tv aj¤àsiùaü pa÷càt svasodaryaü dvijottama 12,001.037c pårvajaü bhràtaraü karõaü pçthàyà vacanàt prabho 12,001.038a tena me dåyate 'tãva hçdayaü bhràtçghàtinaþ 12,001.038c karõàrjunasahàyo 'haü jayeyam api vàsavam 12,001.039a sabhàyàü kli÷yamànasya dhàrtaràùñrair duràtmabhiþ 12,001.039c sahasotpatitaþ krodhaþ karõaü dçùñvà pra÷àmyati 12,001.040a yadà hy asya giro råkùàþ ÷çõomi kañukodayàþ 12,001.040c sabhàyàü gadato dyåte duryodhanahitaiùiõaþ 12,001.041a tadà na÷yati me krodhaþ pàdau tasya nirãkùya ha 12,001.041c kuntyà hi sadç÷au pàdau karõasyeti matir mama 12,001.042a sàdç÷yahetum anvicchan pçthàyàs tava caiva ha 12,001.042c kàraõaü nàdhigacchàmi kathaü cid api cintayan 12,001.043a kathaü nu tasya saügràme pçthivã cakram agrasat 12,001.043c kathaü ca ÷apto bhràtà me tat tvaü vaktum ihàrhasi 12,001.044a ÷rotum icchàmi bhagavaüs tvattaþ sarvaü yathàtatham 12,001.044c bhavàn hi sarvavid vidvàül loke veda kçtàkçtam 12,001.044d*0005_01 anàgate vartamàne trailokye nàtra saü÷ayaþ 12,002.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,002.001a sa evam uktas tu munir nàrado vadatàü varaþ 12,002.001c kathayàm àsa tat sarvaü yathà ÷aptaþ sa såtajaþ 12,002.002a evam etan mahàbàho yathà vadasi bhàrata 12,002.002c na karõàrjunayoþ kiü cid aviùahyaü bhaved raõe 12,002.003a guhyam etat tu devànàü kathayiùyàmi te nçpa 12,002.003c tan nibodha mahàràja yathà vçttam idaü purà 12,002.004a kùatraü svargaü kathaü gacchec chastrapåtam iti prabho 12,002.004c saügharùajananas tasmàt kanyàgarbho vinirmitaþ 12,002.005a sa bàlas tejasà yuktaþ såtaputratvam àgataþ 12,002.005c cakàràïgirasàü ÷reùñhe dhanurvedaü gurau tava 12,002.006a sa balaü bhãmasenasya phalgunasya ca làghavam 12,002.006c buddhiü ca tava ràjendra yamayor vinayaü tathà 12,002.007a sakhyaü ca vàsudevena bàlye gàõóivadhanvanaþ 12,002.007c prajànàm anuràgaü ca cintayàno vyadahyata 12,002.008a sa sakhyam agamad bàlye ràj¤à duryodhanena vai 12,002.008c yuùmàbhir nityasaüdviùño daivàc càpi svabhàvataþ 12,002.009a vidyàdhikam athàlakùya dhanurvede dhanaüjayam 12,002.009c droõaü rahasy upàgamya karõo vacanam abravãt 12,002.010a brahmàstraü vettum icchàmi sarahasyanivartanam 12,002.010b*0006_01 aho citraü mahac citraü viparãtam idaü jagat 12,002.010b*0006_02 yenàpatrapate sàdhur asàdhus tena tuùyati 12,002.010c arjunena samo yuddhe bhaveyam iti me matiþ 12,002.011a samaþ putreùu ca snehaþ ÷iùyeùu ca tava dhruvam 12,002.011c tvatprasàdàn na màü bråyur akçtàstraü vicakùaõàþ 12,002.012a droõas tathoktaþ karõena sàpekùaþ phalgunaü prati 12,002.012c dauràtmyaü càpi karõasya viditvà tam uvàca ha 12,002.013a brahmàstraü bràhmaõo vidyàd yathàvac caritavrataþ 12,002.013c kùatriyo và tapasvã yo nànyo vidyàt kathaü cana 12,002.014a ity ukto 'ïgirasàü ÷reùñham àmantrya pratipåjya ca 12,002.014c jagàma sahasà ràmaü mahendraü parvataü prati 12,002.015a sa tu ràmam upàgamya ÷irasàbhipraõamya ca 12,002.015c bràhmaõo bhàrgavo 'smãti gauraveõàbhyagacchata 12,002.016a ràmas taü pratijagràha pçùñvà gotràdi sarva÷aþ 12,002.016c uùyatàü svàgataü ceti prãtimàü÷ càbhavad bhç÷am 12,002.017a tatra karõasya vasato mahendre parvatottame 12,002.017c gandharvai ràkùasair yakùair devai÷ càsãt samàgamaþ 12,002.018a sa tatreùv astram akarod bhçgu÷reùñhàd yathàvidhi 12,002.018c priya÷ càbhavad atyarthaü devagandharvarakùasàm 12,002.019a sa kadà cit samudrànte vicarann à÷ramàntike 12,002.019c ekaþ khaógadhanuùpàõiþ paricakràma såtajaþ 12,002.020a so 'gnihotraprasaktasya kasya cid brahmavàdinaþ 12,002.020c jaghànàj¤ànataþ pàrtha homadhenuü yadçcchayà 12,002.021a tad aj¤ànakçtaü matvà bràhmaõàya nyavedayat 12,002.021c karõaþ prasàdayaü÷ cainam idam ity abravãd vacaþ 12,002.022a abuddhipårvaü bhagavan dhenur eùà hatà tava 12,002.022c mayà tatra prasàdaü me kuruùveti punaþ punaþ 12,002.023a taü sa vipro 'bravãt kruddho vàcà nirbhartsayann iva 12,002.023c duràcàra vadhàrhas tvaü phalaü pràpnuhi durmate 12,002.024a yena vispardhase nityaü yadarthaü ghañase 'ni÷am 12,002.024c yudhyatas tena te pàpa bhåmi÷ cakraü grasiùyati 12,002.025a tata÷ cakre mahãgraste mårdhànaü te vicetasaþ 12,002.025c pàtayiùyati vikramya ÷atrur gaccha naràdhama 12,002.026a yatheyaü gaur hatà måóha pramattena tvayà mama 12,002.026c pramattasyaivam evànyaþ ÷iras te pàtayiùyati 12,002.027a tataþ prasàdayàm àsa punas taü dvijasattamam 12,002.027c gobhir dhanai÷ ca ratnai÷ ca sa cainaü punar abravãt 12,002.028a nedaü madvyàhçtaü kuryàt sarvaloko 'pi vai mçùà 12,002.028c gaccha và tiùñha và yad và kàryaü te tat samàcara 12,002.029a ity ukto bràhmaõenàtha karõo dainyàd adhomukhaþ 12,002.029c ràmam abhyàgamad bhãtas tad eva manasà smaran 12,003.001 nàrada uvàca 12,003.001a karõasya bàhuvãryeõa pra÷rayeõa damena ca 12,003.001c tutoùa bhçgu÷àrdålo guru÷u÷råùayà tathà 12,003.002a tasmai sa vidhivat kçtsnaü brahmàstraü sanivartanam 12,003.002c provàcàkhilam avyagraü tapasvã sutapasvine 12,003.003a viditàstras tataþ karõo ramamàõo ''÷rame bhçgoþ 12,003.003c cakàra vai dhanurvede yatnam adbhutavikramaþ 12,003.004a tataþ kadà cid ràmas tu carann à÷ramam antikàt 12,003.004c karõena sahito dhãmàn upavàsena kar÷itaþ 12,003.005a suùvàpa jàmadagnyo vai visrambhotpannasauhçdaþ 12,003.005c karõasyotsaïga àdhàya ÷iraþ klàntamanà guruþ 12,003.006a atha kçmiþ ÷leùmamayo màüsa÷oõitabhojanaþ 12,003.006c dàruõo dàruõaspar÷aþ karõasyàbhyà÷am àgamat 12,003.007a sa tasyorum athàsàdya bibheda rudhirà÷anaþ 12,003.007c na cainam a÷akat kùeptuü hantuü vàpi guror bhayàt 12,003.008a saüda÷yamàno 'pi tathà kçmiõà tena bhàrata 12,003.008c guruprabodha÷aïkã ca tam upaikùata såtajaþ 12,003.009a karõas tu vedanàü dhairyàd asahyàü vinigçhya tàm 12,003.009c akampann avyathaü÷ caiva dhàrayàm àsa bhàrgavam 12,003.010a yadà tu rudhireõàïge parispçùño bhçgådvahaþ 12,003.010c tadàbudhyata tejasvã saütapta÷ cedam abravãt 12,003.011a aho 'smy a÷ucitàü pràptaþ kim idaü kriyate tvayà 12,003.011c kathayasva bhayaü tyaktvà yàthàtathyam idaü mama 12,003.012a tasya karõas tadàcaùña kçmiõà paribhakùaõam 12,003.012c dadar÷a ràmas taü càpi kçmiü såkarasaünibham 12,003.013a aùñapàdaü tãkùõadaüùñraü såcãbhir iva saüvçtam 12,003.013c romabhiþ saüniruddhàïgam alarkaü nàma nàmataþ 12,003.014a sa dçùñamàtro ràmeõa kçmiþ pràõàn avàsçjat 12,003.014c tasminn evàsçksaüklinne tad adbhutam ivàbhavat 12,003.015a tato 'ntarikùe dadç÷e vi÷varåpaþ karàlavàn 12,003.015c ràkùaso lohitagrãvaþ kçùõàïgo meghavàhanaþ 12,003.016a sa ràmaü prà¤jalir bhåtvà babhàùe pårõamànasaþ 12,003.016c svasti te bhçgu÷àrdåla gamiùyàmi yathàgatam 12,003.017a mokùito narakàd asmi bhavatà munisattama 12,003.017c bhadraü ca te 'stu nandi÷ ca priyaü me bhavatà kçtam 12,003.018a tam uvàca mahàbàhur jàmadagnyaþ pratàpavàn 12,003.018c kas tvaü kasmàc ca narakaü pratipanno bravãhi tat 12,003.019a so 'bravãd aham àsaü pràg gçtso nàma mahàsuraþ 12,003.019c purà devayuge tàta bhçgos tulyavayà iva 12,003.020a so 'haü bhçgoþ sudayitàü bhàryàm apaharaü balàt 12,003.020c maharùer abhi÷àpena kçmibhåto 'pataü bhuvi 12,003.021a abravãt tu sa màü krodhàt tava pårvapitàmahaþ 12,003.021c måtra÷leùmà÷anaþ pàpa nirayaü pratipatsyase 12,003.022a ÷àpasyànto bhaved brahmann ity evaü tam athàbruvam 12,003.022c bhavità bhàrgave ràma iti màm abravãd bhçguþ 12,003.023a so 'ham etàü gatiü pràpto yathà naku÷alaü tathà 12,003.023c tvayà sàdho samàgamya vimuktaþ pàpayonitaþ 12,003.024a evam uktvà namaskçtya yayau ràmaü mahàsuraþ 12,003.024c ràmaþ karõaü tu sakrodham idaü vacanam abravãt 12,003.025a atiduþkham idaü måóha na jàtu bràhmaõaþ sahet 12,003.025c kùatriyasyaiva te dhairyaü kàmayà satyam ucyatàm 12,003.026a tam uvàca tataþ karõaþ ÷àpabhãtaþ prasàdayan 12,003.026c brahmakùatràntare såtaü jàtaü màü viddhi bhàrgava 12,003.027a ràdheyaþ karõa iti màü pravadanti janà bhuvi 12,003.027c prasàdaü kuru me brahmann astralubdhasya bhàrgava 12,003.028a pità gurur na saüdeho vedavidyàpradaþ prabhuþ 12,003.028c ato bhàrgava ity uktaü mayà gotraü tavàntike 12,003.029a tam uvàca bhçgu÷reùñhaþ saroùaþ prahasann iva 12,003.029c bhåmau nipatitaü dãnaü vepamànaü kçtà¤jalim 12,003.030a yasmàn mithyopacarito astralobhàd iha tvayà 12,003.030c tasmàd etad dhi te måóha brahmàstraü pratibhàsyati 12,003.031a anyatra vadhakàlàt te sadç÷ena sameyuùaþ 12,003.031c abràhmaõe na hi brahma dhruvaü tiùñhet kadà cana 12,003.032a gacchedànãü na te sthànam ançtasyeha vidyate 12,003.032c na tvayà sadç÷o yuddhe bhavità k÷atriyo bhuvi 12,003.033a evam uktas tu ràmeõa nyàyenopajagàma saþ 12,003.033c duryodhanam upàgamya kçtàstro 'smãti càbravãt 12,004.001 nàrada uvàca 12,004.001a karõas tu samavàpyaitad astraü bhàrgavanandanàt 12,004.001c duryodhanena sahito mumude bharatarùabha 12,004.002a tataþ kadà cid ràjànaþ samàjagmuþ svayaüvare 12,004.002c kaliïgaviùaye ràjan ràj¤a÷ citràïgadasya ca 12,004.003a ÷rãmadràjapuraü nàma nagaraü tatra bhàrata 12,004.003c ràjànaþ ÷ata÷as tatra kanyàrthaü samupàgaman 12,004.004a ÷rutvà duryodhanas tatra sametàn sarvapàrthivàn 12,004.004c rathena kà¤canàïgena karõena sahito yayau 12,004.005a tataþ svayaüvare tasmin saüpravçtte mahotsave 12,004.005c samàpetur nçpatayaþ kanyàrthe nçpasattama 12,004.006a ÷i÷upàlo jaràsaüdho bhãùmako vakra eva ca 12,004.006c kapotaromà nãla÷ ca rukmã ca dçóhavikramaþ 12,004.007a sçgàla÷ ca mahàràja strãràjyàdhipati÷ ca yaþ 12,004.007c a÷okaþ ÷atadhanvà ca bhojo vãra÷ ca nàmataþ 12,004.008a ete cànye ca bahavo dakùiõàü di÷am à÷ritàþ 12,004.008c mlecchàcàryà÷ ca ràjànaþ pràcyodãcyà÷ ca bhàrata 12,004.009a kà¤canàïgadinaþ sarve baddhajàmbånadasrajaþ 12,004.009c sarve bhàsvaradehà÷ ca vyàghrà iva madotkañàþ 12,004.010a tataþ samupaviùñeùu teùu ràjasu bhàrata 12,004.010c vive÷a raïgaü sà kanyà dhàtrãvarùadharànvità 12,004.011a tataþ saü÷ràvyamàõeùu ràj¤àü nàmasu bhàrata 12,004.011c atyakràmad dhàrtaràùñraü sà kanyà varavarõinã 12,004.012a duryodhanas tu kauravyo nàmarùayata laïghanam 12,004.012c pratyaùedhac ca tàü kanyàm asatkçtya naràdhipàn 12,004.013a sa vãryamadamattatvàd bhãùmadroõàv upà÷ritaþ 12,004.013c ratham àropya tàü kanyàm àjuhàva naràdhipàn 12,004.014a tam anvayàd rathã khaógã bhaddhagodhàïgulitravàn 12,004.014c karõaþ ÷astrabhçtàü ÷reùñhaþ pçùñhataþ puruùarùabha 12,004.015a tato vimardaþ sumahàn ràj¤àm àsãd yudhiùñhira 12,004.015c saünahyatàü tanutràõi rathàn yojayatàm api 12,004.016a te 'bhyadhàvanta saükruddhàþ karõaduryodhanàv ubhau 12,004.016c ÷aravarùàõi mu¤canto meghàþ parvatayor iva 12,004.017a karõas teùàm àpatatàm ekaikena kùureõa ha 12,004.017c dhanåüùi sa÷aràvàpàny apàtayata bhåtale 12,004.018a tato vidhanuùaþ kàü÷ cit kàü÷ cid udyatakàrmukàn 12,004.018c kàü÷ cid udvahato bàõàn ratha÷aktigadàs tathà 12,004.019a làghavàd àkulãkçtya karõaþ praharatàü varaþ 12,004.019c hatasåtàü÷ ca bhåyiùñhàn avajigye naràdhipàn 12,004.020a te svayaü tvarayanto '÷vàn yàhi yàhãti vàdinaþ 12,004.020c vyapeyus te raõaü hitvà ràjàno bhagnamànasàþ 12,004.021a duryodhanas tu karõena pàlyamàno 'bhyayàt tadà 12,004.021c hçùñaþ kanyàm upàdàya nagaraü nàgasàhvayam 12,005.001 nàrada uvàca 12,005.001a àviùkçtabalaü karõaü j¤àtvà ràjà tu màgadhaþ 12,005.001c àhvayad dvairathenàjau jaràsaüdho mahãpatiþ 12,005.002a tayoþ samabhavad yuddhaü divyàstraviduùor dvayoþ 12,005.002c yudhi nànàpraharaõair anyonyam abhivarùatoþ 12,005.003a kùãõabàõau vidhanuùau bhagnakhaógau mahãü gatau 12,005.003c bàhubhiþ samasajjetàm ubhàv api balànvitau 12,005.004a bàhukaõñakayuddhena tasya karõo 'tha yudhyataþ 12,005.004c bibheda saüdhiü dehasya jarayà ÷leùitasya ha 12,005.005a sa vikàraü ÷arãrasya dçùñvà nçpatir àtmanaþ 12,005.005c prãto 'smãty abravãt karõaü vairam utsçjya bhàrata 12,005.006a prãtyà dadau sa karõàya màlinãü nagarãm atha 12,005.006c aïgeùu nara÷àrdåla sa ràjàsãt sapatnajit 12,005.007a pàlayàm àsa campàü tu karõaþ parabalàrdanaþ 12,005.007c duryodhanasyànumate tavàpi viditaü tathà 12,005.008a evaü ÷astrapratàpena prathitaþ so 'bhavat kùitau 12,005.008c tvaddhitàrthaü surendreõa bhikùito varmakuõóale 12,005.009a sa divye sahaje pràdàt kuõóale paramàrcite 12,005.009c sahajaü kavacaü caiva mohito devamàyayà 12,005.010a vimuktaþ kuõóalàbhyàü ca sahajena ca varmaõà 12,005.010c nihato vijayenàjau vàsudevasya pa÷yataþ 12,005.011a bràhmaõasyàbhi÷àpena ràmasya ca mahàtmanaþ 12,005.011c kuntyà÷ ca varadànena màyayà ca ÷atakratoþ 12,005.012a bhãùmàvamànàt saükhyàyàü rathànàm ardhakãrtanàt 12,005.012c ÷alyàt tejovadhàc càpi vàsudevanayena ca 12,005.013a rudrasya devaràjasya yamasya varuõasya ca 12,005.013c kuberadroõayo÷ caiva kçpasya ca mahàtmanaþ 12,005.014a astràõi divyàny àdàya yudhi gàõóãvadhanvanà 12,005.014c hato vaikartanaþ karõo divàkarasamadyutiþ 12,005.015a evaü ÷aptas tava bhràtà bahubhi÷ càpi va¤citaþ 12,005.015c na ÷ocyaþ sa naravyàghro yuddhe hi nidhanaü gataþ 12,006.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,006.001a etàvad uktvà devarùir viraràma sa nàradaþ 12,006.001c yudhiùñhiras tu ràjarùir dadhyau ÷okapariplutaþ 12,006.002a taü dãnamanasaü vãram adhovadanam àturam 12,006.002c niþ÷vasantaü yathà nàgaü parya÷runayanaü tathà 12,006.003a kuntã ÷okaparãtàïgã duþkhopahatacetanà 12,006.003c abravãn madhuràbhàùà kàle vacanam arthavat 12,006.004a yudhiùñhira mahàbàho nainaü ÷ocitum arhasi 12,006.004c jahi ÷okaü mahàpràj¤a ÷çõu cedaü vaco mama 12,006.005a yatitaþ sa mayà pårvaü bhràtryaü j¤àpayituü tava 12,006.005c bhàskareõa ca devena pitrà dharmabhçtàü vara 12,006.006a yad vàcyaü hitakàmena suhçdà bhåtim icchatà 12,006.006c tathà divàkareõoktaþ svapnànte mama càgrataþ 12,006.007a na cainam a÷akad bhànur ahaü và snehakàraõaiþ 12,006.007c purà pratyanunetuü và netuü vàpy ekatàü tvayà 12,006.008a tataþ kàlaparãtaþ sa vairasyoddhukùaõe rataþ 12,006.008c pratãpakàrã yuùmàkam iti copekùito mayà 12,006.009a ity ukto dharmaràjas tu màtrà bàùpàkulekùaõaþ 12,006.009c uvàca vàkyaü dharmàtmà ÷okavyàkulacetanaþ 12,006.010a bhavatyà gåóhamantratvàt pãóito 'smãty uvàca tàm 12,006.010c ÷a÷àpa ca mahàtejàþ sarvalokeùu ca striyaþ 12,006.010e na guhyaü dhàrayiùyantãty atiduþkhasamanvitaþ 12,006.011a sa ràjà putrapautràõàü saübandhisuhçdàü tathà 12,006.011c smarann udvignahçdayo babhåvàsvasthacetanaþ 12,006.012a tataþ ÷okaparãtàtmà sadhåma iva pàvakaþ 12,006.012c nirvedam akarod dhãmàn ràjà saütàpapãóitaþ 12,007.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,007.001a yudhiùñhiras tu dharmàtmà ÷okavyàkulacetanaþ 12,007.001c ÷u÷oca duþkhasaütaptaþ smçtvà karõaü mahàratham 12,007.002a àviùño duþkha÷okàbhyàü niþ÷vasaü÷ ca punaþ punaþ 12,007.002c dçùñvàrjunam uvàcedaü vacanaü ÷okakar÷itaþ 12,007.003a yad bhaikùam àcariùyàma vçùõyandhakapure vayam 12,007.003c j¤àtãn niùpuruùàn kçtvà nemàü pràpsyàma durgatim 12,007.004a amitrà naþ samçddhàrthà vçttàrthàþ kuravaþ kila 12,007.004c àtmànam àtmanà hatvà kiü dharmaphalam àpnumaþ 12,007.005a dhig astu kùàtram àcàraü dhig astu balam aurasam 12,007.005c dhig astv amarùaü yenemàm àpadaü gamità vayam 12,007.006a sàdhu kùamà damaþ ÷aucam avairodhyam amatsaraþ 12,007.006c ahiüsà satyavacanaü nityàni vanacàriõàm 12,007.007a vayaü tu lobhàn mohàc ca stambhaü mànaü ca saü÷ritàþ 12,007.007c imàm avasthàm àpannà ràjyale÷abubhukùayà 12,007.008a trailokyasyàpi ràjyena nàsmàn ka÷ cit praharùayet 12,007.008c bàndhavàn nihatàn dçùñvà pçthivyàm àmiùaiùiõaþ 12,007.009a te vayaü pçthivãhetor avadhyàn pçthivãsamàn 12,007.009c saüparityajya jãvàmo hãnàrthà hatabàndhavàþ 12,007.010a àmiùe gçdhyamànànàm a÷unàü naþ ÷unàm iva 12,007.010c àmiùaü caiva no naùñam àmiùasya ca bhojinaþ 12,007.011a na pçthivyà sakalayà na suvarõasya rà÷ibhiþ 12,007.011c na gavà÷vena sarveõa te tyàjyà ya ime hatàþ 12,007.012a saüyuktàþ kàmamanyubhyàü krodhàmarùasamanvitàþ 12,007.012c mçtyuyànaü samàruhya gatà vaivasvatakùayam 12,007.013a bahu kalyàõam icchanta ãhante pitaraþ sutàn 12,007.013c tapasà brahmacaryeõa vandanena titikùayà 12,007.014a upavàsais tathejyàbhir vratakautukamaïgalaiþ 12,007.014c labhante màtaro garbhàüs tàn màsàn da÷a bibhrati 12,007.015a yadi svasti prajàyante jàtà jãvanti và yadi 12,007.015c saübhàvità jàtabalàs te dadyur yadi naþ sukham 12,007.015e iha càmutra caiveti kçpaõàþ phalahetukàþ 12,007.016a tàsàm ayaü samàrambho nivçttaþ kevalo 'phalaþ 12,007.016c yad àsàü nihatàþ putrà yuvàno mçùñakuõóalàþ 12,007.017a abhuktvà pàrthivàn bhogàn çõàny anavadàya ca 12,007.017c pitçbhyo devatàbhya÷ ca gatà vaivasvatakùayam 12,007.018a yadaiùàm aïga pitarau jàtau kàmamayàv iva 12,007.018c saüjàtabalaråpeùu tadaiva nihatà nçpàþ 12,007.019a saüyuktàþ kàmamanyubhyàü krodhaharùàsama¤jasàþ 12,007.019c na te janmaphalaü kiü cid bhoktàro jàtu karhi cit 12,007.020a pà¤càlànàü kuråõàü ca hatà eva hi ye 'hatàþ 12,007.020c te vayaü tv adhamàül lokàn prapadyema svakarmabhiþ 12,007.021a vayam evàsya lokasya vinà÷e kàraõaü smçtàþ 12,007.021c dhçtaràùñrasya putreõa nikçtyà pratyapatsmahi 12,007.022a sadaiva nikçtipraj¤o dveùñà màyopajãvanaþ 12,007.022c mithyàvçttaþ sa satatam asmàsv anapakàriùu 12,007.023a aü÷akàmà vayaü te ca na càsmàbhir na tair jitam 12,007.023c na tair bhukteyam avanir na nàryo gãtavàditam 12,007.024a nàmàtyasamitau kathyaü na ca ÷rutavatàü ÷rutam 12,007.024c na ratnàni paràrdhyàni na bhår na draviõàgamaþ 12,007.024d*0007_01 asmaddveùeõa saütaptaþ sukhaü na smeha vindati 12,007.025a çddhim asmàsu tàü dçùñvà vivarõo hariõaþ kç÷aþ 12,007.025c dhçtaràùñrasya nçpateþ saubalena niveditaþ 12,007.026a taü pità putragçddhitvàd anumene 'naye sthitam 12,007.026c anavekùyaiva pitaraü gàïgeyaü viduraü tathà 12,007.026e asaü÷ayaü dhçtaràùñro yathaivàhaü tathà gataþ 12,007.027a aniyamyà÷uciü lubdhaü putraü kàmava÷ànugam 12,007.027c patito ya÷aso dãptàd ghàtayitvà sahodaràn 12,007.028a imau vçddhau ca ÷okàgnau prakùipya sa suyodhanaþ 12,007.028c asmatpradveùasaüyuktaþ pàpabuddhiþ sadaiva hi 12,007.029a ko hi bandhuþ kulãnaþ saüs tathà bråyàt suhçjjane 12,007.029c yathàsàv uktavàn kùudro yuyutsur vçùõisaünidhau 12,007.030a àtmano hi vayaü doùàd vinaùñàþ ÷à÷vatãþ samàþ 12,007.030c pradahanto di÷aþ sarvàs tejasà bhàskarà iva 12,007.031a so 'smàkaü vairapuruùo durmantripragrahaü gataþ 12,007.031c duryodhanakçte hy etat kulaü no vinipàtitam 12,007.031e avadhyànàü vadhaü kçtvà loke pràptàþ sma vàcyatàm 12,007.032a kulasyàsyàntakaraõaü durmatiü pàpakàriõam 12,007.032c ràjà ràùñre÷varaü kçtvà dhçtaràùñro 'dya ÷ocati 12,007.033a hatàþ ÷åràþ kçtaü pàpaü viùayaþ svo vinà÷itaþ 12,007.033c hatvà no vigato manyuþ ÷oko màü rundhayaty ayam 12,007.034a dhanaüjaya kçtaü pàpaü kalyàõenopahanyate 12,007.034b*0008_01 khyàpanenànutàpena dànena tapasàpi và 12,007.034b*0008_02 nivçttyà tãrthagamanàc chrutismçtijapena ca 12,007.034c tyàgavàü÷ ca punaþ pàpaü nàlaü kartum iti ÷rutiþ 12,007.035a tyàgavठjanmamaraõe nàpnotãti ÷rutir yadà 12,007.035c pràptavartmà kçtamatir brahma saüpadyate tadà 12,007.036a sa dhanaüjaya nirdvaüdvo munir j¤ànasamanvitaþ 12,007.036c vanam àmantrya vaþ sarvàn gamiùyàmi paraütapa 12,007.037a na hi kçtsnatamo dharmaþ ÷akyaþ pràptum iti ÷rutiþ 12,007.037c parigrahavatà tan me pratyakùam arisådana 12,007.038a mayà nisçùñaü pàpaü hi parigraham abhãpsatà 12,007.038c janmakùayanimittaü ca ÷akyaü pràptum iti ÷rutiþ 12,007.039a sa parigraham utsçjya kçtsnaü ràjyaü tathaiva ca 12,007.039c gamiùyàmi vinirmukto vi÷oko vijvaras tathà 12,007.040a pra÷àdhi tvam imàm urvãü kùemàü nihatakaõñakàm 12,007.040c na mamàrtho 'sti ràjyena na bhogair và kuråttama 12,007.041a etàvad uktvà vacanaü dharmaràjo yudhiùñhiraþ 12,007.041c vyupàramat tataþ pàrthaþ kanãyàn pratyabhàùata 12,008.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,008.001a athàrjuna uvàcedam adhikùipta ivàkùamã 12,008.001c abhinãtataraü vàkyaü dçóhavàdaparàkramaþ 12,008.002a dar÷ayann aindrir àtmànam ugram ugraparàkramaþ 12,008.002c smayamàno mahàtejàþ sçkkiõã saülihan muhuþ 12,008.003a aho duþkham aho kçcchram aho vaiklavyam uttamam 12,008.003c yat kçtvàmànuùaü karma tyajethàþ ÷riyam uttamàm 12,008.004a ÷atrån hatvà mahãü labdhvà svadharmeõopapàditàm 12,008.004c hatàmitraþ kathaü sarvaü tyajethà buddhilàghavàt 12,008.005a klãbasya hi kuto ràjyaü dãrghasåtrasya và punaþ 12,008.005c kimarthaü ca mahãpàlàn avadhãþ krodhamårchitaþ 12,008.006a yo hy àjijãviùed bhaikùyaü karmaõà naiva kena cit 12,008.006c samàrambhàn bubhåùeta hatasvastir akiücanaþ 12,008.006e sarvalokeùu vikhyàto na putrapa÷usaühitaþ 12,008.007a kàpàlãü nçpa pàpiùñhàü vçttim àsthàya jãvataþ 12,008.007c saütyajya ràjyam çddhaü te loko 'yaü kiü vadiùyati 12,008.008a sarvàrambhàn samutsçjya hatasvastir akiücanaþ 12,008.008c kasmàd à÷aüsase bhaikùyaü cartuü pràkçtavat prabho 12,008.009a asmin ràjakule jàto jitvà kçtsnàü vasuüdharàm 12,008.009c dharmàrthàv akhilau hitvà vanaü mauóhyàt pratiùñhase 12,008.010a yadãmàni havãüùãha vimathiùyanty asàdhavaþ 12,008.010c bhavatà viprahãõàni pràptaü tvàm eva kilbiùam 12,008.011a àkiücanyam anà÷àsyam iti vai nahuùo 'bravãt 12,008.011c kçtyà nç÷aüsà hy adhane dhig astv adhanatàm iha 12,008.012a a÷vastanam çùãõàü hi vidyate veda tad bhavàn 12,008.012c yaü tv imaü dharmam ity àhur dhanàd eùa pravartate 12,008.013a dharmaü saüharate tasya dhanaü harati yasya yaþ 12,008.013c hriyamàõe dhane ràjan vayaü kasya kùamemahi 12,008.014a abhi÷astavat prapa÷yanti daridraü pàr÷vataþ sthitam 12,008.014c dàridryaü pàtakaü loke kas tac chaüsitum arhati 12,008.015a patitaþ ÷ocyate ràjan nirdhana÷ càpi ÷ocyate 12,008.015c vi÷eùaü nàdhigacchàmi patitasyàdhanasya ca 12,008.016a arthebhyo hi vivçddhebhyaþ saübhçtebhyas tatas tataþ 12,008.016c kriyàþ sarvàþ pravartante parvatebhya ivàpagàþ 12,008.017a ardhàd dharma÷ ca kàma÷ ca svarga÷ caiva naràdhipa 12,008.017c pràõayàtrà hi lokasya vinàrthaü na prasidhyati 12,008.018a arthena hi vihãnasya puruùasyàlpamedhasaþ 12,008.018c vyucchidyante kriyàþ sarvà grãùme kusarito yathà 12,008.019a yasyàrthàs tasya mitràõi yasyàrthàs tasya bàndhavàþ 12,008.019c yasyàrthàþ sa pumàül loke yasyàrthàþ sa ca paõóitaþ 12,008.020a adhanenàrthakàmena nàrthaþ ÷akyo vivitsatà 12,008.020c arthair arthà nibadhyante gajair iva mahàgajàþ 12,008.021a dharmaþ kàma÷ ca svarga÷ ca harùaþ krodhaþ ÷rutaü damaþ 12,008.021c arthàd etàni sarvàõi pravartante naràdhipa 12,008.022a dhanàt kulaü prabhavati dhanàd dharmaþ pravartate 12,008.022c nàdhanasyàsty ayaü loko na paraþ puruùottama 12,008.023a nàdhano dharmakçtyàni yathàvad anutiùñhati 12,008.023c dhanàd dhi dharmaþ sravati ÷ailàd girinadã yathà 12,008.024a yaþ kç÷à÷vaþ kç÷agavaþ kç÷abhçtyaþ kç÷àtithiþ 12,008.024c sa vai ràjan kç÷o nàma na ÷arãrakç÷aþ kç÷aþ 12,008.025a avekùasva yathànyàyaü pa÷ya devàsuraü yathà 12,008.025c ràjan kim anyaj j¤àtãnàü vadhàd çdhyanti devatàþ 12,008.026a na ced dhartavyam anyasya kathaü tad dharmam àrabhet 12,008.026c etàvàn eva vedeùu ni÷cayaþ kavibhiþ kçtaþ 12,008.027a adhyetavyà trayã vidyà bhavitavyaü vipa÷cità 12,008.027c sarvathà dhanam àhàryaü yaùñavyaü càpi yatnataþ 12,008.028a drohàd devair avàptàni divi sthànàni sarva÷aþ 12,008.028b*0009_01 drohàt kim anyaj j¤àtãnàü gçdhyante yena devatàþ 12,008.028c iti devà vyavasità vedavàdà÷ ca ÷à÷vatàþ 12,008.029a adhãyante tapasyanti yajante yàjayanti ca 12,008.029c kçtsnaü tad eva ca ÷reyo yad apy àdadate 'nyataþ 12,008.030a na pa÷yàmo 'napahçtaü dhanaü kiü cit kva cid vayam 12,008.030c evam eva hi ràjàno jayanti pçthivãm imàm 12,008.031a jitvà mamatvaü bruvate putrà iva pitur dhane 12,008.031c ràjarùayo jitasvargà dharmo hy eùàü nigadyate 12,008.032a yathaiva pårõàd udadheþ syandanty àpo di÷o da÷a 12,008.032c evaü ràjakulàd vittaü pçthivãü pratitiùñhati 12,008.033a àsãd iyaü dilãpasya nçgasya nahuùasya ca 12,008.033c ambarãùasya màndhàtuþ pçthivã sà tvayi sthità 12,008.034a sa tvàü dravyamayo yaj¤aþ saüpràptaþ sarvadakùiõaþ 12,008.034c taü cen na yajase ràjan pràptas tvaü devakilbiùam 12,008.035a yeùàü ràjà÷vamedhena yajate dakùiõàvatà 12,008.035c upetya tasyàvabhçthaü påtàþ sarve bhavanti te 12,008.036a vi÷varåpo mahàdevaþ sarvamedhe mahàmakhe 12,008.036c juhàva sarvabhåtàni tathaivàtmànam àtmanà 12,008.037a ÷à÷vato 'yaü bhåtipatho nàsyàntam anu÷u÷ruma 12,008.037c mahàn dà÷arathaþ panthà mà ràjan kàpathaü gamaþ 12,009.001 yudhiùñhira uvàca 12,009.001a muhårtaü tàvad ekàgro manaþ÷rotre 'ntaràtmani 12,009.001c dhàrayitvàpi te ÷rutvà rocatàü vacanaü mama 12,009.002a sàrthagamyam ahaü màrgaü na jàtu tvatkçte punaþ 12,009.002c gaccheyaü tad gamiùyàmi hitvà gràmyasukhàny uta 12,009.003a kùemya÷ caikàkinà gamyaþ panthàþ ko 'stãti pçccha màm 12,009.003c atha và necchasi praùñum apçcchann api me ÷çõu 12,009.004a hitvà gràmyasukhàcàraü tapyamàno mahat tapaþ 12,009.004c araõye phalamålà÷ã cariùyàmi mçgaiþ saha 12,009.005a juhvàno 'gniü yathàkàlam ubhau kàlàv upaspç÷an 12,009.005c kç÷aþ parimitàhàra÷ carmacãrajañàdharaþ 12,009.006a ÷ãtavàtàtapasahaþ kùutpipàsà÷ramakùamaþ 12,009.006c tapasà vidhidçùñena ÷arãram upa÷oùayan 12,009.007a manaþkarõasukhà nityaü ÷çõvann uccàvacà giraþ 12,009.007c muditànàm araõyeùu vasatàü mçgapakùiõàm 12,009.008a àjighran pe÷alàn gandhàn phullànàü vçkùavãrudhàm 12,009.008c nànàråpàn vane pa÷yan ramaõãyàn vanaukasaþ 12,009.009a vànaprasthajanasyàpi dar÷anaü kulavàsinaþ 12,009.009c nàpriyàõy àcariùyàmi kiü punar gràmavàsinàm 12,009.010a ekànta÷ãlã vimç÷an pakvàpakvena vartayan 12,009.010c pitén devàü÷ ca vanyena vàgbhir adbhi÷ ca tarpayan 12,009.011a evam àraõya÷àstràõàm ugram ugrataraü vidhim 12,009.011c sevamànaþ pratãkùiùye dehasyàsya samàpanam 12,009.012a atha vaiko 'ham ekàham ekaikasmin vanaspatau 12,009.012c caran bhaikùyaü munir muõóaþ kùapayiùye kalevaram 12,009.013a pàüsubhiþ samavacchannaþ ÷ånyàgàraprati÷rayaþ 12,009.013c vçkùamålaniketo và tyaktasarvapriyàpriyaþ 12,009.014a na ÷ocan na prahçùyaü÷ ca tulyanindàtmasaüstutiþ 12,009.014c nirà÷ãr nirmamo bhåtvà nirdvaüdvo niùparigrahaþ 12,009.015a àtmàràmaþ prasannàtmà jaóàndhabadhiràkçtiþ 12,009.015c akurvàõaþ paraiþ kàü cit saüvidaü jàtu kena cit 12,009.016a jaïgamàjaïgamàn sarvàn navihiüsaü÷ caturvidhàn 12,009.016c prajàþ sarvàþ svadharmasthàþ samaþ pràõabhçtaþ prati 12,009.017a na càpy avahasan kaü cin na kurvan bhrukuñãü kva cit 12,009.017c prasannavadano nityaü sarvendriyasusaüyataþ 12,009.018a apçcchan kasya cin màrgaü vrajan yenaiva kena cit 12,009.018c na de÷aü na di÷aü kàü cid gantum icchan vi÷eùataþ 12,009.019a gamane nirapekùa÷ ca pa÷càd anavalokayan 12,009.019c çjuþ praõihito gacchaüs trasasthàvaravarjakaþ 12,009.020a svabhàvas tu prayàty agre prabhavanty a÷anàny api 12,009.020c dvaüdvàni ca viruddhàni tàni sarvàõy acintayan 12,009.021a alpaü vàsvàdu và bhojyaü pårvàlàbhena jàtu cit 12,009.021c anyeùv api caraül làbham alàbhe sapta pårayan 12,009.022a vidhåme nyastamusale vyaïgàre bhuktavaj jane 12,009.022c atãtapàtrasaücàre kàle vigatabhikùuke 12,009.023a ekakàlaü caran bhaikùyaü gçhe dve caiva pa¤ca ca 12,009.023c spçhàpà÷àn vimucyàhaü cariùyàmi mahãm imàm 12,009.023d*0010_01 alàbhe sati và làbhe samadar÷ã mahàtapàþ 12,009.024a na jijãviùuvat kiü cin na mumårùuvad àcaran 12,009.024c jãvitaü maraõaü caiva nàbhinandan na ca dviùan 12,009.025a vàsyaikaü takùato bàhuü candanenaikam ukùataþ 12,009.025c nàkalyàõaü na kalyàõaü cintayann ubhayos tayoþ 12,009.026a yàþ kà÷ cij jãvatà ÷akyàþ kartum abhyudayakriyàþ 12,009.026c sarvàs tàþ samabhityajya nimeùàdivyavasthitaþ 12,009.027a teùu nityam asakta÷ ca tyaktasarvendriyakriyaþ 12,009.027c suparityaktasaükalpaþ sunirõiktàtmakalmaùaþ 12,009.028a vimuktaþ sarvasaïgebhyo vyatãtaþ sarvavàguràþ 12,009.028c na va÷e kasya cit tiùñhan sadharmà màtari÷vanaþ 12,009.029a vãtaràga÷ carann evaü tuùñiü pràpsyàmi ÷à÷vatãm 12,009.029c tçùõayà hi mahat pàpam aj¤ànàd asmi kàritaþ 12,009.030a ku÷alàku÷alàny eke kçtvà karmàõi mànavàþ 12,009.030c kàryakàraõasaü÷liùñaü svajanaü nàma bibhrati 12,009.031a àyuùo 'nte prahàyedaü kùãõapràyaü kalevaram 12,009.031c pratigçhõàti tat pàpaü kartuþ karmaphalaü hi tat 12,009.032a evaü saüsàracakre 'smin vyàviddhe rathacakravat 12,009.032c sameti bhåtagràmo 'yaü bhåtagràmeõa kàryavàn 12,009.033a janmamçtyujaràvyàdhivedanàbhir upadrutam 12,009.033c asàram imam asvantaü saüsàraü tyajataþ sukham 12,009.034a divaþ patatsu deveùu sthànebhya÷ ca maharùiùu 12,009.034c ko hi nàma bhavenàrthã bhavet kàraõatattvavit 12,009.035a kçtvà hi vividhaü karma tat tad vividhalakùaõam 12,009.035c pàrthivair nçpatiþ svalpaiþ kàraõair eva badhyate 12,009.036a tasmàt praj¤àmçtam idaü ciràn màü pratyupasthitam 12,009.036c tat pràpya pràrthaye sthànam avyayaü ÷à÷vataü dhruvam 12,009.037a etayà satataü vçttyà carann evaüprakàrayà 12,009.037c dehaü saüsthàpayiùyàmi nirbhayaü màrgam àsthitaþ 12,010.001 bhãma uvàca 12,010.001a ÷rotriyasyeva te ràjan mandakasyàvipa÷citaþ 12,010.001c anuvàkahatàbuddhir naiùà tattvàrthadar÷inã 12,010.002a àlasye kçtacittasya ràjadharmànasåyataþ 12,010.002c vinà÷e dhàrtaràùñràõàü kiü phalaü bharatarùabha 12,010.003a kùamànukampà kàruõyam ànç÷aüsyaü na vidyate 12,010.003c kùàtram àcarato màrgam api bandhos tvadantare 12,010.004a yadãmàü bhavato buddhiü vidyàma vayam ãdç÷ãm 12,010.004c ÷astraü naiva grahãùyàmo na vadhiùyàma kaü cana 12,010.005a bhaikùyam evàcariùyàma ÷arãrasyà vimokùaõàt 12,010.005c na cedaü dàruõaü yuddham abhaviùyan mahãkùitàm 12,010.006a pràõasyànnam idaü sarvam iti vai kavayo viduþ 12,010.006c sthàvaraü jaïgamaü caiva sarvaü pràõasya bhojanam 12,010.007a àdadànasya ced ràjyaü ye ke cit paripanthinaþ 12,010.007c hantavyàs ta iti pràj¤àþ kùatradharmavido viduþ 12,010.008a te sadoùà hatàsmàbhã ràjyasya paripanthinaþ 12,010.008c tàn hatvà bhuïkùva dharmeõa yudhiùñhira mahãm imàm 12,010.009a yathà hi puruùaþ khàtvà kåpam apràpya codakam 12,010.009c païkadigdho nivarteta karmedaü nas tathopamam 12,010.010a yathàruhya mahàvçkùam apahçtya tato madhu 12,010.010c aprà÷ya nidhanaü gacchet karmedaü nas tathopamam 12,010.011a yathà mahàntam adhvànam à÷ayà puruùaþ patan 12,010.011c sa nirà÷o nivarteta karmedaü nas tathopamam 12,010.012a yathà ÷atrån ghàtayitvà puruùaþ kurusattama 12,010.012c àtmànaü ghàtayet pa÷càt karmedaü nas tathàvidham 12,010.013a yathànnaü kùudhito labdhvà na bhu¤jãta yadçcchayà 12,010.013c kàmã ca kàminãü labdhvà karmedaü nas tathàvidham 12,010.014a vayam evàtra garhyà hi ye vayaü mandacetasaþ 12,010.014c tvàü ràjann anugacchàmo jyeùñho 'yam iti bhàrata 12,010.015a vayaü hi bàhubalinaþ kçtavidyà manasvinaþ 12,010.015c klãbasya vàkye tiùñhàmo yathaivà÷aktayas tathà 12,010.016a agatãn kàgatãn asmàn naùñàrthàn arthasiddhaye 12,010.016c kathaü vai nànupa÷yeyur janàþ pa÷yanti yàdç÷am 12,010.017a àpatkàle hi saünyàsaþ kartavya iti ÷iùyate 12,010.017c jarayàbhiparãtena ÷atrubhir vyaüsitena ca 12,010.018a tasmàd iha kçtapraj¤às tyàgaü na paricakùate 12,010.018c dharmavyatikramaü cedaü manyante såkùmadar÷inaþ 12,010.019a kathaü tasmàt samutpannas tanniùñhas tad upà÷rayaþ 12,010.019c tad eva nindann àsãta ÷raddhà vànyatra gçhyate 12,010.020a ÷riyà vihãnair adhanair nàstikaiþ saüpravartitam 12,010.020c vedavàdasya vij¤ànaü satyàbhàsam ivànçtam 12,010.021a ÷akyaü tu mauõóyam àsthàya bibhratàtmànam àtmanà 12,010.021c dharmacchadma samàsthàya àsituü na tu jãvitum 12,010.022a ÷akyaü punar araõyeùu sukham ekena jãvitum 12,010.022c abibhratà putrapautràn devarùãn atithãn pitén 12,010.023a neme mçgàþ svargajito na varàhà na pakùiõaþ 12,010.023c athaitena prakàreõa puõyam àhur na tठjanàþ 12,010.024a yadi saünyàsataþ siddhiü ràjan ka÷ cid avàpnuyàt 12,010.024c parvatà÷ ca drumà÷ caiva kùipraü siddhim avàpnuyuþ 12,010.025a ete hi nityasaünyàsà dç÷yante nirupadravàþ 12,010.025c aparigrahavanta÷ ca satataü càtmacàriõaþ 12,010.026a atha ced àtmabhàgyeùu nànyeùàü siddhim a÷nute 12,010.026c tasmàt karmaiva kartavyaü nàsti siddhir akarmaõaþ 12,010.027a audakàþ sçùñaya÷ caiva jantavaþ siddhim àpnuyuþ 12,010.027c yeùàm àtmaiva bhartavyo nànyaþ ka÷ cana vidyate 12,010.027d*0011_01 te 'pi vai puruùà loke parvatànàm ihopamàþ 12,010.028a avekùasva yathà svaiþ svaiþ karmabhir vyàpçtaü jagat 12,010.028c tasmàt karmaiva kartavyaü nàsti siddhir akarmaõaþ 12,011.001 arjuna uvàca 12,011.001a atraivodàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,011.001c tàpasaiþ saha saüvàdaü ÷akrasya bharatarùabha 12,011.002a ke cid gçhàn parityajya vanam abhyagaman dvijàþ 12,011.002c ajàta÷ma÷ravo mandàþ kule jàtàþ pravavrajuþ 12,011.003a dharmo 'yam iti manvànà brahmacarye vyavasthitàþ 12,011.003c tyaktvà gçhàn pitéü÷ caiva tàn indro 'nvakçpàyata 12,011.004a tàn àbabhàùe bhagavàn pakùã bhåtvà hiraõmayaþ 12,011.004c suduùkaraü manuùyai÷ ca yat kçtaü vighasà÷ibhiþ 12,011.005a puõyaü ca bata karmaiùàü pra÷astaü caiva jãvitam 12,011.005c saüsiddhàs te gatiü mukhyàü pràptà dharmaparàyaõàþ 12,011.006 çùaya åcuþ 12,011.006a aho batàyaü ÷akunir vighasà÷àn pra÷aüsati 12,011.006c asmàn nånam ayaü ÷àsti vayaü ca vighasà÷inaþ 12,011.007 ÷akunir uvàca 12,011.007a nàhaü yuùmàn pra÷aüsàmi païkadigdhàn rajasvalàn 12,011.007c ucchiùñabhojino mandàn anye vai vighasà÷inaþ 12,011.008 çùaya åcuþ 12,011.008a idaü ÷reyaþ param iti vayam evàbhyupàsmahe 12,011.008c ÷akune bråhi yac chreyo bhç÷aü vai ÷raddadhàma te 12,011.009 ÷akunir uvàca 12,011.009a yadi màü nàbhi÷aïkadhvaü vibhajyàtmànam àtmanà 12,011.009c tato 'haü vaþ pravakùyàmi yàthàtathyaü hitaü vacaþ 12,011.010 çùaya åcuþ 12,011.010a ÷çõumas te vacas tàta panthàno viditàs tava 12,011.010c niyoge caiva dharmàtman sthàtum icchàma ÷àdhi naþ 12,011.011 ÷akunir uvàca 12,011.011a catuùpadàü gauþ pravarà lohànàü kà¤canaü varam 12,011.011c ÷abdànàü pravaro mantro bràhmaõo dvipadàü varaþ 12,011.012a mantro 'yaü jàtakarmàdi bràhmaõasya vidhãyate 12,011.012c jãvato yo yathàkàlaü ÷ma÷ànanidhanàd iti 12,011.013a karmàõi vaidikàny asya svargyaþ panthàs tv anuttamaþ 12,011.013c atha sarvàõi karmàõi mantrasiddhàni cakùate 12,011.014a àmnàyadçóhavàdãni tathà siddhir iheùyate 12,011.014c màsàrdhamàsà çtava àditya÷a÷itàrakam 12,011.015a ãhante sarvabhåtàni tad çtaü karmasaïginàm 12,011.015c siddhikùetram idaü puõyam ayam evà÷ramo mahàn 12,011.016a atha ye karma nindanto manuùyàþ kàpathaü gatàþ 12,011.016c måóhànàm arthahãnànàü teùàm enas tu vidyate 12,011.017a devavaü÷àn pitçvaü÷àn brahmavaü÷àü÷ ca ÷à÷vatàn 12,011.017c saütyajya måóhà vartante tato yànty a÷rutãpatham 12,011.018a etad vo 'stu tapo yuktaü dadànãty çùicoditam 12,011.018c tasmàt tad adhyavasatas tapasvi tapa ucyate 12,011.019a devavaü÷àn pitçvaü÷àn brahmavaü÷àü÷ ca ÷à÷vatàn 12,011.019c saüvibhajya guro÷ caryàü tad vai duùkaram ucyate 12,011.020a devà vai duùkaraü kçtvà vibhåtiü paramàü gatàþ 12,011.020c tasmàd gàrhasthyam udvoóhuü duùkaraü prabravãmi vaþ 12,011.021a tapaþ ÷reùñhaü prajànàü hi målam etan na saü÷ayaþ 12,011.021c kuñumbavidhinànena yasmin sarvaü pratiùñhitam 12,011.022a etad vidus tapo viprà dvaüdvàtãtà vimatsaràþ 12,011.022c tasmàd vanaü madhyamaü ca lokeùu tapa ucyate 12,011.023a duràdharùaü padaü caiva gacchanti vighasà÷inaþ 12,011.023c sàyaüpràtar vibhajyànnaü svakuñumbe yathàvidhi 12,011.024a dattvàtithibhyo devebhyaþ pitçbhyaþ svajanasya ca 12,011.024c ava÷iùñàni ye '÷nanti tàn àhur vighasà÷inaþ 12,011.025a tasmàt svadharmam àsthàya suvratàþ satyavàdinaþ 12,011.025c lokasya guravo bhåtvà te bhavanty anupaskçtàþ 12,011.026a tridivaü pràpya ÷akrasya svargaloke vimatsaràþ 12,011.026c vasanti ÷à÷vatãr varùà janà duùkarakàriõaþ 12,011.027a tatas te tad vacaþ ÷rutvà tasya dharmàrthasaühitam 12,011.027c utsçjya nàstikagatiü gàrhasthyaü dharmam à÷ritàþ 12,011.028a tasmàt tvam api durdharùa dhairyam àlambya ÷à÷vatam 12,011.028c pra÷àdhi pçthivãü kçtsnàü hatàmitràü narottama 12,012.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,012.001a arjunasya vacaþ ÷rutvà nakulo vàkyam abravãt 12,012.001c ràjànam abhisaüprekùya sarvadharmabhçtàü varam 12,012.002a anurudhya mahàpràj¤o bhràtu÷ cittam ariüdamaþ 12,012.002c vyåóhorasko mahàbàhus tàmràsyo mitabhàùità 12,012.003a vi÷àkhayåpe devànàü sarveùàm agnaya÷ citàþ 12,012.003c tasmàd viddhi mahàràja devàn karmapathi sthitàn 12,012.004a anàstikàn àstikànàü pràõadàþ pitara÷ ca ye 12,012.004c te 'pi karmaiva kurvanti vidhiü pa÷yasva pàrthiva 12,012.004e vedavàdàpaviddhàüs tu tàn viddhi bhç÷anàstikàn 12,012.005a na hi vedoktam utsçjya vipraþ sarveùu karmasu 12,012.005c devayànena nàkasya pçùñham àpnoti bhàrata 12,012.006a atyà÷ramàn ayaü sarvàn ity àhur vedani÷cayàþ 12,012.006c bràhmaõàþ ÷rutisaüpannàs tàn nibodha janàdhipa 12,012.007a vittàni dharmalabdhàni kratumukhyeùv avàsçjan 12,012.007c kçtàtmasu mahàràja sa vai tyàgã smçto naraþ 12,012.008a anavekùya sukhàdànaü tathaivordhvaü pratiùñhitaþ 12,012.008c àtmatyàgã mahàràja sa tyàgã tàmasaþ prabho 12,012.009a aniketaþ paripatan vçkùamålà÷rayo muniþ 12,012.009c apàcakaþ sadà yogã sa tyàgã pàrtha bhikùukaþ 12,012.010a krodhaharùàv anàdçtya pai÷unyaü ca vi÷àü pate 12,012.010c vipro vedàn adhãte yaþ sa tyàgã gurupåjakaþ 12,012.011a à÷ramàüs tulayà sarvàn dhçtàn àhur manãùiõaþ 12,012.011c ekatas te trayo ràjan gçhasthà÷rama ekataþ 12,012.012a samãkùate tu yo 'rthaü vai kàmaü svargaü ca bhàrata 12,012.012c ayaü panthà maharùãõàm iyaü lokavidàü gatiþ 12,012.013a iti yaþ kurute bhàvaü sa tyàgã bharatarùabha 12,012.013c na yaþ parityajya gçhàn vanam eti vimåóhavat 12,012.014a yadà kàmàn samãkùeta dharmavaitaüsiko 'nçjuþ 12,012.014c athainaü mçtyupà÷ena kaõñhe badhnàti mçtyuràñ 12,012.015a abhimànakçtaü karma naitat phalavad ucyate 12,012.015c tyàgayuktaü mahàràja sarvam eva mahàphalam 12,012.016a ÷amo damas tapo dànaü satyaü ÷aucam athàrjavam 12,012.016c yaj¤o dhçti÷ ca dharma÷ ca nityam àrùo vidhiþ smçtaþ 12,012.017a pitçdevàtithikçte samàrambho 'tra ÷asyate 12,012.017c atraiva hi mahàràja trivargaþ kevalaü phalam 12,012.018a etasmin vartamànasya vidhau vipraniùevite 12,012.018c tyàginaþ prasçtasyeha nocchittir vidyate kva cit 12,012.019a asçjad dhi prajà ràjan prajàpatir akalmaùaþ 12,012.019c màü yakùyantãti ÷àntàtmà yaj¤air vividhadakùiõaiþ 12,012.020a vãrudha÷ caiva vçkùàü÷ ca yaj¤àrthaü ca tathauùadhãþ 12,012.020c pa÷åü÷ caiva tathà medhyàn yaj¤àrthàni havãüùi ca 12,012.021a gçhasthà÷ramiõas tac ca yaj¤akarma virodhakam 12,012.021c tasmàd gàrhasthyam eveha duùkaraü durlabhaü tathà 12,012.022a tat saüpràpya gçhasthà ye pa÷udhànyasamanvitàþ 12,012.022c na yajante mahàràja ÷à÷vataü teùu kilbiùam 12,012.023a svàdhyàyayaj¤à çùayo j¤ànayaj¤às tathàpare 12,012.023c athàpare mahàyaj¤àn manasaiva vitanvate 12,012.023d@001_0001 idam anyan mahàràja vidvadbhiþ kathitaü mama 12,012.023d@001_0002 bhåmir agni÷ ca vàyu÷ ca na càpo na divàkaraþ 12,012.023d@001_0003 nakùatràõi na candra÷ ca na di÷aþ kàla eva ca 12,012.023d@001_0004 ÷abdaþ spar÷a÷ ca råpaü ca na gandho na rasaþ kva cit 12,012.023d@001_0005 na ca santi pramàõàni yaiþ prameyaü prasàdhyate 12,012.023d@001_0006 pratyakùam anumànaü ca nopamànam athàgamaþ 12,012.023d@001_0007 nàrthàpattir na caitihyaü dçùñànto na ca saü÷ayaþ 12,012.023d@001_0008 na kva cin nirõayo ràjan nàdharmo dharma eva ca 12,012.023d@001_0009 tiryak ca sthàvaraü caiva na devà na ca mànuùàþ 12,012.023d@001_0010 varõà÷ramavibhàga÷ ca na ca kartà na karmakçt 12,012.023d@001_0011 na càrtha÷ ca vibhåti÷ ca na càrthasya viceùñitam 12,012.023d@001_0012 tamobhåtam idaü sarvam anàlokaü jagan nçpa 12,012.023d@001_0013 na càtmà vidyamàno 'pi manasà yogam çcchati 12,012.023d@001_0014 acetanaü manas tv àsãd àtmà eva sacetanaþ 12,012.023d@001_0015 ã÷vara÷ cetanas tv ekas tenedaü gahanãkçtam 12,012.023d@001_0016 mantrà÷ ca cetanà ràjan na ca dehena yojitàþ 12,012.023d@001_0017 te ca vi÷vasçjo nàma çùayo mantradevatàþ 12,012.023d@001_0018 caitanyam ã÷varàt pràpya brahmàõóaü tair vinirmitam 12,012.023d@001_0019 iùñvà vi÷vasçjaü yaj¤aü nirmitaþ prapitàmahaþ 12,012.023d@001_0020 sçùñis tena samàrabdhà prasàdàd ã÷varasya ca 12,012.023d@001_0021 caitanyam ã÷varasyaitad yenedaü cetanaü jagat 12,012.023d@001_0022 yogena ca samàviùñaü jagat kçtsnaü ca ÷aübhunà 12,012.023d@001_0023 dharma÷ càrtha÷ ca kàma÷ ca ukto mokùa÷ ca saükùaye 12,012.023d@001_0024 brahmaõaþ parame÷asya ã÷vareõa yadçcchayà 12,012.023d@001_0025 aj¤o jantur anã÷a÷ ca bhàjanaü sukhaduþkhayoþ 12,012.023d@001_0026 ã÷varaprerito gacchet svargaü và ÷vabhram eva và 12,012.023d@001_0027 pradhànaü puruùaü caiva àtmànaü sarvadehinàm 12,012.023d@001_0028 manasà viùayaü caiva cetanena pracoditàþ 12,012.023d@001_0029 sukhaduþkhena yujyante karmabhi÷ ca pracoditàþ 12,012.023d@001_0030 varõà÷ramavibhàga÷ ca ã÷vareõa pravartitaþ 12,012.023d@001_0031 sadevàsuragandharvaü tenedaü nirmitaü jagat 12,012.023d@001_0032 tvaü cànye ca mahàràja ã÷varasya va÷e sthitàþ 12,012.023d@001_0033 jãvante ca mriyante ca na svatantràþ kathaü cana 12,012.023d@001_0034 hitvà hitvà ca bhåtàni hatvà sarvam idaü jagat 12,012.023d@001_0035 yajate karmaõà devaü na sa pàpena lipyate 12,012.023d@001_0036 hiüsàtmakàni karmàõi sarveùàü gçhamedhinàm 12,012.023d@001_0037 devatànàm çùãõàü ca te ca yànti paràü gatim 12,012.023d@001_0038 pàtitàþ ÷atravaþ pårvaü sarvatra vasudhàdhipaiþ 12,012.023d@001_0039 prajànàü hitakàmai÷ ca àtmana÷ ca hitaiùibhiþ 12,012.023d@001_0040 yadi tatra bhavet pàpaü kathaü te svargam àsthitàþ 12,012.023d@001_0041 na pràptà narakaü ràjan veùñitàþ pàpakarmabhiþ 12,012.024a evaü dànasamàdhànaü màrgam àtiùñhato nçpa 12,012.024c dvijàter brahmabhåtasya spçhayanti divaukasaþ 12,012.025a sa ratnàni vicitràõi saübhçtàni tatas tataþ 12,012.025c makheùv anabhisaütyajya nàstikyam abhijalpasi 12,012.025e kuñumbam àsthite tyàgaü na pa÷yàmi naràdhipa 12,012.026a ràjasåyà÷vamedheùu sarvamedheùu và punaþ 12,012.026c ya cànye kratavas tàta bràhmaõair abhipåjitàþ 12,012.026e tair yajasva mahàràja ÷akro devapatir yathà 12,012.027a ràj¤aþ pramàdadoùeõa dasyubhiþ parimuùyatàm 12,012.027c a÷araõyaþ prajànàü yaþ sa ràjà kalir ucyate 12,012.028a a÷vàn gà÷ caiva dàsã÷ ca kareõå÷ ca svalaükçtàþ 12,012.028c gràmठjanapadàü÷ caiva kùetràõi ca gçhàõi ca 12,012.029a apradàya dvijàtibhyo màtsaryàviùñacetasaþ 12,012.029c vayaü te ràjakalayo bhaviùyàmo vi÷àü pate 12,012.030a adàtàro '÷araõyà÷ ca ràjakilbiùabhàginaþ 12,012.030c duþkhànàm eva bhoktàro na sukhànàü kadà cana 12,012.031a aniùñvà ca mahàyaj¤air akçtvà ca pitçsvadhàm 12,012.031c tãrtheùv anabhisaütyajya pravrajiùyasi ced atha 12,012.032a chinnàbhram iva gantàsi vilayaü màruteritam 12,012.032c lokayor ubhayor bhraùño hy antaràle vyavasthitaþ 12,012.033a antar bahi÷ ca yat kiü cin manovyàsaïgakàrakam 12,012.033c parityajya bhavet tyàgã na yo hitvà pratiùñhate 12,012.034a etasmin vartamànasya vidhau vipraniùevite 12,012.034c bràhmaõasya mahàràja nocchittir vidyate kva cit 12,012.035a nihatya ÷atråüs tarasà samçddhàn; ÷akro yathà daityabalàni saükhye 12,012.035c kaþ pàrtha ÷ocen nirataþ svadharme; pårvaiþ smçte pàrthiva ÷iùñajuùñe 12,012.035d*0012_01 na càpi ÷ociti hatàþ svadharme 12,012.035d*0012_02 pårvaiþ kçte pàrthivamukhyamukhyaiþ 12,012.036a kùàtreõa dharmeõa paràkrameõa; jitvà mahãü mantravidbhyaþ pradàya 12,012.036c nàkasya pçùñhe 'si narendra gantà; na ÷ocitavyaü bhavatàdya pàrtha 12,013.001 sahadeva uvàca 12,013.001a na bàhyaü dravyam utsçjya siddhir bhavati bhàrata 12,013.001c ÷àrãraü dravyam utsçjya siddhir bhavati và na và 12,013.002a bàhyadravyavimuktasya ÷àrãreùu ca gçdhyataþ 12,013.002c yo dharmo yat sukhaü và syàd dviùatàü tat tathàstu naþ 12,013.003a ÷àrãraü dravyam utsçjya pçthivãm anu÷àsataþ 12,013.003c yo dharmo yat sukhaü và syàt suhçdàü tat tathàstu naþ 12,013.004a dvyakùaras tu bhaven mçtyus tryakùaraü brahma ÷à÷vatam 12,013.004c mameti ca bhaven mçtyur na mameti ca ÷à÷vatam 12,013.005a brahmamçtyå ca tau ràjann àtmany eva samà÷ritau 12,013.005c adç÷yamànau bhåtàni yodhayetàm asaü÷ayam 12,013.006a avinà÷o 'sya sattvasya niyato yadi bhàrata 12,013.006c bhittvà ÷arãraü bhåtànàü na hiüsà pratipatsyate 12,013.007a athàpi ca sahotpattiþ sattvasya pralayas tathà 12,013.007c naùñe ÷arãre naùñaü syàd vçthà ca syàt kriyàpathaþ 12,013.008a tasmàd ekàntam utsçjya pårvaiþ pårvatarai÷ ca yaþ 12,013.008c panthà niùevitaþ sadbhiþ sa niùevyo vijànatà 12,013.008d*0013_01 svàyaübhuvena manunà tathànyai÷ cakravartibhiþ 12,013.008d*0013_02 yady ayaü hy adhamaþ panthàþ kasmàt tais tair niùevitaþ 12,013.008d*0013_03 kçtatretàdiyuktàni guõavanti ca bhàrata 12,013.008d*0013_04 yugàni bahu÷as tai÷ ca bhukteyam avanir nçpa 12,013.009a labdhvàpi pçthivãü kçtsnàü sahasthàvarajaïgamàm 12,013.009c na bhuïkte yo nçpaþ samyaï niùphalaü tasya jãvitam 12,013.010a atha và vasato ràjan vane vanyena jãvataþ 12,013.010c dravyeùu yasya mamatà mçtyor àsye sa vartate 12,013.011a bàhyàbhyantarabhåtànàü svabhàvaü pa÷ya bhàrata 12,013.011c ye tu pa÷yanti tadbhàvaü mucyante mahato bhayàt 12,013.012a bhavàn pità bhavàn màtà bhavàn bhràtà bhavàn guruþ 12,013.012c duþkhapralàpàn àrtasya tasmàn me kùantum arhasi 12,013.013a tathyaü và yadi vàtathyaü yan mayaitat prabhàùitam 12,013.013c tad viddhi pçthivãpàla bhaktyà bharatasattama 12,014.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,014.001a avyàharati kaunteye dharmaràje yudhiùñhire 12,014.001c bhràtéõàü bruvatàü tàüs tàn vividhàn vedani÷cayàn 12,014.002a mahàbhijanasaüpannà ÷rãmaty àyatalocanà 12,014.002c abhyabhàùata ràjendraü draupadã yoùitàü varà 12,014.003a àsãnam çùabhaü ràj¤àü bhràtçbhiþ parivàritam 12,014.003c siüha÷àrdålasadç÷air vàraõair iva yåthapam 12,014.004a abhimànavatã nityaü vi÷eùeõa yudhiùñhire 12,014.004c làlità satataü ràj¤à dharmaj¤à dharmadar÷inã 12,014.005a àmantrya vipula÷roõã sàmnà paramavalgunà 12,014.005c bhartàram abhisaüprekùya tato vacanam abravãt 12,014.006a ime te bhràtaraþ pàrtha ÷uùyanta stokakà iva 12,014.006c vàvà÷yamànàs tiùñhanti na cainàn abhinandase 12,014.007a nandayaitàn mahàràja mattàn iva mahàdvipàn 12,014.007c upapannena vàkyena satataü duþkhabhàginaþ 12,014.008a kathaü dvaitavane ràjan pårvam uktvà tathà vacaþ 12,014.008c bhràtén etàn sma sahitठ÷ãtavàtàtapàrditàn 12,014.009a vayaü duryodhanaü hatvà mçdhe bhokùyàma medinãm 12,014.009c saüpårõàü sarvakàmànàm àhave vijayaiùiõaþ 12,014.010a virathàü÷ ca rathàn kçtvà nihatya ca mahàgajàn 12,014.010c saüstãrya ca rathair bhåmiü sasàdibhir ariüdamàþ 12,014.011a yajatàü vividhair yaj¤aiþ samçddhair àptadakùiõaiþ 12,014.011c vanavàsakçtaü duþkhaü bhaviùyati sukhàya naþ 12,014.012a ity etàn evam uktvà tvaü svayaü dharmabhçtàü vara 12,014.012c katham adya punar vãra vinihaüsi manàüsy uta 12,014.013a na klãbo vasudhàü bhuïkte na klãbo dhanam a÷nute 12,014.013c na klãbasya gçhe putrà matsyàþ païka ivàsate 12,014.014a nàdaõóaþ kùatriyo bhàti nàdaõóo bhåtim a÷nute 12,014.014c nàdaõóasya prajà ràj¤aþ sukham edhanti bhàrata 12,014.014d@002_0001 sadevàsuragandharvair apsarobhir vibhåùitam 12,014.014d@002_0002 rakùobhir guhyakair nàgair manuùyai÷ ca vibhåùitam 12,014.014d@002_0003 trivargeõa ca saüpårõaü trivargasyàgamena ca 12,014.014d@002_0004 daõóenàbhyàhçtaü sarvaü jagad bhogàya kalpate 12,014.014d@002_0005 svayaübhuvaü mahãpàla àgamaü ÷çõu ÷à÷vatam 12,014.014d@002_0006 vipràõàü vidita÷ càyaü tava caiva vi÷àü pate 12,014.014d@002_0007 aràjake hi loke 'smin sarvato vidrute bhayàt 12,014.014d@002_0008 rakùàrtham asya lokasya ràjànam asçjat prabhuþ 12,014.014d@002_0009 mahàkàyaü mahàvãryaü pàlane jagataþ kùamam 12,014.014d@002_0010 anilàgniyamàrkàõàm indrasya varuõasya ca 12,014.014d@002_0011 candravitte÷ayo÷ caiva màtrà nirhçtya ÷à÷vatãþ 12,014.014d@002_0012 yasmàd eùàü surendràõàü saübhavaty aü÷ato nçpaþ 12,014.014d@002_0013 tasmàd abhibhavaty eùa sarvabhåtàni tejasà 12,014.014d@002_0014 tapaty àdityavac caiva cakùåüùi ca manàüsi ca 12,014.014d@002_0015 na cainaü bhuvi ÷aknoti ka÷ cid apy abhivãkùitum 12,014.014d@002_0016 so 'gnir bhavati vàyu÷ ca so 'rkaþ soma÷ ca dharmaràñ 12,014.014d@002_0017 sa kuberaþ sa varuõaþ sa mahendraþ pratàpavàn 12,014.014d@002_0018 pitàmahasya devasya viùõoþ ÷arvasya caiva hi 12,014.014d@002_0019 çùãõàü caiva sarveùàü tasmiüs tejaþ pratiùñhitam 12,014.014d@002_0020 bàlo 'pi nàvamantavyo manuùya iti bhåmipaþ 12,014.014d@002_0021 mahatã devatà hy eùà nararåpeõa tiùñhati 12,014.014d@002_0022 ekam eva dahaty agnir naraü durupasarpiõam 12,014.014d@002_0023 kulaü dahati ràjàgniþ sapa÷udravyasaücayam 12,014.014d@002_0024 dhçtaràùñrakulaü dagdhaü krodhodbhåtena vahninà 12,014.014d@002_0025 pratyakùam etal lokasya saü÷ayo na hi vidyate 12,014.014d@002_0026 kulajo vçttasaüpanno dhàrmika÷ ca mahãpatiþ 12,014.014d@002_0027 prajànàü pàlane yuktaþ påjyate daivatair api 12,014.014d@002_0028 kàryaü yo 'vekùya ÷aktiü ca de÷akàlau ca tattvataþ 12,014.014d@002_0029 kurute dharmasiddhyarthaü vai÷varåpyaü punaþ punaþ 12,014.014d@002_0030 tasya prasàde padmà ÷rãr vijaya÷ ca paràkrame 12,014.014d@002_0031 mçtyu÷ ca vasati krodhe sarvatejomayo hi saþ 12,014.014d@002_0032 taü yas tu dveùñi saümohàt sa vina÷yati mànavaþ 12,014.014d@002_0033 tasya hy à÷u vinà÷àya ràjàpi kurute manaþ 12,014.014d@002_0034 tasmàd dharmaü yam iùñeùu sa vyavasyati pàrthivaþ 12,014.014d@002_0035 aniùñaü càpy aniùñeùu tad dharmaü na vicàlayet 12,014.014d@002_0036 tasyàrthe sarvabhåtànàü goptàraü dharmam àtmajam 12,014.014d@002_0037 brahmatejomayaü daõóam asçjat pårvam ã÷varaþ 12,014.014d@002_0038 tasya sarvàõi bhåtàni sthàvaràõi caràõi ca 12,014.014d@002_0039 bhayàd bhogàya kalpante dharmàn na vicalanti ca 12,014.014d@002_0040 de÷akàlau ca ÷aktiü ca kàryaü càvekùya tattvataþ 12,014.014d@002_0041 yathàrhataþ saüpraõayen nareùv anyàyavartiùu 12,014.014d@002_0042 sa ràjà puruùo daõóaþ sa netà ÷àsità ca saþ 12,014.014d@002_0043 varõànàm à÷ramàõàü ca dharmaprabhur athàvyayaþ 12,014.014d@002_0044 daõóaþ ÷àsti prajàþ sarvà daõóa evàbhirakùati 12,014.014d@002_0045 daõóaþ supteùu jàgarti daõóaü dharmaü vidur budhàþ 12,014.014d@002_0046 susamãkùya dhçto daõóaþ sarvà ra¤jayati prajàþ 12,014.014d@002_0047 asamãkùya praõãtas tu vinà÷ayati sarvataþ 12,014.014d@002_0048 yadi na praõayed ràjà daõóaü daõóyeùv atandritaþ 12,014.014d@002_0049 ÷åle matsyàn ivàdhakùyan durbalàn balavattaràþ 12,014.014d@002_0050 kàko 'dyàc ca puroóà÷aü ÷và caivàvalihed dhaviþ 12,014.014d@002_0051 svàmitvaü na kva cic ca syàt prapadyetàdharottaram 12,014.014d@002_0052 sarvo daõóajito loko durlabhas tu ÷ucir naraþ 12,014.014d@002_0053 daõóasya hi bhayàt sarvaü jagad bhogàya kalpate 12,014.014d@002_0054 devadànavagandharvà rakùàüsi patagoragàþ 12,014.014d@002_0055 te 'pi bhogàya kalpante daõóenaivàbhipãóitàþ 12,014.014d@002_0056 dåùyeyuþ sarvavarõà÷ ca bhidyeran sarvasetavaþ 12,014.014d@002_0057 sarvalokaprakopa÷ ca bhaved daõóasya vibhramàt 12,014.014d@002_0058 yatra ÷yàmo lohitàkùo daõóa÷ carati pàpahà 12,014.014d@002_0059 prajàs tatra na muhyanti netà cet sàdhu pa÷yati 12,014.014d@002_0060 àhus tasya praõetàraü ràjànaü satyavàdinam 12,014.014d@002_0061 samãkùyakàriõaü pràj¤aü dharmakàmàrthakovidam 12,014.014d@002_0062 taü ràjà praõayan samyak svargàyàbhipravartate 12,014.014d@002_0063 kàmàtmà viùayã kùudro daõóenaiva nihanyate 12,014.014d@002_0064 daõóo hi sumahàtejà durdhara÷ càkçtàtmabhiþ 12,014.014d@002_0065 dharmàd vicalitaü hanti nçpam eva sabàndhavam 12,014.014d@002_0066 tato durgaü ca ràùñraü ca lokaü ca sacaràcaram 12,014.014d@002_0067 antarikùagatàü÷ caiva munãn devàü÷ ca hiüsati 12,014.014d@002_0068 so 'sahàyena måóhena lubdhenàkçtabuddhinà 12,014.014d@002_0069 a÷akyo nyàyato netuü viùayàü÷ caiva sevatà 12,014.014d@002_0070 ÷ucinà satyasaüdhena nãti÷àstrànusàriõà 12,014.014d@002_0071 daõóaþ praõetuü ÷akyo hi susahàyena dhãmatà 12,014.014d@002_0072 svaràùñre nyàyavartã syàd bhç÷aü daõóa÷ ca ÷atruùu 12,014.014d@002_0073 suhçt svajihmaþ snigdheùu bràhmaõeùu kùamànvitaþ 12,014.014d@002_0074 evaüvçttasya ràj¤as tu ÷ilo¤chenàpi jãvataþ 12,014.014d@002_0075 vistãryeta ya÷o loke tailabindhur ivàmbhasi 12,014.014d@002_0076 atas tu viparãtasya nçpater akçtàtmanaþ 12,014.014d@002_0077 saükùipyeta ya÷o loke ghçtabindur ivàmbhasi 12,014.014d@002_0078 devadevena rudreõa brahmaõà ca mahãpate 12,014.014d@002_0079 viùõunà caiva devena ÷akreõa ca mahàtmanà 12,014.014d@002_0080 lokapàlai÷ ca bhåtai÷ ca pàõóavai÷ ca mahàtmabhiþ 12,014.014d@002_0081 dharmàd vicalità ràjan dhàrtaràùñrà nipàtitàþ 12,014.014d@002_0082 adhàrmikà duràcàràþ sasainyà vinipàtitàþ 12,014.014d@002_0083 tàn nihatya na doùas te svalpo 'pi jagatãpate 12,014.014d@002_0084 chalena màyayà vàtha kùatradharmeõa và nçpa 12,014.015a mitratà sarvabhåteùu dànam adhyayanaü tapaþ 12,014.015c bràhmaõasyaiùa dharmaþ syàn na ràj¤o ràjasattama 12,014.016a asatàü pratiùedha÷ ca satàü ca paripàlanam 12,014.016c eùa ràj¤àü paro dharmaþ samare càpalàyanam 12,014.017a yasmin kùamà ca krodha÷ ca dànàdàne bhayàbhaye 12,014.017c nigrahànugrahau cobhau sa vai dharmavid ucyate 12,014.018a na ÷rutena na dànena na sàntvena na cejyayà 12,014.018c tvayeyaü pçthivã labdhà notkocena tathàpy uta 12,014.019a yat tad balam amitràõàü tathà vãrasamudyatam 12,014.019c hastya÷varathasaüpannaü tribhir aïgair mahattaram 12,014.020a rakùitaü droõakarõàbhyàm a÷vatthàmnà kçpeõa ca 12,014.020c tat tvayà nihataü vãra tasmàd bhuïkùva vasuüdharàm 12,014.021a jambådvãpo mahàràja nànàjanapadàyutaþ 12,014.021c tvayà puruùa÷àrdåla daõóena mçditaþ prabho 12,014.022a jambådvãpena sadç÷aþ krau¤cadvãpo naràdhipa 12,014.022c apareõa mahàmeror daõóena mçditas tvayà 12,014.023a krau¤cadvãpena sadç÷aþ ÷àkadvãpo naràdhipa 12,014.023c pårveõa tu mahàmeror daõóena mçditas tvayà 12,014.024a uttareõa mahàmeroþ ÷àkadvãpena saümitaþ 12,014.024c bhadrà÷vaþ puruùavyàghra daõóena mçditas tvayà 12,014.025a dvãpà÷ ca sàntaradvãpà nànàjanapadàlayàþ 12,014.025c vigàhya sàgaraü vãra daõóena mçditàs tvayà 12,014.026a etàny apratimàni tvaü kçtvà karmàõi bhàrata 12,014.026c na prãyase mahàràja påjyamàno dvijàtibhiþ 12,014.027a sa tvaü bhràtén imàn dçùñvà pratinandasva bhàrata 12,014.027c çùabhàn iva saümattàn gajendràn årjitàn iva 12,014.028a amarapratimàþ sarve ÷atrusàhàþ paraütapàþ 12,014.028c eko 'pi hi sukhàyaiùàü kùamaþ syàd iti me matiþ 12,014.029a kiü punaþ puruùavyàghràþ patayo me nararùabhàþ 12,014.029c samastànãndriyàõãva ÷arãrasya viceùñane 12,014.030a ançtaü màbravãc chva÷råþ sarvaj¤à sarvadar÷inã 12,014.030c yudhiùñhiras tvàü pà¤càli sukhe dhàsyaty anuttame 12,014.031a hatvà ràjasahasràõi bahåny à÷uparàkramaþ 12,014.031c tad vyarthaü saüprapa÷yàmi mohàt tava janàdhipa 12,014.032a yeùàm unmattako jyeùñhaþ sarve tasyopacàriõaþ 12,014.032c tavonmàdena ràjendra sonmàdàþ sarvapàõóavàþ 12,014.033a yadi hi syur anunmattà bhràtaras te janàdhipa 12,014.033c baddhvà tvàü nàstikaiþ sàrdhaü pra÷àseyur vasuüdharàm 12,014.034a kurute måóham evaü hi yaþ ÷reyo nàdhigacchati 12,014.034c dhåpair a¤janayogai÷ ca nasyakarmabhir eva ca 12,014.034e bheùajaiþ sa cikitsyaþ syàd ya unmàrgeõa gacchati 12,014.034f*0014_01 unmattir apanetavyà tava ràjan yadçcchayà 12,014.035a sàhaü sarvàdhamà loke strãõàü bharatasattama 12,014.035c tathà vinikçtàmitrair yàham icchàmi jãvitum 12,014.035d@003_0001 dhçtaràùñrasutà ràjan nityam utpathagàminaþ 12,014.035d@003_0002 tàdç÷ànàü vadhe doùaü nàhaü pa÷yàmi karhi cit 12,014.035d@003_0003 imàü÷ co÷anasà gãtठ÷lokठ÷çõu naràdhipa 12,014.035d@003_0004 àtmahantàrthahantà ca bandhuhantà viùapradaþ 12,014.035d@003_0005 àtharvaõena hantà ca ya÷ ca bhàryàü paràmç÷et 12,014.035d@003_0006 nirdoùaü vadham eteùàü ùaõõàm apy àtatàyinàm 12,014.035d@003_0007 brahmà provàca bhagavàn bhàrgavàya mahàtmane 12,014.035d@003_0008 brahmakùatravi÷àü ràjan satpathe vartatàm api 12,014.035d@003_0009 prasahyàgàram àgamya hantàraü garadaü tathà 12,014.035d@003_0010 abhakùyàpeyadàtàram agnidaü ca ni÷àtayet 12,014.035d@003_0011 màrga eùa mahãpànàü gobràhmaõavadheùu ca 12,014.035d@003_0012 ke÷agrahe ca nàrãõàm api yudhyet pitàmaham 12,014.035d@003_0013 brahmàõaü devadeve÷aü kiü punaþ pàpakàriõam 12,014.035d@003_0014 gobràhmaõàrthe vyasane ca ràj¤àü 12,014.035d@003_0015 ràùñropamarde sva÷arãrahetoþ 12,014.035d@003_0016 strãõàü ca vikruùñarutàni ÷rutvà 12,014.035d@003_0017 vipro 'pi yudhyeta mahàprabhàvaþ 12,014.035d@003_0018 dharmàd vicalitaü vipraü nihanyàd àtatàyinam 12,014.035d@003_0019 tasyànyatra vadhaü vidvàn manasàpi na cintayet 12,014.035d@003_0020 gobràhmaõavadhe vçttaü mantratràõàrtham eva ca 12,014.035d@003_0021 na hanyàt kùatriyo vipraü svakuñumbasya càtyaye 12,014.035d@003_0022 taskareõa nç÷aüsena dharmàt pracalitena ca 12,014.035d@003_0023 kùatrabandhuþ paraü ÷aktyà yudhyed vipreõa saüyuge 12,014.035d@003_0024 àtatàyinam àyàntam api vedàntagaü raõe 12,014.035d@003_0025 jighàüsantaü jighàüsãyàn na tena bhråõahà bhavet 12,014.035d@003_0026 bràhmaõaþ kùatriyo vai÷yaþ ÷ådro vàpy antyajo 'tha và 12,014.035d@003_0027 na hanyàd bràhmaõaü ÷àntaü tçõenàpi kadà cana 12,014.035d@003_0028 bràhmaõàyàvaguryeta spçùñe gurutaraü bhavet 12,014.035d@003_0029 varùàõàü tri÷ataü pàpaþ pratiùñhàü nàdhigacchati 12,014.035d@003_0030 sahasraü tv eva varùàõi nihatya narake patet 12,014.035d@003_0031 tasmàn naivàpaguryàd dhi naiva ÷astraü nipàtayet 12,014.035d@003_0032 ÷oõitaü yàvataþ pàüsån gçhõàtãti hi dhàraõà 12,014.035d@003_0033 tàvatãþ sa samàþ pàpo narake parivartate 12,014.035d@003_0034 tvagasthibhedaü viprasya yaþ kuryàt kàrayeta và 12,014.035d@003_0035 brahmahà sa tu vij¤eyaþ pràya÷cittã naràdhamaþ 12,014.035d@003_0036 ÷rotriyaü bràhmaõaü hatvà tathàtreyãü ca bràhmaõãm 12,014.035d@003_0037 caturviü÷ativarùàõi cared brahmahaõo vratam 12,014.035d@003_0038 dviguõà brahmahatyeyaü sarvaiþ proktà manãùibhiþ 12,014.035d@003_0039 pràya÷cittam akurvàõaü kçtàïkaü vipravàsayet 12,014.035d@003_0040 bràhmaõaü kùatriyaü vai÷yaü ÷ådraü và ghàtayen nçpaþ 12,014.035d@003_0041 brahmaghnaü taskaraü caiva mà bhådevaü cariùyati 12,014.035d@003_0042 chittvà hastau ca pàdau nàsikoùñhau ca bhåpatiþ 12,014.035d@003_0043 brahmaghnaü cottamaü pàpaü netroddhàreõa yojayet 12,014.035d@003_0044 ÷ådrasyaiùa smçto daõóas tadvad ràjanyavai÷yayoþ 12,014.035d@003_0045 pràya÷cittam akurvàõaü bràhmaõaü tu pravàsayet 12,014.035d@003_0046 kùatriyaü vai÷ya÷ådrau và ÷astreõaiva tu ghàtayet 12,014.035d@003_0047 brahmaghnàn bràhmaõàn ràjà kçtàïkàn vipravàsayet 12,014.035d@003_0048 vikalendriyàüs trivarõàü÷ ca caõóàlaiþ saha vàsayet 12,014.035d@003_0049 tai÷ ca yaþ saüpibet ka÷ cit sa piban brahmahà bhavet 12,014.035d@003_0050 pretànàü na ca deyàni piõóadànàni kena cit 12,014.035d@003_0051 kçùõavarõà viråpà ca nirõãtà lambamårdhajà 12,014.035d@003_0052 dunoty adçùñà kartàraü brahmahatyeti tàü viduþ 12,014.035d@003_0053 brahmaghnena pibanta÷ ca viprà de÷àþ puràõi ca 12,014.035d@003_0054 aciràd eva pãóyante durbhikùavyàdhitaskaraiþ 12,014.035d@003_0055 bràhmaõaü pàpakarmàõaü vipràõàm àtatàyinam 12,014.035d@003_0056 kùatriyaü vai÷ya÷ådrau ca netroddhàreõa yojayet 12,014.035d@003_0057 durbalànàü balaü ràjà balino ye ca sàdhavaþ 12,014.035d@003_0058 balinàü durbalànàü ca pàpànàü mçtyur iùyate 12,014.035d@003_0059 sadoùam api yo hanyàd a÷ràvya jagatãpateþ 12,014.035d@003_0060 durbalaü balavantaü và sa paràjayam arhati 12,014.035d@003_0061 ràjàj¤àü pràóvivàkaü ca necched ya÷ càpi niùpatet 12,014.035d@003_0062 sàkùiõaü sàdhuvàkyaü ca jitaü tam api nirdi÷et 12,014.035d@003_0063 bandhanàn niùpated ya÷ ca pratibhår na dadàti ca 12,014.035d@003_0064 kulaja÷ ca dhanàóhya÷ ca sa paràjayam arhati 12,014.035d@003_0065 ràjàj¤ayà samàhåto yo na gacchet sabhàü naraþ 12,014.035d@003_0066 balavantam upà÷ritya sàyudhaþ sa paràjitaþ 12,014.035d@003_0067 taü daõóena vinirjitya mahàsàhasikaü naram 12,014.035d@003_0068 viyuktadehasarvasvaü paralokaü visarjayet 12,014.035d@003_0069 mçtasyàpi na deyàni piõóadànàni kena cit 12,014.035d@003_0070 dattvà daõóaü prayaccheta madhyamaü pårvasàhasam 12,014.035d@003_0071 kulastrãvyabhicàraü ca ràùñrasya ca vimardanam 12,014.035d@003_0072 brahmahatyàü ca cauryaü ca ràjadrohaü ca pa¤camam 12,014.035d@003_0073 mahànti pàtakàny àhur çùayaþ pàtakàni ha 12,014.035d@003_0074 yuddhàd anyatra hiüsàyàü suràpasya ca kãrtane 12,014.035d@003_0075 mahàntaü gurutalpe ca mitradrohe ca pàtakam 12,014.035d@003_0076 na kathaü cid upekùeta mahàsàhasikaü naram 12,014.035d@003_0077 sarvasvam apahçtyà÷u tataþ pràõair viyojayet 12,014.035d@003_0078 triùu varõeùu yo daõóaþ praõãto brahmaõà purà 12,014.035d@003_0079 mahàsàhasikaü vipraü kçtàïkaü vipravàsayet 12,014.035d@003_0080 sàhasro và bhaved daõóaþ kà¤cano dehaniùkrayaþ 12,014.035d@003_0081 caturõàm eva varõànàm evam àho÷anàþ kaviþ 12,014.035d@003_0082 nàrãõàü bàlavçddhànàü goþ pàte ca mahàmatiþ 12,014.035d@003_0083 pàpànàü durvinãtànàü pràõàntaü ca bçhaspatiþ 12,014.035d@003_0084 daõóam àha mahàbhàga sarveùàü càtatàyinàm 12,014.035d@003_0085 sarveùàü pàpabuddhãnàü pàpaü karmeha kurvatàm 12,014.035d@003_0086 dhçtaràùñrasya putràõàü daõóo nirdoùa iùyate 12,014.035d@003_0087 saubalasya ca durbuddheþ karõasya ca duràtmanaþ 12,014.035d@003_0088 pa÷yatàü caiva ÷åràõàü yàhaü dyåte sabhàü tadà 12,014.035d@003_0089 rajasvalà samànãtà bhavatàü pa÷yatàü nçpa 12,014.035d@003_0090 vàsasaikena saüvãtà bhavaddoùeõa bhåpate 12,014.035d@003_0091 mà bhåd dharmavilopas te dhçtaràùñrakulakùayàt 12,014.035d@003_0092 krodhàgninà tu dagdhaü ca sapa÷udravyasaücayam 12,014.035d@003_0093 sàham evaüvidhaü duþkhaü saüpràptà tava hetunà 12,014.035d@003_0094 àdityasya prasàdena na ca pràõair viyojità 12,014.035d@003_0095 rakùità devadevena jagataþ kàlahetunà 12,014.035d@003_0096 divàkareõa devena vivastrà na kçtà tadà 12,014.036a eteùàü yatamànànàm utpadyante tu saüpadaþ 12,014.036c tvaü tu sarvàü mahãü labdhvà kuruùe svayam àpadam 12,014.037a yathàstàü saümatau ràj¤àü pçthivyàü ràjasattamau 12,014.037c màndhàtà càmbarãùa÷ ca tathà ràjan viràjase 12,014.038a pra÷àdhi pçthivãü devãü prajà dharmeõa pàlayan 12,014.038c saparvatavanadvãpàü mà ràjan vimanà bhava 12,014.039a yajasva vividhair yaj¤air juhvann agnãn prayaccha ca 12,014.039c puràõi bhogàn vàsàüsi dvijàtibhyo nçpottama 12,015.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,015.001a yàj¤asenyà vacaþ ÷rutvà punar evàrjuno 'bravãt 12,015.001c anumànya mahàbàhuü jyeùñhaü bhràtaram ã÷varam 12,015.002a daõóaþ ÷àsti prajàþ sarvà daõóa evàbhirakùati 12,015.002c daõóaþ supteùu jàgarti daõóaü dharmaü vidur budhàþ 12,015.003a dharmaü saürakùate daõóas tathaivàrthaü naràdhipa 12,015.003c kàmaü saürakùate daõóas trivargo daõóa ucyate 12,015.004a daõóena rakùyate dhànyaü dhanaü daõóena rakùyate 12,015.004c etad vidvann upàdatsva svabhàvaü pa÷ya laukikam 12,015.005a ràjadaõóabhayàd eke pàpàþ pàpaü na kurvate 12,015.005c yamadaõóabhayàd eke paralokabhayàd api 12,015.006a parasparabhayàd eke pàpàþ pàpaü na kurvate 12,015.006c evaü sàüsiddhike loke sarvaü daõóe pratiùñhitam 12,015.007a daõóasyaiva bhayàd eke na khàdanti parasparam 12,015.007c andhe tamasi majjeyur yadi daõóo na pàlayet 12,015.008a yasmàd adàntàn damayaty a÷iùñàn daõóayaty api 12,015.008c damanàd daõóanàc caiva tasmàd daõóaü vidur budhàþ 12,015.008d*0015_01 paralokabhayàd ete pàpàþ pàpaü na kurvate 12,015.009a vàci daõóo bràhmaõànàü kùatriyàõàü bhujàrpaõam 12,015.009c dànadaõóaþ smçto vai÷yo nirdaõóaþ ÷ådra ucyate 12,015.010a asaümohàya martyànàm arthasaürakùaõàya ca 12,015.010c maryàdà sthàpità loke daõóasaüj¤à vi÷àü pate 12,015.011a yatra ÷yàmo lohitàkùo daõóa÷ carati sånçtaþ 12,015.011c prajàs tatra na muhyanti netà cet sàdhu pa÷yati 12,015.012a brahmacàrã gçhastha÷ ca vànaprastho 'tha bhikùukaþ 12,015.012c daõóasyaiva bhayàd ete manuùyà vartmani sthitàþ 12,015.013a nàbhãto yajate ràjan nàbhãto dàtum icchati 12,015.013c nàbhãtaþ puruùaþ ka÷ cit samaye sthàtum icchati 12,015.014a nàcchittvà paramarmàõi nàkçtvà karma dàruõam 12,015.014c nàhatvà matsyaghàtãva pràpnoti mahatãü ÷riyam 12,015.015a nàghnataþ kãrtir astãha na vittaü na punaþ prajàþ 12,015.015c indro vçtravadhenaiva mahendraþ samapadyata 12,015.015d*0016_01 màhendraü ca grahaü lebhe lokànàü ce÷varo 'bhavat 12,015.016a ya eva devà hantàras tàül loko 'rcayate bhç÷am 12,015.016c hantà rudras tathà skandaþ ÷akro 'gnir varuõo yamaþ 12,015.017a hantà kàlas tathà vàyur mçtyur vai÷ravaõo raviþ 12,015.017c vasavo marutaþ sàdhyà vi÷vedevà÷ ca bhàrata 12,015.018a etàn devàn namasyanti pratàpapraõatà janàþ 12,015.018c na brahmàõaü na dhàtàraü na påùàõaü kathaü cana 12,015.019a madhyasthàn sarvabhåteùu dàntठ÷amaparàyaõàn 12,015.019c yajante mànavàþ ke cit pra÷àntàþ sarvakarmasu 12,015.020a na hi pa÷yàmi jãvantaü loke kaü cid ahiüsayà 12,015.020c sattvaiþ sattvàni jãvanti durbalair balavattaràþ 12,015.021a nakulo måùakàn atti bióàlo nakulaü tathà 12,015.021c bióàlam atti ÷và ràja¤ ÷vànaü vyàlamçgas tathà 12,015.022a tàn atti puruùaþ sarvàn pa÷ya dharmo yathàgataþ 12,015.022c pràõasyànnam idaü sarvaü jaïgamaü sthàvaraü ca yat 12,015.023a vidhànaü devavihitaü tatra vidvàn na muhyati 12,015.023c yathà sçùño 'si ràjendra tathà bhavitum arhasi 12,015.024a vinãtakrodhaharùà hi mandà vanam upà÷ritàþ 12,015.024c vinà vadhaü na kurvanti tàpasàþ pràõayàpanam 12,015.025a udake bahavaþ pràõàþ pçthivyàü ca phaleùu ca 12,015.025c na ca ka÷ cin na tàn hanti kim anyat pràõayàpanàt 12,015.026a såkùmayonãni bhåtàni tarkagamyàni kàni cit 12,015.026c pakùmaõo 'pi nipàtena yeùàü syàt skandhaparyayaþ 12,015.027a gràmàn niùkramya munayo vigatakrodhamatsaràþ 12,015.027c vane kuñumbadharmàõo dç÷yante parimohitàþ 12,015.028a bhåmiü bhittvauùadhã÷ chittvà vçkùàdãn aõóajàn pa÷ån 12,015.028c manuùyàs tanvate yaj¤àüs te svargaü pràpnuvanti ca 12,015.029a daõóanãtyàü praõãtàyàü sarve sidhyanty upakramàþ 12,015.029c kaunteya sarvabhåtànàü tatra me nàsti saü÷ayaþ 12,015.030a daõóa÷ cen na bhavel loke vyana÷iùyann imàþ prajàþ 12,015.030c ÷åle matsyàn ivàpakùyan durbalàn balavattaràþ 12,015.031a satyaü cedaü brahmaõà pårvam uktaü; daõóaþ prajà rakùati sàdhu nãtaþ 12,015.031c pa÷yàgnaya÷ ca prati÷àmyanty abhãtàþ; saütarjità daõóabhayàj jvalanti 12,015.031d*0017_01 yadi na praõayed ràjan daõóaü daõóyeùv atandritaþ 12,015.032a andhaü tama ivedaü syàn na praj¤àyeta kiü cana 12,015.032c daõóa÷ cen na bhavel loke vibhajan sàdhvasàdhunã 12,015.033a ye 'pi saübhinnamaryàdà nàstikà vedanindakàþ 12,015.033c te 'pi bhogàya kalpante daõóenopanipãóitàþ 12,015.034a sarvo daõóajito loko durlabho hi ÷ucir naraþ 12,015.034c daõóasya hi bhayàd bhãto bhogàyeha prakalpate 12,015.035a càturvarõyàpramohàya sunãtanayanàya ca 12,015.035c daõóo vidhàtrà vihito dharmàrthàv abhirakùitum 12,015.036a yadi daõóàn na bibhyeyur vayàüsi ÷vàpadàni ca 12,015.036c adyuþ pa÷ån manuùyàü÷ ca yaj¤àrthàni havãüùi ca 12,015.037a na brahmacàry adhãyãta kalyàõã gaur na duhyate 12,015.037c na kanyodvahanaü gacched yadi daõóo na pàlayet 12,015.038a vi÷valopaþ pravarteta bhidyeran sarvasetavaþ 12,015.038c mamatvaü na prajànãyur yadi daõóo na pàlayet 12,015.039a na saüvatsarasatràõi tiùñheyur akutobhayàþ 12,015.039c vidhivad dakùiõàvanti yadi daõóo na pàlayet 12,015.040a careyur nà÷rame dharmaü yathoktaü vidhim à÷ritàþ 12,015.040c na vidyàü pràpnuyàt ka÷ cid yadi daõóo na pàlayet 12,015.041a na coùñrà na balãvardà nà÷và÷vataragardabhàþ 12,015.041c yuktà vaheyur yànàni yadi daõóo na pàlayet 12,015.042a na preùyà vacanaü kuryur na bàlo jàtu karhi cit 12,015.042c tiùñhet pitçmate dharme yadi daõóo na pàlayet 12,015.043a daõóe sthitàþ prajàþ sarvà bhayaü daõóaü vidur budhàþ 12,015.043c daõóe svargo manuùyàõàü loko 'yaü ca pratiùñhitaþ 12,015.044a na tatra kåñaü pàpaü và va¤canà vàpi dçùyate 12,015.044c yatra daõóaþ suvihita÷ caraty arivinà÷anaþ 12,015.045a haviþ ÷và prapibed dhçùño daõóa÷ cen nodyato bhavet 12,015.045c haret kàkaþ puroóà÷aü yadi daõóo na pàlayet 12,015.046a yad idaü dharmato ràjyaü vihitaü yady adharmataþ 12,015.046c kàryas tatra na ÷oko vai bhuïkùva bhogàn yajasva ca 12,015.047a sukhena dharmaü ÷rãmanta÷ caranti ÷ucivàsasaþ 12,015.047c saüvasantaþ priyair dàrair bhu¤jànà÷ cànnam uttamam 12,015.048a arthe sarve samàrambhàþ samàyattà na saü÷ayaþ 12,015.048c sa ca daõóe samàyattaþ pa÷ya daõóasya gauravam 12,015.049a lokayàtràrtham eveha dharmapravacanaü kçtam 12,015.049c ahiüsà sàdhuhiüseti ÷reyàn dharmaparigrahaþ 12,015.050a nàtyantaguõavàn ka÷ cin na càpy atyantanirguõaþ 12,015.050c ubhayaü sarvakàryeùu dç÷yate sàdhv asàdhu ca 12,015.051a pa÷ånàü vçùaõaü chittvà tato bhindanti nastakàn 12,015.051c kçùanti bahavo bhàràn badhnanti damayanti ca 12,015.052a evaü paryàkule loke vipathe jarjarãkçte 12,015.052c tais tair nyàyair mahàràja puràõaü dharmam àcara 12,015.053a yaja dehi prajà rakùa dharmaü samanupàlaya 12,015.053c amitrठjahi kaunteya mitràõi paripàlaya 12,015.054a mà ca te nighnataþ ÷atrån manyur bhavatu bhàrata 12,015.054c na tatra kilbiùaü kiü cit kartur bhavati bhàrata 12,015.055a àtatàyã hi yo hanyàd àtatàyinam àgatam 12,015.055c na tena bhråõahà sa syàn manyus taü manyum çcchati 12,015.056a avadhyaþ sarvabhåtànàm antaràtmà na saü÷ayaþ 12,015.056c avadhye càtmani kathaü vadhyo bhavati kena cit 12,015.057a yathà hi puruùaþ ÷àlàü punaþ saüpravi÷en navàm 12,015.057c evaü jãvaþ ÷arãràõi tàni tàni prapadyate 12,015.058a dehàn puràõàn utsçjya navàn saüpratipadyate 12,015.058c evaü mçtyumukhaü pràhur ye janàs tattvadar÷inaþ 12,016.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,016.001a arjunasya vacaþ ÷rutvà bhãmaseno 'tyamarùaõaþ 12,016.001c dhairyam àsthàya tejasvã jyeùñhaü bhràtaram abravãt 12,016.002a ràjan viditadharmo 'si na te 'sty aviditaü bhuvi 12,016.002c upa÷ikùàma te vçttaü sadaiva na ca ÷aknumaþ 12,016.003a na vakùyàmi na vakùyàmãty evaü me manasi sthitam 12,016.003c atiduþkhàt tu vakùyàmi tan nibodha janàdhipa 12,016.004a bhavatas tu pramohena sarvaü saü÷ayitaü kçtam 12,016.004c viklavatvaü ca naþ pràptam abalatvaü tathaiva ca 12,016.005a kathaü hi ràjà lokasya sarva÷àstravi÷àradaþ 12,016.005c moham àpadyate dainyàd yathà kupuruùas tathà 12,016.006a àgati÷ ca gati÷ caiva lokasya vidità tava 12,016.006c àyatyàü ca tadàtve ca na te 'sty aviditaü prabho 12,016.007a evaü gate mahàràja ràjyaü prati janàdhipa 12,016.007c hetum atra pravakùyàmi tad ihaikamanàþ ÷çõu 12,016.008a dvividho jàyate vyàdhiþ ÷àrãro mànasas tathà 12,016.008c parasparaü tayor janma nirdvaüdvaü nopalabhyate 12,016.009a ÷àrãràj jàyate vyàdhir mànaso nàtra saü÷ayaþ 12,016.009c mànasàj jàyate vyàdhiþ ÷àrãra iti ni÷cayaþ 12,016.010a ÷àrãramànase duþkhe yo 'tãte anu÷ocati 12,016.010c duþkhena labhate duþkhaü dvàv anarthau prapadyate 12,016.011a ÷ãtoùõe caiva vàyu÷ ca trayaþ ÷àrãrajà guõàþ 12,016.011c teùàü guõànàü sàmyaü ca tad àhuþ svasthalakùaõam 12,016.012a teùàm anyatamotseke vidhànam upadiùyate 12,016.012c uùõena bàdhyate ÷ãtaü ÷ãtenoùõaü prabàdhyate 12,016.012d*0018_01 ubhàbhyàü vadhyate vàyur vidhànam idam ucyate 12,016.013a sattvaü rajas tama÷ caiva mànasàþ syus trayo guõàþ 12,016.013b*0019_01 rajasà ÷àmyate sattvaü rajaþ sattvena ÷àmyati 12,016.013c harùeõa bàdhyate ÷oko harùaþ ÷okena bàdhyate 12,016.014a ka÷ cit sukhe vartamàno duþkhasya smartum icchati 12,016.014c ka÷ cid duþkhe vartamànaþ sukhasya smartum icchati 12,016.015a sa tvaü na duþkhã duþkhasya na sukhã ca sukhasya ca 12,016.015c na duþkhã sukhajàtasya na sukhã duþkhajasya và 12,016.016a smartum arhasi kauravya diùñaü tu balavattaram 12,016.016c atha và te svabhàvo 'yaü yena pàrthiva kçùyase 12,016.017a dçùñvà sabhàgatàü kçùõàm ekavastràü rajasvalàm 12,016.017c miùatàü pàõóuputràõàü na tasya smartum arhasi 12,016.018a pravràjanaü ca nagaràd ajinai÷ ca nivàsanam 12,016.018c mahàraõyanivàsa÷ ca na tasya smartum arhasi 12,016.019a jañàsuràt parikle÷aü citrasenena càhavam 12,016.019c saindhavàc ca parikle÷aü kathaü vismçtavàn asi 12,016.019e punar aj¤àtacaryàyàü kãcakena padà vadham 12,016.019f*0020_01 draupadyà ràjaputryà÷ ca kathaü vismçtavàn asi 12,016.019f*0021_01 balavanto vayaü ràjan devair api sudurjayàþ 12,016.019f*0021_02 kathaü bhçtyatvam àpannà viràñanagare smara 12,016.020a yac ca te droõabhãùmàbhyàü yuddham àsãd ariüdama 12,016.020c manasaikena te yuddham idaü ghoram upasthitam 12,016.021a yatra nàsti ÷araiþ kàryaü na mitrair na ca bandhubhiþ 12,016.021c àtmanaikena yoddhavyaü tat te yuddham upasthitam 12,016.022a tasminn anirjite yuddhe pràõàn yadi ha mokùyase 12,016.022c anyaü dehaü samàsthàya punas tenaiva yotsyase 12,016.022d*0022_01 yo hy anàóhyaþ sa patitas tad ucchiùñaü yad alpakam 12,016.022d*0022_02 bahv apathyaü balavato na kiü cit tràyate dhanam 12,016.023a tasmàd adyaiva gantavyaü yuddhasya bharatarùabha 12,016.023b*0023_01 pàram avyaktaråpasya vyaktaü tyaktvà svakarmabhiþ 12,016.023b*0023_02 tasminn anirjite yuddhe kàm avasthàü gamiùyasi 12,016.023c etaj jitvà mahàràja kçtakçtyo bhaviùyasi 12,016.024a etàü buddhiü vini÷citya bhåtànàm àgatiü gatim 12,016.024c pitçpaitàmahe vçtte ÷àdhi ràjyaü yathocitam 12,016.025a diùñyà duryodhanaþ pàpo nihataþ sànugo yudhi 12,016.025c draupadyàþ ke÷apakùasya diùñyà tvaü padavãü gataþ 12,016.026a yajasva vàjimedhena vidhivad dakùiõàvatà 12,016.026c vayaü te kiükaràþ pàrtha vàsudeva÷ ca vãryavàn 12,017.001 yudhiùñhira uvàca 12,017.001a asaütoùaþ pramàda÷ ca mado ràgo 'pra÷àntatà 12,017.001c balaü moho 'bhimàna÷ ca udvega÷ càpi sarva÷aþ 12,017.002a ebhiþ pàpmabhir àviùño ràjyaü tvam abhikàïkùasi 12,017.002c niràmiùo vinirmuktaþ pra÷àntaþ susukhã bhava 12,017.003a ya imàm akhilàü bhåmiü ÷iùyàd eko mahãpatiþ 12,017.003c tasyàpy udaram evaikaü kim idaü tvaü pra÷aüsasi 12,017.004a nàhnà pårayituü ÷akyà na màsena nararùabha 12,017.004c apåryàü pårayann icchàm àyuùàpi na ÷aknuyàt 12,017.005a yatheddhaþ prajvalaty agnir asamiddhaþ pra÷àmyati 12,017.005c alpàhàratayà tv agniü ÷amayaudaryam utthitam 12,017.005d*0024_01 àtmodarakçte 'thàj¤aþ karoti vighasaü bahu 12,017.005e jayodaraü pçthivyà te ÷reyo nirjitayà jitam 12,017.006a mànuùàn kàmabhogàüs tvam ai÷varyaü ca pra÷aüsasi 12,017.006c abhogino 'balà÷ caiva yànti sthànam anuttamam 12,017.007a yogakùemau ca ràùñrasya dharmàdharmau tvayi sthitau 12,017.007c mucyasva mahato bhàràt tyàgam evàbhisaü÷raya 12,017.008a ekodarakçte vyàghraþ karoti vighasaü bahu 12,017.008c tam anye 'py upajãvanti mandavegaücarà mçgàþ 12,017.009a viùayàn pratisaühçtya saünyàsaü kurute yatiþ 12,017.009c na ca tuùyanti ràjànaþ pa÷ya buddhyantaraü yathà 12,017.010a patràhàrair a÷makuññair dantolåkhalikais tathà 12,017.010c abbhakùair vàyubhakùai÷ ca tair ayaü narako jitaþ 12,017.011a ya÷ cemàü vasudhàü kçtsnàü pra÷àsed akhilàü nçpaþ 12,017.011c tulyà÷makà¤cano ya÷ ca sa kçtàrtho na pàrthivaþ 12,017.012a saükalpeùu niràrambho nirà÷o nirmamo bhava 12,017.012c vi÷okaü sthànam àtiùñha iha càmutra càvyayam 12,017.013a niràmiùà na ÷ocanti ÷ocasi tvaü kim àmiùam 12,017.013c parityajyàmiùaü sarvaü mçùàvàdàt pramokùyase 12,017.014a panthànau pitçyàna÷ ca devayàna÷ ca vi÷rutau 12,017.014c ãjànàþ pitçyànena devayànena mokùiõaþ 12,017.015a tapasà brahmacaryeõa svàdhyàyena ca pàvitàþ 12,017.015c vimucya dehàn vai bhànti mçtyor aviùayaü gatàþ 12,017.016a àmiùaü bandhanaü loke karmehoktaü tathàmiùam 12,017.016c tàbhyàü vimuktaþ pà÷àbhyàü padam àpnoti tatparam 12,017.017a api gàthàm imàü gãtàü janakena vadanty uta 12,017.017c nirdvaüdvena vimuktena mokùaü samanupa÷yatà 12,017.018a anantaü bata me vittaü yasya me nàsti kiü cana 12,017.018c mithilàyàü pradãptàyàü na me dahyati kiü cana 12,017.019a praj¤àpràsàdam àruhya na÷ocyठ÷ocato janàn 12,017.019c jagatãsthàn ivàdristho mandabuddhãn avekùate 12,017.020a dç÷yaü pa÷yati yaþ pa÷yan sa cakùuùmàn sa buddhimàn 12,017.020c aj¤àtànàü ca vij¤ànàt saübodhàd buddhir ucyate 12,017.021a yas tu vàcaü vijànàti bahumànam iyàt sa vai 12,017.021c brahmabhàvaprasåtànàü vaidyànàü bhàvitàtmanàm 12,017.022a yadà bhåtapçthagbhàvam ekastham anupa÷yati 12,017.022c tata eva ca vistàraü brahma saüpadyate tadà 12,017.023a te janàs tàü gatiü yànti nàvidvàüso 'lpacetasaþ 12,017.023c nàbuddhayo nàtapasaþ sarvaü buddhau pratiùñhitam 12,018.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,018.001a tåùõãübhåtaü tu ràjànaü punar evàrjuno 'bravãt 12,018.001c saütaptaþ ÷okaduþkhàbhyàü ràj¤o vàk÷alyapãóitaþ 12,018.002a kathayanti puràvçttam itihàsam imaü janàþ 12,018.002c videharàj¤aþ saüvàdaü bhàryayà saha bhàrata 12,018.003a utsçjya ràjyaü bhaikùàrthaü kçtabuddhiü jane÷varam 12,018.003c videharàjaü mahiùã duþkhità pratyabhàùata 12,018.004a dhanàny apatyaü mitràõi ratnàni vividhàni ca 12,018.004c panthànaü pàvanaü hitvà janako mauõóyam àsthitaþ 12,018.005a taü dadar÷a priyà bhàryà bhaikùyavçttim akiücanam 12,018.005c dhànàmuùñim upàsãnaü nirãhaü gatamatsaram 12,018.006a tam uvàca samàgamya bhartàram akutobhayam 12,018.006c kruddhà manasvinã bhàryà vivikte hetumad vacaþ 12,018.007a katham utsçjya ràjyaü svaü dhanadhànyasamàcitam 12,018.007c kàpàlãü vçttim àsthàya dhànàmuùñir vane 'caraþ 12,018.008a pratij¤à te 'nyathà ràjan viceùñà cànyathà tava 12,018.008c yad ràjyaü mahad utsçjya svalpe tuùyasi pàrthiva 12,018.009a naitenàtithayo ràjan devarùipitaras tathà 12,018.009c ÷akyam adya tvayà bhartuü moghas te 'yaü pari÷ramaþ 12,018.010a devatàtithibhi÷ caiva pitçbhi÷ caiva pàrthiva 12,018.010c sarvair etaiþ parityaktaþ parivrajasi niùkriyaþ 12,018.011a yas tvaü traividyavçddhànàü bràhmaõànàü sahasra÷aþ 12,018.011c bhartà bhåtvà ca lokasya so 'dyànyair bhçtim icchasi 12,018.012a ÷riyaü hitvà pradãptàü tvaü ÷vavat saüprati vãkùyase 12,018.012c aputrà jananã te 'dya kausalyà càpatis tvayà 12,018.013a a÷ãtir dharmakàmàs tvàü kùatriyàþ paryupàsate 12,018.013c tvadà÷àm abhikàïkùantyaþ kçpaõàþ phalahetukàþ 12,018.014a tà÷ ca tvaü viphalàþ kurvan kàül lokàn nu gamiùyasi 12,018.014c ràjan saü÷ayite mokùe paratantreùu dehiùu 12,018.015a naiva te 'sti paro loko nàparaþ pàpakarmaõaþ 12,018.015c dharmyàn dàràn parityajya yas tvam icchasi jãvitum 12,018.016a srajo gandhàn alaükàràn vàsàüsi vividhàni ca 12,018.016c kimartham abhisaütyajya parivrajasi niùkriyaþ 12,018.017a nipànaü sarvabhåtànàü bhåtvà tvaü pàvanaü mahat 12,018.017c àóhyo vanaspatir bhåtvà so 'dyànyàn paryupàsase 12,018.018a khàdanti hastinaü nyàse kravyàdà bahavo 'py uta 12,018.018c bahavaþ kçmaya÷ caiva kiü punas tvàm anarthakam 12,018.019a ya imàü kuõóikàü bhindyàt triviùñabdhaü ca te haret 12,018.019c vàsa÷ càpaharet tasmin kathaü te mànasaü bhavet 12,018.020a yas tv ayaü sarvam utsçjya dhànàmuùñiparigrahaþ 12,018.020c yadànena samaü sarvaü kim idaü mama dãyate 12,018.020e dhànàmuùñir ihàrtha÷ cet pratij¤à te vina÷yati 12,018.021a kà vàhaü tava ko me tvaü ko 'dya te mayy anugrahaþ 12,018.021c pra÷àdhi pçthivãü ràjan yatra te 'nugraho bhavet 12,018.021e pràsàdaü ÷ayanaü yànaü vàsàüsy àbharaõàni ca 12,018.022a ÷riyà nirà÷air adhanais tyaktamitrair akiücanaiþ 12,018.022c saukhikaiþ saübhçtàn arthàn yaþ saütyajasi kiü nu tat 12,018.023a yo 'tyantaü pratigçhõãyàd ya÷ ca dadyàt sadaiva hi 12,018.023c tayos tvam antaraü viddhi ÷reyàüs tàbhyàü ka ucyate 12,018.024a sadaiva yàcamàneùu satsu dambhavivarjiùu 12,018.024c eteùu dakùiõà dattà dàvàgnàv iva durhutam 12,018.025a jàtavedà yathà ràjann àdagdhvaivopa÷àmyati 12,018.025c sadaiva yàcamàno vai tathà ÷àmyati na dvijaþ 12,018.026a satàü ca vedà annaü ca loke 'smin prakçtir dhruvà 12,018.026c na ced dàtà bhaved dàtà kutaþ syur mokùakàïkùiõaþ 12,018.027a annàd gçhasthà loke 'smin bhikùavas tata eva ca 12,018.027c annàt pràõaþ prabhavati annadaþ pràõado bhavet 12,018.028a gçhasthebhyo 'bhinirvçttà gçhasthàn eva saü÷ritàþ 12,018.028c prabhavaü ca pratiùñhàü ca dàntà nindanta àsate 12,018.029a tyàgàn na bhikùukaü vidyàn na mauõóyàn na ca yàcanàt 12,018.029c çjus tu yo 'rthaü tyajati taü sukhaü viddhi bhikùukam 12,018.030a asaktaþ saktavad gacchan niþsaïgo muktabandhanaþ 12,018.030c samaþ ÷atrau ca mitre ca sa vai mukto mahãpate 12,018.031a parivrajanti dànàrthaü muõóàþ kàùàyavàsasaþ 12,018.031c sità bahuvidhaiþ pà÷aiþ saücinvanto vçthàmiùam 12,018.032a trayãü ca nàma vàrtàü ca tyaktvà putràüs tyajanti ye 12,018.032c triviùñabdhaü ca vàsa÷ ca pratigçhõanty abuddhayaþ 12,018.033a aniùkaùàye kàùàyam ãhàrtham iti viddhi tat 12,018.033c dharmadhvajànàü muõóànàü vçttyartham iti me matiþ 12,018.034a kàùàyair ajinai÷ cãrair nagnàn muõóठjañàdharàn 12,018.034c bibhrat sàdhån mahàràja jaya lokठjitendriyaþ 12,018.035a agnyàdheyàni gurvarthàn kratån sapa÷udakùiõàn 12,018.035c dadàty aharahaþ pårvaü ko nu dharmataras tataþ 12,018.036a tattvaj¤o janako ràjà loke 'sminn iti gãyate 12,018.036c so 'py àsãn mohasaüpanno mà mohava÷am anvagàþ 12,018.037a evaü dharmam anukràntaü sadà dànaparair naraiþ 12,018.037c ànç÷aüsyaguõopetaiþ kàmakrodhavivarjitàþ 12,018.038a pàlayantaþ prajà÷ caiva dànam uttamam àsthitàþ 12,018.038c iùñàül lokàn avàpsyàmo brahmaõyàþ satyavàdinaþ 12,018.038c*0025_01 **** **** guruvçddhopacàyinaþ 12,018.038c*0025_02 devatàtithibhçtyànàü nirvapanto yathàvidhi 12,018.038c*0025_03 sthànam iùñam avàpsyàmo 12,019.001 yudhiùñhira uvàca 12,019.001a vedàhaü tàta ÷àstràõi aparàõi paràõi ca 12,019.001c ubhayaü vedavacanaü kuru karma tyajeti ca 12,019.002a àkulàni ca ÷àstràõi hetubhi÷ citritàni ca 12,019.002c ni÷caya÷ caiva yanmàtro vedàhaü taü yathàvidhi 12,019.003a tvaü tu kevalam astraj¤o vãravratam anuùñhitaþ 12,019.003c ÷àstràrthaü tattvato gantuü na samarthaþ kathaü cana 12,019.004a ÷àstràrthasåkùmadar÷ã yo dharmani÷cayakovidaþ 12,019.004c tenàpy evaü na vàcyo 'haü yadi dharmaü prapa÷yasi 12,019.005a bhràtçsauhçdam àsthàya yad uktaü vacanaü tvayà 12,019.005c nyàyyaü yuktaü ca kaunteya prãto 'haü tena te 'rjuna 12,019.005d*0026_01 mame÷varasamaü sattvaü brahmaõà caiva yat samam 12,019.005d*0026_02 vàsudevasamaü caiva na bhåtaü na bhaviùyati 12,019.005d*0026_03 tathà tvaü yaudhamukhyeùu sattvaü paramam ucyate 12,019.005d*0026_04 balam indre ca vàyau ca balaü yac ca janàrdane 12,019.005d*0026_05 tad balaü bhãmasene ca tvayi càrjuna vidyate 12,019.005d*0026_06 tvatsama÷ citrayodhã ca dårapàtã ca pàõóava 12,019.005d*0026_07 divyàstreõa ca saüpannaþ ko vànyas tvatsamo naraþ 12,019.006a yuddhadharmeùu sarveùu kriyàõàü naipuõeùu ca 12,019.006c na tvayà sadç÷aþ ka÷ cit triùu lokeùu vidyate 12,019.006d*0027_01 dhàrmikaü dharmayuktaü ca niþ÷eùaü j¤àyate mayà 12,019.007a dharmasåkùmaü tu yad vàkyaü tatra duùprataraü tvayà 12,019.007c dhanaüjaya na me buddhim abhi÷aïkitum arhasi 12,019.008a yuddha÷àstravid eva tvaü na vçddhàþ sevitàs tvayà 12,019.008c samàsavistaravidàü na teùàü vetsi ni÷cayam 12,019.009a tapas tyàgo vidhir iti ni÷cayas tàta dhãmatàm 12,019.009c paraü paraü jyàya eùàü saiùà naiþ÷reyasã gatiþ 12,019.010a na tv etan manyase pàrtha na jyàyo 'sti dhanàd iti 12,019.010c atra te vartayiùyàmi yathà naitat pradhànataþ 12,019.011a tapaþsvàdhyàya÷ãlà hi dç÷yante dhàrmikà janàþ 12,019.011c çùayas tapasà yuktà yeùàü lokàþ sanàtanàþ 12,019.012a ajàta÷ma÷ravo dhãràs tathànye vanavàsinaþ 12,019.012c anantà adhanà eva svàdhyàyena divaü gatàþ 12,019.013a uttareõa tu panthànam àryà viùayanigrahàt 12,019.013c abuddhijaü tamas tyaktvà lokàüs tyàgavatàü gatàþ 12,019.014a dakùiõena tu panthànaü yaü bhàsvantaü prapa÷yasi 12,019.014c ete kriyàvatàü lokà ye ÷ma÷ànàni bhejire 12,019.015a anirde÷yà gatiþ sà tu yàü prapa÷yanti mokùiõaþ 12,019.015c tasmàt tyàgaþ pradhàneùñaþ sa tu duþkhaþ praveditum 12,019.016a anusçtya tu ÷àstràõi kavayaþ samavasthitàþ 12,019.016c apãha syàd apãha syàt sàràsàradidçkùayà 12,019.017a vedavàdàn atikramya ÷àstràõy àraõyakàni ca 12,019.017c vipàñya kadalãskandhaü sàraü dadç÷ire na te 12,019.018a athaikàntavyudàsena ÷arãre pa¤cabhautike 12,019.018c icchàdveùasamàyuktam àtmànaü pràhur iïgitaiþ 12,019.019a agràhya÷ cakùuùà so 'pi anirde÷yaü ca tad girà 12,019.019c karmahetupuraskàraü bhåteùu parivartate 12,019.020a kalyàõagocaraü kçtvà manas tçùõàü nigçhya ca 12,019.020c karmasaütatim utsçjya syàn niràlambanaþ sukhã 12,019.021a asminn evaü såkùmagamye màrge sadbhir niùevite 12,019.021c katham artham anarthàóhyam arjuna tvaü pra÷aüsasi 12,019.022a pårva÷àstravido hy evaü janàþ pa÷yanti bhàrata 12,019.022c kriyàsu niratà nityaü dàne yaj¤e ca karmaõi 12,019.023a bhavanti suduràvartà hetumanto 'pi paõóitàþ 12,019.023c dçóhapårva÷rutà måóhà naitad astãti vàdinaþ 12,019.024a amçtasyàvamantàro vaktàro janasaüsadi 12,019.024c caranti vasudhàü kçtsnàü vàvadåkà bahu÷rutàþ 12,019.025a yàn vayaü nàbhijànãmaþ kas tठj¤àtum ihàrhati 12,019.025c evaü pràj¤àn sata÷ càpi mahataþ ÷àstravittamàn 12,019.026a tapasà mahad àpnoti buddhyà vai vindate mahat 12,019.026c tyàgena sukham àpnoti sadà kaunteya dharmavit 12,020.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,020.001a tasmin vàkyàntare vaktà devasthàno mahàtapàþ 12,020.001c abhinãtataraü vàkyam ity uvàca yudhiùñhiram 12,020.002a yad vacaþ phalgunenoktaü na jyàyo 'sti dhanàd iti 12,020.002c atra te vartayiùyàmi tad ekàgramanàþ ÷çõu 12,020.003a ajàta÷atro dharmeõa kçtsnà te vasudhà jità 12,020.003c tàü jitvà na vçthà ràjaüs tvaü parityaktum arhasi 12,020.004a catuùpadã hi niþ÷reõã karmaõy eùà pratiùñhità 12,020.004c tàü krameõa mahàbàho yathàvaj jaya pàrthiva 12,020.005a tasmàt pàrtha mahàyaj¤air yajasva bahudakùiõaiþ 12,020.005c svàdhyàyayaj¤à çùayo j¤ànayaj¤às tathàpare 12,020.006a karmaniùñhàüs tu budhyethàs taponiùñhàü÷ ca bhàrata 12,020.006c vaikhànasànàü ràjendra vacanaü ÷råyate yathà 12,020.007a ãhate dhanahetor yas tasyànãhà garãyasã 12,020.007c bhåyàn doùaþ pravardheta yas taü dhanam apà÷rayet 12,020.008a kçcchràc ca dravyasaühàraü kurvanti dhanakàraõàt 12,020.008c dhanena tçùito 'buddhyà bhråõahatyàü na budhyate 12,020.009a anarhate yad dadàti na dadàti yad arhate 12,020.009c anarhàrhàparij¤ànàd dànadharmo 'pi duùkaraþ 12,020.010a yaj¤àya sçùñàni dhanàni dhàtrà; yaùñàdiùñaþ puruùo rakùità ca 12,020.010c tasmàt sarvaü yaj¤a evopayojyaü; dhanaü tato 'nantara eva kàmaþ 12,020.011a yaj¤air indro vividhair annavadbhir; devàn sarvàn abhyayàn mahaujàþ 12,020.011c tenendratvaü pràpya vibhràjate 'sau; tasmàd yaj¤e sarvam evopayojyam 12,020.012a mahàdevaþ sarvamedhe mahàtmà; hutvàtmànaü devadevo vibhåtaþ 12,020.012c vi÷vàül lokàn vyàpya viùñabhya kãrtyà; virocate dyutimàn kçttivàsàþ 12,020.013a àvikùitaþ pàrthivo vai maruttaþ; svçddhyà martyo yo 'jayad devaràjam 12,020.013c yaj¤e yasya ÷rãþ svayaü saüniviùñà; yasmin bhàõóaü kà¤canaü sarvam àsãt 12,020.014a hari÷candraþ pàrthivendraþ ÷rutas te; yaj¤air iùñvà puõyakçd vãta÷okaþ 12,020.014c çddhyà ÷akraü yo 'jayan mànuùaþ saüs; tasmàd yaj¤e sarvam evopayojyam 12,021.001 devasthàna uvàca 12,021.001a atraivodàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,021.001c indreõa samaye pçùño yad uvàca bçhaspatiþ 12,021.002a saütoùo vai svargatamaþ saütoùaþ paramaü sukham 12,021.002c tuùñer na kiü cit parataþ susamyak paritiùñhati 12,021.003a yadà saüharate kàmàn kårmo 'ïgànãva sarva÷aþ 12,021.003c tadàtmajyotir àtmaiva svàtmanaiva prasãdati 12,021.004a na bibheti yadà càyaü yadà càsmàn na bibhyati 12,021.004c kàmadveùau ca jayati tadàtmànaü prapa÷yati 12,021.005a yadàsau sarvabhåtànàü na krudhyati na duùyati 12,021.005c karmaõà manasà vàcà brahma saüpadyate tadà 12,021.006a evaü kaunteya bhåtàni taü taü dharmaü tathà tathà 12,021.006c tadà tadà prapa÷yanti tasmàd budhyasva bhàrata 12,021.007a anye ÷amaü pra÷aüsanti vyàyàmam apare tathà 12,021.007c naikaü na càparaü ke cid ubhayaü ca tathàpare 12,021.008a yaj¤am eke pra÷aüsanti saünyàsam apare janàþ 12,021.008c dànam eke pra÷aüsanti ke cid eva pratigraham 12,021.008e ke cit sarvaü parityajya tåùõãü dhyàyanta àsate 12,021.009a ràjyam eke pra÷aüsanti sarveùàü paripàlanam 12,021.009c hatvà bhittvà ca chittvà ca ke cid ekànta÷ãlinaþ 12,021.010a etat sarvaü samàlokya budhànàm eùa ni÷cayaþ 12,021.010c adroheõaiva bhåtànàü yo dharmaþ sa satàü mataþ 12,021.011a adrohaþ satyavacanaü saüvibhàgo dhçtiþ kùamà 12,021.011c prajanaþ sveùu dàreùu màrdavaü hrãr acàpalam 12,021.012a dhanaü dharmapradhàneùñaü manuþ svàyaübhuvo 'bravãt 12,021.012c tasmàd evaü prayatnena kaunteya paripàlaya 12,021.013a yo hi ràjye sthitaþ ÷a÷vad va÷ã tulyapriyàpriyaþ 12,021.013c kùatriyo yaj¤a÷iùñà÷ã ràja÷àstràrthatattvavit 12,021.014a asàdhunigraharataþ sàdhånàü pragrahe rataþ 12,021.014c dharme vartmani saüsthàpya prajà varteta dharmavit 12,021.015a putrasaükràmita÷rãs tu vane vanyena vartayan 12,021.015c vidhinà ÷ràmaõenaiva kuryàt kàlam atandritaþ 12,021.016a ya evaü vartate ràjà ràjadharmavini÷citaþ 12,021.016c tasyàyaü ca para÷ caiva lokaþ syàt saphalo nçpa 12,021.016e nirvàõaü tu suduùpàraü bahuvighnaü ca me matam 12,021.017a evaü dharmam anukràntàþ satyadànatapaþparàþ 12,021.017c ànç÷aüsyaguõair yuktàþ kàmakrodhavivarjitàþ 12,021.018a prajànàü pàlane yuktà damam uttamam àsthitàþ 12,021.018c gobràhmaõàrthaü yuddhena saüpràptà gatim uttamàm 12,021.019a evaü rudràþ savasavas tathàdityàþ paraütapa 12,021.019c sàdhyà ràjarùisaüghà÷ ca dharmam etaü samà÷ritàþ 12,021.019e apramattàs tataþ svargaü pràptàþ puõyaiþ svakarmabhiþ 12,022.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,022.001a tasmin vàkyàntare vàkyaü punar evàrjuno 'bravãt 12,022.001c viùaõõamanasaü jyeùñham idaü bhràtaram ã÷varam 12,022.002a kùatradharmeõa dharmaj¤a pràpya ràjyam anuttamam 12,022.002c jitvà càrãn nara÷reùñha tapyate kiü bhavàn bhç÷am 12,022.003a kùatriyàõàü mahàràja saügràme nidhanaü smçtam 12,022.003c vi÷iùñaü bahubhir yaj¤aiþ kùatradharmam anusmara 12,022.004a bràhmaõànàü tapas tyàgaþ pretyadharmavidhiþ smçtaþ 12,022.004c kùatriyàõàü ca vihitaü saügràme nidhanaü vibho 12,022.005a kùatradharmo mahàraudraþ ÷astranitya iti smçtaþ 12,022.005c vadha÷ ca bharata÷reùñha kàle ÷astreõa saüyuge 12,022.006a bràhmaõasyàpi ced ràjan kùatradharmeõa tiùñhataþ 12,022.006c pra÷astaü jãvitaü loke kùatraü hi brahmasaüsthitam 12,022.007a na tyàgo na punar yàc¤à na tapo manuje÷vara 12,022.007c kùatriyasya vidhãyante na parasvopajãvanam 12,022.008a sa bhavàn sarvadharmaj¤aþ sarvàtmà bharatarùabha 12,022.008c ràjà manãùã nipuõo loke dçùñaparàvaraþ 12,022.009a tyaktvà saütàpajaü ÷okaü daü÷ito bhava karmaõi 12,022.009c kùatriyasya vi÷eùeõa hçdayaü vajrasaühatam 12,022.010a jitvàrãn kùatradharmeõa pràpya ràjyam akaõñakam 12,022.010c vijitàtmà manuùyendra yaj¤adànaparo bhava 12,022.011a indro vai brahmaõaþ putraþ karmaõà kùatriyo 'bhavat 12,022.011c j¤àtãnàü pàpavçttãnàü jaghàna navatãr nava 12,022.012a tac càsya karma påjyaü hi pra÷asyaü ca vi÷àü pate 12,022.012c tena cendratvam àpede devànàm iti naþ ÷rutam 12,022.013a sa tvaü yaj¤air mahàràja yajasva bahudakùiõaiþ 12,022.013c yathaivendro manuùyendra ciràya vigatajvaraþ 12,022.014a mà tvam evaügate kiü cit kùatriyarùabha ÷ocithàþ 12,022.014c gatàs te kùatradharmeõa ÷astrapåtàþ paràü gatim 12,022.015a bhavitavyaü tathà tac ca yad vçttaü bharatarùabha 12,022.015c diùñaü hi ràja÷àrdåla na ÷akyam ativartitum 12,023.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,023.001a evam uktas tu kaunteyo guóàke÷ena bhàrata 12,023.001c novàca kiü cit kauravyas tato dvaipàyano 'bravãt 12,023.002a bãbhatsor vacanaü samyak satyam etad yudhiùñhira 12,023.002c ÷àstradçùñaþ paro dharmaþ smçto gàrhasthya à÷ramaþ 12,023.003a svadharmaü cara dharmaj¤a yathà÷àstraü yathàvidhi 12,023.003c na hi gàrhasthyam utsçjya tavàraõyaü vidhãyate 12,023.004a gçhasthaü hi sadà devàþ pitara çùayas tathà 12,023.004c bhçtyà÷ caivopajãvanti tàn bhajasva mahãpate 12,023.005a vayàüsi pa÷ava÷ caiva bhåtàni ca mahãpate 12,023.005c gçhasthair eva dhàryante tasmàj jyeùñhà÷ramo gçhã 12,023.006a so 'yaü caturõàm eteùàm à÷ramàõàü duràcaraþ 12,023.006c taü caràvimanàþ pàrtha du÷caraü durbalendriyaiþ 12,023.007a vedaj¤ànaü ca te kçtsnaü tapa÷ ca caritaü mahat 12,023.007c pitçpaitàmahe ràjye dhuram udvoóhum arhasi 12,023.008a tapo yaj¤as tathà vidyà bhaikùam indriyanigrahaþ 12,023.008c dhyànam ekànta÷ãlatvaü tuùñir dànaü ca ÷aktitaþ 12,023.009a bràhmaõànàü mahàràja ceùñàþ saüsiddhikàrikàþ 12,023.009c kùatriyàõàü ca vakùyàmi tavàpi viditaü punaþ 12,023.010a yaj¤o vidyà samutthànam asaütoùaþ ÷riyaü prati 12,023.010c daõóadhàraõam atyugraü prajànàü paripàlanam 12,023.011a vedaj¤ànaü tathà kçtsnaü tapaþ sucaritaü tathà 12,023.011c draviõopàrjanaü bhåri pàtreùu pratipàdanam 12,023.012a etàni ràj¤àü karmàõi sukçtàni vi÷àü pate 12,023.012c imaü lokam amuü lokaü sàdhayantãti naþ ÷rutam 12,023.013a teùàü jyàyas tu kaunteya daõóadhàraõam ucyate 12,023.013c balaü hi kùatriye nityaü bale daõóaþ samàhitaþ 12,023.014a età÷ ceùñàþ kùatriyàõàü ràjan saüsiddhikàrikàþ 12,023.014c api gàthàm imàü càpi bçhaspatir abhàùata 12,023.015a bhåmir etau nigirati sarpo bila÷ayàn iva 12,023.015c ràjànaü càviroddhàraü bràhmaõaü càpravàsinam 12,023.016a sudyumna÷ càpi ràjarùiþ ÷råyate daõóadhàraõàt 12,023.016c pràptavàn paramàü siddhiü dakùaþ pràcetaso yathà 12,024.001 yudhiùñhira uvàca 12,024.001a bhagavan karmaõà kena sudyumno vasudhàdhipaþ 12,024.001c saüsiddhiü paramàü pràptaþ ÷rotum icchàmi taü nçpam 12,024.002 vyàsa uvàca 12,024.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,024.002c ÷aïkha÷ ca likhita÷ càstàü bhràtarau saüyatavratau 12,024.003a tayor àvasathàv àstàü ramaõãyau pçthak pçthak 12,024.003c nityapuùpaphalair vçkùair upetau bàhudàm anu 12,024.004a tataþ kadà cil likhitaþ ÷aïkhasyà÷ramam àgamat 12,024.004c yadçcchayàpi ÷aïkho 'tha niùkrànto 'bhavad à÷ramàt 12,024.005a so 'bhigamyà÷ramaü bhràtuþ ÷aïkhasya likhitas tadà 12,024.005c phalàni ÷àtayàm àsa samyak pariõatàny uta 12,024.006a tàny upàdàya visrabdho bhakùayàm àsa sa dvijaþ 12,024.006c tasmiü÷ ca bhakùayaty eva ÷aïkho 'py à÷ramam àgamat 12,024.007a bhakùayantaü tu taü dçùñvà ÷aïkho bhràtaram abravãt 12,024.007c kutaþ phalàny avàptàni hetunà kena khàdasi 12,024.008a so 'bravãd bhràtaraü jyeùñham upaspç÷yàbhivàdya ca 12,024.008c ita eva gçhãtàni mayeti prahasann iva 12,024.009a tam abravãt tadà ÷aïkhas tãvrakopasamanvitaþ 12,024.009c steyaü tvayà kçtam idaü phalàny àdadatà svayam 12,024.009e gaccha ràjànam àsàdya svakarma prathayasva vai 12,024.009f*0028_01 likhito 'tha tadà gatvà bhràtur vàkyena coditaþ 12,024.009f*0028_02 sudyumnaviùayaü ràjann uvàcedaü suduþkhitaþ 12,024.010a adattàdànam evedaü kçtaü pàrthivasattama 12,024.010c stenaü màü tvaü viditvà ca svadharmam anupàlaya 12,024.010e ÷ãghraü dhàraya caurasya mama daõóaü naràdhipa 12,024.011a ity uktas tasya vacanàt sudyumnaü vasudhàdhipam 12,024.011c abhyagacchan mahàbàho likhitaþ saü÷itavrataþ 12,024.012a sudyumnas tv antapàlebhyaþ ÷rutvà likhitam àgatam 12,024.012c abhyagacchat sahàmàtyaþ padbhyàm eva nare÷varaþ 12,024.013a tam abravãt samàgatya sa ràjà brahmavittamam 12,024.013c kim àgamanam àcakùva bhagavan kçtam eva tat 12,024.014a evam uktaþ sa viprarùiþ sudyumnam idam abravãt 12,024.014c prati÷rauùi kariùyeti ÷rutvà tat kartum arhasi 12,024.015a anisçùñàni guruõà phalàni puruùarùabha 12,024.015c bhakùitàni mayà ràjaüs tatra màü ÷àdhi màciram 12,024.016 sudyumna uvàca 12,024.016a pramàõaü cen mato ràjà bhavato daõóadhàraõe 12,024.016c anuj¤àyàm api tathà hetuþ syàd bràhmaõarùabha 12,024.017a sa bhavàn abhyanuj¤àtaþ ÷ucikarmà mahàvrataþ 12,024.017c bråhi kàmàn ato 'nyàüs tvaü kariùyàmi hi te vacaþ 12,024.018 vyàsa uvàca 12,024.018a chandyamàno 'pi brahmarùiþ pàrthivena mahàtmanà 12,024.018c nànyaü vai varayàm àsa tasmàd daõóàd çte varam 12,024.019a tataþ sa pçthivãpàlo likhitasya mahàtmanaþ 12,024.019c karau pracchedayàm àsa dhçtadaõóo jagàma saþ 12,024.020a sa gatvà bhràtaraü ÷aïkham àrtaråpo 'bravãd idam 12,024.020c dhçtadaõóasya durbhuddher bhagavan kùantum arhasi 12,024.021 ÷aïkha uvàca 12,024.021a na kupye tava dharmaj¤a na ca dåùayase mama 12,024.021b*0029_01 sunirmalaü kulaü brahmann asmi¤ jagati vi÷rutam 12,024.021c dharmas tu te vyatikràntas tatas te niùkçtiþ kçtà 12,024.022a sa gatvà bàhudàü ÷ãghraü tarpayasva yathàvidhi 12,024.022c devàn pitén çùãü÷ caiva mà càdharme manaþ kçthàþ 12,024.022d*0030_01 brahmahatyàü suràpànaü steyaü gurvaïganàgamam 12,024.022d*0030_02 mahànti pàtakàny àhuþ saüyogaü caiva taiþ saha 12,024.022d*0030_03 na steyasadç÷aü brahman mahàpàtakam asty uta 12,024.022d*0030_04 jagaty asmin mahàbhàga brahmahatyàsamaü hi tat 12,024.022d*0030_05 sarvapàtakinàü brahman daõóaþ ÷àrãra ucyate 12,024.022d*0030_06 taskarasya vi÷eùeõa nànyo daõóo vidhãyate 12,024.022d*0030_07 bràhmaõaþ kùatriyo vàpi vai÷yaþ ÷ådro 'tha và dvijaþ 12,024.022d*0030_08 sarve kàmakçte pàpe hantavyà na vicàraõà 12,024.022d*0030_09 ràjabhir dhçtadaõóà vai kçtvà pàpàni mànavàþ 12,024.022d*0030_10 nirmalàþ svargam àyànti santaþ sukçtino yathà 12,024.022d*0030_11 uddhçtaü naþ kulaü brahman ràj¤à daõóe dhçte tvayi 12,024.023 vyàsa uvàca 12,024.023a tasya tad vacanaü ÷rutvà ÷aïkhasya likhitas tadà 12,024.023c avagàhyàpagàü puõyàm udakàrthaü pracakrame 12,024.024a pràduràstàü tatas tasya karau jalajasaünibhau 12,024.024c tataþ sa vismito bhràtur dar÷ayàm àsa tau karau 12,024.025a tatas tam abravãc chaïkhas tapasedaü kçtaü mayà 12,024.025c mà ca te 'tra vi÷aïkà bhåd daivam eva vidhãyate 12,024.026 likhita uvàca 12,024.026a kiü nu nàhaü tvayà påtaþ pårvam eva mahàdyute 12,024.026c yasya te tapaso vãryam ãdç÷aü dvijasattama 12,024.027 ÷aïkha uvàca 12,024.027a evam etan mayà kàryaü nàhaü daõóadharas tava 12,024.027c sa ca påto narapatis tvaü càpi pitçbhiþ saha 12,024.028 vyàsa uvàca 12,024.028a sa ràjà pàõóava÷reùñha ÷reùñho vai tena karmaõà 12,024.028c pràptavàn paramàü siddhiü dakùaþ pràcetaso yathà 12,024.029a eùa dharmaþ kùatriyàõàü prajànàü paripàlanam 12,024.029c utpathe 'smin mahàràja mà ca ÷oke manaþ kçthàþ 12,024.030a bhràtur asya hitaü vàkyaü ÷çõu dharmaj¤asattama 12,024.030c daõóa eva hi ràjendra kùatradharmo na muõóanam 12,025.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,025.001a punar eva maharùis taü kçùõadvaipàyano 'bravãt 12,025.001c ajàta÷atruü kaunteyam idaü vacanam arthavat 12,025.002a araõye vasatàü tàta bhràtéõàü te tapasvinàm 12,025.002c manorathà mahàràja ye tatràsan yudhiùñhira 12,025.003a tàn ime bharata÷reùñha pràpnuvantu mahàrathàþ 12,025.003c pra÷àdhi pçthivãü pàrtha yayàtir iva nàhuùaþ 12,025.004a araõye duþkhavasatir anubhåtà tapasvibhiþ 12,025.004c duþkhasyànte naravyàghràþ sukhaü tv anubhavantv ime 12,025.005a dharmam arthaü ca kàmaü ca bhràtçbhiþ saha bhàrata 12,025.005c anubhåya tataþ pa÷càt prasthàtàsi vi÷àü pate 12,025.006a atithãnàü ca pitéõàü devatànàü ca bhàrata 12,025.006c ànçõyaü gaccha kaunteya tataþ svargaü gamiùyasi 12,025.007a sarvamedhà÷vamedhàbhyàü yajasva kurunandana 12,025.007c tataþ pa÷càn mahàràja gamiùyasi paràü gatim 12,025.008a bhràtéü÷ ca sarvàn kratubhiþ saüyojya bahudakùiõaiþ 12,025.008c saüpràptaþ kãrtim atulàü pàõóaveya bhaviùyasi 12,025.009a vidma te puruùavyàghra vacanaü kurunandana 12,025.009c ÷çõu mac ca yathà kurvan dharmàn na cyavate nçpaþ 12,025.010a àdadànasya ca dhanaü nigrahaü ca yudhiùñhira 12,025.010c samànaü dharmaku÷alàþ sthàpayanti nare÷vara 12,025.010d*0031_01 pratyakùam anumànaü ca upamànaü tathàgamaþ 12,025.010d*0031_02 arthàpattis tathaitihyaü saü÷ayo nirõayas tathà 12,025.010d*0031_03 àkàro hãïgita÷ caiva gati÷ ceùñà ca bhàrata 12,025.010d*0031_04 pratij¤à caiva hetu÷ ca dçùñàntopanayas tathà 12,025.010d*0031_05 uktir nigamanaü teùàü prameyaü ca prayojanam 12,025.010d*0031_06 etàni sàdhanàny àhur bahuvargaprasiddhaye 12,025.010d*0031_07 pratyakùam anumànaü ca sarveùàü yonir iùyate 12,025.010d*0031_08 pramàõaj¤o hi ÷aknoti daõóayonau vicakùaõaþ 12,025.010d*0031_09 apramàõavatà nãto daõóo hanyàn mahãpatim 12,025.011a de÷akàlapratãkùe yo dasyor dar÷ayate nçpaþ 12,025.011c ÷àstrajàü buddhim àsthàya nainasà sa hi yujyate 12,025.012a àdàya baliùaóbhàgaü yo ràùñraü nàbhirakùati 12,025.012c pratigçhõàti tat pàpaü caturthàü÷ena pàrthivaþ 12,025.013a nibodha ca yathàtiùñhan dharmàn na cyavate nçpaþ 12,025.013c nigrahàd dharma÷àstràõàm anurudhyann apetabhãþ 12,025.013e kàmakrodhàv anàdçtya piteva samadar÷anaþ 12,025.014a daivenopahate ràjà karmakàle mahàdyute 12,025.014c pramàdayati tat karma na tatràhur atikramam 12,025.015a tarasà buddhipårvaü và nigràhyà eva ÷atravaþ 12,025.015c pàpaiþ saha na saüdadhyàd ràùñraü paõyaü na kàrayet 12,025.016a ÷årà÷ càryà÷ ca satkàryà vidvàüsa÷ ca yudhiùñhira 12,025.016c gomato dhanina÷ caiva paripàlyà vi÷eùataþ 12,025.017a vyavahàreùu dharmyeùu niyojyà÷ ca bahu÷rutàþ 12,025.017b*0032_01 pramàõaj¤à mahãpàla nyàya÷àstràvalambinaþ 12,025.017b*0032_02 vedàrthatattvavid ràjaüs tarka÷àstrabahu÷rutaþ 12,025.017b*0032_03 mantre ca vyavahàre ca niyoktavyo vijànatà 12,025.017b*0032_04 tarka÷àstrakçtà buddhir dharma÷àstrakçtà ca yà 12,025.017b*0032_05 daõóanãtikçtà caiva trailokyam api sàdhayet 12,025.017b*0032_06 niyojyà vedatattvaj¤à yaj¤akarmasu pàrthiva 12,025.017b*0032_07 vedaj¤à ye ca ÷àstraj¤às te ca ràjan subuddhayaþ 12,025.017b*0032_08 ànvãkùikãtrayãvàrtàdaõóanãtiùu pàragàþ 12,025.017b*0032_09 te tu sarvatra yoktavyàs te ca buddheþ paràü gatàþ 12,025.017c guõayukte 'pi naikasmin vi÷vasyàc ca vicakùaõaþ 12,025.018a arakùità durvinãto mànã stabdho 'bhyasåyakaþ 12,025.018c enasà yujyate ràjà durdànta iti cocyate 12,025.019a ye 'rakùyamàõà hãyante daivenopahate nçpe 12,025.019c taskarai÷ càpi hanyante sarvaü tad ràjakilbiùam 12,025.020a sumantrite sunãte ca vidhivac copapàdite 12,025.020c pauruùe karmaõi kçte nàsty adharmo yudhiùñhira 12,025.021a vipadyante samàrambhàþ sidhyanty api ca daivataþ 12,025.021c kçte puruùakàre tu nainaþ spç÷ati pàrthivam 12,025.022a atra te ràja÷àrdåla vartayiùye kathàm imàm 12,025.022c yad vçttaü pårvaràjarùer hayagrãvasya pàrthiva 12,025.023a ÷atrån hatvà hatasyàjau ÷årasyàkliùñakarmaõaþ 12,025.023c asahàyasya dhãrasya nirjitasya yudhiùñhira 12,025.024a yat karma vai nigrahe ÷àtravàõàü; yoga÷ càgryaþ pàlane mànavànàm 12,025.024c kçtvà karma pràpya kãrtiü suyuddhe; vàjigrãvo modate devaloke 12,025.025a saütyaktàtmà samareùv àtatàyã; ÷astrai÷ chinno dasyubhir ardyamànaþ 12,025.025c a÷vagrãvaþ karma÷ãlo mahàtmà; saüsiddhàtmà modate devaloke 12,025.026a dhanur yåpo ra÷anà jyà ÷araþ sruk; sruvaþ khaógo rudhiraü yatra càjyam 12,025.026c ratho vedã kàmago yuddham agni÷; càturhotraü caturo vàjimukhyàþ 12,025.027a hutvà tasmin yaj¤avahnàv athàrãn; pàpàn mukto ràjasiühas tarasvã 12,025.027c pràõàn hutvà càvabhçthe raõe sa; vàjigrãvo modate devaloke 12,025.028a ràùñraü rakùan buddhipårvaü nayena; saütyaktàtmà yaj¤a÷ãlo mahàtmà 12,025.028c sarvàül lokàn vyàpya kãrtyà manasvã; vàjigrãvo modate devaloke 12,025.029a daivãü siddhiü mànuùãü daõóanãtiü; yoganyàyaiþ pàlayitvà mahãü ca 12,025.029c tasmàd ràjà dharma÷ãlo mahàtmà; hayagrãvo modate svargaloke 12,025.030a vidvàüs tyàgã ÷raddadhànaþ kçtaj¤as; tyaktvà lokaü mànuùaü karma kçtvà 12,025.030c medhàvinàü viduùàü saümatànàü; tanutyajàü lokam àkramya ràjà 12,025.031a samyag vedàn pràpya ÷àstràõy adhãtya; samyag ràùñraü pàlayitvà mahàtmà 12,025.031c càturvarõyaü sthàpayitvà svadharme; vàjigrãvo modate devaloke 12,025.032a jitvà saügràmàn pàlayitvà prajà÷ ca; somaü pãtvà tarpayitvà dvijàgryàn 12,025.032c yuktyà daõóaü dhàrayitvà prajànàü; yuddhe kùãõo modate devaloke 12,025.033a vçttaü yasya ÷làghanãyaü manuùyàþ; santo vidvàüsa÷ càrhayanty arhaõãyàþ 12,025.033c svargaü jitvà vãralokàü÷ ca gatvà; siddhiü pràptaþ puõyakãrtir mahàtmà 12,026.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,026.001a dvaipàyanavacaþ ÷rutvà kupite ca dhanaüjaye 12,026.001c vyàsam àmantrya kaunteyaþ pratyuvàca yudhiùñhiraþ 12,026.002a na pàrthivam idaü ràjyaü na ca bhogàþ pçthagvidhàþ 12,026.002c prãõayanti mano me 'dya ÷oko màü nardayaty ayam 12,026.003a ÷rutvà ca vãrahãnànàm aputràõàü ca yoùitàm 12,026.003c paridevayamànànàü ÷àntiü nopalabhe mune 12,026.004a ity uktaþ pratyuvàcedaü vyàso yogavidàü varaþ 12,026.004c yudhiùñhiraü mahàpràj¤aü dharmaj¤o vedapàragaþ 12,026.005a na karmaõà labhyate cintayà và; nàpy asya dàtà puruùasya ka÷ cit 12,026.005c paryàyayogàd vihitaü vidhàtrà; kàlena sarvaü labhate manuùyaþ 12,026.006a na buddhi÷àstràdhyayanena ÷akyaü; pràptuü vi÷eùair manujair akàle 12,026.006c mårkho 'pi pràpnoti kadà cid arthàn; kàlo hi kàryaü prati nirvi÷eùaþ 12,026.007a nàbhåtikàle ca phalaü dadàti; ÷ilpaü na mantrà÷ ca tathauùadhàni 12,026.007c tàny eva kàlena samàhitàni; sidhyanti cedhyanti ca bhåtikàle 12,026.008a kàlena ÷ãghràþ pravivànti vàtàþ; kàlena vçùñir jaladàn upaiti 12,026.008c kàlena padmotpalavaj jalaü ca; kàlena puùyanti nagà vaneùu 12,026.009a kàlena kçùõà÷ ca sità÷ ca ràtryaþ; kàlena candraþ paripårõabimbaþ 12,026.009c nàkàlataþ puùpaphalaü nagànàü; nàkàlavegàþ sarito vahanti 12,026.010a nàkàlamattàþ khagapannagà÷ ca; mçgadvipàþ ÷ailamahàgrahà÷ ca 12,026.010c nàkàlataþ strãùu bhavanti garbhà; nàyànty akàle ÷i÷iroùõavarùàþ 12,026.011a nàkàlato mriyate jàyate và; nàkàlato vyàharate ca bàlaþ 12,026.011c nàkàlato yauvanam abhyupaiti; nàkàlato rohati bãjam uptam 12,026.012a nàkàlato bhànur upaiti yogaü; nàkàlato 'staü girim abhyupaiti 12,026.012c nàkàlato vardhate hãyate ca; candraþ samudra÷ ca mahormimàlã 12,026.013a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,026.013c gãtaü ràj¤à senajità duþkhàrtena yudhiùñhira 12,026.014a sarvàn evaiùa paryàyo martyàn spç÷ati dustaraþ 12,026.014c kàlena paripakvà hi mriyante sarvamànavàþ 12,026.015a ghnanti cànyàn narà ràjaüs tàn apy anye naràs tathà 12,026.015c saüj¤aiùà laukikã ràjan na hinasti na hanyate 12,026.016a hantãti manyate ka÷ cin na hantãty api càpare 12,026.016c svabhàvatas tu niyatau bhåtànàü prabhavàpyayau 12,026.017a naùñe dhane và dàre và putre pitari và mçte 12,026.017c aho kaùñam iti dhyàya¤ ÷okasyàpacitiü caret 12,026.018a sa kiü ÷ocasi måóhaþ sa¤ ÷ocyaþ kim anu÷ocasi 12,026.018c pa÷ya duþkheùu duþkhàni bhayeùu ca bhayàny api 12,026.019a àtmàpi càyaü na mama sarvàpi pçthivã mama 12,026.019c yathà mama tathànyeùàm iti pa÷yan na muhyati 12,026.020a ÷okasthànasahasràõi harùasthàna÷atàni ca 12,026.020c divase divase måóham àvi÷anti na paõóitam 12,026.021a evam etàni kàlena priyadveùyàõi bhàga÷aþ 12,026.021c jãveùu parivartante duþkhàni ca sukhàni ca 12,026.022a duþkham evàsti na sukhaü tasmàt tad upalabhyate 12,026.022c tçùõàrtiprabhavaü duþkhaü duþkhàrtiprabhavaü sukham 12,026.023a sukhasyànantaraü duþkhaü duþkhasyànantaraü sukham 12,026.023c na nityaü labhate duþkhaü na nityaü labhate sukham 12,026.024a sukham ante hi duþkhànàü duþkham ante sukhasya ca 12,026.024b*0033_01 sukham eva hi duþkhàntaü kadà cid duþkhataþ sukham 12,026.024c tasmàd etad dvayaü jahyàd ya icchec chà÷vataü sukham 12,026.024d*0034_01 sukhàntaprabhavaü duþkhaü duþkhàntaprabhavaü sukham 12,026.025a yan nimittaü bhavec chokas tàpo và duþkhamårchitaþ 12,026.025c àyàso vàpi yan målas tad ekàïgam api tyajet 12,026.026a sukhaü và yadi và duþkhaü priyaü và yadi vàpriyam 12,026.026c pràptaü pràptam upàsãta hçdayenàparàjitaþ 12,026.027a ãùad apy aïga dàràõàü putràõàü và caràpriyam 12,026.027c tato j¤àsyasi kaþ kasya kena và katham eva và 12,026.028a ye ca måóhatamà loke ye ca buddheþ paraü gatàþ 12,026.028c ta eva sukham edhante madhyaþ kle÷ena yujyate 12,026.029a ity abravãn mahàpràj¤o yudhiùñhira sa senajit 12,026.029c paràvaraj¤o lokasya dharmavit sukhaduþkhavit 12,026.030a sukhã parasya yo duþkhe na jàtu sa sukhã bhavet 12,026.030c duþkhànàü hi kùayo nàsti jàyate hy aparàt param 12,026.031a sukhaü ca duþkhaü ca bhavàbhavau ca; làbhàlàbhau maraõaü jãvitaü ca 12,026.031c paryàya÷aþ sarvam iha spç÷anti; tasmàd dhãro naiva hçùyen na kupyet 12,026.032a dãkùàü yaj¤e pàlanaü yuddham àhur; yogaü ràùñre daõóanãtyà ca samyak 12,026.032c vittatyàgaü dakùiõànàü ca yaj¤e; samyag j¤ànaü pàvanànãti vidyàt 12,026.033a rakùan ràùñraü buddhipårvaü nayena; saütyaktàtmà yaj¤a÷ãlo mahàtmà 12,026.033c sarvàül lokàn dharmamårtyà caraü÷ càpy; årdhvaü dehàn modate devaloke 12,026.034a jitvà saügràmàn pàlayitvà ca ràùñraü; somaü pãtvà vardhayitvà prajà÷ ca 12,026.034c yuktyà daõóaü dhàrayitvà prajànàü; yuddhe kùãõo modate devaloke 12,026.034d*0035_01 yajanti yaj¤àn vijayanti ràjyaü 12,026.034d*0035_02 rakùanti ràùñràõi priyàõi caiùàm 12,026.035a samyag vedàn pràpya ÷àstràõy adhãtya; samyag ràùñraü pàlayitvà ca ràjà 12,026.035c càturvarõyaü sthàpayitvà svadharme; påtàtmà vai modate devaloke 12,026.036a yasya vçttaü namasyanti svargasthasyàpi mànavàþ 12,026.036c paurajànapadàmàtyàþ sa ràjà ràjasattamaþ 12,026.036d@004_0001 asminn eva prakaraõe dhanaüjayam udàradhãþ 12,026.036d@004_0002 abhinãtataraü vàkyam ity uvàca yudhiùñhiraþ 12,026.036d@004_0003 yad etan manyase pàrtha na jyàyo 'sti dhanàd iti 12,026.036d@004_0004 na svargo na sukhaü na ÷rãr nirdhanasyeti tan mçùà 12,026.036d@004_0005 svàdhyàyayaj¤asaüsiddhà dç÷yante bahavo janàþ 12,026.036d@004_0006 taporatà÷ ca munayo yeùàü lokàþ sanàtanàþ 12,026.036d@004_0007 çùãõàü samayaü ÷a÷vad ye rakùanti dhanaüjaya 12,026.036d@004_0008 à÷ritàþ sarvadharmaj¤às tàn devà bràhmaõàn viduþ 12,026.036d@004_0009 svàdhyàyaniùñhàü÷ ca mun㤠j¤ànaniùñhàüs tathàparàn 12,026.036d@004_0010 budhyethàþ saütataü càpi karmaniùñhàn dhanaüjaya 12,026.036d@004_0011 j¤ànaniùñheùu kàryàõi pratiùñhàpyàni pàõóava 12,026.036d@004_0012 vaikhànasànàü vacanaü yathà no viditaü purà 12,026.036d@004_0013 ajà÷ ca pç÷naya÷ caiva sikatà÷ caiva bhàrata 12,026.036d@004_0014 aruõàþ ketava÷ caiva svàdhyàyena divaü gatàþ 12,026.036d@004_0015 avàpyaitàni karmàõi vedoktàni dhanaüjaya 12,026.036d@004_0016 dànam adhyayanaü yaj¤o nigraha÷ caiva durgrahaþ 12,026.036d@004_0017 dakùiõena ca panthànam aryamõo ye divaü gatàþ 12,026.036d@004_0018 etàn kriyàvatàü lokàn uktavàn pårvam apy aham 12,026.036d@004_0019 uttareõa tu panthànaü niyamàdyaü prapa÷yasi 12,026.036d@004_0020 ete tyàgavatàü lokà bhànti pàrtha sanàtanàþ 12,026.036d@004_0021 tatrottaràü gatiü pàrtha pra÷aüsanti puràvidaþ 12,026.036d@004_0022 saütoùàt svargagamanaü saütoùaþ paramaü sukham 12,026.036d@004_0023 tuùñer na kiü cit parataþ sà samyak pratitiùñhati 12,026.036d@004_0024 vinãtakrodhaharùasya satataü siddhir uttamà 12,026.036d@004_0025 atràpy udàharantãmà gàthà gãtà yayàtinà 12,026.036d@004_0026 yàbhiþ pratyàharet kàmàn kårmo 'ïgànãva sarva÷aþ 12,026.036d@004_0027 yadà càyaü na bibheti yadà càsmàn na bibhyati 12,026.036d@004_0028 yadà necchati na dveùñi brahma saüpadyate tadà 12,026.036d@004_0029 yadà na bhàvaü kurute sarvabhåteùu pàpakam 12,026.036d@004_0030 karmaõà manasà vàcà brahma saüpadyate tadà 12,026.036d@004_0031 vinãtamànamohasya bahusaïgavivarjinaþ 12,026.036d@004_0032 tadàtmajyotiùaþ sàdhor nirvàõam upapadyate 12,026.036d@004_0033 idaü tu ÷çõu me pàrtha bruvataþ saüyatendriyaþ 12,026.036d@004_0034 dharmam anye vçttam anye dhanam ãhanti càpare 12,026.036d@004_0035 dhanahetor ya ãheta tasyànãhà garãyasã 12,026.036d@004_0036 bhåyàn doùo hi vitteùu ya÷ ca dharmas tadà÷rayaþ 12,026.036d@004_0037 pratyakùam anupa÷yàmas tvam api draùñum arhasi 12,026.036d@004_0038 varjanaü varjanãyànàm ãhamànena duùkaram 12,026.036d@004_0039 ye vittam abhipadyante samyak teùu sudurlabham 12,026.036d@004_0040 druhyataþ praiti tat pràhuþ pratikålaü yathàtatham 12,026.036d@004_0041 yas tu saübhinnavçttaþ syàd vãta÷okabhayo naraþ 12,026.036d@004_0042 alpena tçùito druhyan bhråõahatyàü na budhyate 12,026.036d@004_0043 duùyanty àdadato bhçtyà nityaü dasyubhayàd iva 12,026.036d@004_0044 durlabhaü ca dhanaü pràpya bhç÷aü dattvànutapyate 12,026.036d@004_0045 adhanaþ kasya kiü vàcyo vimuktaþ sarvataþ sukhã 12,026.036d@004_0046 devasvam upagçhyaiva dhanena na sukhã bhavet 12,026.036d@004_0047 atra gàthàü yaj¤agãtàü kãrtayanti puràvidaþ 12,026.036d@004_0048 trayãm upà÷ritàü loke yaj¤asaüstarakàrikàm 12,026.036d@004_0049 yaj¤àya sçùñàni dhanàni dhàtrà 12,026.036d@004_0050 yaj¤àya sçùñaþ puruùo rakùità ca 12,026.036d@004_0051 tasmàt sarvaü yaj¤a evopayojyaü 12,026.036d@004_0052 dhanaü na kàmàya hitaü pra÷astam 12,026.036d@004_0053 etasyàrthe ca kaunteya dhanaü dhanavatàü vara 12,026.036d@004_0054 dhàtà dadàti martyebhyo yaj¤àrtham iti viddhi tat 12,026.036d@004_0055 tasmàd budhyanti puruùà na hi tat kasya cid dhruvam 12,026.036d@004_0056 ÷raddadhànas tato loke dadyàc caiva yajeta ca 12,026.036d@004_0057 labdhasya tyàgam evàhur na bhogaü na ca saükùayam 12,026.036d@004_0058 tasya kiü saücayenàrthaþ kàrye jyàyasi tiùñhati 12,026.036d@004_0059 ye svadharmàd apetebhyaþ prayacchanty alpabuddhayaþ 12,026.036d@004_0060 ÷ataü varùàõi te pretya purãùaü bhu¤jate janàþ 12,026.036d@004_0061 anarhate yad dadàti na dadàti yad arhate 12,026.036d@004_0062 arhànarhàparij¤ànàd dànadharmo 'pi duùkaraþ 12,026.036d@004_0063 labdhànàü dravyajàtànàü boddhavyau dvàv atikramau 12,026.036d@004_0064 apàtre pratipatti÷ ca pàtre càpratipàdanam 12,027.001 yudhiùñhira uvàca 12,027.001a abhimanyau hate bàle draupadyàs tanayeùu ca 12,027.001c dhçùñadyumne viràñe ca drupade ca mahãpatau 12,027.002a vasuùeõe ca dharmaj¤e dhçùñaketau ca pàrthive 12,027.002c tathànyeùu narendreùu nànàde÷yeùu saüyuge 12,027.003a na vimu¤cati màü ÷oko j¤àtighàtinam àturam 12,027.003c ràjyakàmukam aty ugraü svavaü÷occhedakàrakam 12,027.004a yasyàïke krãóamànena mayà vai parivartitam 12,027.004c sa mayà ràjyalubdhena gàïgeyo vinipàtitaþ 12,027.005a yadà hy enaü vighårõantam apa÷yaü pàrthasàyakaiþ 12,027.005c kampamànaü yathà vajraiþ prekùamàõaü ÷ikhaõóinam 12,027.006a jãrõaü siüham iva pràü÷uü narasiühaü pitàmaham 12,027.006c kãryamàõaü ÷arais tãkùõair dçùñvà me vyathitaü manaþ 12,027.007a pràïmukhaü sãdamànaü ca rathàd apacyutaü ÷araiþ 12,027.007c ghårõamànaü yathà ÷ailaü tadà me ka÷malo 'bhavat 12,027.008a yaþ sa bàõadhanuùpàõir yodhayàm àsa bhàrgavam 12,027.008c bahåny ahàni kauravyaþ kurukùetre mahàmçdhe 12,027.009a sametaü pàrthivaü kùatraü vàràõasyàü nadãsutaþ 12,027.009c kanyàrtham àhvayad vãro rathenaikena saüyuge 12,027.010a yena cogràyudho ràjà cakravartã duràsadaþ 12,027.010c dagdhaþ ÷astrapratàpena sa mayà yudhi ghàtitaþ 12,027.011a svayaü mçtyuü rakùamàõaþ pà¤càlyaü yaþ ÷ikhaõóinam 12,027.011c na bàõaiþ pàtayàm àsa so 'rjunena nipàtitaþ 12,027.012a yadainaü patitaü bhåmàv apa÷yaü rudhirokùitam 12,027.012c tadaivàvi÷ad aty ugro jvaro me munisattama 12,027.012e yena saüvardhità bàlà yena sma parirakùitàþ 12,027.013a sa mayà ràjyalubdhena pàpena gurughàtinà 12,027.013c alpakàlasya ràjyasya kçte måóhena ghàtitaþ 12,027.014a àcàrya÷ ca maheùvàsaþ sarvapàrthivapåjitaþ 12,027.014c abhigamya raõe mithyà pàpenoktaþ sutaü prati 12,027.015a tan me dahati gàtràõi yan màü gurur abhàùata 12,027.015c satyavàkyo hi ràjaüs tvaü yadi jãvati me sutaþ 12,027.015e satyaü mà mar÷ayan vipro mayi tat paripçùñavàn 12,027.016a ku¤jaraü càntaraü kçtvà mithyopacaritaü mayà 12,027.016c subhç÷aü ràjyalubdhena pàpena gurughàtinà 12,027.017a satyaka¤cukam àsthàya mayokto gurur àhave 12,027.017c a÷vatthàmà hata iti ku¤jare vinipàtite 12,027.017e kàn nu lokàn gamiùyàmi kçtvà tat karma dàruõam 12,027.018a aghàtayaü ca yat karõaü samareùv apalàyinam 12,027.018c jyeùñhaü bhràtaram aty ugraü ko mattaþ pàpakçttamaþ 12,027.019a abhimanyuü ca yad bàlaü jàtaü siüham ivàdriùu 12,027.019c pràve÷ayam ahaü lubdho vàhinãü droõapàlitàm 12,027.020a tadàprabhçti bãbhatsuü na ÷aknomi nirãkùitum 12,027.020c kçùõaü ca puõóarãkàkùaü kilbiùã bhråõahà yathà 12,027.021a draupadãü càpy aduþkhàrhàü pa¤caputravinàkçtàm 12,027.021c ÷ocàmi pçthivãü hãnàü pa¤cabhiþ parvatair iva 12,027.022a so 'ham àgaskaraþ pàpaþ pçthivãnà÷akàrakaþ 12,027.022c àsãna evam evedaü ÷oùayiùye kalevaram 12,027.023a pràyopaviùñaü jànãdhvam adya màü gurughàtinam 12,027.023c jàtiùv anyàsv api yathà na bhaveyaü kulàntakçt 12,027.023d*0036_01 nopabhokùye varàn bhogàn ràjyaü tatparicchadàn 12,027.024a na bhokùye na ca pànãyam upayokùye kathaü cana 12,027.024c ÷oùayiùye priyàn pràõàn ihastho 'haü tapodhana 12,027.025a yatheùñaü gamyatàü kàmam anujàne prasàdya vaþ 12,027.025c sarve màm anujànãta tyakùyàmãdaü kalevaram 12,027.026 vai÷aüpàyana uvàca 12,027.026a tam evaüvàdinaü pàrthaü bandhu÷okena vihvalam 12,027.026c maivam ity abravãd vyàso nigçhya munisattamaþ 12,027.027a ativelaü mahàràja na ÷okaü kartum arhasi 12,027.027c punar uktaü pravakùyàmi diùñam etad iti prabho 12,027.028a saüyogà viprayogà÷ ca jàtànàü pràõinàü dhruvam 12,027.028c budbudà iva toyeùu bhavanti na bhavanti ca 12,027.029a sarve kùayàntà nicayàþ patanàntàþ samucchrayàþ 12,027.029c saüyogà viprayogàntà maraõàntaü hi jãvitam 12,027.030a sukhaü duþkhàntam àlasyaü dàkùyaü duþkhaü sukhodayam 12,027.030c bhåtiþ ÷rãr hrãr dhçtiþ siddhir nàdakùe nivasanty uta 12,027.031a nàlaü sukhàya suhçdo nàlaü duþkhàya durhçdaþ 12,027.031c na ca praj¤àlam arthebhyo na sukhebhyo 'py alaü dhanam 12,027.032a yathà sçùño 'si kaunteya dhàtrà karmasu tat kuru 12,027.032c ata eva hi siddhis te ne÷as tvam àtmanà nçpa 12,028.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,028.001a j¤àti÷okàbhitaptasya pràõàn abhyutsisçkùataþ 12,028.001c jyeùñhasya pàõóuputrasya vyàsaþ ÷okam apànudat 12,028.002 vyàsa uvàca 12,028.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,028.002c a÷magãtaü naravyàghra tan nibodha yudhiùñhira 12,028.003a a÷mànaü bràhmaõaü pràj¤aü vaideho janako nçpaþ 12,028.003c saü÷ayaü paripapraccha duþkha÷okapariplutaþ 12,028.004 janaka uvàca 12,028.004a àgame yadi vàpàye j¤àtãnàü draviõasya ca 12,028.004c nareõa pratipattavyaü kalyàõaü katham icchatà 12,028.005 a÷movàca 12,028.005a utpannam imam àtmànaü narasyànantaraü tataþ 12,028.005c tàni tàny abhivartante duþkhàni ca sukhàni ca 12,028.006a teùàm anyataràpattau yad yad evopasevate 12,028.006c tat tad dhi cetanàm asya haraty abhram ivànilaþ 12,028.007a abhijàto 'smi siddho 'smi nàsmi kevalamànuùaþ 12,028.007c ity evaü hetubhis tasya tribhi÷ cittaü prasicyati 12,028.008a sa prasiktamanà bhogàn visçjya pitçsaücitàn 12,028.008c parikùãõaþ parasvànàm àdànaü sàdhu manyate 12,028.009a tam atikràntamaryàdam àdadànam asàüpratam 12,028.009c pratiùedhanti ràjàno lubdhà mçgam iveùubhiþ 12,028.010a ye ca viü÷ativarùà và triü÷advarùà÷ ca mànavàþ 12,028.010c pareõa te varùa÷atàn na bhaviùyanti pàrthiva 12,028.011a teùàü paramaduþkhànàü buddhyà bheùajam àdi÷et 12,028.011c sarvapràõabhçtàü vçttaü prekùamàõas tatas tataþ 12,028.012a mànasànàü punar yonir duþkhànàü cittavibhramaþ 12,028.012c aniùñopanipàto và tçtãyaü nopapadyate 12,028.013a evam etàni duþkhàni tàni tànãha mànavam 12,028.013c vividhàny upavartante tathà sàüspar÷akàni ca 12,028.014a jaràmçtyå ha bhåtàni khàditàrau vçkàv iva 12,028.014c balinàü durbalànàü ca hrasvànàü mahatàm api 12,028.015a na ka÷ cij jàtv atikràmej jaràmçtyå ha mànavaþ 12,028.015c api sàgaraparyantàü vijityemàü vasuüdharàm 12,028.016a sukhaü và yadi và duþkhaü bhåtànàü paryupasthitam 12,028.016c pràptavyam ava÷aiþ sarvaü parihàro na vidyate 12,028.017a pårve vayasi madhye vàpy uttame và naràdhipa 12,028.017c avarjanãyàs te 'rthà vai kàïkùità÷ ca tato 'nyathà 12,028.018a supriyair viprayoga÷ ca saüprayogas tathàpriyaiþ 12,028.018c arthànarthau sukhaü duþkhaü vidhànam anuvartate 12,028.019a pràdurbhàva÷ ca bhåtànàü dehanyàsas tathaiva ca 12,028.019c pràptivyàyàmayoga÷ ca sarvam etat pratiùñhitam 12,028.020a gandhavarõarasaspar÷à nivartante svabhàvataþ 12,028.020c tathaiva sukhaduþkhàni vidhànam anuvartate 12,028.021a àsanaü ÷ayanaü yànam utthànaü pànabhojanam 12,028.021c niyataü sarvabhåtànàü kàlenaiva bhavanty uta 12,028.022a vaidyà÷ càpy àturàþ santi balavantaþ sudurbalàþ 12,028.022c strãmanta÷ ca tathà ùaõóhà vicitraþ kàlaparyayaþ 12,028.023a kule janma tathà vãryam àrogyaü dhairyam eva ca 12,028.023c saubhàgyam upabhoga÷ ca bhavitavyena labhyate 12,028.024a santi putràþ subahavo daridràõàm anicchatàm 12,028.024c bahånàm icchatàü nàsti samçddhànàü viceùñatàm 12,028.025a vyàdhir agnir jalaü ÷astraü bubhukùà ÷vàpadaü viùam 12,028.025c rajjvà ca maraõaü jantor uccàcca patanaü tathà 12,028.026a niryàõaü yasya yad diùñaü tena gacchati hetunà 12,028.026c dç÷yate nàbhyatikràmann atikrànto na và punaþ 12,028.027a dç÷yate hi yuvaiveha vina÷yan vasumàn naraþ 12,028.027c daridra÷ ca parikliùñaþ ÷atavarùo janàdhipa 12,028.028a akiücanà÷ ca dç÷yante puruùà÷ cirajãvinaþ 12,028.028c samçddhe ca kule jàtà vina÷yanti pataügavat 12,028.029a pràyeõa ÷rãmatàü loke bhoktuü ÷aktir na vidyate 12,028.029c kàùñhàny api hi jãryante daridràõàü naràdhipa 12,028.030a aham etat karomãti manyate kàlacoditaþ 12,028.030c yad yad iùñam asaütoùàd duràtmà pàpam àcaran 12,028.031a striyo 'kùà mçgayà pànaü prasaïgàn nindità budhaiþ 12,028.031c dç÷yante càpi bahavaþ saüprasaktà bahu÷rutàþ 12,028.032a iti kàlena sarvàrthànãpsitànãpsitàni ca 12,028.032c spç÷anti sarvabhåtàni nimittaü nopalabhyate 12,028.033a vàyum àkà÷am agniü ca candràdityàv ahaþkùape 12,028.033c jyotãüùi saritaþ ÷ailàn kaþ karoti bibharti và 12,028.034a ÷ãtam uùõaü tathà varùaü kàlena parivartate 12,028.034c evam eva manuùyàõàü sukhaduþkhe nararùabha 12,028.035a nauùadhàni na ÷àstràõi na homà na punar japàþ 12,028.035c tràyante mçtyunopetaü jarayà vàpi mànavam 12,028.036a yathà kàùñhaü ca kàùñhaü ca sameyàtàü mahodadhau 12,028.036c sametya ca vyatãyàtàü tadvad bhåtasamàgamaþ 12,028.037a ye càpi puruùaiþ strãbhir gãtavàdyair upasthitàþ 12,028.037c ye cànàthàþ parànnàdàþ kàlas teùu samakriyaþ 12,028.038a màtçpitçsahasràõi putradàra÷atàni ca 12,028.038c saüsàreùv anubhåtàni kasya te kasya và vayam 12,028.039a naivàsya ka÷ cid bhavità nàyaü bhavati kasya cit 12,028.039c pathi saügatam evedaü dàrabandhusuhçdgaõaiþ 12,028.040a kvàsaü kvàsmi gamiùyàmi ko nv ahaü kim ihàsthitaþ 12,028.040c kasmàt kam anu÷oceyam ity evaü sthàpayen manaþ 12,028.040e anitye priyasaüvàse saüsàre cakravad gatau 12,028.040f*0037_01 pathi saügatam evaitad bhràtà màtà pità sakhà 12,028.041a na dçùñapårvaü pratyakùaü paralokaü vidur budhàþ 12,028.041c àgamàüs tv anatikramya ÷raddhàtavyaü bubhåùatà 12,028.042a kurvãta pitçdaivatyaü dharmàõi ca samàcaret 12,028.042c yajec ca vidvàn vidhivat trivargaü càpy anuvrajet 12,028.043a saünimajjaj jagad idaü gambhãre kàlasàgare 12,028.043c jaràmçtyumahàgràhe na ka÷ cid avabudhyate 12,028.044a àyurvedam adhãyànàþ kevalaü saparigraham 12,028.044c dç÷yante bahavo vaidyà vyàdhibhiþ samabhiplutàþ 12,028.045a te pibantaþ kaùàyàü÷ ca sarpãüùi vividhàni ca 12,028.045c na mçtyum ativartante velàm iva mahodadhiþ 12,028.046a rasàyanavida÷ caiva suprayuktarasàyanàþ 12,028.046c dç÷yante jarayà bhagnà nagà nàgair ivottamaiþ 12,028.047a tathaiva tapasopetàþ svàdhyàyàbhyasane ratàþ 12,028.047c dàtàro yaj¤a÷ãlà÷ ca na taranti jaràntakau 12,028.048a na hy ahàni nivartante na màsà na punaþ samàþ 12,028.048c jàtànàü sarvabhåtànàü na pakùà na punaþ kùapàþ 12,028.049a so 'yaü vipulam adhvànaü kàlena dhruvam adhruvaþ 12,028.049c naro 'va÷aþ samabhyeti sarvabhåtaniùevitam 12,028.050a deho và jãvato 'bhyeti jãvo vàbhyeti dehataþ 12,028.050c pathi saügatam evedaü dàrair anyai÷ ca bandhubhiþ 12,028.051a nàyam atyantasaüvàso labhyate jàtu kena cit 12,028.051c api svena ÷arãreõa kim utànyena kena cit 12,028.052a kva nu te 'dya pità ràjan kva nu te 'dya pitàmahaþ 12,028.052c na tvaü pa÷yasi tàn adya na tvàü pa÷yanti te 'pi ca 12,028.053a na hy eva puruùo draùñà svargasya narakasya và 12,028.053c àgamas tu satàü cakùur nçpate tam ihàcara 12,028.054a caritabrahmacaryo hi prajàyeta yajeta ca 12,028.054c pitçdevamaharùãõàm ànçõyàyànasåyakaþ 12,028.055a sa yaj¤a÷ãlaþ prajane niviùñaþ; pràg brahmacàrã pravibhaktapakùaþ 12,028.055c àràdhayan svargam imaü ca lokaü; paraü ca muktvà hçdayavyalãkam 12,028.056a samyag ghi dharmaü carato nçpasya; dravyàõi càpy àharato yathàvat 12,028.056c pravçttacakrasya ya÷o 'bhivardhate; sarveùu lokeùu caràcareùu 12,028.057 vyàsa uvàca 12,028.057a ity evam àj¤àya videharàjo; vàkyaü samagraü paripårõahetuþ 12,028.057c a÷mànam àmantrya vi÷uddhabuddhir; yayau gçhaü svaü prati ÷ànta÷okaþ 12,028.058a tathà tvam apy acyuta mu¤ca ÷okam; uttiùñha ÷akropama harùam ehi 12,028.058c kùàtreõa dharmeõa mahã jità te; tàü bhuïkùva kuntãsuta mà viùàdãþ 12,029.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,029.001a avyàharati kaunteye dharmaputre yudhiùñhire 12,029.001c guóàke÷o hçùãke÷am abhyabhàùata pàõóavaþ 12,029.002*0038_01 ÷okadàvànalajala ÷okakåpaprapåraka 12,029.002*0038_02 ÷okavallãkuñhàràdya ÷okanà÷anakãrtana 12,029.002a j¤àti÷okàbhisaütapto dharmaràjaþ paraütapaþ 12,029.002c eùa ÷okàrõave magnas tam à÷vàsaya màdhava 12,029.003a sarve sma te saü÷ayitàþ punar eva janàrdana 12,029.003c asya ÷okaü mahàbàho praõà÷ayitum arhasi 12,029.004a evam uktas tu govindo vijayena mahàtmanà 12,029.004c paryavartata ràjànaü puõóarãkekùaõo 'cyutaþ 12,029.005a anatikramaõãyo hi dharmaràjasya ke÷avaþ 12,029.005c bàlyàt prabhçti govindaþ prãtyà càbhyadhiko 'rjunàt 12,029.006a saüpragçhya mahàbàhur bhujaü candanabhåùitam 12,029.006c ÷ailastambhopamaü ÷aurir uvàcàbhivinodayan 12,029.007a ÷u÷ubhe vadanaü tasya sudaüùñraü càrulocanam 12,029.007c vyàko÷am iva vispaùñaü padmaü såryavibodhitam 12,029.008a mà kçthàþ puruùavyàghra ÷okaü tvaü gàtra÷oùaõam 12,029.008c na hi te sulabhà bhåyo ye hatàsmin raõàjire 12,029.009a svapnalabdhà yathà làbhà vitathàþ pratibodhane 12,029.009c evaü te kùatriyà ràjan ye vyatãtà mahàraõe 12,029.010a sarve hy abhimukhàþ ÷årà vigatà raõa÷obhinaþ 12,029.010c naiùàü ka÷ cit pçùñhato và palàyan vàpi pàtitaþ 12,029.011a sarve tyaktvàtmanaþ pràõàn yuddhvà vãrà mahàhave 12,029.011c ÷astrapåtà divaü pràptà na tठ÷ocitum arhasi 12,029.011d*0039_01 kùatradharmaratàþ ÷årà vedavedàïgapàragàþ 12,029.011d*0039_02 pràptà vãragatiü puõyàü na tठ÷ocitum arhasi 12,029.012a atraivodàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,029.012c sç¤jayaü putra÷okàrtaü yathàyaü pràha nàradaþ 12,029.013a sukhaduþkhair ahaü tvaü ca prajàþ sarvà÷ ca sç¤jaya 12,029.013c avimuktaü cariùyàmas tatra kà paridevanà 12,029.014a mahàbhàgyaü paraü ràj¤àü kãrtyamànaü mayà ÷çõu 12,029.014c gacchàvadhànaü nçpate tato duþkhaü prahàsyasi 12,029.015a mçtàn mahànubhàvàüs tvaü ÷rutvaiva tu mahãpatãn 12,029.015c ÷rutvàpanaya saütàpaü ÷çõu vistara÷a÷ ca me 12,029.015d*0040_01 kråragrahàbhi÷amanam àyurvardhanam uttamam 12,029.015d*0040_02 agrimàõàü kùitibhujàm upàdànaü manoharam 12,029.016a àvikùitaü maruttaü me mçtaü sç¤jaya ÷u÷ruhi 12,029.016c yasya sendràþ savaruõà bçhaspatipurogamàþ 12,029.016e devà vi÷vasçjo ràj¤o yaj¤am ãyur mahàtmanaþ 12,029.017a yaþ spardhàm anayac chakraü devaràjaü ÷atakratum 12,029.017c ÷akrapriyaiùã yaü vidvàn pratyàcaùña bçhaspatiþ 12,029.017e saüvarto yàjayàm àsa yaü pãóàrthaü bçhaspateþ 12,029.018a yasmin pra÷àsati satàü nçpatau nçpasattama 12,029.018c akçùñapacyà pçthivã vibabhau caityamàlinã 12,029.019a àvikùitasya vai satre vi÷ve devàþ sabhàsadaþ 12,029.019c marutaþ pariveùñàraþ sàdhyà÷ càsan mahàtmanaþ 12,029.020a marudgaõà maruttasya yat somam apibanta te 12,029.020c devàn manuùyàn gandharvàn atyaricyanta dakùiõàþ 12,029.021a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.021c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.021d*0041_01 ayajvànam adakùiõyam adhi÷vaityety upàharat 12,029.022a suhotraü ced vaitithinaü mçtaü sç¤jaya ÷u÷ruma 12,029.022c yasmai hiraõyaü vavçùe magahvàn parivatsaram 12,029.023a satyanàmà vasumatã yaü pràpyàsãj janàdhipa 12,029.023c hiraõyam avahan nadyas tasmi¤ janapade÷vare 12,029.024a kårmàn karkañakàn nakràn makarठ÷iü÷ukàn api 12,029.024c nadãùv apàtayad ràjan maghavà lokapåjitaþ 12,029.025a hairaõyàn patitàn dçùñvà matsyàn makarakacchapàn 12,029.025c sahasra÷o 'tha ÷ata÷as tato 'smayata vaitithiþ 12,029.026a tad dhiraõyam aparyantam àvçttaü kurujàïgale 12,029.026c ãjàno vitate yaj¤e bràhmaõebhyaþ samàhitaþ 12,029.027a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.027c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.027e adakùiõam ayajvànaü ÷vaitya saü÷àmya mà ÷ucaþ 12,029.028a aïgaü bçhadrathaü caiva mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.028c yaþ sahasraü sahasràõàü ÷vetàn a÷vàn avàsçjat 12,029.029a sahasraü ca sahasràõàü kanyà hemavibhåùitàþ 12,029.029c ãjàno vitate yaj¤e dakùiõàm atyakàlayat 12,029.029d*0042_01 ya sahasraü sahasràõàü gajànàm atipadminàm 12,029.029d*0042_02 ãjàno vitate yaj¤e dakùiõàm atyakàlayat 12,029.030a ÷ataü ÷atasahasràõàü vçùàõàü hemamàlinàm 12,029.030c gavàü sahasrànucaraü dakùiõàm atyakàlayat 12,029.031a aïgasya yajamànasya tadà viùõupade girau 12,029.031c amàdyad indraþ somena dakùiõàbhir dvijàtayaþ 12,029.032a yasya yaj¤eùu ràjendra ÷atasaükhyeùu vai punaþ 12,029.032c devàn manuùyàn gandharvàn atyaricyanta dakùiõàþ 12,029.033a na jàto janità cànyaþ pumàn yas tat pradàsyati 12,029.033c yad aïgaþ pradadau vittaü somasaüsthàsu saptasu 12,029.034a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.034c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.035a ÷ibim au÷ãnaraü caiva mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.035c ya imàü pçthivãü kçtsnàü carmavat samaveùñayat 12,029.036a mahatà rathaghoùeõa pçthivãm anunàdayan 12,029.036c ekacchatràü mahãü cakre jaitreõaikarathena yaþ 12,029.037a yàvad adya gavà÷vaü syàd àraõyaiþ pa÷ubhiþ saha 12,029.037c tàvatãþ pradadau gàþ sa ÷ibir au÷ãnaro 'dhvare 12,029.038a nodyantàraü dhuraü tasya kaü cin mene prajàpatiþ 12,029.038c na bhåtaü na bhaviùyantaü sarvaràjasu bhàrata 12,029.038e anyatrau÷ãnaràc chaibyàd ràjarùer indravikramàt 12,029.039a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.039c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.039e adakùiõam ayajvànaü taü vai saü÷àmya mà ÷ucaþ 12,029.040a bharataü caiva dauþùantiü mçtaü sç¤jaya ÷u÷ruma 12,029.040c ÷àkuntaliü maheùvàsaü bhåridraviõatejasam 12,029.041a yo baddhvà triü÷ato hy a÷vàn devebhyo yamunàm anu 12,029.041c sarasvatãü viü÷atiü ca gaïgàm anu caturda÷a 12,029.042a a÷vamedhasahasreõa ràjasåya÷atena ca 12,029.042c iùñavàn sa mahàtejà dauþùantir bharataþ purà 12,029.043a bharatasya mahat karma sarvaràjasu pàrthivàþ 12,029.043c khaü martyà iva bàhubhyàü nànugantum a÷aknuvan 12,029.044a paraü sahasràd yo baddhvà hayàn vedãü vicitya ca 12,029.044c sahasraü yatra padmànàü kaõvàya bharato dadau 12,029.045a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.045c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.046a ràmaü dà÷arathiü caiva mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.046c yo 'nvakampata vai nityaü prajàþ putràn ivaurasàn 12,029.047a vidhavà yasya viùaye nànàthàþ kà÷ canàbhavan 12,029.047c sarvasyàsãt pitçsamo ràmo ràjyaü yadànva÷àt 12,029.048a kàlavarùà÷ ca parjanyàþ sasyàni rasavanti ca 12,029.048c nityaü subhikùam evàsãd ràme ràjyaü pra÷àsati 12,029.049a pràõino nàpsu majjanti nànarthe pàvako 'dahat 12,029.049c na vyàlajaü bhayaü càsãd ràme ràjyaü pra÷àsati 12,029.050a àsan varùasahasràõi tathà putrasahasrikàþ 12,029.050c arogàþ sarvasiddhàrthàþ prajà ràme pra÷àsati 12,029.051a nànyonyena vivàdo 'bhåt strãõàm api kuto nçõàm 12,029.051c dharmanityàþ prajà÷ càsan ràme ràjyaü pra÷àsati 12,029.051d*0043_01 saütuùñàþ sarvasiddhàrthà nirbhayàþ svairacàriõaþ 12,029.051d*0043_02 naràþ satyavratà÷ càsan ràme ràjyaü pra÷àsati 12,029.052a nityapuùpaphalà÷ caiva pàdapà nirupadravàþ 12,029.052c sarvà droõadughà gàvo ràme ràjyaü pra÷àsati 12,029.053a sa caturda÷a varùàõi vane proùya mahàtapàþ 12,029.053b*0044_01 jaghàna ràkùasaü ràmaþ paulastyaü lokakaõñakam 12,029.053c da÷à÷vamedhठjàråthyàn àjahàra nirargalàn 12,029.054a ÷yàmo yuvà lohitàkùo mattavàraõavikramaþ 12,029.054b*0045_01 àjànubàhuþ sumukho hariskandho mahàbhujaþ 12,029.054c da÷a varùasahasràõi ràmo ràjyam akàrayat 12,029.054e*0046_01 **** **** da÷avarùa÷atàni ca 12,029.054e*0046_02 ayodhyàdhipatir bhåtvà 12,029.055a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.055c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.056a bhagãrathaü ca ràjànaü mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.056c yasyendro vitate yaj¤e somaü pãtvà madotkañaþ 12,029.057a asuràõàü sahasràõi bahåni surasattamaþ 12,029.057c ajayad bàhuvãryeõa bhagavàn pàka÷àsanaþ 12,029.058a yaþ sahasraü sahasràõàü kanyà hemavibhåùitàþ 12,029.058c ãjàno vitate yaj¤e dakùiõàm atyakàlayat 12,029.059a sarvà rathagatàþ kanyà rathàþ sarve caturyujaþ 12,029.059c rathe rathe ÷ataü nàgàþ padmino hemamàlinaþ 12,029.060a sahasram a÷và ekaikaü hastinaü pçùñhato 'nvayuþ 12,029.060c gavàü sahasram a÷ve '÷ve sahasraü gavy ajàvikam 12,029.061a upahvare nivasato yasyàïke niùasàda ha 12,029.061c gaïgà bhàgãrathã tasmàd urva÷ã hy abhavat purà 12,029.062a bhåridakùiõam ikùvàkuü yajamànaü bhagãratham 12,029.062c trilokapathagà gaïgà duhitçtvam upeyuùã 12,029.063a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.063c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.064a dilãpaü caivailavilaü mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.064c yasya karmàõi bhårãõi kathayanti dvijàtayaþ 12,029.065a imàü vai vasusaüpannàü vasudhàü vasudhàdhipaþ 12,029.065c dadau tasmin mahàyaj¤e bràhmaõebhyaþ samàhitaþ 12,029.066a tasyeha yajamànasya yaj¤e yaj¤e purohitaþ 12,029.066c sahasraü vàraõàn haimàn dakùiõàm atyakàlayat 12,029.067a yasya yaj¤e mahàn àsãd yåpaþ ÷rãmàn hiraõmayaþ 12,029.067c taü devàþ karma kurvàõàþ ÷akrajyeùñhà upà÷rayan 12,029.068a caùàlo yasya sauvarõas tasmin yåpe hiraõmaye 12,029.068c nançtur devagandharvàþ ùañsahasràõi saptadhà 12,029.069a avàdayat tatra vãõàü madhye vi÷vàvasuþ svayam 12,029.069c sarvabhåtàny amanyanta mama vàdayatãty ayam 12,029.070a etad ràj¤o dilãpasya ràjàno nànucakrire 12,029.070c yat striyo hemasaüpannàþ pathi mattàþ sma ÷erate 12,029.071a ràjànam ugradhanvànaü dilãpaü satyavàdinam 12,029.071c ye 'pa÷yan sumahàtmànaü te 'pi svargajito naràþ 12,029.072a trayaþ ÷abdà na jãryante dilãpasya nive÷ane 12,029.072c svàdhyàyaghoùo jyàghoùo dãyatàm iti caiva hi 12,029.073a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.073c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.074a màndhàtàraü yauvanà÷vaü mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.074c yaü devà maruto garbhaü pituþ pàr÷vàd apàharan 12,029.075a saüvçddho yuvanà÷vasya jañhare yo mahàtmanaþ 12,029.075c pçùad àjyodbhavaþ ÷rãmàüs trilokavijayã nçpaþ 12,029.076a yaü dçùñvà pitur utsaïge ÷ayànaü devaråpiõam 12,029.076c anyonyam abruvan devàþ kam ayaü dhàsyatãti vai 12,029.077a màm eva dhàsyatãty evam indro abhyavapadyata 12,029.077c màndhàteti tatas tasya nàma cakre ÷atakratuþ 12,029.078a tatas tu payaso dhàràü puùñihetor mahàtmanaþ 12,029.078c tasyàsye yauvanà÷vasya pàõir indrasya càsravat 12,029.079a taü piban pàõim indrasya samàm ahnà vyavardhata 12,029.079c sa àsãd dvàda÷asamo dvàda÷àhena pàrthiva 12,029.080a tam iyaü pçthivã sarvà ekàhnà samapadyata 12,029.080c dharmàtmànaü mahàtmànaü ÷åram indrasamaü yudhi 12,029.081a ya àïgàraü hi nçpatiü maruttam asitaü gayam 12,029.081c aïgaü bçhadrathaü caiva màndhàtà samare 'jayat 12,029.082a yauvanà÷vo yadàïgàraü samare samayodhayat 12,029.082c visphàrair dhanuùo devà dyaur abhedãti menire 12,029.083a yataþ sårya udeti sma yatra ca pratitiùñhati 12,029.083c sarvaü tad yauvanà÷vasya màndhàtuþ kùetram ucyate 12,029.084a a÷vamedha÷ateneùñvà ràjasåya÷atena ca 12,029.084c adadàd rohitàn matsyàn bràhmaõebhyo mahãpatiþ 12,029.085a hairaõyàn yojanotsedhàn àyatàn da÷ayojanam 12,029.085c atiriktàn dvijàtibhyo vyabhajann itare janàþ 12,029.086a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.086c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.087a yayàtiü nàhuùaü caiva mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.087c ya imàü pçthivãü sarvàü vijitya sahasàgaràm 12,029.088a ÷amyàpàtenàbhyatãyàd vedãbhi÷ citrayan nçpa 12,029.088c ãjànaþ kratubhiþ puõyaiþ paryagacchad vasuüdharàm 12,029.089a iùñvà kratusahasreõa vàjimedha÷atena ca 12,029.089c tarpayàm àsa devendraü tribhiþ kà¤canaparvataiþ 12,029.090a vyåóhe devàsure yuddhe hatvà daiteyadànavàn 12,029.090c vyabhajat pçthivãü kçtsnàü yayàtir nahuùàtmajaþ 12,029.091a anteùu putràn nikùipya yadudruhyupurogamàn 12,029.091c påruü ràjye 'bhiùicya sve sadàraþ prasthito vanam 12,029.092a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.092c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.093a ambarãùaü ca nàbhàgaü mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.093c yaü prajà vavrire puõyaü goptàraü nçpasattama 12,029.094a yaþ sahasraü sahasràõàü ràj¤àm ayuta yàjinàm 12,029.094c ãjàno vitate yaj¤e bràhmaõebhyaþ samàhitaþ 12,029.095a naitat pårve janà÷ cakrur na kariùyanti càpare 12,029.095c ity ambarãùaü nàbhàgam anvamodanta dakùiõàþ 12,029.096a ÷ataü ràjasahasràõi ÷ataü ràja÷atàni ca 12,029.096c sarve '÷vamedhair ãjànàs te 'bhyayur dakùiõàyanam 12,029.097a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.097c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.098a ÷a÷abinduü caitrarathaü mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.098c yasya bhàryàsahasràõàü ÷atam àsãn mahàtmanaþ 12,029.099a sahasraü tu sahasràõàü yasyàsa¤ ÷à÷abindavaþ 12,029.099c hiraõyakavacàþ sarve sarve cottamadhanvinaþ 12,029.100a ÷ataü kanyà ràjaputram ekaikaü pçùñhato 'nvayuþ 12,029.100c kanyàü kanyàü ÷ataü nàgà nàgaü nàgaü ÷ataü rathàþ 12,029.101a rathaü rathaü ÷ataü cà÷và de÷ajà hemamàlinaþ 12,029.101c a÷vam a÷vaü ÷ataü gàvo gàü gàü tadvad ajàvikam 12,029.102a etad dhanam aparyantam a÷vamedhe mahàmakhe 12,029.102c ÷a÷abindur mahàràja bràhmaõebhyaþ samàdi÷at 12,029.103a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.103c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.104a gayam àmårtarayasaü mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.104c yaþ sa varùa÷ataü ràjà huta÷iùñà÷ano 'bhavat 12,029.105a yasmai vahnir varàn pràdàt tato vavre varàn gayaþ 12,029.105c dadato me 'kùayà càstu dharme ÷raddhà ca vardhatàm 12,029.106a mano me ramatàü satye tvatprasàdàd dhutà÷ana 12,029.106c lebhe ca kàmàüs tàn sarvàn pàvakàd iti naþ ÷rutam 12,029.107a dar÷ena paurõamàsena càturmàsyaiþ punaþ punaþ 12,029.107c ayajat sa mahàtejàþ sahasraü parivatsaràn 12,029.108a ÷ataü gavàü sahasràõi ÷atam a÷va÷atàni ca 12,029.108c utthàyotthàya vai pràdàt sahasraü parivatsaràn 12,029.109a tarpayàm àsa somena devàn vittair dvijàn api 12,029.109c pitén svadhàbhiþ kàmai÷ ca striyaþ svàþ puruùarùabha 12,029.110a sauvarõàü pçthivãü kçtvà da÷avyàmàü dviràyatàm 12,029.110c dakùiõàm adadad ràjà vàjimedhamahàmakhe 12,029.111a yàvatyaþ sikatà ràjan gaïgàyàþ puruùarùabha 12,029.111c tàvatãr eva gàþ pràdàd àmårtarayaso gayaþ 12,029.112a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.112c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.113a rantidevaü ca sàïkçtyaü mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.113c samyag àràdhya yaþ ÷akraü varaü lebhe mahàya÷àþ 12,029.114a annaü ca no bahu bhaved atithãü÷ ca labhemahi 12,029.114c ÷raddhà ca no mà vyagaman mà ca yàciùma kaü cana 12,029.115a upàtiùñhanta pa÷avaþ svayaü taü saü÷itavratam 12,029.115c gràmyàraõyà mahàtmànaü rantidevaü ya÷asvinam 12,029.116a mahànadã carmarà÷er utkledàt susruve yataþ 12,029.116c tata÷ carmaõvatãty evaü vikhyàtà sà mahànadã 12,029.117a bràhmaõebhyo dadau niùkàn sadasi pratate nçpaþ 12,029.117c tubhyaü tubhyaü niùkam iti yatràkro÷anti vai dvijàþ 12,029.117e sahasraü tubhyam ity uktvà bràhmaõàn sma prapadyate 12,029.118a anvàhàryopakaraõaü dravyopakaraõaü ca yat 12,029.118c ghañàþ sthàlyaþ kañàhà÷ ca pàtrya÷ ca piñharà api 12,029.118e na tat kiü cid asauvarõaü rantidevasya dhãmataþ 12,029.119a sàïkçte rantidevasya yàü ràtrim avasad gçhe 12,029.119c àlabhyanta ÷ataü gàvaþ sahasràõi ca viü÷atiþ 12,029.120a tatra sma sådàþ kro÷anti sumçùñamaõikuõóalàþ 12,029.120c såpabhåyiùñham a÷nãdhvaü nàdya màüsaü yathà purà 12,029.121a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.121c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.122a sagaraü ca mahàtmànaü mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.122c aikùvàkaü puruùavyàghram atimànuùavikramam 12,029.123a ùaùñiþ putrasahasràõi yaü yàntaü pçùñhato 'nvayuþ 12,029.123c nakùatraràjaü varùànte vyabhre jyotirgaõà iva 12,029.124a ekacchatrà mahã yasya praõatà hy abhavat purà 12,029.124c yo '÷vamedhasahasreõa tarpayàm àsa devatàþ 12,029.125a yaþ pràdàt kà¤canastambhaü pràsàdaü sarvakà¤canam 12,029.125c pårõaü padmadalàkùãõàü strãõàü ÷ayanasaükulam 12,029.126a dvijàtibhyo 'nuråpebhyaþ kàmàn uccàvacàüs tathà 12,029.126c yasyàde÷ena tad vittaü vyabhajanta dvijàtayaþ 12,029.127a khànayàm àsa yaþ kopàt pçthivãü sàgaràïkitàm 12,029.127c yasya nàmnà samudra÷ ca sàgaratvam upàgataþ 12,029.128a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.128c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.129a ràjànaü ca pçthuü vainyaü mçtaü ÷u÷ruma sç¤jaya 12,029.129c yam abhyaùi¤can saübhåya mahàraõye maharùayaþ 12,029.130a prathayiùyati vai lokàn pçthur ity eva ÷abditaþ 12,029.130c kùatàc ca nas tràyatãti sa tasmàt kùatriyaþ smçtaþ 12,029.131a pçthuü vainyaü prajà dçùñvà raktàþ smeti yad abruvan 12,029.131c tato ràjeti nàmàsya anuràgàd ajàyata 12,029.132a akçùñapacyà pçthivã puñake puñake madhu 12,029.132c sarvà droõadughà gàvo vainyasyàsan pra÷àsataþ 12,029.133a arogàþ sarvasiddhàrthà manuùyà akutobhayàþ 12,029.133c yathàbhikàmam avasan kùetreùu ca gçheùu ca 12,029.134a àpaþ saüstambhire yasya samudrasya yiyàsataþ 12,029.134c sarita÷ cànudãryanta dhvajasaïga÷ ca nàbhavat 12,029.135a hairaõyàüs trinalotsedhàn parvatàn ekaviü÷atim 12,029.135c bràhmaõebhyo dadau ràjà yo '÷vamedhe mahàmakhe 12,029.136a sa cen mamàra sç¤jaya caturbhadrataras tvayà 12,029.136c putràt puõyatara÷ caiva mà putram anutapyathàþ 12,029.137a kiü vai tåùõãü dhyàyasi sç¤jaya tvaü; na me ràjan vàcam imàü ÷çõoùi 12,029.137c na cen moghaü vipralaptaü mayedaü; pathyaü mumårùor iva samyag uktam 12,029.138 sç¤jaya uvàca 12,029.138a ÷çõomi te nàrada vàcam etàü; vicitràrthàü srajam iva puõyagandhàm 12,029.138c ràjarùãõàü puõyakçtàü mahàtmanàü; kãrtyà yuktàü ÷okanirõà÷anàrtham 12,029.139a na te moghaü vipralaptaü maharùe; dçùñvaiva tvàü nàradàhaü vi÷okaþ 12,029.139c ÷u÷råùe te vacanaü brahmavàdin; na te tçpyàmy amçtasyeva pànàt 12,029.140a amoghadar÷in mama cet prasàdaü; sutàghadagdhasya vibho prakuryàþ 12,029.140c mçtasya saüjãvanam adya me syàt; tava prasàdàt sutasaügama÷ ca 12,029.141 nàrada uvàca 12,029.141a yas te putro dayito 'yaü viyàtaþ; svarõaùñhãvã yam adàt parvatas te 12,029.141c punas te taü putram ahaü dadàmi; hiraõyanàbhaü varùasahasriõaü ca 12,030.001 yudhiùñhira uvàca 12,030.001a sa kathaü kà¤canaùñhãvã sç¤jayasya suto 'bhavat 12,030.001c parvatena kimarthaü ca dattaþ kena mamàra ca 12,030.002a yadà varùasahasràyus tadà bhavati mànavaþ 12,030.002c katham apràptakaumàraþ sç¤jayasya suto mçtaþ 12,030.003a utàho nàmamàtraü vai suvarõaùñhãvino 'bhavat 12,030.003c tathyaü và kà¤canaùñhãvãty etad icchàmi veditum 12,030.004 vàsudeva uvàca 12,030.004a atra te kathayiùyàmi yathà vçttaü jane÷vara 12,030.004c nàradaþ parvata÷ caiva pràg çùã lokapåjitau 12,030.005a màtulo bhàgineya÷ ca devalokàd ihàgatau 12,030.005c vihartukàmau saüprãtyà mànuùyeùu purà prabhå 12,030.006a haviþpavitrabhojyena devabhojyena caiva ha 12,030.006c nàrado màtula÷ caiva bhàgineya÷ ca parvataþ 12,030.007a tàv ubhau tapasopetàv avanãtalacàriõau 12,030.007c bhu¤jànau mànuùàn bhogàn yathàvat paryadhàvatàm 12,030.008a prãtimantau mudà yuktau samayaü tatra cakratuþ 12,030.008c yo bhaved dhçdi saükalpaþ ÷ubho và yadi và÷ubhaþ 12,030.008e anyonyasya sa àkhyeyo mçùà ÷àpo 'nyathà bhavet 12,030.009a tau tatheti pratij¤àya maharùã lokapåjitau 12,030.009c sç¤jayaü ÷vaityam abhyetya ràjànam idam åcatuþ 12,030.010a àvàü bhavati vatsyàvaþ kaü cit kàlaü hitàya te 12,030.010c yathàvat pçthivãpàla àvayoþ praguõãbhava 12,030.010e tatheti kçtvà tau ràjà satkçtyopacacàra ha 12,030.011a tataþ kadà cit tau ràjà mahàtmànau tathàgatau 12,030.011c abravãt paramaprãtaþ suteyaü varavarõinã 12,030.012a ekaiva mama kanyaiùà yuvàü paricariùyati 12,030.012c dar÷anãyànavadyàïgã ÷ãlavçttasamanvità 12,030.012e sukumàrã kumàrã ca padmaki¤jalkasaünibhà 12,030.013a paramaü saumya ity uktas tàbhyàü ràjà ÷a÷àsa tàm 12,030.013c kanye vipràv upacara devavat pitçvac ca ha 12,030.014a sà tu kanyà tathety uktvà pitaraü dharmacàriõã 12,030.014c yathànide÷aü ràj¤as tau satkçtyopacacàra ha 12,030.015a tasyàs tathopacàreõa råpeõàpratimena ca 12,030.015c nàradaü hçcchayas tårõaü sahasaivànvapadyata 12,030.016a vavçdhe ca tatas tasya hçdi kàmo mahàtmanaþ 12,030.016c yathà ÷uklasya pakùasya pravçttàv uóuràñ chanaiþ 12,030.017a na ca taü bhàgineyàya parvatàya mahàtmane 12,030.017c ÷a÷aüsa manmathaü tãvraü vrãóamànaþ sa dharmavit 12,030.018a tapasà ceïgitenàtha parvato 'tha bubodha tat 12,030.018c kàmàrtaü nàradaü kruddhaþ ÷a÷àpainaü tato bhç÷am 12,030.019a kçtvà samayam avyagro bhavàn vai sahito mayà 12,030.019c yo bhaved dhçdi saükalpaþ ÷ubho và yadi và÷ubhaþ 12,030.020a anyonyasya sa àkhyeya iti tad vai mçùà kçtam 12,030.020c bhavatà vacanaü brahmaüs tasmàd etad vadàmy aham 12,030.021a na hi kàmaü pravartantaü bhavàn àcaùña me purà 12,030.021c sukumàryàü kumàryàü te tasmàd eùa ÷apàmy aham 12,030.022a brahmavàdã gurur yasmàt tapasvã bràhmaõa÷ ca san 12,030.022c akàrùãþ samayabhraü÷am àvàbhyàü yaþ kçto mithaþ 12,030.023a ÷apsye tasmàt susaükruddho bhavantaü taü nibodha me 12,030.023c sukumàrã ca te bhàryà bhaviùyati na saü÷ayaþ 12,030.024a vànaraü caiva kanyà tvàü vivàhàt prabhçti prabho 12,030.024c saüdrakùyanti narà÷ cànye svaråpeõa vinàkçtam 12,030.025a sa tad vàkyaü tu vij¤àya nàradaþ parvatàt tadà 12,030.025c a÷apat tam api krodhàd bhàgineyaü sa màtulaþ 12,030.026a tapasà brahmacaryeõa satyena ca damena ca 12,030.026c yukto 'pi dharmanitya÷ ca na svargavàsam àpsyasi 12,030.027a tau tu ÷aptvà bhç÷aü kruddhau parasparam amarùaõau 12,030.027c pratijagmatur anyonyaü kruddhàv iva gajottamau 12,030.028a parvataþ pçthivãü kçtsnàü vicacàra mahàmuniþ 12,030.028c påjyamàno yathànyàyaü tejasà svena bhàrata 12,030.029a atha tàm alabhat kanyàü nàradaþ sç¤jayàtmajàm 12,030.029c dharmeõa dharmapravaraþ sukumàrãm aninditàm 12,030.030a sà tu kanyà yathà÷àpaü nàradaü taü dadar÷a ha 12,030.030c pàõigrahaõamantràõàü prayogàd eva vànaram 12,030.031a sukumàrã ca devarùiü vànarapratimànanam 12,030.031c naivàvamanyata tadà prãtimaty eva càbhavat 12,030.032a upatasthe ca bhartàraü na cànyaü manasàpy agàt 12,030.032c devaü muniü và yakùaü và patitve pativatsalà 12,030.033a tataþ kadà cid bhagavàn parvato 'nusasàra ha 12,030.033c vanaü virahitaü kiü cit tatràpa÷yat sa nàradam 12,030.034a tato 'bhivàdya provàca nàradaü parvatas tadà 12,030.034c bhavàn prasàdaü kurutàü svargàde÷àya me prabho 12,030.035a tam uvàca tato dçùñvà parvataü nàradas tadà 12,030.035c kçtà¤jalim upàsãnaü dãnaü dãnataraþ svayam 12,030.036a tvayàhaü prathamaü ÷apto vànaras tvaü bhaviùyasi 12,030.036c ity uktena mayà pa÷càc chaptas tvam api matsaràt 12,030.036e adyaprabhçti vai vàsaü svarge nàvàpsyasãti ha 12,030.037a tava naitad dhi sadç÷aü putrasthàne hi me bhavàn 12,030.037c nivartayetàü tau ÷àpam anyo 'nyena tadà munã 12,030.038a ÷rãsamçddhaü tadà dçùñvà nàradaü devaråpiõam 12,030.038c sukumàrã pradudràva parapaty abhi÷aïkayà 12,030.039a tàü parvatas tato dçùñvà pradravantãm aninditàm 12,030.039c abravãt tava bhartaiùa nàtra kàryà vicàraõà 12,030.040a çùiþ paramadharmàtmà nàrado bhagavàn prabhuþ 12,030.040c tavaivàbhedyahçdayo mà te bhåd atra saü÷ayaþ 12,030.041a sànunãtà bahuvidhaü parvatena mahàtmanà 12,030.041c ÷àpadoùaü ca taü bhartuþ ÷rutvà svàü prakçtiü gatà 12,030.041e parvato 'tha yayau svargaü nàrado 'tha yayau gçhàn 12,030.042a pratyakùakarmà sarvasya nàrado 'yaü mahàn çùiþ 12,030.042c eùa vakùyati vai pçùño yathà vçttaü narottama 12,031.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,031.001a tato ràjà pàõóusuto nàradaü pratyabhàùata 12,031.001c bhagava¤ ÷rotum icchàmi suvarõaùñhãvisaübhavam 12,031.002a evam uktaþ sa ca munir dharmaràjena nàradaþ 12,031.002c àcacakùe yathà vçttaü suvarõaùñhãvinaü prati 12,031.003a evam etan mahàràja yathàyaü ke÷avo 'bravãt 12,031.003c kàryasyàsya tu yac cheùaü tat te vakùyàmi pçcchataþ 12,031.004a ahaü ca parvata÷ caiva svasrãyo me mahàmuniþ 12,031.004c vastukàmàv abhigatau sç¤jayaü jayatàü varam 12,031.005a tatra saüpåjitau tena vidhidçùñena karmaõà 12,031.005c sarvakàmaiþ suvihitau nivasàvo 'sya ve÷mani 12,031.006a vyatikràntàsu varùàsu samaye gamanasya ca 12,031.006c parvato màm uvàcedaü kàle vacanam arthavat 12,031.007a àvàm asya narendrasya gçhe paramapåjitau 12,031.007c uùitau samaye brahmaü÷ cintyatàm atra sàüpratam 12,031.008a tato 'ham abruvaü ràjan parvataü ÷ubhadar÷anam 12,031.008c sarvam etat tvayi vibho bhàgineyopapadyate 12,031.009a vareõa chandyatàü ràjà labhatàü yad yad icchati 12,031.009c àvayos tapasà siddhiü pràpnotu yadi manyase 12,031.010a tata àhåya ràjànaü sç¤jayaü ÷ubhadar÷anam 12,031.010c parvato 'numataü vàkyam uvàca munipuügavaþ 12,031.011a prãtau svo nçpa satkàrais tava hy àrjavasaübhçtaiþ 12,031.011c àvàbhyàm abhyanuj¤àto varaü nçvara cintaya 12,031.012a devànàm avihiüsàyàü yad bhaven mànuùakùamam 12,031.012c tad gçhàõa mahàràja påjàrho nau mato bhavàn 12,031.013 sç¤jaya uvàca 12,031.013a prãtau bhavantau yadi me kçtam etàvatà mama 12,031.013c eùa eva paro làbho nirvçtto me mahàphalaþ 12,031.014 nàrada uvàca 12,031.014a tam evaüvàdinaü bhåyaþ parvataþ pratyabhàùata 12,031.014c vçõãùva ràjan saükalpo yas te hçdi ciraü sthitaþ 12,031.015 sç¤jaya uvàca 12,031.015a abhãpsàmi sutaü vãraü vãryavantaü dçóhavratam 12,031.015c àyuùmantaü mahàbhàgaü devaràjasamadyutim 12,031.016 parvata uvàca 12,031.016a bhaviùyaty eùa te kàmo na tv àyuùmàn bhaviùyati 12,031.016c devaràjàbhibhåtyarthaü saükalpo hy eùa te hçdi 12,031.017a suvarõaùñhãvanàc caiva svarõaùñhãvã bhaviùyati 12,031.017c rakùya÷ ca devaràjàt sa devaràjasamadyutiþ 12,031.018 nàrada uvàca 12,031.018a tac chrutvà sç¤jayo vàkyaü parvatasya mahàtmanaþ 12,031.018c prasàdayàm àsa tadà naitad evaü bhaved iti 12,031.019a àyuùmàn me bhavet putro bhavatas tapasà mune 12,031.019c na ca taü parvataþ kiü cid uvàcendravyapekùayà 12,031.020a tam ahaü nçpatiü dãnam abruvaü punar eva tu 12,031.020c smartavyo 'haü mahàràja dar÷ayiùyàmi te smçtaþ 12,031.021a ahaü te dayitaü putraü pretaràjava÷aü gatam 12,031.021c punar dàsyàmi tad råpaü mà ÷ucaþ pçthivãpate 12,031.022a evam uktvà tu nçpatiü prayàtau svo yathepsitam 12,031.022c sç¤jaya÷ ca yathàkàmaü pravive÷a svamandiram 12,031.023a sç¤jayasyàtha ràjarùeþ kasmiü÷ cit kàlaparyaye 12,031.023c jaj¤e putro mahàvãryas tejasà prajvalann iva 12,031.024a vavçdhe sa yathàkàlaü sarasãva mahotpalam 12,031.024c babhåva kà¤canaùñhãvã yathàrthaü nàma tasya tat 12,031.025a tad adbhutatamaü loke paprathe kurusattama 12,031.025c bubudhe tac ca devendro varadànaü mahàtmanoþ 12,031.026a tatas tv abhibhavàd bhãto bçhaspatimate sthitaþ 12,031.026c kumàrasyàntaraprekùã babhåva balavçtrahà 12,031.027a codayàm àsa vajraü sa divyàstraü mårtisaüsthitam 12,031.027c vyàghro bhåtvà jahãmaü tvaü ràjaputram iti prabho 12,031.028a vivçddhaþ kila vãryeõa màm eùo 'bhibhaviùyati 12,031.028c sç¤jayasya suto vajra yathainaü parvato dadau 12,031.029a evam uktas tu ÷akreõa vajraþ parapuraüjayaþ 12,031.029c kumàrasyàntaraprekùã nityam evànvapadyata 12,031.030a sç¤jayo 'pi sutaü pràpya devaràjasamadyutim 12,031.030c hçùñaþ sàntaþpuro ràjà vananityo 'bhavat tadà 12,031.031a tato bhàgãrathãtãre kadà cid vananirjhare 12,031.031c dhàtrãdvitãyo bàlaþ sa krãóàrthaü paryadhàvata 12,031.032a pa¤cavarùakade÷ãyo bàlo nàgendravikramaþ 12,031.032c sahasotpatitaü vyàghram àsasàda mahàbalaþ 12,031.033a tena caiva viniùpiùño vepamàno nçpàtmajaþ 12,031.033c vyasuþ papàta medinyàü tato dhàtrã vicukru÷e 12,031.034a hatvà tu ràjaputraü sa tatraivàntaradhãyata 12,031.034c ÷àrdålo devaràjasya màyayàntarhitas tadà 12,031.035a dhàtryàs tu ninadaü ÷rutvà rudatyàþ paramàrtavat 12,031.035c abhyadhàvata taü de÷aü svayam eva mahãpatiþ 12,031.036a sa dadar÷a gatàsuü taü ÷ayànaü pãta÷oõitam 12,031.036c kumàraü vigatànandaü ni÷àkaram iva cyutam 12,031.037a sa tam utsaïgam àropya paripãóitavakùasam 12,031.037c putraü rudhirasaüsiktaü paryadevayad àturaþ 12,031.038a tatas tà màtaras tasya rudantyaþ ÷okakar÷itàþ 12,031.038c abhyadhàvanta taü de÷aü yatra ràjà sa sç¤jayaþ 12,031.039a tataþ sa ràjà sasmàra màm antargatamànasaþ 12,031.039c tac càhaü cintitaü j¤àtvà gatavàüs tasya dar÷anam 12,031.040a sa mayaitàni vàkyàni ÷ràvitaþ ÷okalàlasaþ 12,031.040c yàni te yaduvãreõa kathitàni mahãpate 12,031.041a saüjãvita÷ càpi mayà vàsavànumate tadà 12,031.041c bhavitavyaü tathà tac ca na tac chakyam ato 'nyathà 12,031.042a ata årdhvaü kumàraþ sa svarõaùñhãvã mahàya÷àþ 12,031.042c cittaü prasàdayàm àsa pitur màtu÷ ca vãryavàn 12,031.043a kàrayàm àsa ràjyaü sa pitari svargate vibhuþ 12,031.043c varùàõàm eka÷atavat sahasraü bhãmavikramaþ 12,031.044a tata iùñvà mahàyaj¤air bahubhir bhåridakùiõaiþ 12,031.044c tarpayàm àsa devàü÷ ca pitéü÷ caiva mahàdyutiþ 12,031.045a utpàdya ca bahån putràn kulasaütànakàriõaþ 12,031.045c kàlena mahatà ràjan kàladharmam upeyivàn 12,031.046a sa tvaü ràjendra saüjàtaü ÷okam etan nivartaya 12,031.046c yathà tvàü ke÷avaþ pràha vyàsa÷ ca sumahàtapàþ 12,031.047a pitçpaitàmahaü ràjyam àsthàya duram udvaha 12,031.047c iùñvà puõyair mahàyaj¤air iùñàül lokàn avàpsyasi 12,032.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,032.001a tåùõãübhåtaü tu ràjànaü ÷ocamànaü yudhiùñhiram 12,032.001c tapasvã dharmatattvaj¤aþ kçùõadvaipàyano 'bravãt 12,032.002a prajànàü pàlanaü dharmo ràj¤àü ràjãvalocana 12,032.002c dharmaþ pramàõaü lokasya nityaü dharmànuvartanam 12,032.003a anutiùñhasva vai ràjan pitçpaitàmahaü padam 12,032.003c bràhmaõeùu ca yo dharmaþ sa nityo vedani÷citaþ 12,032.004a tat pramàõaü pramàõànàü ÷à÷vataü bharatarùabha 12,032.004c tasya dharmasya kçtsnasya kùatriyaþ parirakùità 12,032.005a tathà yaþ pratihanty asya ÷àsanaü viùaye naraþ 12,032.005c sa bàhubhyàü vinigràhyo lokayàtràvighàtakaþ 12,032.006a pramàõam apramàõaü yaþ kuryàn mohava÷aü gataþ 12,032.006c bhçtyo và yadi và putras tapasvã vàpi ka÷ cana 12,032.006e pàpàn sarvair upàyais tàn niyacched ghàtayeta và 12,032.007a ato 'nyathà vartamàno ràjà pràpnoti kilbiùam 12,032.007c dharmaü vina÷yamànaü hi yo na rakùet sa dharmahà 12,032.008a te tvayà dharmahantàro nihatàþ sapadànugàþ 12,032.008c svadharme vartamànas tvaü kiü nu ÷ocasi pàõóava 12,032.008e ràjà hi hanyàd dadyàc ca prajà rakùec ca dharmataþ 12,032.009 yudhiùñhira uvàca 12,032.009a na te 'bhi÷aïke vacanaü yad bravãùi tapodhana 12,032.009c aparokùo hi te dharmaþ sarvadharmabhçtàü vara 12,032.010a mayà hy avadhyà bahavo ghàtità ràjyakàraõàt 12,032.010c tàny akàryàõi me brahman dahanti ca tapanti ca 12,032.011 vyàsa uvàca 12,032.011a ã÷varo và bhavet kartà puruùo vàpi bhàrata 12,032.011c hañho và vartate loke karmajaü và phalaü smçtam 12,032.012a ã÷vareõa niyuktà hi sàdhv asàdhu ca pàrthiva 12,032.012c kurvanti puruùàþ karma phalam ã÷varagàmi tat 12,032.013a yathà hi puruùa÷ chindyàd vçkùaü para÷unà vane 12,032.013c chettur eva bhavet pàpaü para÷or na kathaü cana 12,032.014a atha và tad upàdànàt pràpnuyuþ karmaõaþ phalam 12,032.014c daõóa÷astrakçtaü pàpaü puruùe tan na vidyate 12,032.015a na caitad iùñaü kaunteya yad anyena phalaü kçtam 12,032.015c pràpnuyàd iti tasmàc ca ã÷vare tan nive÷aya 12,032.016a atha và puruùaþ kartà karmaõoþ ÷ubhapàpayoþ 12,032.016c na paraü vidyate tasmàd evam anyac chubhaü kuru 12,032.017a na hi ka÷ cit kva cid ràjan diùñàt pratinivartate 12,032.017c daõóa÷astrakçtaü pàpaü puruùe tan na vidyate 12,032.018a yadi và manyase ràjan hañhe lokaü pratiùñhitam 12,032.018c evam apy a÷ubhaü karma na bhåtaü na bhaviùyati 12,032.019a athàbhipattir lokasya kartavyà ÷ubhapàpayoþ 12,032.019c abhipannatamaü loke ràj¤àm udyatadaõóanam 12,032.020a athàpi loke karmàõi samàvartanta bhàrata 12,032.020c ÷ubhà÷ubhaphalaü ceme pràpnuvantãti me matiþ 12,032.021a evaü satyaü ÷ubhàde÷aü karmaõas tat phalaü dhruvam 12,032.021c tyaja tad ràja÷àrdåla maivaü ÷oke manaþ kçthàþ 12,032.022a svadharme vartamànasya sàpavàde 'pi bhàrata 12,032.022c evam àtmaparityàgas tava ràjan na ÷obhanaþ 12,032.023a vihitànãha kaunteya pràya÷cittàni karmiõàm 12,032.023c ÷arãravàüs tàni kuryàd a÷arãraþ paràbhavet 12,032.024a tad ràja¤ jãvamànas tvaü pràya÷cittaü cariùyasi 12,032.024c pràya÷cittam akçtvà tu pretya taptàsi bhàrata 12,033.001 yudhiùñhira uvàca 12,033.001a hatàþ putrà÷ ca pautrà÷ ca bhràtaraþ pitaras tathà 12,033.001c ÷va÷urà gurava÷ caiva màtulàþ sapitàmahàþ 12,033.002a kùatriyà÷ ca mahàtmànaþ saübandhisuhçdas tathà 12,033.002c vayasyà j¤àtaya÷ caiva bhràtara÷ ca pitàmaha 12,033.003a bahava÷ ca manuùyendrà nànàde÷asamàgatàþ 12,033.003c ghàtità ràjyalubdhena mayaikena pitàmaha 12,033.004a tàüs tàdç÷àn ahaü hatvà dharmanityàn mahãkùitaþ 12,033.004c asakçt somapàn vãràn kiü pràpsyàmi tapodhana 12,033.005a dahyàmy ani÷am adyàhaü cintayànaþ punaþ punaþ 12,033.005c hãnàü pàrthivasiühais taiþ ÷rãmadbhiþ pçthivãm imàm 12,033.006a dçùñvà j¤àtivadhaü ghoraü hatàü÷ ca ÷ata÷aþ paràn 12,033.006c koñi÷a÷ ca naràn anyàn paritapye pitàmaha 12,033.007a kà nu tàsàü varastrãõàm avasthàdya bhaviùyati 12,033.007c vihãnànàü svatanayaiþ patibhir bhràtçbhis tathà 12,033.008a asmàn antakaràn ghoràn pàõóavàn vçùõisaühitàn 12,033.008c àkro÷antyaþ kç÷à dãnà nipatantya÷ ca bhåtale 12,033.009a apa÷yantyaþ pitén bhràtén patãn putràü÷ ca yoùitaþ 12,033.009c tyaktvà pràõàn priyàn sarvà gamiùyanti yamakùayam 12,033.010a vatsalatvàd dvija÷reùñha tatra me nàsti saü÷ayaþ 12,033.010c vyaktaü saukùmyàc ca dharmasya pràpsyàmaþ strãvadhaü vayam 12,033.011a te vayaü suhçdo hatvà kçtvà pàpam anantakam 12,033.011c narake nipatiùyàmo hy adhaþ÷irasa eva ca 12,033.012a ÷arãràõi vimokùyàmas tapasogreõa sattama 12,033.012c à÷ramàü÷ ca vi÷eùàüs tvaü mamàcakùva pitàmaha 12,034.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,034.001a yudhiùñhirasya tad vàkyaü ÷rutvà dvaipàyanas tadà 12,034.001c samãkùya nipuõaü buddhyà çùiþ provàca pàõóavam 12,034.002a mà viùàdaü kçthà ràjan kùatradharmam anusmara 12,034.002c svadharmeõa hatà hy ete kùatriyàþ kùatriyarùabha 12,034.003a kàïkùamàõàþ ÷riyaü kçtsnàü pçthivyàü ca mahad ya÷aþ 12,034.003c kçtàntavidhisaüyuktàþ kàlena nidhanaü gatàþ 12,034.004a na tvaü hantà na bhãmo 'pi nàrjuno na yamàv api 12,034.004c kàlaþ paryàyadharmeõa pràõàn àdatta dehinàm 12,034.005a na yasya màtàpitarau nànugràhyo 'sti ka÷ cana 12,034.005c karmasàkùã prajànàü yas tena kàlena saühçtàþ 12,034.006a hetumàtram idaü tasya kàlasya puruùarùabha 12,034.006c yad dhanti bhåtair bhåtàni tad asmai råpam ai÷varam 12,034.007a karmamårtyàtmakaü viddhi sàkùiõaü ÷ubhapàpayoþ 12,034.007c sukhaduþkhaguõodarkaü kàlaü kàlaphalapradam 12,034.008a teùàm api mahàbàho karmàõi paricintaya 12,034.008c vinà÷ahetukàritve yais te kàlava÷aü gatàþ 12,034.009a àtmana÷ ca vijànãhi niyamavrata÷ãlatàm 12,034.009c yadà tvam ãdç÷aü karma vidhinàkramya kàritaþ 12,034.010a tvaùñreva vihitaü yantraü yathà sthàpayitur va÷e 12,034.010c karmaõà kàlayuktena tathedaü bhràmyate jagat 12,034.011a puruùasya hi dçùñvemàm utpattim animittataþ 12,034.011c yadçcchayà vinà÷aü ca ÷okaharùàv anarthakau 12,034.012a vyalãkaü càpi yat tv atra cittavaitaüsikaü tava 12,034.012c tadartham iùyate ràjan pràya÷cittaü tad àcara 12,034.013a idaü ca ÷råyate pàrtha yuddhe devàsure purà 12,034.013c asurà bhràtaro jyeùñhà devà÷ càpi yavãyasaþ 12,034.014a teùàm api ÷rãnimittaü mahàn àsãt samucchrayaþ 12,034.014c yuddhaü varùasahasràõi dvàtriü÷ad abhavat kila 12,034.015a ekàrõavàü mahãü kçtvà rudhireõa pariplutàm 12,034.015c jaghnur daityàüs tadà devàs tridivaü caiva lebhire 12,034.016a tathaiva pçthivãü labdhvà bràhmaõà vedapàragàþ 12,034.016c saü÷rità dànavànàü vai sàhyàrthe darpamohitàþ 12,034.017a ÷àlàvçkà iti khyàtàs triùu lokeùu bhàrata 12,034.017c aùñà÷ãtisahasràõi te càpi vibudhair hatàþ 12,034.018a dharmavyucchittim icchanto ye 'dharmasya pravartakàþ 12,034.018c hantavyàs te duràtmàno devair daityà ivolbaõàþ 12,034.019a ekaü hatvà yadi kule ÷iùñànàü syàd anàmayam 12,034.019c kulaü hatvàtha ràùñraü và na tad vçttopaghàtakam 12,034.020a adharmaråpo dharmo hi ka÷ cid asti naràdhipa 12,034.020c dharma÷ càdharmaråpo 'sti tac ca j¤eyaü vipa÷cità 12,034.021a tasmàt saüstambhayàtmànaü ÷rutavàn asi pàõóava 12,034.021c devaiþ pårvagataü màrgam anuyàto 'si bhàrata 12,034.022a na hãdç÷à gamiùyanti narakaü pàõóavarùabha 12,034.022c bhràtén à÷vàsayaitàüs tvaü suhçda÷ ca paraütapa 12,034.023a yo hi pàpasamàrambhe kàrye tadbhàvabhàvitaþ 12,034.023c kurvann api tathaiva syàt kçtvà ca nirapatrapaþ 12,034.024a tasmiüs tat kaluùaü sarvaü samàptam iti ÷abditam 12,034.024c pràya÷cittaü na tasyàsti hràso và pàpakarmaõaþ 12,034.025a tvaü tu ÷uklàbhijàtãyaþ paradoùeõa kàritaþ 12,034.025c anicchamànaþ karmedaü kçtvà ca paritapyase 12,034.026a a÷vamedho mahàyaj¤aþ pràya÷cittam udàhçtam 12,034.026c tam àhara mahàràja vipàpmaivaü bhaviùyasi 12,034.027a marudbhiþ saha jitvàrãn maghavàn pàka÷àsanaþ 12,034.027c ekaikaü kratum àhçtya ÷atakçtvaþ ÷atakratuþ 12,034.028a påtapàpmà jitasvargo lokàn pràpya sukhodayàn 12,034.028c marudgaõavçtaþ ÷akraþ ÷u÷ubhe bhàsayan di÷aþ 12,034.029a svargaloke mahãyantam apsarobhiþ ÷acãpatim 12,034.029c çùayaþ paryupàsante devà÷ ca vibudhe÷varam 12,034.030a so 'yaü tvam iha saükrànto vikrameõa vasuüdharàm 12,034.030c nirjità÷ ca mahãpàlà vikrameõa tvayànagha 12,034.031a teùàü puràõi ràùñràõi gatvà ràjan suhçdvçtaþ 12,034.031c bhràtén putràü÷ ca pautràü÷ ca sve sve ràjye 'bhiùecaya 12,034.032a bàlàn api ca garbhasthàn sàntvàni samudàcaran 12,034.032c ra¤jayan prakçtãþ sarvàþ paripàhi vasuüdharàm 12,034.033a kumàro nàsti yeùàü ca kanyàs tatràbhiùecaya 12,034.033c kàmà÷ayo hi strãvargaþ ÷okam evaü prahàsyati 12,034.034a evam à÷vàsanaü kçtvà sarvaràùñreùu bhàrata 12,034.034c yajasva vàjimedhena yathendro vijayã purà 12,034.035a a÷ocyàs te mahàtmànaþ kùatriyàþ kùatriyarùabha 12,034.035c svakarmabhir gatà nà÷aü kçtàntabalamohitàþ 12,034.036a avàptaþ kùatradharmas te ràjyaü pràptam akalmaùam 12,034.036c carasva dharmaü kaunteya ÷reyàn yaþ pretya bhàvikaþ 12,035.001 yudhiùñhira uvàca 12,035.001a kàni kçtveha karmàõi pràya÷cittãyate naraþ 12,035.001c kiü kçtvà caiva mucyeta tan me bråhi pitàmaha 12,035.002 vyàsa uvàca 12,035.002a akurvan vihitaü karma pratiùiddhàni càcaran 12,035.002c pràya÷cittãyate hy evaü naro mithyà ca vartayan 12,035.003a såryeõàbhyudito ya÷ ca brahmacàrã bhavaty uta 12,035.003c tathà såryàbhinirmuktaþ kunakhã ÷yàvadann api 12,035.004a parivittiþ parivettà brahmojjho ya÷ ca kutsakaþ 12,035.004c didhiùåpatis tathà yaþ syàd agredidhiùur eva ca 12,035.005a avakãrõã bhaved ya÷ ca dvijàtivadhakas tathà 12,035.005c atãrthe brahmaõas tyàgã tãrthe càpratipàdakaþ 12,035.006a gràmayàjã ca kaunteya ràj¤a÷ ca parivikrayã 12,035.006c ÷ådrastrãvadhako ya÷ ca pårvaþ pårvas tu garhitaþ 12,035.007a vçthàpa÷usamàlambhã vanadàhasya kàrakaþ 12,035.007c ançtenopacartà ca pratiroddhà guros tathà 12,035.008a ya÷ càgnãn apavidhyeta tathaiva brahmavikrayã 12,035.008c etàny enàüsi sarvàõi vyutkràntasamaya÷ ca yaþ 12,035.009a akàryàõy api vakùyàmi yàni tàni nibodha me 12,035.009c lokavedaviruddhàni tàny ekàgramanàþ ÷çõu 12,035.010a svadharmasya parityàgaþ paradharmasya ca kriyà 12,035.010c ayàjyayàjanaü caiva tathàbhakùyasya bhakùaõam 12,035.011a ÷araõàgatasaütyàgo bhçtyasyàbharaõaü tathà 12,035.011c rasànàü vikraya÷ càpi tiryagyonivadhas tathà 12,035.012a àdhànàdãni karmàõi ÷aktimàn na karoti yaþ 12,035.012c aprayacchaü÷ ca sarvàõi nityaü deyàni bhàrata 12,035.013a dakùiõànàm adànaü ca bràhmaõasvàbhimar÷anam 12,035.013c sarvàõy etàny akàryàõi pràhur dharmavido janàþ 12,035.014a pitrà vibhajate putro ya÷ ca syàd gurutalpagaþ 12,035.014c aprajàyann adharmeõa bhavaty àdharmiko janaþ 12,035.015a uktàny etàni karmàõi vistareõetareõa ca 12,035.015c yàni kurvann akurvaü÷ ca pràya÷cittãyate janaþ 12,035.016a etàny eva tu karmàõi kriyamàõàni mànavàn 12,035.016c yeùu yeùu nimitteùu na limpanty atha tac chçõu 12,035.017a pragçhya ÷astram àyàntam api vedàntagaü raõe 12,035.017c jighàüsantaü nihatyàjau na tena brahmahà bhavet 12,035.018a api càpy atra kaunteya mantro vedeùu pañhyate 12,035.018c vedapramàõavihitaü taü dharmaü prabravãmi te 12,035.019a apetaü bràhmaõaü vçttàd yo hanyàd àtatàyinam 12,035.019c na tena brahmahà sa syàn manyus taü manyum çcchati 12,035.020a pràõàtyaye tathàj¤ànàd àcaran madiràm api 12,035.020c acodito dharmaparaþ punaþ saüskàram arhati 12,035.021a etat te sarvam àkhyàtaü kaunteyàbhakùyabhakùaõam 12,035.021c pràya÷cittavidhànena sarvam etena ÷udhyati 12,035.022a gurutalpaü hi gurvarthe na dåùayati mànavam 12,035.022c uddàlakaþ ÷vetaketuü janayàm àsa ÷iùyataþ 12,035.023a steyaü kurvaüs tu gurvartham àpatsu na nibadhyate 12,035.023c bahu÷aþ kàmakàreõa na ced yaþ saüpravartate 12,035.024a anyatra bràhmaõasvebhya àdadàno na duùyati 12,035.024c svayam aprà÷ità ya÷ ca na sa pàpena lipyate 12,035.025a pràõatràõe 'nçtaü vàcyam àtmano và parasya và 12,035.025c gurvarthe strãùu caiva syàd vivàhakaraõeùu ca 12,035.026a nàvartate vrataü svapne ÷ukramokùe kathaü cana 12,035.026c àjyahomaþ samiddhe 'gnau pràya÷cittaü vidhãyate 12,035.027a pàrivittyaü ca patite nàsti pravrajite tathà 12,035.027c bhikùite pàradàryaü ca na tad dharmasya dåùakam 12,035.028a vçthàpa÷usamàlambhaü naiva kuryàn na kàrayet 12,035.028c anugrahaþ pa÷åõàü hi saüskàro vidhicoditaþ 12,035.029a anarhe bràhmaõe dattam aj¤ànàt tan na dåùakam 12,035.029c sakàraõaü tathà tãrthe 'tãrthe và pratipàdanam 12,035.030a striyas tathàpacàriõyo niùkçtiþ syàd adåùikà 12,035.030c api sà påyate tena na tu bhartà praduùyate 12,035.031a tattvaü j¤àtvà tu somasya vikrayaþ syàd adåùakaþ 12,035.031c asamarthasya bhçtyasya visargaþ syàd adoùavàn 12,035.031e vanadàho gavàm arthe kriyamàõo na dåùakaþ 12,035.032a uktàny etàni karmàõi yàni kurvan na duùyati 12,035.032c pràya÷cittàni vakùyàmi vistareõaiva bhàrata 12,035.032d*0047_01 yàni kçtvà naraþ påto bhaviùyati naràdhipa 12,036.001 vyàsa uvàca 12,036.001a tapasà karmabhi÷ caiva pradànena ca bhàrata 12,036.001c punàti pàpaü puruùaþ påta÷ cen na pravartate 12,036.002a ekakàlaü tu bhu¤jàna÷ caran bhaikùaü svakarmakçt 12,036.002c kapàlapàõiþ khañvàïgã brahmacàrã sadotthitaþ 12,036.003a anasåyur adhaþ÷àyã karma loke prakà÷ayan 12,036.003c pårõair dvàda÷abhir varùair brahmahà vipramucyate 12,036.003d*0048_01 lakùyaþ ÷astrabhçtàü và syàd viduùàm icchayàtmanaþ 12,036.003d*0048_02 pràsyed àtmànam agnau và samiddhe trir avàk÷iràþ 12,036.003d*0048_03 japan vànyatamaü vedaü yojanànàü ÷ataü vrajet 12,036.003d*0048_04 sarvasvaü và vedavide bràhmaõàyopapàdayet 12,036.003d*0048_05 dhanaü và jãvanàyàlaü gçhaü và saparicchadam 12,036.003d*0048_06 mucyate brahmahatyàyà goptà gobràhmaõasya ca 12,036.004a ùaóbhir varùaiþ kçcchrabhojã brahmahà påyate naraþ 12,036.004c màse màse sama÷naüs tu tribhir varùaiþ pramucyate 12,036.005a saüvatsareõa màsà÷ã påyate nàtra saü÷ayaþ 12,036.005c tathaivoparaman ràjan svalpenàpi pramucyate 12,036.006a kratunà cà÷vamedhena påyate nàtra saü÷ayaþ 12,036.006c ya càsyàvabhçthe snànti ke cid evaüvidhà naràþ 12,036.007a te sarve påtapàpmàno bhavantãti parà ÷rutiþ 12,036.007c bràhmaõàrthe hato yuddhe mucyate brahmahatyayà 12,036.008a gavàü ÷atasahasraü tu pàtrebhyaþ pratipàdayan 12,036.008c brahmahà vipramucyeta sarvapàpebhya eva ca 12,036.009a kapilànàü sahasràõi yo dadyàt pa¤caviü÷atim 12,036.009c dogdhrãõàü sa ca pàpebhyaþ sarvebhyo vipramucyate 12,036.010a gosahasraü savatsànàü dogdhrãõàü pràõasaü÷aye 12,036.010c sàdhubhyo vai daridrebhyo dattvà mucyeta kilbiùàt 12,036.011a ÷ataü tai yas tu kàmbojàn bràhmaõebhyaþ prayacchati 12,036.011c niyatebhyo mahãpàla sa ca pàpàt pramucyate 12,036.012a manorathaü tu yo dadyàd ekasmà api bhàrata 12,036.012c na kãrtayeta dattvà yaþ sa ca pàpàt pramucyate 12,036.013a suràpànaü sakçt pãtvà yo 'gnivarõàü pibed dvijaþ 12,036.013c sa pàvayaty athàtmànam iha loke paratra ca 12,036.014a meruprapàtaü prapata¤ jvalanaü và samàvi÷an 12,036.014c mahàprasthànam àtiùñhan mucyate sarvakilbiùaiþ 12,036.015a bçhaspatisaveneùñvà suràpo bràhmaõaþ punaþ 12,036.015c samitiü bràhmaõair gacched iti vai bràhmaõã ÷rutiþ 12,036.016a bhåmipradànaü kuryàd yaþ suràü pãtvà vimatsaraþ 12,036.016c punar na ca pibed ràjan saüskçtaþ ÷udhyate naraþ 12,036.017a gurutalpã ÷ilàü taptàm àyasãm adhisaüvi÷et 12,036.017c pàõàv àdhàya và ÷ephaü pravrajed årdhvadar÷anaþ 12,036.018a ÷arãrasya vimokùeõa mucyate karmaõo '÷ubhàt 12,036.018c karmabhyo vipramucyante yattàþ saüvatsaraü striyaþ 12,036.019a mahàvrataü cared yas tu dadyàt sarvasvam eva tu 12,036.019c gurvarthe và hato yuddhe sa mucyet karmaõo '÷ubhàt 12,036.020a ançtenopacartà ca pratiroddhà guros tathà 12,036.020c upahçtya priyaü tasmai tasmàt pàpàt pramucyate 12,036.021a avakãrõinimittaü tu brahmahatyàvrataü caret 12,036.021c kharacarmavàsàþ ùaõmàsaü tathà mucyeta kilbiùàt 12,036.022a paradàràpahàrã ca parasyàpaharan vasu 12,036.022c saüvatsaraü vratã bhåtvà tathà mucyeta kilbiùàt 12,036.023a steyaü tu yasyàpaharet tasmai dadyàt samaü vasu 12,036.023c vividhenàbhyupàyena tena mucyeta kilbiùàt 12,036.024a kçcchràd dvàda÷aràtreõa svabhyastena da÷àvaram 12,036.024c parivettà bhavet påtaþ parivitti÷ ca bhàrata 12,036.025a nive÷yaü tu bhavet tena sadà tàrayità pitén 12,036.025c na tu striyà bhaved doùo na tu sà tena lipyate 12,036.026a bhajane hy çtunà ÷uddhaü càturmàsyaü vidhãyate 12,036.026c striyas tena vi÷udhyanti iti dharmavido viduþ 12,036.027a striyas tv à÷aïkitàþ pàpair nopagamyà hi jànatà 12,036.027c rajasà tà vi÷udhyante bhasmanà bhàjanaü yathà 12,036.027d*0049_01 pàdajocchiùñakàüsyaü ca gavàghràtam athàpi và 12,036.027d*0049_02 gaõóåùocchiùñam api và vi÷uddhyed da÷abhis tu tat 12,036.028a catuùpàt sakalo dharmo bràhmaõànàü vidhãyate 12,036.028c pàdàvakçùño ràjanye tathà dharmo vidhãyate 12,036.029a tathà vai÷ye ca ÷ådre ca pàdaþ pàdo vidhãyate 12,036.029c vidyàd evaüvidhenaiùàü gurulàghavani÷cayam 12,036.030a tiryagyonivadhaü kçtvà drumàü÷ chittvetaràn bahån 12,036.030c triràtraü vàyubhakùaþ syàt karma ca prathayen naraþ 12,036.031a agamyàgamane ràjan pràya÷cittaü vidhãyate 12,036.031c àrdravastreõa ùaõmàsaü vihàryaü bhasma÷àyinà 12,036.032a eùa eva tu sarveùàm akàryàõàü vidhir bhavet 12,036.032c bràhmaõoktena vidhinà dçùñàntàgamahetubhiþ 12,036.033a sàvitrãm apy adhãyànaþ ÷ucau de÷e mità÷anaþ 12,036.033c ahiüsro 'mandako 'jalpan mucyate sarvakilbiùaiþ 12,036.034a ahaþsu satataü tiùñhed abhyàkà÷aü ni÷i svapet 12,036.034c trir ahnas trir ni÷àyà÷ ca savàsà jalam àvi÷et 12,036.035a strã÷ådrapatitàü÷ càpi nàbhibhàùed vratànvitaþ 12,036.035c pàpàny aj¤ànataþ kçtvà mucyed evaüvrato dvijaþ 12,036.036a ÷ubhà÷ubhaphalaü pretya labhate bhåtasàkùikaþ 12,036.036c atiricyet tayor yat tu tat kartà labhate phalam 12,036.037a tasmàd dànena tapasà karmaõà ca ÷ubhaü phalam 12,036.037c vardhayed a÷ubhaü kçtvà yathà syàd atirekavàn 12,036.038a kuryàc chubhàni karmàõi nimitte pàpakarmaõàm 12,036.038c dadyàn nityaü ca vittàni tathà mucyeta kilbiùàt 12,036.039a anuråpaü hi pàpasya pràya÷cittam udàhçtam 12,036.039c mahàpàtakavarjaü tu pràya÷cittaü vidhãyate 12,036.040a bhakùyàbhakùyeùu sarveùu vàcyàvàcye tathaiva ca 12,036.040c aj¤ànaj¤ànayo ràjan vihitàny anujànate 12,036.041a jànatà tu kçtaü pàpaü guru sarvaü bhavaty uta 12,036.041c aj¤ànàt skhalite doùe pràya÷cittaü vidhãyate 12,036.042a ÷akyate vidhinà pàpaü yathoktena vyapohitum 12,036.042c àstike ÷raddadhàne tu vidhir eùa vidhãyate 12,036.043a nàstikà÷raddadhàneùu puruùeùu kadà cana 12,036.043c dambhadoùapradhàneùu vidhir eùa na dç÷yate 12,036.044a ÷iùñàcàra÷ ca ÷iùña÷ ca dharmo dharmabhçtàü vara 12,036.044c sevitavyo naravyàghra pretya ceha sukhàrthinà 12,036.045a sa ràjan mokùyase pàpàt tena pårveõa hetunà 12,036.045c tràõàrthaü và vadhenaiùàm atha và nçpakarmaõà 12,036.046a atha và te ghçõà kà cit pràya÷cittaü cariùyasi 12,036.046c mà tv evànàryajuùñena karmaõà nidhanaü gamaþ 12,037.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,037.001a evam ukto bhagavatà dharmaràjo yudhiùñhiraþ 12,037.001c cintayitvà muhårtaü tu pratyuvàca tapodhanam 12,037.002a kiü bhakùyaü kim abhakùyaü ca kiü ca deyaü pra÷asyate 12,037.002c kiü ca pàtram apàtraü và tan me bråhi pitàmaha 12,037.003 vyàsa uvàca 12,037.003a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,037.003c siddhànàü caiva saüvàdaü mano÷ caiva prajàpateþ 12,037.004a siddhàs tapovrataparàþ samàgamya purà vibhum 12,037.004c dharmaü papracchur àsãnam àdikàle prajàpatim 12,037.005a katham annaü kathaü dànaü katham adhyayanaü tapaþ 12,037.005c kàryàkàryaü ca naþ sarvaü ÷aüsa vai tvaü prajàpate 12,037.006a tair evam ukto bhagavàn manuþ svàyaübhuvo 'bravãt 12,037.006c ÷u÷råùadhvaü yathàvçttaü dharmaü vyàsasamàsataþ 12,037.006d*0050_01 anàde÷e japo homa upavàsas tathaiva ca 12,037.006d*0050_02 àtmaj¤ànaü puõyanadyo yatra pràya÷ ca tatparàþ 12,037.006d*0050_03 anàdiùñaü tathaitàni puõyàni dharaõãbhçtaþ 12,037.006d*0050_04 suvarõaprà÷anam api ratnàdisnànam eva ca 12,037.006d*0050_05 devasthànàbhigamanam àjyaprà÷anam eva ca 12,037.006d*0050_06 etàni medhyaü puruùaü kurvanty à÷u na saü÷ayaþ 12,037.006d*0050_07 na garveõa bhavet pràj¤aþ kadà cid api mànavaþ 12,037.006d*0050_08 dãrgham àyur athecchan hi triràtraü coùõapo bhavet 12,037.007a adattasyànupàdànaü dànam adhyayanaü tapaþ 12,037.007c ahiüsà satyam akrodhaþ kùamejyà dharmalakùaõam 12,037.008a ya eva dharmaþ so 'dharmo 'de÷e 'kàle pratiùñhitaþ 12,037.008c àdànam ançtaü hiüsà dharmo vyàvasthikaþ smçtaþ 12,037.009a dvividhau càpy ubhàv etau dharmàdharmau vijànatàm 12,037.009c apravçttiþ pravçtti÷ ca dvaividhyaü lokavedayoþ 12,037.010a apravçtter amartyatvaü martyatvaü karmaõaþ phalam 12,037.010c a÷ubhasyà÷ubhaü vidyàc chubhasya ÷ubham eva ca 12,037.011a etayo÷ cobhayoþ syàtàü ÷ubhà÷ubhatayà tathà 12,037.011c daivaü ca daivayuktaü ca pràõa÷ ca pralaya÷ ca ha 12,037.012a aprekùàpårvakaraõàd a÷ubhànàü ÷ubhaü phalam 12,037.012c årdhvaü bhavati saüdehàd iha dçùñàrtham eva và 12,037.012e aprekùàpårvakaraõàt pràya÷cittaü vidhãyate 12,037.013a krodhamohakçte caiva dçùñàntàgamahetubhiþ 12,037.013c ÷arãràõàm upakle÷o manasa÷ ca priyàpriye 12,037.013e tad auùadhai÷ ca mantrai÷ ca pràya÷cittai÷ ca ÷àmyati 12,037.013f*0051_01 upavàsam ekaràtraü daõóotsarge naràdhipaþ 12,037.013f*0051_02 vi÷udhyed àtma÷uddhyarthaü triràtraü tu purohitaþ 12,037.013f*0051_03 kùayaü ÷okaü prakurvàõo na mriyeta yadà naraþ 12,037.013f*0051_04 ÷astràdibhir upàviùñàs triràtraü tatra nirdi÷et 12,037.014a jàti÷reõyadhivàsànàü kuladharmàü÷ ca sarvataþ 12,037.014c varjayen na hi taü dharmaü yeùàü dharmo na vidyate 12,037.015a da÷a và veda÷àstraj¤às trayo và dharmapàñhakàþ 12,037.015c yad bråyuþ kàrya utpanne sa dharmo dharmasaü÷aye 12,037.016a aruõà mçttikà caiva tathà caiva pipãlakàþ 12,037.016c ÷leùmàtakas tathà viprair abhakùyaü viùam eva ca 12,037.017a abhakùyà bràhmaõair matsyàþ ÷akalair ye vivarjitàþ 12,037.017c catuùpàt kacchapàd anyo maõóåkà jalajà÷ ca ye 12,037.018a bhàsà haüsàþ suparõà÷ ca cakravàkà bakàþ plavàþ 12,037.018c kaïko madgu÷ ca gçdhrà÷ ca kàkolåkaü tathaiva ca 12,037.019a kravyàdàþ pakùiõaþ sarve catuùpàdà÷ ca daüùñriõaþ 12,037.019c yeùàü cobhayato dantà÷ caturdaüùñrà÷ ca sarva÷aþ 12,037.020a eóakà÷vakharoùñrãõàü såtikànàü gavàm api 12,037.020c mànuùãõàü mçgãõàü ca na pibed bràhmaõaþ payaþ 12,037.021a pretànnaü såtikànnaü ca yac ca kiü cid anirda÷am 12,037.021c abhojyaü càpy apeyaü ca dhenvà dugdham anirda÷am 12,037.021d*0052_01 ràjànnaü teja àdatte ÷ådrànnaü brahmavarcasam 12,037.021d*0052_02 àyuþ suvarõakàrànnam avãràyà÷ ca yoùitaþ 12,037.021d*0052_03 viùñhà vàrdhuùikasyànnaü gaõikànnam athendriyam 12,037.021d*0052_04 mçùyanti ye copapatiü strãjitànàü ca sarva÷aþ 12,037.021d*0052_05 dãkùitasya kadaryasya kratuvikrayikasya ca 12,037.022a takùõa÷ carmàvakartu÷ ca puü÷ calyà rajakasya ca 12,037.022c cikitsakasya yac cànnam abhojyaü rakùiõas tathà 12,037.023a gaõagràmàbhi÷astànàü raïgastrãjãvina÷ ca ye 12,037.023c parivittinapuüùàü ca bandidyåtavidàü tathà 12,037.024a vàryamàõàhçtaü cànnaü ÷uktaü paryuùitaü ca yat 12,037.024c surànugatam ucchiùñam abhojyaü ÷eùitaü ca yat 12,037.025a piùñamàüsekùu÷àkànàü vikàràþ payasas tathà 12,037.025c saktudhànàkarambhà÷ ca nopabhojyà÷ cirasthitàþ 12,037.026a pàyasaü kçsaraü màüsam apåpà÷ ca vçthà kçtàþ 12,037.026c abhojyà÷ càpy abhakùyà÷ ca bràhmaõair gçhamedhibhiþ 12,037.027a devàn pitén manuùyàü÷ ca munãn gçhyà÷ ca devatàþ 12,037.027c påjayitvà tataþ pa÷càd gçhastho bhoktum arhati 12,037.028a yathà pravrajito bhikùur gçhasthaþ svagçhe vaset 12,037.028c evaüvçttaþ priyair dàraiþ saüvasan dharmam àpnuyàt 12,037.029a na dadyàd ya÷ase dànaü na bhayàn nopakàriõe 12,037.029c na nçttagãta÷ãleùu hàsakeùu ca dhàrmikaþ 12,037.030a na matte naiva conmatte na stene na cikitsake 12,037.030c na vàgghãne vivarõe và nàïgahãne na vàmane 12,037.031a na durjane dauùkule và vratair và yo na saüskçtaþ 12,037.031c a÷rotriye mçtaü dànaü bràhmaõe 'brahmavàdini 12,037.032a asamyak caiva yad dattam asamyak ca pratigrahaþ 12,037.032c ubhayoþ syàd anarthàya dàtur àdàtur eva ca 12,037.033a yathà khadiram àlambya ÷ilàü vàpy arõavaü taran 12,037.033c majjate majjate tadvad dàtà ya÷ ca pratãcchakaþ 12,037.034a kàùñhair àrdrair yathà vahnir upastãrõo na dãpyate 12,037.034c tapaþsvàdhyàyacàritrair evaü hãnaþ pratigrahã 12,037.035a kapàle yadvad àpaþ syuþ ÷vadçtau và yathà payaþ 12,037.035c à÷rayasthànadoùeõa vçttahãne tathà ÷rutam 12,037.036a nirmantro nirvrato yaþ syàd a÷àstraj¤o 'nasåyakaþ 12,037.036c anukro÷àt pradàtavyaü dãneùv evaü nareùv api 12,037.037a na vai deyam anukro÷àd dãnàyàpy apakàriõe 12,037.037c àptàcaritam ity eva dharma ity eva và punaþ 12,037.038a niùkàraõaü sma tad dattaü bràhmaõe dharmavarjite 12,037.038c bhaved apàtradoùeõa na me 'tràsti vicàraõà 12,037.039a yathà dàrumayo hastã yathà carmamayo mçgaþ 12,037.039c bràhmaõa÷ cànadhãyànas trayas te nàmadhàrakàþ 12,037.040a yathà ùaõóho 'phalaþ strãùu yathà gaur gavi càphalà 12,037.040c ÷akunir vàpy apakùaþ syàn nirmantro bràhmaõas tathà 12,037.041a gràmadhànyaü yathà ÷ånyaü yathà kåpa÷ ca nirjalaþ 12,037.041c yathà hutam anagnau ca tathaiva syàn niràkçtau 12,037.042a devatànàü pitéõàü ca havyakavyavinà÷anaþ 12,037.042c ÷atrur arthaharo mårkho na lokàn pràptum arhati 12,037.043a etat te kathitaü sarvaü yathà vçttaü yudhiùñhira 12,037.043c samàsena mahad dhy etac chrotavyaü bharatarùabha 12,038.001 yudhiùñhira uvàca 12,038.001a ÷rotum icchàmi bhagavan vistareõa mahàmune 12,038.001c ràjadharmàn dvija÷reùñha càturvarõyasya càkhilàn 12,038.002a àpatsu ca yathà nãtir vidhàtavyà mahãkùità 12,038.002c dharmyam àlambya panthànaü vijayeyaü kathaü mahãm 12,038.003a pràya÷cittakathà hy eùà bhakùyàbhakùyavivardhità 12,038.003c kautåhalànupravaõà harùaü janayatãva me 12,038.004a dharmacaryà ca ràjyaü ca nityam eva virudhyate 12,038.004c yena muhyati me ceta÷ cintayànasya nitya÷aþ 12,038.005 vai÷aüpàyana uvàca 12,038.005a tam uvàca mahàtejà vyàso vedavidàü varaþ 12,038.005c nàradaü samabhiprekùya sarvaü jànan puràtanam 12,038.006a ÷rotum icchasi ced dharmàn akhilena yudhiùñhira 12,038.006c praihi bhãùmaü mahàbàho vçddhaü kurupitàmaham 12,038.007a sa te sarvarahasyeùu saü÷ayàn manasi sthitàn 12,038.007c chettà bhàgãrathãputraþ sarvaj¤aþ sarvadharmavit 12,038.008a janayàm àsa yaü devã divyà tripathagà nadã 12,038.008c sàkùàd dadar÷a yo devàn sarvठ÷akrapurogamàn 12,038.009a bçhaspatipurogàü÷ ca devarùãn asakçt prabhuþ 12,038.009c toùayitvopacàreõa ràjanãtim adhãtavàn 12,038.010a u÷anà veda yac chàstraü devàsuragurur dvijaþ 12,038.010c tac ca sarvaü savaiyàkhyaü pràptavàn kurusattamaþ 12,038.011a bhàrgavàc cyavanàc càpi vedàn aïgopabçühitàn 12,038.011c pratipede mahàbuddhir vasiùñhàc ca yatavratàt 12,038.012a pitàmahasutaü jyeùñhaü kumàraü dãptatejasam 12,038.012c adhyàtmagatitattvaj¤am upà÷ikùata yaþ purà 12,038.013a màrkaõóeyamukhàt kçtsnaü yatidharmam avàptavàn 12,038.013c ràmàd astràõi ÷akràc ca pràptavàn bharatarùabha 12,038.014a mçtyur àtmecchayà yasya jàtasya manujeùv api 12,038.014c tathànapatyasya sataþ puõyalokà divi ÷rutàþ 12,038.015a yasya brahmarùayaþ puõyà nityam àsan sabhàsadaþ 12,038.015c yasya nàviditaü kiü cij j¤ànaj¤eyeùu vidyate 12,038.016a sa te vakùyati dharmaj¤aþ såkùmadharmàrthatattvavit 12,038.016c tam abhyehi purà pràõàn sa vimu¤cati dharmavit 12,038.017a evam uktas tu kaunteyo dãrghapraj¤o mahàdyutiþ 12,038.017c uvàca vadatàü ÷reùñhaü vyàsaü satyavatãsutam 12,038.018a vai÷asaü sumahat kçtvà j¤àtãnàü lomaharùaõam 12,038.018c àgaskçt sarvalokasya pçthivãnà÷akàrakaþ 12,038.019a ghàtayitvà tam evàjau chalenàjihmayodhinam 12,038.019c upasaüpraùñum arhàmi tam ahaü kena hetunà 12,038.020a tatas taü nçpati÷reùñhaü càturvarõyahitepsayà 12,038.020c punar àha mahàbàhur yadu÷reùñho mahàdyutiþ 12,038.021a nedànãm atinirbandhaü ÷oke kartum ihàrhasi 12,038.021c yad àha bhagavàn vyàsas tat kuruùva nçpottama 12,038.022a bràhmaõàs tvàü mahàbàho bhràtara÷ ca mahaujasaþ 12,038.022c parjanyam iva gharmàrtà à÷aüsànà upàsate 12,038.023a hata÷iùñà÷ ca ràjànaþ kçtsnaü caiva samàgatam 12,038.023c càturvarõyaü mahàràja ràùñraü te kurujàïgalam 12,038.024a priyàrtham api caiteùàü bràhmaõànàü mahàtmanàm 12,038.024c niyogàd asya ca guror vyàsasyàmitatejasaþ 12,038.025a suhçdàü càsmad àdãnàü draupadyà÷ ca paraütapa 12,038.025c kuru priyam amitraghna lokasya ca hitaü kuru 12,038.026a evam uktas tu kçùõena ràjà ràjãvalocanaþ 12,038.026c hitàrthaü sarvalokasya samuttasthau mahàtapàþ 12,038.027a so 'nunãto naravyàghro viùñara÷ravasà svayam 12,038.027c dvaipàyanena ca tathà devasthànena jiùõunà 12,038.028a etai÷ cànyai÷ ca bahubhir anunãto yudhiùñhiraþ 12,038.028c vyajahàn mànasaü duþkhaü saütàpaü ca mahàmanàþ 12,038.029a ÷rutavàkyaþ ÷rutanidhiþ ÷ruta÷ravyavi÷àradaþ 12,038.029c vyavasya manasaþ ÷àntim agacchat pàõóunandanaþ 12,038.030a sa taiþ parivçto ràjà nakùatrair iva candramàþ 12,038.030c dhçtaràùñraü puraskçtya svapuraü pravive÷a ha 12,038.031a pravivikùuþ sa dharmaj¤aþ kuntãputro yudhiùñhiraþ 12,038.031c arcayàm àsa devàü÷ ca bràhmaõàü÷ ca sahasra÷aþ 12,038.032a tato rathaü navaü ÷ubhraü kambalàjinasaüvçtam 12,038.032c yuktaü ùoóa÷abhir gobhiþ pàõóuraiþ ÷ubhalakùaõaiþ 12,038.033a mantrair abhyarcitaþ puõyaiþ ståyamàno maharùibhiþ 12,038.033c àruroha yathà devaþ somo 'mçtamayaü ratham 12,038.034a jagràha ra÷mãn kaunteyo bhãmo bhãmaparàkramaþ 12,038.034c arjunaþ pàõóuraü chatraü dhàrayàm àsa bhànumat 12,038.035a dhriyamàõaü tu tac chatraü pàõóuraü tasya mårdhani 12,038.035c ÷u÷ubhe tàrakàràjasitam abhram ivàmbare 12,038.036a càmaravyajane càsya vãrau jagçhatus tadà 12,038.036c candrara÷miprabhe ÷ubhre màdrãputràv alaükçte 12,038.037a te pa¤ca ratham àsthàya bhràtaraþ samalaükçtàþ 12,038.037c bhåtànãva samastàni ràjan dadç÷ire tadà 12,038.038a àsthàya tu rathaü ÷ubhraü yuktam a÷vair mahàjavaiþ 12,038.038c anvayàt pçùñhato ràjan yuyutsuþ pàõóavàgrajam 12,038.039a rathaü hemamayaü ÷ubhraü sainyasugrãvayojitam 12,038.039c saha sàtyakinà kçùõaþ samàsthàyànvayàt kurån 12,038.040a narayànena tu jyeùñhaþ pità pàrthasya bhàrata 12,038.040c agrato dharmaràjasya gàndhàrãsahito yayau 12,038.041a kurustriya÷ ca tàþ sarvàþ kuntã kçùõà ca draupadã 12,038.041c yànair uccàvacair jagmur vidureõa puraskçtàþ 12,038.042a tato rathà÷ ca bahulà nàgà÷ ca samalaükçtàþ 12,038.042c pàdàtà÷ ca hayà÷ caiva pçùñhataþ samanuvrajan 12,038.043a tato vaitàlikaiþ såtair màgadhai÷ ca subhàùitaiþ 12,038.043c ståyamàno yayau ràjà nagaraü nàgasàhvayam 12,038.044a tat prayàõaü mahàbàhor babhåvàpratimaü bhuvi 12,038.044c àkulàkulam utsçùñaü hçùñapuùñajanànvitam 12,038.045a abhiyàne tu pàrthasya narair nagaravàsibhiþ 12,038.045c nagaraü ràjamàrga÷ ca yathàvat samalaükçtam 12,038.046a pàõóureõa ca màlyena patàkàbhi÷ ca vedibhiþ 12,038.046c saüvçto ràjamàrga÷ ca dhåpanai÷ ca sudhåpitaþ 12,038.047a atha cårõai÷ ca gandhànàü nànàpuùpaiþ priyaïgubhiþ 12,038.047c màlyadàmabhir àsaktai ràjave÷màbhisaüvçtam 12,038.048a kumbhà÷ ca nagaradvàri vàripårõà dçóhà navàþ 12,038.048c kanyàþ sumanasa÷ chàgàþ sthàpitàs tatra tatra ha 12,038.049a tathà svalaükçtadvàraü nagaraü pàõóunandanaþ 12,038.049c ståyamànaþ ÷ubhair vàkyaiþ pravive÷a suhçdvçtaþ 12,039.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,039.001a prave÷ane tu pàrthànàü janasya puravàsinaþ 12,039.001c didçkùåõàü sahasràõi samàjagmur bahåny atha 12,039.002a sa ràjamàrgaþ ÷u÷ubhe samalaükçtacatvaraþ 12,039.002c yathà candrodaye ràjan vardhamàno mahodadhiþ 12,039.003a gçhàõi ràjamàrge tu ratnavanti bçhanti ca 12,039.003c pràkampanteva bhàreõa strãõàü pårõàni bhàrata 12,039.004a tàþ ÷anair iva savrãóaü pra÷a÷aüsur yudhiùñhiram 12,039.004c bhãmasenàrjunau caiva màdrãputrau ca pàõóavau 12,039.005a dhanyà tvam asi pà¤càli yà tvaü puruùasattamàn 12,039.005c upatiùñhasi kalyàõi maharùãn iva gautamã 12,039.006a tava karmàõy amoghàni vratacaryà ca bhàmini 12,039.006c iti kçùõàü mahàràja pra÷a÷aüsus tadà striyaþ 12,039.007a pra÷aüsàvacanais tàsàü mithaþ÷abdai÷ ca bhàrata 12,039.007c prãtijai÷ ca tadà ÷abdaiþ puram àsãt samàkulam 12,039.008a tam atãtya yathàyuktaü ràjamàrgaü yudhiùñhiraþ 12,039.008c alaükçtaü ÷obhamànam upàyàd ràjave÷ma ha 12,039.009a tataþ prakçtayaþ sarvàþ paurajànapadàs tathà 12,039.009c åcuþ kathàþ karõasukhàþ samupetya tatas tataþ 12,039.010a diùñyà jayasi ràjendra ÷atrå¤ ÷atrunisådana 12,039.010c diùñyà ràjyaü punaþ pràptaü dharmeõa ca balena ca 12,039.011a bhava nas tvaü mahàràja ràjeha ÷aradàü ÷atam 12,039.011c prajàþ pàlaya dharmeõa yathendras tridivaü nçpa 12,039.012a evaü ràjakuladvàri maïgalair abhipåjitaþ 12,039.012c à÷ãrvàdàn dvijair uktàn pratigçhya samantataþ 12,039.013a pravi÷ya bhavanaü ràjà devaràjagçhopamam 12,039.013c ÷rutvà vijayasaüyuktaü rathàt pa÷càd avàtarat 12,039.014a pravi÷yàbhyantaraü ÷rãmàn daivatàny abhigamya ca 12,039.014c påjayàm àsa ratnai÷ ca gandhair màlyai÷ ca sarva÷aþ 12,039.015a ni÷cakràma tataþ ÷rãmàn punar eva mahàya÷àþ 12,039.015c dadar÷a bràhmaõàü÷ caiva so 'bhiråpàn upasthitàn 12,039.016a sa saüvçtas tadà viprair à÷ãrvàdavivakùubhiþ 12,039.016c ÷u÷ubhe vimala÷ candras tàràgaõavçto yathà 12,039.017a tàn sa saüpåjayàm àsa kaunteyo vidhivad dvijàn 12,039.017c dhaumyaü guruü puraskçtya jyeùñhaü pitaram eva ca 12,039.017d*0053_01 pravive÷a sabhàü ràjà sudharmàü vàsavo yathà 12,039.018a sumanomodakai ratnair hiraõyena ca bhåriõà 12,039.018c gobhir vastrai÷ ca ràjendra vividhai÷ ca kim icchakaiþ 12,039.019a tataþ puõyàhaghoùo 'bhåd divaü stabdhveva bhàrata 12,039.019c suhçdàü harùajananaþ puõyaþ ÷rutisukhàvahaþ 12,039.020a haüsavan neduùàü ràjan dvijànàü tatra bhàratã 12,039.020c ÷u÷ruve vedaviduùàü puùkalàrthapadàkùarà 12,039.021a tato dundubhinirghoùaþ ÷aïkhànàü ca manoramaþ 12,039.021c jayaü pravadatàü tatra svanaþ pràdurabhån nçpa 12,039.022a niþ÷abde ca sthite tatra tato viprajane punaþ 12,039.022c ràjànaü bràhmaõacchadmà càrvàko ràkùaso 'bravãt 12,039.023a tatra duryodhanasakhà bhikùuråpeõa saüvçtaþ 12,039.023c sàükhyaþ ÷ikhã tridaõóã ca dhçùño vigatasàdhvasaþ 12,039.024a vçtaþ sarvais tadà viprair à÷ãrvàdavivakùubhiþ 12,039.024c paraüsahasrai ràjendra taponiyamasaüsthitaiþ 12,039.025a sa duùñaþ pàpam à÷aüsan pàõóavànàü mahàtmanàm 12,039.025c anàmantryaiva tàn vipràüs tam uvàca mahãpatim 12,039.026a ime pràhur dvijàþ sarve samàropya vaco mayi 12,039.026c dhig bhavantaü kunçpatiü j¤àtighàtinam astu vai 12,039.027a kiü te ràjyena kaunteya kçtvemaü j¤àtisaükùayam 12,039.027c ghàtayitvà guråü÷ caiva mçtaü ÷reyo na jãvitam 12,039.028a iti te vai dvijàþ ÷rutvà tasya ghorasya rakùasaþ 12,039.028c vivyathu÷ cukru÷u÷ caiva tasya vàkyapradharùitàþ 12,039.029a tatas te bràhmaõàþ sarve sa ca ràjà yudhiùñhiraþ 12,039.029c vrãóitàþ paramodvignàs tåùõãm àsan vi÷àü pate 12,039.030 yudhiùñhira uvàca 12,039.030a prasãdantu bhavanto me praõatasyàbhiyàcataþ 12,039.030c pratyàpannaü vyasaninaü na màü dhikkartum arhatha 12,039.031 vai÷aüpàyana uvàca 12,039.031a tato ràjan bràhmaõàs te sarva eva vi÷àü pate 12,039.031c åcur naitad vaco 'smàkaü ÷rãr astu tava pàrthiva 12,039.032a jaj¤u÷ caiva mahàtmànas tatas taü j¤ànacakùuùà 12,039.032c bràhmaõà vedavidvàüsas tapobhir vimalãkçtàþ 12,039.033 bràhmaõà åcuþ 12,039.033a eùa duryodhanasakhà càrvàko nàma ràkùasaþ 12,039.033c parivràjakaråpeõa hitaü tasya cikãrùati 12,039.034a na vayaü bråma dharmàtman vyetu te bhayam ãdç÷am 12,039.034c upatiùñhatu kalyàõaü bhavantaü bhràtçbhiþ saha 12,039.035 vai÷aüpàyana uvàca 12,039.035a tatas te bràhmaõàþ sarve huükàraiþ krodhamårchitàþ 12,039.035c nirbhartsayantaþ ÷ucayo nijaghnuþ pàparàkùasam 12,039.036a sa papàta vinirdagdhas tejasà brahmavàdinàm 12,039.036c mahendrà÷aninirdagdhaþ pàdapo 'ïkuravàn iva 12,039.037*0054_00 vai÷aüpàyana uvàca 12,039.037*0054_01 tatas tatra tu ràjànaü tiùñhantaü bhràtçbhiþ saha 12,039.037*0054_02 uvàca devakãputraþ sarvadar÷ã janàrdanaþ 12,039.037a påjità÷ ca yayur viprà ràjànam abhinandya tam 12,039.037c ràjà ca harùam àpede pàõóavaþ sasuhçjjanaþ 12,039.038 vàsudeva uvàca 12,039.038a bràhmaõàs tàta loke 'sminn arcanãyàþ sadà mama 12,039.038c ete bhåmicarà devà vàgviùàþ suprasàdakàþ 12,039.039a purà kçtayuge tàta càrvàko nàma ràkùasaþ 12,039.039c tapas tepe mahàbàho badaryàü bahuvatsaram 12,039.040a chandyamàno vareõàtha brahmaõà sa punaþ punaþ 12,039.040c abhayaü sarvabhåtebhyo varayàm àsa bhàrata 12,039.041a dvijàvamànàd anyatra pràdàd varam anuttamam 12,039.041c abhayaü sarvabhåtebhyas tatas tasmai jagatprabhuþ 12,039.042a sa tu labdhavaraþ pàpo devàn amitavikramaþ 12,039.042c ràkùasas tàpayàm àsa tãvrakarmà mahàbalaþ 12,039.043a tato devàþ sametyàtha brahmàõam idam abruvan 12,039.043c vadhàya rakùasas tasya balaviprakçtàs tadà 12,039.044a tàn uvàcàvyayo devo vihitaü tatra vai mayà 12,039.044c yathàsya bhavità mçtyur acireõaiva bhàrata 12,039.045a ràjà duryodhano nàma sakhàsya bhavità nçpa 12,039.045c tasya snehàvabaddho 'sau bràhmaõàn avamaüsyate 12,039.046a tatrainaü ruùità viprà viprakàrapradharùitàþ 12,039.046c dhakùyanti vàgbalàþ pàpaü tato nà÷aü gamiùyati 12,039.047a sa eùa nihataþ ÷ete brahmadaõóena ràkùasaþ 12,039.047c càrvàko nçpati÷reùñha mà ÷uco bharatarùabha 12,039.048a hatàs te kùatradharmeõa j¤àtayas tava pàrthiva 12,039.048c svargatà÷ ca mahàtmàno vãràþ kùatriyapuügavàþ 12,039.049a sa tvam àtiùñha kalyàõaü mà te bhåd glànir acyuta 12,039.049c ÷atrå¤ jahi prajà rakùa dvijàü÷ ca pratipàlaya 12,040.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,040.001a tataþ kuntãsuto ràjà gatamanyur gatajvaraþ 12,040.001c kà¤cane pràïmukho hçùño nyaùãdat paramàsane 12,040.002a tam evàbhimukhau pãñhe sevyàstaraõasaüvçte 12,040.002c sàtyakir vàsudeva÷ ca niùãdatur ariüdamau 12,040.003a madhye kçtvà tu ràjànaü bhãmasenàrjunàv ubhau 12,040.003c niùãdatur mahàtmànau ÷lakùõayor maõipãñhayoþ 12,040.004a dànte ÷ayyàsane ÷ubhre jàmbånadavibhåùite 12,040.004c pçthàpi sahadevena sahàste nakulena ca 12,040.005a sudharmà viduro dhaumyo dhçtaràùñra÷ ca kauravaþ 12,040.005c niùedur jvalanàkàreùv àsaneùu pçthak pçthak 12,040.006a yuyutsuþ saüjaya÷ caiva gàndhàrã ca ya÷asvinã 12,040.006c dhçtaràùñro yato ràjà tataþ sarva upàvi÷an 12,040.007a tatropaviùño dharmàtmà ÷vetàþ sumanaso 'spç÷at 12,040.007c svastikàn akùatàn bhåmiü suvarõaü rajataü maõãn 12,040.008a tataþ prakçtayaþ sarvàþ puraskçtya purohitam 12,040.008c dadç÷ur dharmaràjànam àdàya bahu maïgalam 12,040.009a pçthivãü ca suvarõaü ca ratnàni vividhàni ca 12,040.009c àbhiùecanikaü bhàõóaü sarvasaübhàrasaübhçtam 12,040.010a kà¤canaudumbaràs tatra ràjatàþ pçthivãmayàþ 12,040.010c pårõakumbhàþ sumanaso làjà barhãüùi gorasàþ 12,040.011a ÷amãpalà÷apuünàgàþ samidho madhusarpiùã 12,040.011c sruva audumbaraþ ÷aïkhàs tathà hemavibhåùitàþ 12,040.011d*0055_01 audumbaraü ratnapãñhaü vyàghracarmottaracchadam 12,040.012a dà÷àrheõàbhyanuj¤àtas tatra dhaumyaþ purohitaþ 12,040.012c pràgudakpravaõàü vedãü lakùaõenopalipya ha 12,040.013a vyàghracarmottare ÷lakùõe sarvatobhadra àsane 12,040.013c dçóhapàdapratiùñhàne hutà÷anasamatviùi 12,040.014a upave÷ya mahàtmànaü kçùõàü ca drupadàtmajàm 12,040.014c juhàva pàvakaü dhãmàn vidhimantrapuraskçtam 12,040.014d*0056_01 tata utthàya dà÷àrhaþ ÷aïkham àdàya påjitam 12,040.015a abhyaùi¤cat patiü pçthvyàþ kuntãputraü yudhiùñhiram 12,040.015c dhçtaràùñra÷ ca ràjarùiþ sarvàþ prakçtayas tathà 12,040.015d*0057_01 samanuj¤àya kçùõena bhràtçbhiþ saha pàõóavaþ 12,040.015d*0057_02 pà¤cajanyàbhiùikta÷ ca ràjàmçtamukho 'bhavat 12,040.016a tato 'nuvàdayàm àsuþ paõavànakadundubhãþ 12,040.016c dharmaràjo 'pi tat sarvaü pratijagràha dharmataþ 12,040.017a påjayàm àsa tàü÷ càpi vidhivad bhåridakùiõaþ 12,040.017c tato niùkasahasreõa bràhmaõàn svasti vàcayat 12,040.017e vedàdhyayanasaüpannठ÷ãlavçttasamanvitàn 12,040.018a te prãtà bràhmaõà ràjan svasty åcur jayam eva ca 12,040.018c haüsà iva ca nardantaþ pra÷a÷aüsur yudhiùñhiram 12,040.019a yudhiùñhira mahàbàho diùñyà jayasi pàõóava 12,040.019c diùñyà svadharmaü pràpto 'si vikrameõa mahàdyute 12,040.020a diùñyà gàõóãvadhanvà ca bhãmasena÷ ca pàõóavaþ 12,040.020c tvaü càpi ku÷alã ràjan màdrãputrau ca pàõóavau 12,040.020d*0058_01 rathaiþ ku÷alibhiþ sarvair bhràtçbhiþ sasuhçjjanaþ 12,040.020d*0058_02 lokanàthasya kçùõasya prasàdàd bharatarùabha 12,040.020d*0058_03 vijitya ÷atrån akhilàn prajà dharmeõa ra¤jayan 12,040.020d*0058_04 ÷à÷vataü savanadvãpàü paripàlaya medinãm 12,040.021a muktà vãrakùayàd asmàt saügràmàn nihatadviùaþ 12,040.021c kùipram uttarakàlàni kuru kàryàõi pàõóava 12,040.022a tataþ pratyarcitaþ sadbhir dharmaràjo yudhiùñhiraþ 12,040.022c pratipede mahad ràjyaü suhçdbhiþ saha bhàrata 12,040.022d@005_0001 ÷rãmahàbhàratàkhyànaü và¤chitàrthaphalapradam 12,040.022d@005_0002 àyuùyaü puùñijananaü putrapautràbhivçddhidam 12,040.022d@005_0003 sarvasaubhàgyadaü puüsàü sarvàghaughanivàraõam 12,040.022d@005_0004 ÷rãmato vàsudevasya nityabhaktyekasàdhakam 12,040.022d@005_0005 ÷ivasya vàsudevasya devadevasya cobhayoþ 12,040.022d@005_0006 màhàtmyena vi÷uddhena sarvataþ samalaükçtam 12,040.022d@005_0007 ràjarùãõàü puõyakçtàü munãnàü ca mahàtmanàm 12,040.022d@005_0008 màhàtmyaü ca mahàpuõyaü yuddhànàü caiva kau÷alam 12,040.022d@005_0009 kùetràõàü caiva tãrthànàü nadãnàü ca prakãrtanam 12,040.022d@005_0010 mahàbhàratam àkhyànam itihàsaü mahàphalam 12,040.022d@005_0011 àrabhya ÷aütanor janma pàõóavànàü mahàtmanàm 12,040.022d@005_0012 ràjyàbhiùekaparyantaü prayataþ susamàhitaþ 12,040.022d@005_0013 ÷çõuyàd arthasiddhyarthaü sarvàn kàmàn avàpnuyàt 12,040.022d@005_0014 abhiùecanikàdhyàyaü ÷rutvà nityaü samàhitaþ 12,040.022d@005_0015 payasà sarpiùà caiva bhakùyabhojyànnasaücayaiþ 12,040.022d@005_0016 bhojayed bràhmaõàn mukhyठ÷reyasaþ sàdhanaü hi tat 12,040.022d@005_0017 mahàbhàratavaktàraü vyàsabuddhyà prapåjayet 12,040.022d@005_0018 vastràlaükàragandhàdyair upacàraiþ samàhitaþ 12,041.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,041.001a prakçtãnàü tu tad vàkyaü de÷akàlopasaühitam 12,041.001c ÷rutvà yudhiùñhiro ràjàthottaraü pratyabhàùata 12,041.002a dhanyàþ pàõóusutà loke yeùàü bràhmaõapuügavàþ 12,041.002c tathyàn vàpy atha vàtathyàn guõàn àhuþ samàgatàþ 12,041.003a anugràhyà vayaü nånaü bhavatàm iti me matiþ 12,041.003c yatraivaü guõasaüpannàn asmàn bråtha vimatsaràþ 12,041.004a dhçtaràùñro mahàràjaþ pità no daivataü param 12,041.004c sà÷ane 'sya priye caiva stheyaü matpriyakàïkùibhiþ 12,041.005a etadarthaü hi jãvàmi kçtvà j¤àtivadhaü mahat 12,041.005c asya ÷u÷råùaõaü kàryaü mayà nityam atandriõà 12,041.006a yadi càham anugràhyo bhavatàü suhçdàü tataþ 12,041.006c dhçtaràùñre yathàpårvaü vçttiü vartitum arhatha 12,041.007a eùa nàtho hi jagato bhavatàü ca mayà saha 12,041.007c asyaiva pçthivã kçtsnà pàõóavàþ sarva eva ca 12,041.007e etan manasi kartavyaü bhavadbhir vacanaü mama 12,041.008a anugamya ca ràjànaü yatheùñaü gamyatàm iti 12,041.008c paurajànapadàn sarvàn visçjya kurunandanaþ 12,041.008e yauvaràjyena kauravyo bhãmasenam ayojayat 12,041.009a mantre ca ni÷caye caiva ùàóguõyasya ca cintane 12,041.009c viduraü buddhisaüpannaü prãtimàn vai samàdi÷at 12,041.010a kçtàkçtaparij¤àne tathàyavyayacintane 12,041.010c saüjayaü yojayàm àsa çddham çddhair guõair yutam 12,041.011a balasya parimàõe ca bhaktavetanayos tathà 12,041.011c nakulaü vyàdi÷ad ràjà karmiõàm anvavekùaõe 12,041.012a paracakroparodhe ca dçptànàü càvamardane 12,041.012c yudhiùñhiro mahàràjaþ phalgunaü vyàdide÷a ha 12,041.013a dvijànàü vedakàryeùu kàryeùv anyeùu caiva hi 12,041.013c dhaumyaü purodhasàü ÷reùñhaü vyàdide÷a paraütapaþ 12,041.014a sahadevaü samãpasthaü nityam eva samàdi÷at 12,041.014c tena gopyo hi nçpatiþ sarvàvastho vi÷àü pate 12,041.015a yàn yàn amanyad yogyàü÷ ca yeùu yeùv iha karmasu 12,041.015c tàüs tàüs teùv eva yuyuje prãyamàõo mahãpatiþ 12,041.016a viduraü saüjayaü caiva yuyutsuü ca mahàmatim 12,041.016c abravãt paravãraghno dharmàtmà dharmavatsalaþ 12,041.017a utthàyotthàya yat kàryam asya ràj¤aþ pitur mama 12,041.017c sarvaü bhavadbhiþ kartavyam apramattair yathàtatham 12,041.018a paurajànapadànàü ca yàni kàryàõi nitya÷aþ 12,041.018c ràjànaü samanuj¤àpya tàni kàryàõi dharmataþ 12,042.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,042.001a tato yudhiùñhiro ràjà j¤àtãnàü ye hatà mçdhe 12,042.001c ÷ràddhàni kàrayàm àsa teùàü pçthag udàradhãþ 12,042.002a dhçtaràùñro dadau ràjà putràõàm aurdhvadehikam 12,042.002c sarvakàmaguõopetam annaü gà÷ ca dhanàni ca 12,042.002e ratnàni ca vicitràõi mahàrhàõi mahàya÷àþ 12,042.003a yudhiùñhiras tu karõasya droõasya ca mahàtmanaþ 12,042.003c dhçùñadyumnàbhimanyubhyàü haióimbasya ca rakùasaþ 12,042.004a viràñaprabhçtãnàü ca suhçdàm upakàriõàm 12,042.004c drupadadraupadeyànàü draupadyà sahito dadau 12,042.005a bràhmaõànàü sahasràõi pçthag ekaikam uddi÷an 12,042.005c dhanai÷ ca vastrai ratnai÷ ca gobhi÷ ca samatarpayat 12,042.006a ye cànye pçthivãpàlà yeùàü nàsti suhçjjanaþ 12,042.006c uddi÷yoddi÷ya teùàü ca cakre ràjaurdhvadaihikam 12,042.007a sabhàþ prapà÷ ca vividhàs taóàgàni ca pàõóavaþ 12,042.007c suhçdàü kàrayàm àsa sarveùàm aurdhvadaihikam 12,042.008a sa teùàm ançõo bhåtvà gatvà lokeùv avàcyatàm 12,042.008c kçtakçtyo 'bhavad ràjà prajà dharmeõa pàlayan 12,042.009a dhçtaràùñraü yathàpårvaü gàndhàrãü viduraü tathà 12,042.009c sarvàü÷ ca kauravàmàtyàn bhçtyàü÷ ca samapåjayat 12,042.010a yà÷ ca tatra striyaþ kà÷ cid dhatavãrà hatàtmajàþ 12,042.010c sarvàs tàþ kauravo ràjà saüpåjyàpàlayad ghçõã 12,042.011a dãnàndhakçpaõànàü ca gçhàcchàdanabhojanaiþ 12,042.011c ànç÷aüsyaparo ràjà cakàrànugrahaü prabhuþ 12,042.012a sa vijitya mahãü kçtsnàm ànçõyaü pràpya vairiùu 12,042.012c niþsapatnaþ sukhã ràjà vijahàra yudhiùñhiraþ 12,043.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,043.001a abhiùikto mahàpràj¤o ràjyaü pràpya yudhiùñhiraþ 12,043.001c dà÷àrhaü puõóarãkàkùam uvàca prà¤jaliþ ÷uciþ 12,043.002a tava kçùõa prasàdena nayena ca balena ca 12,043.002c buddhyà ca yadu÷àrdåla tathà vikramaõena ca 12,043.003a punaþ pràptam idaü ràjyaü pitçpaitàmahaü mayà 12,043.003c namas te puõóarãkàkùa punaþ punar ariüdama 12,043.004a tvàm ekam àhuþ puruùaü tvàm àhuþ sàtvatàü patim 12,043.004c nàmabhis tvàü bahuvidhaiþ stuvanti paramarùayaþ 12,043.005a vi÷vakarman namas te 'stu vi÷vàtman vi÷vasaübhava 12,043.005c viùõo jiùõo hare kçùõa vaikuõñha puruùottama 12,043.006a adityàþ saptaràtraü tu puràõe garbhatàü gataþ 12,043.006c pç÷nigarbhas tvam evaikas triyugaü tvàü vadanty api 12,043.007a ÷uci÷ravà hçùãke÷o ghçtàrcir haüsa ucyase 12,043.007c tricakùuþ ÷ambhur ekas tvaü vibhur dàmodaro 'pi ca 12,043.008a varàho 'gnir bçhadbhànur vçùaõas tàrkùyalakùaõaþ 12,043.008c anãkasàhaþ puruùaþ ÷ipiviùña urukramaþ 12,043.009a vàciùñha ugraþ senànãþ satyo vàjasanir guhaþ 12,043.009c acyuta÷ cyàvano 'rãõàü saükçtir vikçtir vçùaþ 12,043.010a kçtavartmà tvam evàdrir vçùagarbho vçùàkapiþ 12,043.010c sindhukùid årmis trikakut tridhàmà trivçd acyutaþ 12,043.011a samràó viràñ svaràñ caiva suraràó dharmado bhavaþ 12,043.011c vibhur bhår abhibhåþ kçùõaþ kçùõavartmà tvam eva ca 12,043.012a sviùñakçd bhiùagàvartaþ kapilas tvaü ca vàmanaþ 12,043.012c yaj¤o dhruvaþ pataüga÷ ca jayatsenas tvam ucyase 12,043.013a ÷ikhaõóã nahuùo babhrur divaspçk tvaü punarvasuþ 12,043.013c subabhrur ukùo rukmas tvaü suùeõo dundubhis tathà 12,043.014a gabhastinemiþ ÷rãpadmaü puùkaraü puùpadhàraõaþ 12,043.014c çbhur vibhuþ sarvasåkùmas tvaü sàvitraü ca pañhyase 12,043.015a ambhonidhis tvaü brahmà tvaü pavitraü dhàma dhanva ca 12,043.015c hiraõyagarbhaü tvàm àhuþ svadhà svàhà ca ke÷ava 12,043.016a yonis tvam asya pralaya÷ ca kçùõa; tvam evedaü sçjasi vi÷vam agre 12,043.016c vi÷vaü cedaü tvadva÷e vi÷vayone; namo 'stu te ÷àrïgacakràsipàõe 12,043.017a evaü stuto dharmaràjena kçùõaþ; sabhàmadhye prãtimàn puùkaràkùaþ 12,043.017c tam abhyanandad bhàrataü puùkalàbhir; vàgbhir jyeùñhaü pàõóavaü yàdavàgryaþ 12,043.017d*0060_01 etan nàma÷ataü viùõor dharmaràjena kãrtitam 12,043.017d*0060_02 yaþ pañhec chçõuyàd vàpi sarvapàpaiþ pramucyate 12,044.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,044.001a tato visarjayàm àsa sarvàþ prakçtayo nçpaþ 12,044.001c vivi÷u÷ càbhyanuj¤àtà yathàsvàni gçhàõi ca 12,044.002a tato yudhiùñhiro ràjà bhãmaü bhãmaparàkramam 12,044.002c sàntvayann abravãd dhãmàn arjunaü yamajau tathà 12,044.003a ÷atrubhir vividhaiþ ÷astraiþ kçttadehà mahàraõe 12,044.003c ÷ràntà bhavantaþ subhç÷aü tàpitàþ ÷okamanyubhiþ 12,044.004a araõye duþkhavasatãr matkçte puruùottamàþ 12,044.004c bhavadbhir anubhåtà÷ ca yathà kupuruùais tathà 12,044.005a yathàsukhaü yathàjoùaü jayo 'yam anubhåyatàm 12,044.005c vi÷ràntàül labdhavij¤ànठ÷vaþ sametàsmi vaþ punaþ 12,044.006a tato duryodhanagçhaü pràsàdair upa÷obhitam 12,044.006c bahuratnasamàkãrõaü dàsãdàsasamàkulam 12,044.007a dhçtaràùñràbhyanuj¤àtaü bhràtrà dattaü vçkodaraþ 12,044.007c pratipede mahàbàhur mandaraü maghavàn iva 12,044.008a yathà duryodhanagçhaü tathà duþ÷àsanasya ca 12,044.008c pràsàdamàlàsaüyuktaü hematoraõabhåùitam 12,044.009a dàsãdàsasusaüpårõaü prabhåtadhanadhànyavat 12,044.009c pratipede mahàbàhur arjuno ràja÷àsanàt 12,044.009d*0061_01 duþ÷àsanasya tu gçhaü bheje sarvasamçddhimat 12,044.010a durmarùaõasya bhavanaü duþ÷àsanagçhàd varam 12,044.010c kuberabhavanaprakhyaü maõihemavibhåùitam 12,044.011a nakulàya varàrhàya kar÷itàya mahàvane 12,044.011c dadau prãto mahàràja dharmaràjo yudhiùñhiraþ 12,044.012a durmukhasya ca ve÷màgryaü ÷rãmat kanakabhåùitam 12,044.012c pårõaü padmadalàkùãõàü strãõàü ÷ayanasaükulam 12,044.013a pradadau sahadevàya satataü priyakàriõe 12,044.013c mumude tac ca labdhvà sa kailàsaü dhanado yathà 12,044.014a yuyutsur vidura÷ caiva saüjaya÷ ca mahàdyutiþ 12,044.014c sudharmà caiva dhaumya÷ ca yathàsvaü jagmur àlayàn 12,044.015a saha sàtyakinà ÷aurir arjunasya nive÷anam 12,044.015c vive÷a puruùavyàghro vyàghro giriguhàm iva 12,044.016a tatra bhakùànnapànais te samupetàþ sukhoùitàþ 12,044.016c sukhaprabuddhà ràjànam upatasthur yudhiùñhiram 12,045.001 janamejaya uvàca 12,045.001a pràpya ràjyaü mahàtejà dharmaràjo yudhiùñhiraþ 12,045.001c yad anyad akarod vipra tan me vaktum ihàrhasi 12,045.002a bhagavàn và hçùãke÷as trailokyasya paro guruþ 12,045.002c çùe yad akarod vãras tac ca vyàkhyàtum arhasi 12,045.003 vai÷aüpàyana uvàca 12,045.003a ÷çõu ràjendra tattvena kãrtyamànaü mayànagha 12,045.003c vàsudevaü puraskçtya yad akurvata pàõóavàþ 12,045.004a pràpya ràjyaü mahàtejà dharmaràjo yudhiùñhiraþ 12,045.004c càturvarõyaü yathàyogaü sve sve dharme nyave÷ayat 12,045.004d*0062_01 varõàn saüsthàpayàm àsa nayena vinayena ca 12,045.005a bràhmaõànàü sahasraü ca snàtakànàü mahàtmanàm 12,045.005c sahasraniùkam ekaikaü vàcayàm àsa pàõóavaþ 12,045.006a tathànujãvino bhçtyàn saü÷ritàn atithãn api 12,045.006c kàmaiþ saütarpayàm àsa kçpaõàüs tarkakàn api 12,045.007a purohitàya dhaumyàya pràdàd ayuta÷aþ sa gàþ 12,045.007c dhanaü suvarõaü rajataü vàsàüsi vividhàni ca 12,045.008a kçpàya ca mahàràja guruvçttim avartata 12,045.008c viduràya ca dharmàtmà påjàü cakre yatavrataþ 12,045.009a bhakùànnapànair vividhair vàsobhiþ ÷ayanàsanaiþ 12,045.009c sarvàn saütoùayàm àsa saü÷ritàn dadatàü varaþ 12,045.010a labdhapra÷amanaü kçtvà sa ràjà ràjasattama 12,045.010c yuyutsor dhàrtaràùñrasya påjàü cakre mahàya÷àþ 12,045.011a dhçtaràùñràya tad ràjyaü gàndhàryai viduràya ca 12,045.011c nivedya svasthavad ràjann àste ràjà yudhiùñhiraþ 12,045.012a tathà sarvaü sa nagaraü prasàdya janamejaya 12,045.012c vàsudevaü mahàtmànam abhyagacchat kçtà¤jaliþ 12,045.013a tato mahati paryaïke maõikà¤canabhåùite 12,045.013c dadar÷a kçùõam àsãnaü nãlaü meràv ivàmbudam 12,045.014a jàjvalyamànaü vapuùà divyàbharaõabhåùitam 12,045.014c pãtakau÷eyasaüvãtaü hemnãvopahitaü maõim 12,045.015a kaustubhena uraþsthena maõinàbhiviràjitam 12,045.015c udyatevodayaü ÷ailaü såryeõàptakirãñinam 12,045.015e naupamyaü vidyate yasya triùu lokeùu kiü cana 12,045.016a so 'bhigamya mahàtmànaü viùõuü puruùavigraham 12,045.016c uvàca madhuràbhàùaþ smitapårvam idaü tadà 12,045.017a sukhena te ni÷à kaccid vyuùñà buddhimatàü vara 12,045.017c kaccij j¤ànàni sarvàõi prasannàni tavàcyuta 12,045.018a tava hy à÷ritya tàü devãü buddhiü buddhimatàü vara 12,045.018c vayaü ràjyam anupràptàþ pçthivã ca va÷e sthità 12,045.019a bhavatprasàdàd bhagavaüs trilokagativikrama 12,045.019c jayaþ pràpto ya÷a÷ càgryaü na ca dharmàc cyutà vayam 12,045.020a taü tathà bhàùamàõaü tu dharmaràjaü yudhiùñhiram 12,045.020c novàca bhagavàn kiü cid dhyànam evànvapadyata 12,046.001 yudhiùñhira uvàca 12,046.001a kim idaü paramà÷caryaü dhyàyasy amitavikrama 12,046.001c kaccil lokatrayasyàsya svasti lokaparàyaõa 12,046.002a caturthaü dhyànamàrgaü tvam àlambya puruùottama 12,046.002c apakrànto yato deva tena me vismitaü manaþ 12,046.003a nigçhãto hi vàyus te pa¤cakarmà ÷arãragaþ 12,046.003c indriyàõi ca sarvàõi manasi sthàpitàni te 12,046.004a indriyàõi mana÷ caiva buddhau saüve÷itàni te 12,046.004c sarva÷ caiva gaõo deva kùetraj¤e te nive÷itaþ 12,046.005a neïganti tava romàõi sthirà buddhis tathà manaþ 12,046.005c sthàõukuóya÷ilàbhåto nirãha÷ càsi màdhava 12,046.006a yathà dãpo nivàtastho niriïgo jvalate 'cyuta 12,046.006c tathàsi bhagavan deva ni÷calo dçóhani÷cayaþ 12,046.006d*0063_01 tathàpi bhagavan deva prapannàyàbhiyàcate 12,046.007a yadi ÷rotum ihàrhàmi na rahasyaü ca te yadi 12,046.007c chindhi me saü÷ayaü deva prapannàyàbhiyàcate 12,046.008a tvaü hi kartà vikartà ca tvaü kùaraü càkùaraü ca hi 12,046.008c anàdinidhana÷ càdyas tvam eva puruùottama 12,046.009a tvatprapannàya bhaktàya ÷irasà praõatàya ca 12,046.009c dhyànasyàsya yathàtattvaü bråhi dharmabhçtàü vara 12,046.010 vai÷aüpàyana uvàca 12,046.010a tataþ svagocare nyasya mano buddhãndriyàõi ca 12,046.010c smitapårvam uvàcedaü bhagavàn vàsavànujaþ 12,046.011a ÷aratalpagato bhãùmaþ ÷àmyann iva hutà÷anaþ 12,046.011c màü dhyàti puruùavyàghras tato me tadgataü manaþ 12,046.012a yasya jyàtalanirghoùaü visphårjitam ivà÷aneþ 12,046.012c na sahed devaràjo 'pi tam asmi manasà gataþ 12,046.013a yenàbhidrutya tarasà samastaü ràjamaõóalam 12,046.013c åóhàs tisraþ purà kanyàs tam asmi manasà gataþ 12,046.014a trayoviü÷atiràtraü yo yodhayàm àsa bhàrgavam 12,046.014c na ca ràmeõa nistãrõas tam asmi manasà gataþ 12,046.015a yaü gaïgà garbhavidhinà dhàrayàm àsa pàrthivam 12,046.015c vasiùñha÷iùyaü taü tàta manasàsmi gato nçpa 12,046.016a divyàstràõi mahàtejà yo dhàrayati buddhimàn 12,046.016c sàïgàü÷ ca caturo vedàüs tam asmi manasà gataþ 12,046.017a ràmasya dayitaü ÷iùyaü jàmadagnyasya pàõóava 12,046.017c àdhàraü sarvavidyànàü tam asmi manasà gataþ 12,046.018a ekãkçtyendriyagràmaü manaþ saüyamya medhayà 12,046.018c ÷araõaü màm upàgacchat tato me tadgataü manaþ 12,046.019a sa hi bhåtaü ca bhavyaü ca bhavac ca puruùarùabha 12,046.019c vetti dharmabhçtàü ÷reùñhas tato me tadgataü manaþ 12,046.020a tasmin hi puruùavyàghre karmabhiþ svair divaü gate 12,046.020c bhaviùyati mahã pàrtha naùñacandreva ÷arvarã 12,046.021a tad yudhiùñhira gàïgeyaü bhãùmaü bhãmaparàkramam 12,046.021c abhigamyopasaügçhya pçccha yat te manogatam 12,046.022a càturvedyaü càturhotraü càturà÷ramyam eva ca 12,046.022c càturvarõyasya dharmaü ca pçcchainaü pçthivãpate 12,046.023a tasminn astamite bhãùme kauravàõàü dhuraüdhare 12,046.023c j¤ànàny alpãbhaviùyanti tasmàt tvàü codayàmy aham 12,046.024a tac chrutvà vàsudevasya tathyaü vacanam uttamam 12,046.024c sà÷rukaõñhaþ sa dharmaj¤o janàrdanam uvàca ha 12,046.025a yad bhavàn àha bhãùmasya prabhàvaü prati màdhava 12,046.025c tathà tan nàtra saüdeho vidyate mama mànada 12,046.026a mahàbhàgyaü hi bhãùmasya prabhàva÷ ca mahàtmanaþ 12,046.026c ÷rutaü mayà kathayatàü bràhmaõànàü mahàtmanàm 12,046.027a bhavàü÷ ca kartà lokànàü yad bravãty arisådana 12,046.027c tathà tad anabhidhyeyaü vàkyaü yàdavanandana 12,046.028a yatas tv anugrahakçtà buddhis te mayi màdhava 12,046.028c tvàm agrataþ puraskçtya bhãùmaü pa÷yàmahe vayam 12,046.029a àvçtte bhagavaty arke sa hi lokàn gamiùyati 12,046.029c tvaddar÷anaü mahàbàho tasmàd arhati kauravaþ 12,046.030a tava hy àdyasya devasya kùarasyaivàkùarasya ca 12,046.030c dar÷anaü tasya làbhaþ syàt tvaü hi brahmamayo nidhiþ 12,046.031a ÷rutvaitad dharmaràjasya vacanaü madhusådanaþ 12,046.031c pàr÷vasthaü sàtyakiü pràha ratho me yujyatàm iti 12,046.032a sàtyakis tåpaniùkramya ke÷avasya samãpataþ 12,046.032c dàrukaü pràha kçùõasya yujyatàü ratha ity uta 12,046.033a sa sàtyaker à÷u vaco ni÷amya; rathottamaü kà¤canabhåùitàïgam 12,046.033c masàragalvarkamayair vibhaïgair; vibhåùitaü hemapinaddhacakram 12,046.034a divàkaràü÷uprabham à÷ugàminaü; vicitranànàmaõiratnabhåùitam 12,046.034c navoditaü såryam iva pratàpinaü; vicitratàrkùyadhvajinaü patàkinam 12,046.035a sugrãvasainyapramukhair varà÷vair; manojavaiþ kà¤canabhåùitàïgaiþ 12,046.035c suyuktam àvedayad acyutàya; kçtà¤jalir dàruko ràjasiüha 12,047.001 janamejaya uvàca 12,047.001a ÷aratalpe ÷ayànas tu bharatànàü pitàmahaþ 12,047.001c katham utsçùñavàn dehaü kaü ca yogam adhàrayat 12,047.002 vai÷aüpàyana uvàca 12,047.002a ÷çõuùvàvahito ràja¤ ÷ucir bhåtvà samàhitaþ 12,047.002c bhãùmasya kuru÷àrdåla dehotsargaü mahàtmanaþ 12,047.002d*0064_01 ÷uklapakùasya càùñamyàü màghamàsasya pàrthiva 12,047.002d*0064_02 pràjàpatye ca nakùatre madhyaü pràpte divàkare 12,047.003a nivçttamàtre tv ayana uttare vai divàkare 12,047.003c samàve÷ayad àtmànam àtmany eva samàhitaþ 12,047.004a vikãrõàü÷ur ivàdityo bhãùmaþ ÷ara÷atai÷ citaþ 12,047.004c ÷i÷ye paramayà lakùmyà vçto bràhmaõasattamaiþ 12,047.005a vyàsena veda÷ravasà nàradena surarùiõà 12,047.005c devasthànena vàtsyena tathà÷makasumantunà 12,047.005d*0065_01 tathà jaimininà caiva pailena ca mahàtmanà 12,047.005d*0065_02 ÷àõóilyadevalàbhyàü ca maitreyeõa ca dhãmatà 12,047.005d*0066_01 asitena vasiùñhena kau÷ikena mahàtmanà 12,047.005d*0066_02 hàrãtaloma÷àbhyàü ca tathàtreyeõa dhãmatà 12,047.005d*0066_03 bçhaspati÷ ca ÷ukra÷ ca cyavana÷ ca mahàmuniþ 12,047.005d*0066_04 sanatkumàraþ kapilo vàlmãkis tumburuþ kuruþ 12,047.005d*0066_05 maudgalyo bhàrgavo ràmas tçõabindur mahàmuniþ 12,047.005d*0066_06 pippalàda÷ ca vàyu÷ ca saüvartaþ pulahaþ kacaþ 12,047.005d*0066_07 kà÷yapa÷ ca pulastya÷ ca kratur dakùaþ parà÷araþ 12,047.005d*0066_08 marãcir aïgiràþ kà÷yo gautamo gàlavo muniþ 12,047.005d*0066_09 dhaumyo vibhàõóo màõóavyo dhaumraþ kçùõànubhautikaþ 12,047.005d*0066_10 ulåkaþ paramo vipro màrkaõóeyo mahàmuniþ 12,047.005d*0066_11 bhàskariþ påraõaþ kçùõaþ såtaþ paramadhàrmikaþ 12,047.005d*0067_01 taü bàhyamuninà caiva gàlavena mahàtmanà 12,047.005d*0067_02 ÷rãmatà yàj¤avalkyena ÷aïkhena pulahena ca 12,047.006a etai÷ cànyair munigaõair mahàbhàgair mahàtmabhiþ 12,047.006c ÷raddhàdamapuraskàrair vçta÷ candra iva grahaiþ 12,047.006d*0068_01 tathànyair munibhi÷ caiva pulastyena mahàtmanà 12,047.007a bhãùmas tu puruùavyàghraþ karmaõà manasà girà 12,047.007c ÷aratalpagataþ kçùõaü pradadhyau prà¤jaliþ sthitaþ 12,047.008a svareõa puùñanàdena tuùñàva madhusådanam 12,047.008c yoge÷varaü padmanàbhaü viùõuü jiùõuü jagatpatim 12,047.008d*0069_01 anàdinidhanaü jiùõum àtmayoniü sanàtanam 12,047.009a kçtà¤jaliþ ÷ucir bhåtvà vàgvidàü pravaraþ prabhum 12,047.009c bhãùmaþ paramadharmàtmà vàsudevam athàstuvat 12,047.010a àriràdhayiùuþ kçùõaü vàcaü jigamiùàmi yàm 12,047.010c tayà vyàsasamàsinyà prãyatàü puruùottamaþ 12,047.011a ÷uciþ ÷uciùadaü haüsaü tatparaþ parameùñhinam 12,047.011c yuktvà sarvàtmanàtmànaü taü prapadye prajàpatim 12,047.011d*0070_01 anàdyantaü paraü brahma na devà narùayo viduþ 12,047.011d*0070_02 eko 'yaü veda bhagavàn dhàtà nàràyaõo hariþ 12,047.011d*0070_03 nàràyaõàd çùigaõàs tathà siddhamahoragàþ 12,047.011d*0070_04 devà devarùaya÷ caiva yaü viduþ param avyayam 12,047.011d*0070_05 devadànavagandharvà yakùaràkùasapannagàþ 12,047.011d*0070_06 yaü na jànanti ko hy eùa kuto và bhagavàn iti 12,047.012a yasmin vi÷vàni bhåtàni tiùñhanti ca vi÷anti ca 12,047.012c guõabhåtàni bhåte÷e såtre maõigaõà iva 12,047.013a yasmin nitye tate tantau dçóhe srag iva tiùñhati 12,047.013c sadasadgrathitaü vi÷vaü vi÷vàïge vi÷vakarmaõi 12,047.014a hariü sahasra÷irasaü sahasracaraõekùaõam 12,047.014b*0071_01 sahasrabàhumukuñaü sahasravadanojjvalam 12,047.014c pràhur nàràyaõaü devaü yaü vi÷vasya paràyaõam 12,047.015a aõãyasàm aõãyàüsaü sthaviùñhaü ca sthavãyasàm 12,047.015c garãyasàü gariùñhaü ca ÷reùñhaü ca ÷reyasàm api 12,047.016a yaü vàkeùv anuvàkeùu niùatsåpaniùatsu ca 12,047.016c gçõanti satyakarmàõaü satyaü satyeùu sàmasu 12,047.017a caturbhi÷ caturàtmànaü sattvasthaü sàtvatàü patim 12,047.017c yaü divyair devam arcanti guhyaiþ paramanàmabhiþ 12,047.017d*0072_01 yasmin nityaü tapas taptaü yad aïgeùv anutiùñhati 12,047.017d*0072_02 sarvàtmà sarvavit sarvaþ sarvaj¤aþ sarvabhàvanaþ 12,047.018a yaü devaü devakã devã vasudevàd ajãjanat 12,047.018c bhaumasya brahmaõo guptyai dãptam agnim ivàraõiþ 12,047.019a yam ananyo vyapetà÷ãr àtmànaü vãtakalmaùam 12,047.019c iùñvànantyàya govindaü pa÷yaty àtmany avasthitam 12,047.020a puràõe puruùaþ prokto brahmà prokto yugàdiùu 12,047.020c kùaye saükarùaõaþ proktas tam upàsyam upàsmahe 12,047.020d*0073_01 yam ekaü bahudhàtmànaü pràdurbhåtam adhokùajam 12,047.020d*0073_02 nànyabhaktàþ kriyàvanto yajante sarvakàmadam 12,047.020d*0073_03 yam àhur jagataþ ko÷aü yasmin saünihitàþ prajàþ 12,047.020d*0073_04 yasmiül lokàþ sphurantãme jale ÷akunayo yathà 12,047.020d*0073_05 çtam ekàkùaraü brahma yat tat sadasataþ param 12,047.020d*0073_06 anàdimadhyaparyantaü na devà narùayo viduþ 12,047.020d*0073_07 yaü suràsuragandharvàþ sasiddharùimahoragàþ 12,047.020d*0073_08 prayatà nityam arcanti paramaü duþkhabheùajam 12,047.020d*0073_09 anàdinidhanaü devam àtmayoniü sanàtanam 12,047.020d*0073_10 apratarkyam avij¤eyaü hariü nàràyaõaü prabhum 12,047.021a ativàyvindrakarmàõam atisåryàgnitejasam 12,047.021c atibuddhãndriyàtmànaü taü prapadye prajàpatim 12,047.022a yaü vai vi÷vasya kartàraü jagatas tasthuùàü patim 12,047.022c vadanti jagato 'dhyakùam akùaraü paramaü padam 12,047.023a hiraõyavarõaü yaü garbham aditir daityanà÷anam 12,047.023c ekaü dvàda÷adhà jaj¤e tasmai såryàtmane namaþ 12,047.024a ÷ukle devàn pitén kçùõe tarpayaty amçtena yaþ 12,047.024c ya÷ ca ràjà dvijàtãnàü tasmai somàtmane namaþ 12,047.024d*0074_01 hutà÷anamukhair devair dhyàyate sakalaü jagat 12,047.024d*0074_02 haviþ prathamabhoktà ca tasmai hotràtmane namaþ 12,047.025a mahatas tamasaþ pàre puruùaü jvalanadyutim 12,047.025c yaü j¤àtvà mçtyum atyeti tasmai j¤eyàtmane namaþ 12,047.026a yaü bçhantaü bçhaty ukthe yam agnau yaü mahàdhvare 12,047.026c yaü viprasaüghà gàyanti tasmai vedàtmane namaþ 12,047.027a çgyajuþsàmadhàmànaü da÷àrdhahaviràkçtim 12,047.027c yaü saptatantuü tanvanti tasmai yaj¤àtmane namaþ 12,047.027d*0075_01 caturbhi÷ ca caturbhi÷ ca dvàbhyàü pa¤cabhir eva ca 12,047.027d*0075_02 håyate ca punar dvàbhyàü tasmai homàtmane namaþ 12,047.028a yaþ suparõo yajur nàma chandogàtras trivçcchiràþ 12,047.028c rathaütarabçhatyakùas tasmai stotràtmane namaþ 12,047.029a yaþ sahasrasave satre jaj¤e vi÷vasçjàm çùiþ 12,047.029c hiraõyavarõaþ ÷akunis tasmai haüsàtmane namaþ 12,047.030a padàïgaü saüdhiparvàõaü svaravya¤janalakùaõam 12,047.030c yam àhur akùaraü nityaü tasmai vàgàtmane namaþ 12,047.030d*0076_01 yaj¤àïgo yo varàho vai bhåtvà gàm ujjahàra ha 12,047.030d*0076_02 lokatrayahitàrthàya tasmai vãryàtmane namaþ 12,047.030d*0076_03 yaþ ÷ete yogam àsthàya paryaïke nàgabhåùite 12,047.030d*0076_04 phaõàsahasraracite tasmai nidràtmane namaþ 12,047.030d*0077_01 vi÷ve ca maruta÷ caiva rudràdityà÷vinàv api 12,047.030d*0077_02 vasavaþ siddhasàdhyà÷ ca tasmai devàtmane namaþ 12,047.030d@006_0001 avyaktaü buddhyahaükàro mano buddhãndriyàõi ca 12,047.030d@006_0002 tanmàtràõi vi÷eùà÷ ca tasmai tattvàtmane namaþ 12,047.030d@006_0003 bhåtaü bhavyaü bhaviùyac ca bhåtàdiprabhavàpyayaþ 12,047.030d@006_0004 yo 'grajaþ sarvabhåtànàü tasmai bhåtàtmane namaþ 12,047.030d@006_0005 yasya yaj¤e varàhasya viùõor amitatejasaþ 12,047.030d@006_0006 praõàmaü ye prakurvanti teùàm api namo namaþ 12,047.030d@006_0007 yaü hi såkùmaü vicinvanti paraü såkùmavido janàþ 12,047.030d@006_0008 såkùmàsåkùmaü ca yad brahma tasmai såkùmàtmane namaþ 12,047.030d@006_0009 matsyo bhåtvà viri¤càya yena vedàþ samàhçtàþ 12,047.030d@006_0010 rasàtalagatàþ ÷ãghraü tasmai matsyàtmane namaþ 12,047.030d@006_0011 mandaràdrir dhçto yena pràpte hy amçtamanthane 12,047.030d@006_0012 atikarka÷adehàya tasmai kårmàtmane namaþ 12,047.030d@006_0013 vàràhaü råpam àsthàya mahãü savanaparvatàm 12,047.030d@006_0014 uddharaty ekadaüùñreõa tasmai kroóàtmane namaþ 12,047.030d@006_0015 nàrasiühavapuþ kçtvà sarvalokabhayaükaram 12,047.030d@006_0016 hiraõyaka÷ipuü jaghne tasmai siühàtmane namaþ 12,047.030d@006_0017 piïgekùaõasañaü yasya råpaü daüùñranakhair yutam 12,047.030d@006_0018 dànavendràntakaraõaü tasmai dçptàtmane namaþ 12,047.030d@006_0019 vàmanaü råpam àsthàya baliü saüyamya màyayà 12,047.030d@006_0020 trailokyaü kràntavàn yas tu tasmai kràntàtmane namaþ 12,047.030d@006_0021 jamadagnisuto bhåtvà ràmaþ ÷astrabhçtàü varaþ 12,047.030d@006_0022 mahãü niþkùatriyàü cakre tasmai ràmàtmane namaþ 12,047.030d@006_0023 triþsaptakçtvo ya÷ caiko dharmavyutkràntigauravàt 12,047.030d@006_0024 jaghàna kùatriyàn saüghe tasmai krodhàtmane namaþ 12,047.030d@006_0025 ràmo dà÷arathir bhåtvà pulastyakulanandanam 12,047.030d@006_0026 jaghàna ràvaõaü saükhye tasmai kùatràtmane namaþ 12,047.030d@006_0027 yo halã musalã ÷rãmàn nãlàmbaradharaþ sthitaþ 12,047.030d@006_0028 ràmàya rauhiõeyàya tasmai bhogàtmane namaþ 12,047.030d@006_0029 ÷aïkhine cakriõe nityaü ÷àrïgiõe pãtavàsase 12,047.030d@006_0030 vanamàlàdharàyaiva tasmai kçùõàtmane namaþ 12,047.030d@006_0031 vasudevasutaþ ÷rãmàn krãóito nandagokule 12,047.030d@006_0032 kaüsasya nidhanàrthàya tasmai krãóàtmane namaþ 12,047.030d@006_0033 vasudevatvam àgamya yador vaü÷asamudbhavaþ 12,047.030d@006_0034 bhåbhàraharaõaü cakre tasmai kçùõàtmane namaþ 12,047.030d@006_0035 sàrathyam arjunasyàjau kurvan gãtàmçtaü dadau 12,047.030d@006_0036 lokatrayopakàràya tasmai brahmàtmane namaþ 12,047.030d@006_0037 dànavàüs tu va÷e kçtvà punar buddhatvam àgataþ 12,047.030d@006_0038 sargasya rakùaõàrthàya tasmai ÷uddhàtmane namaþ 12,047.030d@006_0039 haniùyati kalau pràpte mlecchàüs turagavàhanaþ 12,047.030d@006_0040 dharmasaüsthàpako yas tu tasmai kalkyàtmane namaþ 12,047.030d@006_0041 kùatriyàõàü sahasràõi prayutàny arbudàni ca 12,047.030d@006_0042 yo 'vadhãd bhàrate yuddhe tasmai krãóàtmane namaþ 12,047.030d@006_0043 tàrànvaye kàlanemiü hatvà dànavapuügavam 12,047.030d@006_0044 dadau ràjyaü mahendràya tasmai mukhyàtmane namaþ 12,047.030d@006_0045 yaþ sarvapràõinàü dehe sàkùãbhåto vyavasthitaþ 12,047.030d@006_0046 akùarakùaramàõànàü tasmai sàkùyàtmane namaþ 12,047.030d@006_0047 namo 'stu te mahàdeva namas te bhaktavatsala 12,047.030d@006_0048 subrahmaõya namas te 'stu prasãda parame÷vara 12,047.030d@006_0049 avyaktavyaktaråpeõa vyàptaü sarvaü tvayà vibho 12,047.030d@006_0050 nàràyaõaü sahasràkùaü sarvalokamahe÷varam 12,047.030d@006_0051 hiraõyanàbhaü yaj¤àïgam amçtaü vi÷vatomukham 12,047.030d@006_0052 sarvadà sarvakàryeùu nàsti teùàm amaïgalam 12,047.030d@006_0053 yeùàü hçdistho deve÷o maïgalàyatanaü hariþ 12,047.030d@006_0054 maïgalaü bhagavàn viùõur maïgalaü madhusådanaþ 12,047.030d@006_0055 maïgalaü puõóarãkàkùo maïgalaü garuóadhvajaþ 12,047.031a ya÷ cinoti satàü setum çtenàmçtayoninà 12,047.031c dharmàrthavyavahàràïgais tasmai satyàtmane namaþ 12,047.032a yaü pçthagdharmacaraõàþ pçthagdharmaphalaiùiõaþ 12,047.032c pçthagdharmaiþ samarcanti tasmai dharmàtmane namaþ 12,047.032d*0078_01 yataþ sarve prasåyante hy anaïgàtmàïgadehinaþ 12,047.032d*0078_02 unmàdaþ sarvabhåtànàü tasmai kàmàtmane namaþ 12,047.033a yaü taü vyaktastham avyaktaü vicinvanti maharùayaþ 12,047.033c kùetre kùetraj¤am àsãnaü tasmai kùetràtmane namaþ 12,047.034a yaü dçgàtmànam àtmasthaü vçtaü ùoóa÷abhir guõaiþ 12,047.034c pràhuþ saptada÷aü sàükhyàs tasmai sàükhyàtmane namaþ 12,047.035a yaü vinidrà jita÷vàsàþ sattvasthàþ saüyatendriyàþ 12,047.035c jyotiþ pa÷yanti yu¤jànàs tasmai yogàtmane namaþ 12,047.036a apuõyapuõyoparame yaü punarbhavanirbhayàþ 12,047.036c ÷àntàþ saünyàsino yànti tasmai mokùàtmane namaþ 12,047.037a yo 'sau yugasahasrànte pradãptàrcir vibhàvasuþ 12,047.037c saübhakùayati bhåtàni tasmai ghoràtmane namaþ 12,047.038a saübhakùya sarvabhåtàni kçtvà caikàrõavaü jagat 12,047.038c bàlaþ svapiti ya÷ caikas tasmai màyàtmane namaþ 12,047.039a sahasra÷irase tasmai puruùàyàmitàtmane 12,047.039c catuþsamudraparyàyayoganidràtmane namaþ 12,047.040a ajasya nàbhàv adhyekaü yasmin vi÷vaü pratiùñhitam 12,047.040c puùkaraü puùkaràkùasya tasmai padmàtmane namaþ 12,047.041a yasya ke÷eùu jãmåtà nadyaþ sarvàïgasaüdhiùu 12,047.041c kukùau samudrà÷ catvàras tasmai toyàtmane namaþ 12,047.041d*0079_01 yasmàt sarvàþ prasåyante sargapralayavikriyàþ 12,047.041d*0079_02 yasmiü÷ caiva pralãyante tasmai hetvàtmane namaþ 12,047.041d*0079_03 yo niùaõõo bhaved ràtrau divà bhavati viùñhitaþ 12,047.041d*0079_04 iùñàniùñasya ca draùñà tasmai draùñàtmane namaþ 12,047.041d*0079_05 akuõñhaü sarvakàryeùu dharmakàryàrtham udyatam 12,047.041d*0079_06 vaikuõñhasya hi tad råpaü tasmai kàryàtmane namaþ 12,047.041d*0079_07 triþsaptakçtvo yaþ kùatraü dharmavyutkràntagauravam 12,047.041d*0079_08 kruddho nijaghne samare tasmai krauryàtmane namaþ 12,047.041d*0079_09 vibhajya paücadhàtmànaü vàyur bhåtvà ÷arãragaþ 12,047.041d*0079_10 ya÷ ceùñayati bhåtàni tasmai vàyvàtmane namaþ 12,047.042a yugeùv àvartate yo 'ü÷air dinartvanayahàyanaiþ 12,047.042c sargapralayayoþ kartà tasmai kàlàtmane namaþ 12,047.043a brahma vaktraü bhujau kùatraü kçtsnam årådaraü vi÷aþ 12,047.043c pàdau yasyà÷ritàþ ÷ådràs tasmai varõàtmane namaþ 12,047.044a yasyàgnir àsyaü dyaur mårdhà khaü nàbhi÷ caraõau kùitiþ 12,047.044c sårya÷ cakùur di÷aþ ÷rotre tasmai lokàtmane namaþ 12,047.045a viùaye vartamànànàü yaü taü vai÷eùikair guõaiþ 12,047.045c pràhur viùayagoptàraü tasmai goptràtmane namaþ 12,047.046a annapànendhanamayo rasapràõavivardhanaþ 12,047.046c yo dhàrayati bhåtàni tasmai pràõàtmane namaþ 12,047.046d*0080_01 pràõànàü dhàraõàrthàya yo 'nnaü bhuïkte caturvidham 12,047.046d*0080_02 antarbhåtaþ pacaty agnis tasmai pàkàtmane namaþ 12,047.046d*0080_03 piïgekùaõasañaü yasya råpaü daüùñrànakhàyudham 12,047.046d*0080_04 dànavendràntakaraõaü tasmai dçptàtmane namaþ 12,047.046d*0080_05 rasàtalagataþ ÷rãmàn ananto bhagavàn vibhuþ 12,047.046d*0080_06 jagad dhàrayate kçtsnaü tasmai vãryàtmane namaþ 12,047.046d*0081_01 viùaye vartamànànàü ÷rotràdãnàü ca yaþ prabhuþ 12,047.046d*0081_02 vedate sarvaviùayàüs tasmai citràtmane namaþ 12,047.046d*0082_01 yaü na devà na gandharvà na daityà na ca dànavàþ 12,047.046d*0082_02 tattvato hi vijànanti tasmai såkùmàtmane namaþ 12,047.046d*0083_01 jvalanàrkendutàràõàü jyotiùàü divyamårtinàm 12,047.046d*0083_02 yas tejayati tejàüsi tasmai tejàtmane namaþ 12,047.047a paraþ kàlàt paro yaj¤àt paraþ sadasato÷ ca yaþ 12,047.047c anàdir àdir vi÷vasya tasmai vi÷vàtmane namaþ 12,047.047d*0084_01 vaidyuto jàñhara÷ caiva pàvakaþ ÷ucir eva ca 12,047.047d*0084_02 dahanaþ sarvabhakùàõàü tasmai vahnyàtmane namaþ 12,047.047d@007_0001 sutale talamadhyastho hatvà tu madhukaiñabhau 12,047.047d@007_0002 uddhçtà yena vai vedàs tasmai matsyàtmane namaþ 12,047.047d@007_0003 sasàgaranagàü bibhratsaptadvãpàü vasuüdharàm 12,047.047d@007_0004 yo dhàrayati pçùñhena tasmai kårmàtmane namaþ 12,047.047d@007_0005 ekàrõave mahãü magnàü vàràhaü råpam àsthitaþ 12,047.047d@007_0006 uddadhàra mahãü yo 'sau tasmai kroóàtmane namaþ 12,047.047d@007_0007 nàrasiühaü tataþ kçtvà yas trailokyabhayaükaram 12,047.047d@007_0008 hiraõyaka÷ipuü jaghne tasmai siühàtmane namaþ 12,047.047d@007_0009 vàmanaü råpam àsthàya baliü saüyamya màyayà 12,047.047d@007_0010 ime kràntàs trayo lokàs tasmai kràntàtmane namaþ 12,047.047d@007_0011 jamadagnisuto bhåtvà ràmaþ para÷udhçk prabhuþ 12,047.047d@007_0012 sahasràrjunahantà yas tasmà ugràtmane namaþ 12,047.047d@007_0013 ràmo dà÷arathir bhåtvà paulastyakulanandanam 12,047.047d@007_0014 jaghàna ràvaõaü saükhye tasmai kùatràtmane namaþ 12,047.047d@007_0015 vasudevasutaþ ÷rãmàn vàsudevo jagatpatiþ 12,047.047d@007_0016 jahàra vasudhàbhàraü tasmai kçùõàtmane namaþ 12,047.047d@007_0017 buddharåpaü samàsthàya sarvadharmaparàyaõaþ 12,047.047d@007_0018 mohayan sarvabhåtàni tasmai mohàtmane namaþ 12,047.047d@007_0019 haniùyati kaler ante mlecchàüs turagavàhanaþ 12,047.047d@007_0020 dharmasaüsthàpanàrthàya tasmai kàlàtmane namaþ 12,047.047d@007_0021 anàdir àdir vi÷vasya tasmai vi÷vàtmane namaþ 12,047.048a yo mohayati bhåtàni sneharàgànubandhanaiþ 12,047.048c sargasya rakùaõàrthàya tasmai mohàtmane namaþ 12,047.048d*0085_01 caitanyaü sarvato nityaü sarvapràõihçdi sthitam 12,047.048d*0085_02 sarvàtãtataraü såkùmaü tasmai såkùmàtmane namaþ 12,047.049a àtmaj¤ànam idaü j¤ànaü j¤àtvà pa¤casv avasthitam 12,047.049c yaü j¤ànino 'dhigacchanti tasmai j¤ànàtmane namaþ 12,047.049d*0086_01 sàükhyair yogair vini÷citya sàdhyai÷ ca paramarùibhiþ 12,047.049d*0086_02 yasya na j¤àyate tattvaü tasmai guhyàtmane namaþ 12,047.050a aprameya÷arãràya sarvato 'nantacakùuùe 12,047.050c apàraparimeyàya tasmai cintyàtmane namaþ 12,047.051a jañine daõóine nityaü lambodara÷arãriõe 12,047.051c kamaõóaluniùaïgàya tasmai brahmàtmane namaþ 12,047.051d*0087_01 yo jàto vasudevena devakyàü yadunandanaþ 12,047.051d*0087_02 ÷aïkhacakragadàpàõir vàsudevàtmane namaþ 12,047.052a ÷åline trida÷e÷àya tryambakàya mahàtmane 12,047.052c bhasmadigdhordhvaliïgàya tasmai rudràtmane namaþ 12,047.052d*0088_01 ÷iraþkapàlamàlàya vyàghracarmanivàsine 12,047.052d*0088_02 bhasmadigdha÷arãràya tasmai rudràtmane namaþ 12,047.052d*0089_01 candràrdhakçta÷ãrùàya vyàlayaj¤opavãtine 12,047.052d*0089_02 pinàka÷ålahastàya tasmà ugràtmane namaþ 12,047.053a pa¤cabhåtàtmabhåtàya bhåtàdinidhanàtmane 12,047.053c akrodhadrohamohàya tasmai ÷àntàtmane namaþ 12,047.054a yasmin sarvaü yataþ sarvaü yaþ sarvaü sarvata÷ ca yaþ 12,047.054c ya÷ ca sarvamayo nityaü tasmai sarvàtmane namaþ 12,047.055a vi÷vakarman namas te 'stu vi÷vàtman vi÷vasaübhava 12,047.055c apavargo 'si bhåtànàü pa¤cànàü parataþ sthitaþ 12,047.056a namas te triùu lokeùu namas te paratastriùu 12,047.056c namas te dikùu sarvàsu tvaü hi sarvaparàyaõam 12,047.057a namas te bhagavan viùõo lokànàü prabhavàpyaya 12,047.057c tvaü hi kartà hçùãke÷a saühartà càparàjitaþ 12,047.058a tena pa÷yàmi te divyàn bhàvàn hi triùu vartmasu 12,047.058c tac ca pa÷yàmi tattvena yat te råpaü sanàtanam 12,047.059a divaü te ÷irasà vyàptaü padbhyàü devã vasuüdharà 12,047.059c vikrameõa trayo lokàþ puruùo 'si sanàtanaþ 12,047.059d*0090_01 di÷o bhujà ravi÷ cakùur vãryaü ÷ukraprajàpatã 12,047.059d*0090_02 sapta màrgà niruddhàs te vàyor amitatejasaþ 12,047.059d*0091_01 avyaktaü vyaktaråpeõa vyàptaü sarvaü tvayà vibho 12,047.059d*0091_02 vyaktàvyaktasvaråpeõa vyàptaü sarvaü tvayà vibho 12,047.059d*0091_03 avyaktaü brahmaõo råpaü vyaktam etac caràcaram 12,047.060a atasãpuùpasaükà÷aü pãtavàsasam acyutam 12,047.060b*0092_01 vapuüùy anumimãtas te meghasyeva savidyutaþ 12,047.060b*0093_01 namo narakasaütràsarakùàmaõóalakàriõe 12,047.060b*0093_02 saüsàranimnagàvartatarakàùñhàya viùõave 12,047.060b*0093_03 namo brahmaõyadevàya gobràhmaõahitàya ca 12,047.060b*0093_04 jagaddhitàya kçùõàya govindàya namo namaþ 12,047.060b*0093_05 pràõakàntàrapàtheyaü saüsàracchedabheùajam 12,047.060b*0093_06 duþkha÷okaparitràõaü harir ity akùaradvayam 12,047.060b*0094_01 eko 'pi kçùõasya kçtaþ praõàmo 12,047.060b*0094_02 da÷à÷vamedhàvabhçthena tulyaþ 12,047.060b*0094_03 da÷à÷vamedhã punar eti janma 12,047.060b*0094_04 kçùõapraõàmã na punarbhavàya 12,047.060b*0094_05 kçùõavratàþ kçùõam anusmaranto 12,047.060b*0094_06 ràtrau ca kçùõaü punar utthità ye 12,047.060b*0094_07 te kçùõadehàþ pravi÷anti kçùõam 12,047.060b*0094_08 àjyaü yathà mantrahutaü hutà÷e 12,047.060b*0095_01 nàràyaõaü sahasràkùaü sarvalokanamaskçtam 12,047.060b*0095_02 hiraõyanàbhaü yaj¤àïgam amçtaü vi÷vatomukham 12,047.060c ye namasyanti govindaü na teùàü vidyate bhayam 12,047.061a yathà viùõumayaü satyaü yathà viùõumayaü haviþ 12,047.061c yathà viùõumayaü sarvaü pàpmà me na÷yatàü tathà 12,047.061d*0096_01 tasya yaj¤avaràhasya viùõor amitatejasaþ 12,047.061d*0096_02 praõàmaü ye 'pi kurvanti teùàm api namo namaþ 12,047.062a tvàü prapannàya bhaktàya gatim iùñàü jigãùave 12,047.062c yac chreyaþ puõóarãkàkùa tad dhyàyasva surottama 12,047.063a iti vidyàtapoyonir ayonir viùõur ãóitaþ 12,047.063c vàgyaj¤enàrcito devaþ prãyatàü me janàrdanaþ 12,047.063d*0097_01 nàràyaõaparaü brahma nàràyaõaparaü tapaþ 12,047.063d*0097_02 nàràyaõaparaü cedaü sarvaü nàràyaõàtmakam 12,047.064a etàvad uktvà vacanaü bhãùmas tadgatamànasaþ 12,047.064c nama ity eva kçùõàya praõàmam akarot tadà 12,047.065a abhigamya tu yogena bhaktiü bhãùmasya màdhavaþ 12,047.065c traikàlyadar÷anaü j¤ànaü divyaü dàtuü yayau hariþ 12,047.065d*0098_01 anàdinidhanaü viùõuü sarvalokamahe÷varam 12,047.065d*0098_02 lokàdhyakùaü stuvan nityaü sarvapàpaiþ pramucyate 12,047.065d*0098_03 stavaràjaþ samàpto 'yaü viùõor adbhutakarmaõaþ 12,047.065d*0098_04 gàïgeyena purà gãtaþ mahàpàtakanà÷anaþ 12,047.066a tasminn uparate ÷abde tatas te brahmavàdinaþ 12,047.066c bhãùmaü vàgbhir bàùpakaõñhàs tam ànarcur mahàmatim 12,047.067a te stuvanta÷ ca vipràgryàþ ke÷avaü puruùottamam 12,047.067c bhãùmaü ca ÷anakaiþ sarve pra÷a÷aüsuþ punaþ punaþ 12,047.068a viditvà bhaktiyogaü tu bhãùmasya puruùottamaþ 12,047.068c sahasotthàya saühçùño yànam evànvapadyata 12,047.069a ke÷avaþ sàtyaki÷ caiva rathenaikena jagmatuþ 12,047.069c apareõa mahàtmànau yudhiùñhiradhanaüjayau 12,047.070a bhãmaseno yamau cobhau ratham ekaü samàsthitau 12,047.070c kçpo yuyutsuþ såta÷ ca saüjaya÷ càparaü ratham 12,047.071a te rathair nagaràkàraiþ prayàtàþ puruùarùabhàþ 12,047.071c nemighoùeõa mahatà kampayanto vasuüdharàm 12,047.072a tato giraþ puruùavaras tavànvità; dvijeritàþ pathi sumanàþ sa ÷u÷ruve 12,047.072c kçtà¤jaliü praõatam athàparaü janaü; sa ke÷ihà muditamanàbhyanandata 12,047.072d*0099_01 iti smaran pañhati ca ÷àrïgadhanvanaþ 12,047.072d*0099_02 ÷çõoti và yadukulanandanastavam 12,047.072d*0099_03 sa cakrabhçtpratihatasarvakilbiùo 12,047.072d*0099_04 janàrdanaü pravi÷ati dehasaükùaye 12,047.072d*0099_05 yaü yoginaþ pràõaviyogakàle 12,047.072d*0099_06 yatnena citte vinive÷ayanti 12,047.072d*0099_07 sa taü purastàd dharim ãkùamàõaþ 12,047.072d*0099_08 pràõठjahau pràptaphalo hi bhãùmaþ 12,047.072d*0099_09 stavaràjaþ samàpto 'yaü viùõor adbhutakarmaõaþ 12,047.072d*0099_10 gàïgeyena purà gãto mahàpàtakanà÷anaþ 12,047.072d*0099_11 idaü naraþ stavaràjaü mumukùuþ 12,047.072d*0099_12 pañha¤ ÷uciþ kaluùitakalmaùàpaham 12,047.072d*0099_13 vyatãtya lokàn mahataþ samàgatàn 12,047.072d*0099_14 padaü saügacchaty amçtaü mahàtmanaþ 12,048.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,048.001a tataþ sa ca hçùãke÷aþ sa ca ràjà yudhiùñhiraþ 12,048.001c kçpàdaya÷ ca te sarve catvàraþ pàõóavà÷ ca ha 12,048.002a rathais te nagaràkàraiþ patàkàdhvaja÷obhitaiþ 12,048.002c yayur à÷u kurukùetraü vàjibhiþ ÷ãghragàmibhiþ 12,048.003a te 'vatãrya kurukùetraü ke÷amajjàsthisaükulam 12,048.003c dehanyàsaþ kçto yatra kùatriyais tair mahàtmabhiþ 12,048.004a gajà÷vadehàsthicayaiþ parvatair iva saücitam 12,048.004c nara÷ãrùakapàlai÷ ca ÷aïkhair iva samàcitam 12,048.005a citàsahasrair nicitaü varma÷astrasamàkulam 12,048.005c àpànabhåmiü kàlasya tadà bhuktojjhitàm iva 12,048.006a bhåtasaüghànucaritaü rakùogaõaniùevitam 12,048.006c pa÷yantas te kurukùetraü yayur à÷u mahàrathàþ 12,048.007a gacchann eva mahàbàhuþ sarvayàdavanandanaþ 12,048.007c yudhiùñhiràya provàca jàmadagnyasya vikramam 12,048.008a amã ràmahradàþ pa¤ca dç÷yante pàrtha dårataþ 12,048.008c yeùu saütarpayàm àsa pårvàn kùatriya÷oõitaiþ 12,048.009a triþsaptakçtvo vasudhàü kçtvà niþkùatriyàü prabhuþ 12,048.009c ihedànãü tato ràmaþ karmaõo viraràma ha 12,048.010 yudhiùñhira uvàca 12,048.010a triþsaptakçtvaþ pçthivã kçtà niþkùatriyà tadà 12,048.010c ràmeõeti yad àttha tvam atra me saü÷ayo mahàn 12,048.011a kùatrabãjaü yadà dagdhaü ràmeõa yadupuügava 12,048.011c kathaü bhåyaþ samutpattiþ kùatrasyàmitavikrama 12,048.012a mahàtmanà bhagavatà ràmeõa yadupuügava 12,048.012c katham utsàditaü kùatraü kathaü vçddhiü punar gatam 12,048.013a mahàbhàratayuddhe hi koñi÷aþ kùatriyà hatàþ 12,048.013c tathàbhåc ca mahã kãrõà kùatriyair vadatàü vara 12,048.013d*0100_01 kimarthaü bhàrgaveõedaü kùatram utsàditaü purà 12,048.013d*0100_02 ràmeõa yadu÷àrdåla kurukùetre mahàtmanà 12,048.014a evaü me chindhi vàrùõeya saü÷ayaü tàrkùyaketana 12,048.014c àgamo hi paraþ kçùõa tvatto no vàsavànuja 12,048.015 vai÷aüpàyana uvàca 12,048.015a tato vrajann eva gadàgrajaþ prabhuþ; ÷a÷aüsa tasmai nikhilena tattvataþ 12,048.015c yudhiùñhiràyàpratimaujase tadà; yathàbhavat kùatriyasaükulà mahã 12,049.001 vàsudeva uvàca 12,049.001a ÷çõu kaunteya ràmasya mayà yàvat pari÷rutam 12,049.001c maharùãõàü kathayatàü kàraõaü tasya janma ca 12,049.002a yathà ca jàmadagnyena koñi÷aþ kùatriyà hatàþ 12,049.002c udbhåtà ràjavaü÷eùu ye bhåyo bhàrate hatàþ 12,049.003a jahnor ajahnus tanayo ballavas tasya càtmajaþ 12,049.003c ku÷iko nàma dharmaj¤as tasya putro mahãpatiþ 12,049.004a ugraü tapaþ samàtiùñhat sahasràkùasamo bhuvi 12,049.004c putraü labheyam ajitaü triloke÷varam ity uta 12,049.005a tam ugratapasaü dçùñvà sahasràkùaþ puraüdaraþ 12,049.005c samarthaþ putrajanane svayam evaitya bhàrata 12,049.006a putratvam agamad ràjaüs tasya loke÷vare÷varaþ 12,049.006c gàdhir nàmàbhavat putraþ kau÷ikaþ pàka÷àsanaþ 12,049.007a tasya kanyàbhavad ràjan nàmnà satyavatã prabho 12,049.007c tàü gàdhiþ kaviputràya sorcãkàya dadau prabhuþ 12,049.008a tataþ prãtas tu kaunteya bhàrgavaþ kurunandana 12,049.008c putràrthe ÷rapayàm àsa caruü gàdhes tathaiva ca 12,049.009a àhåya càha tàü bhàryàm çcãko bhàrgavas tadà 12,049.009c upayojya÷ carur ayaü tvayà màtràpy ayaü tava 12,049.010a tasyà janiùyate putro dãptimàn kùatriyarùabhaþ 12,049.010c ajayyaþ kùatriyair loke kùatriyarùabhasådanaþ 12,049.011a tavàpi putraü kalyàõi dhçtimantaü taponvitam 12,049.011c ÷amàtmakaü dvija÷reùñhaü carur eùa vidhàsyati 12,049.012a ity evam uktvà tàü bhàryàm çcãko bhçgunandanaþ 12,049.012c tapasy abhirato dhãmठjagàmàraõyam eva ha 12,049.013a etasminn eva kàle tu tãrthayàtràparo nçpaþ 12,049.013c gàdhiþ sadàraþ saüpràpta çcãkasyà÷ramaü prati 12,049.014a carudvayaü gçhãtvà tu ràjan satyavatã tadà 12,049.014c bhartur vàkyàd athàvyagrà màtre hçùñà nyavedayat 12,049.015a màtà tu tasyàþ kaunteya duhitre svaü caruü dadau 12,049.015c tasyà÷ carum athàj¤àtam àtmasaüsthaü cakàra ha 12,049.016a atha satyavatã garbhaü kùatriyàntakaraü tadà 12,049.016c dhàrayàm àsa dãptena vapuùà ghoradar÷anam 12,049.017a tàm çcãkas tadà dçùñvà dhyànayogena vai tataþ 12,049.017c abravãd ràja÷àrdåla svàü bhàryàü varavarõinãm 12,049.018a màtràsi vyaüsità bhadre caruvyatyàsahetunà 12,049.018c janiùyate hi te putraþ krårakarmà mahàbalaþ 12,049.019a janiùyate hi te bhràtà brahmabhåtas tapodhanaþ 12,049.019c vi÷vaü hi brahma tapasà mayà tatra samarpitam 12,049.019d*0101_01 kùatravãryaü ca sakalaü tava màtre samarpitam 12,049.019d*0101_02 viparyayeõa te bhadre naitad evaü bhaviùyati 12,049.019d*0101_03 màtus te bràhmaõo bhåyàt tava ca kùatriyaþ sutaþ 12,049.020a saivam uktà mahàbhàgà bhartrà satyavatã tadà 12,049.020c papàta ÷irasà tasmai vepantã càbravãd idam 12,049.021a nàrho 'si bhagavann adya vaktum evaüvidhaü vacaþ 12,049.021c bràhmaõàpasadaü putraü pràpsyasãti mahàmune 12,049.022 çcãka uvàca 12,049.022a naiùa saükalpitaþ kàmo mayà bhadre tathà tvayi 12,049.022c ugrakarmà bhavet putra÷ carur màtà ca kàraõam 12,049.023 satyavaty uvàca 12,049.023a icchaül lokàn api mune sçjethàþ kiü punar mama 12,049.023c ÷amàtmakam çjuü putraü labheyaü japatàü vara 12,049.024 çcãka uvàca 12,049.024a noktapårvaü mayà bhadre svaireùv apy ançtaü vacaþ 12,049.024c kim utàgniü samàdhàya mantravac carusàdhane 12,049.024d*0102_01 dçùñam etat purà bhadre j¤àtaü ca tapasà mayà 12,049.024d*0102_02 brahmabhåtaü hi sakalaü pitus tava kulaü bhavet 12,049.025 satyavaty uvàca 12,049.025a kàmam evaü bhavet pautro mameha tava caiva ha 12,049.025c ÷amàtmakam çjuü putraü labheyaü japatàü vara 12,049.026 çcãka uvàca 12,049.026a putre nàsti vi÷eùo me pautre và varavarõini 12,049.026c yathà tvayoktaü tu vacas tathà bhadre bhaviùyati 12,049.027 vàsudeva uvàca 12,049.027a tataþ satyavatã putraü janayàm àsa bhàrgavam 12,049.027c tapasy abhirataü ÷àntaü jamadagniü ÷amàtmakam 12,049.027d*0103_01 so 'pi putraü hy ajanayaj jàmadagnyaü sudàruõam 12,049.028a vi÷vàmitraü ca dàyàdaü gàdhiþ ku÷ikanandanaþ 12,049.028c pràpa brahmarùisamitaü vi÷vena brahmaõà yutam 12,049.029a àrcãko janayàm àsa jamadagniþ sudàruõam 12,049.029a*0104_01 **** **** jamadagniü taponidhim 12,049.029a*0104_02 so 'pi putraü hy ajanayad 12,049.029c sarvavidyàntagaü ÷reùñhaü dhanurvede ca pàragam 12,049.029e ràmaü kùatriyahantàraü pradãptam iva pàvakam 12,049.029f*0105_01 toùayitvà mahàdevaü parvate gandhamàdane 12,049.029f*0105_02 astràõi varayàm àsa para÷uü càtitejasam 12,049.029f*0105_03 sa tenàkuõñhadhàreõa jvalitànalavarcasà 12,049.029f*0105_04 kuñhàreõàprameyeõa lokeùv apratimo 'bhavat 12,049.030a etasminn eva kàle tu kçtavãryàtmajo balã 12,049.030c arjuno nàma tejasvã kùatriyo haihayànvayaþ 12,049.030d*0106_01 dattàtreyaprasàdena ràjà bàhusahasravàn 12,049.030d*0106_02 cakravartã mahàtejà vipràõàm à÷vamedhike 12,049.031a dadàha pçthivãü sarvàü saptadvãpàü sapattanàm 12,049.031c svabàhvastrabalenàjau dharmeõa parameõa ca 12,049.032a tçùitena sa kauravya bhikùita÷ citrabhànunà 12,049.032c sahasrabàhur vikràntaþ pràdàd bhikùàm athàgnaye 12,049.033a gràmàn puràõi ghoùàü÷ ca pattanàni ca vãryavàn 12,049.033c jajvàla tasya bàõais tu citrabhànur didhakùayà 12,049.034a sa tasya puruùendrasya prabhàvena mahàtapàþ 12,049.034c dadàha kàrtavãryasya ÷ailàn atha vanàni ca 12,049.035a sa ÷ånyam à÷ramàraõyaü varuõasyàtmajasya tat 12,049.035c dadàha pavaneneddha÷ citrabhànuþ sahaihayaþ 12,049.036a àpavas taü tato roùàc cha÷àpàrjunam acyuta 12,049.036c dagdhe ''÷rame mahàràja kàrtavãryeõa vãryavàn 12,049.037a tvayà na varjitaü mohàd yasmàd vanam idaü mama 12,049.037c dagdhaü tasmàd raõe ràmo bàhåüs te chetsyate 'rjuna 12,049.038a arjunas tu mahàràja balã nityaü ÷amàtmakaþ 12,049.038c brahmaõya÷ ca ÷araõya÷ ca dàtà ÷åra÷ ca bhàrata 12,049.038d*0107_01 nàcintayat tadà ÷àpaü tena dattaü mahàtmanà 12,049.039a tasya putràþ subalinaþ ÷àpenàsan pitur vadhe 12,049.039c nimittam avaliptà vai nç÷aüsà÷ caiva nityadà 12,049.040a jamadagnidhenvàs te vatsam àninyur bharatarùabha 12,049.040c aj¤àtaü kàrtavãryasya haihayendrasya dhãmataþ 12,049.040d*0108_01 tannimittam abhåd yuddhaü jàmadagner mahàtmanaþ 12,049.041a tato 'rjunasya bàhåüs tu chittvà vai pauruùànvitaþ 12,049.041c taü ruvantaü tato vatsaü jàmadagnyaþ svam à÷ramam 12,049.041e pratyànayata ràjendra teùàm antaþpuràt prabhuþ 12,049.042a arjunasya sutàs te tu saübhåyàbuddhayas tadà 12,049.042c gatvà÷ramam asaübuddhaü jamadagner mahàtmanaþ 12,049.043a apàtayanta bhallàgraiþ ÷iraþ kàyàn naràdhipa 12,049.043c samitku÷àrthaü ràmasya nirgatasya mahàtmanaþ 12,049.043d*0109_01 pratyakùaü ràmamàtu÷ ca tathaivà÷ramavàsinàm 12,049.043d*0109_02 ÷rutvà ràmas tam arthaü ca kruddhaþ kàlànalopamaþ 12,049.043d*0109_03 dhanurvede 'dvitãyo hi divyàstraiþ samalaükçtaþ 12,049.043d*0109_04 candrabimbàrdhasaükà÷aü para÷uü gçhya bhàrgavaþ 12,049.044a tataþ pitçvadhàmarùàd ràmaþ paramamanyumàn 12,049.044c niþkùatriyàü prati÷rutya mahãü ÷astram agçhõata 12,049.045a tataþ sa bhçgu÷àrdålaþ kàrtavãryasya vãryavàn 12,049.045c vikramya nijaghànà÷u putràn pautràü÷ ca sarva÷aþ 12,049.046a sa haihayasahasràõi hatvà paramamanyumàn 12,049.046c cakàra bhàrgavo ràjan mahãü ÷oõitakardamàm 12,049.047a sa tathà sumahàtejàþ kçtvà niþkùatriyàü mahãm 12,049.047c kçpayà parayàviùño vanam eva jagàma ha 12,049.048a tato varùasahasreùu samatãteùu keùu cit 12,049.048c kùobhaü saüpràptavàüs tãvraü prakçtyà kopanaþ prabhuþ 12,049.049a vi÷vàmitrasya pautras tu raibhyaputro mahàtapàþ 12,049.049c paràvasur mahàràja kùiptvàha janasaüsadi 12,049.050a ye te yayàtipatane yaj¤e santaþ samàgatàþ 12,049.050c pratardanaprabhçtayo ràma kiü kùatriyà na te 12,049.051a mithyàpratij¤o ràma tvaü katthase janasaüsadi 12,049.051c bhayàt kùatriyavãràõàü parvataü samupà÷ritaþ 12,049.052a sa punaþ kùatriya÷ataiþ pçthivãm anusaütatàm 12,049.052c paràvasos tadà ÷rutvà ÷astraü jagràha bhàrgavaþ 12,049.053a tato ye kùatriyà ràja¤ ÷ata÷as tena jãvitàþ 12,049.053c te vivçddhà mahàvãryàþ pçthivãpatayo 'bhavan 12,049.054a sa punas tठjaghànà÷u bàlàn api naràdhipa 12,049.054c garbhasthais tu mahã vyàptà punar evàbhavat tadà 12,049.055a jàtaü jàtaü sa garbhaü tu punar eva jaghàna ha 12,049.055c arakùaü÷ ca sutàn kàü÷ cit tadà kùatriyayoùitaþ 12,049.056a triþsaptakçtvaþ pçthivãü kçtvà niþkùatriyàü prabhuþ 12,049.056c dakùiõàm a÷vamedhànte ka÷yapàyàdadat tataþ 12,049.057a kùatriyàõàü tu ÷eùàrthaü kareõoddi÷ya ka÷yapaþ 12,049.057c srukpragrahavatà ràja¤ ÷rãmàn vàkyam athàbravãt 12,049.058a gaccha pàraü samudrasya dakùiõasya mahàmune 12,049.058c na te madviùaye ràma vastavyam iha karhi cit 12,049.058d*0110_01 pçthivã dakùiõà dattà vàjimedhe mama tvayà 12,049.058d*0110_02 punar asyàþ pçthivyà hi dattvà dàtum anã÷varaþ 12,049.059a tataþ ÷årpàrakaü de÷aü sàgaras tasya nirmame 12,049.059c saütràsàj jàmadagnyasya so 'paràntaü mahãtalam 12,049.060a ka÷yapas tu mahàràja pratigçhya mahãm imàm 12,049.060c kçtvà bràhmaõasaüsthàü vai pravive÷a mahàvanam 12,049.061a tataþ ÷ådrà÷ ca vai÷yà÷ ca yathàsvairapracàriõaþ 12,049.061c avartanta dvijàgryàõàü dàreùu bharatarùabha 12,049.062a aràjake jãvaloke durbalà balavattaraiþ 12,049.062c bàdhyante na ca vitteùu prabhutvam iha kasya cit 12,049.062d*0111_01 bràhmaõà madyapàþ ke cin mårkhàþ paõóitamàninaþ 12,049.062d*0111_02 bràhmaõàþ kùatriyà vai÷yàþ ÷ådrà÷ cotpathagàminaþ 12,049.062d*0111_03 parasparaü samà÷ritya ghàtayanty apathi sthitàþ 12,049.062d*0111_04 svadharmaü bràhmaõàs tyaktvà pàùaõóàü÷ ca samà÷ritàþ 12,049.062d*0111_05 caurikànçtamàyà÷ ca sarve caiva prakurvate 12,049.062d*0111_06 svadharmasthàn dvijàn hatvà tathà÷ramanivàsinaþ 12,049.062d*0111_07 vai÷yàþ satpathasaüsthà÷ ca ÷ådrà ye caiva dhàrmikàþ 12,049.062d*0111_08 tàn sarvàn ghàtayanti sma duràcàràþ sunirbhayàþ 12,049.062d*0111_09 yaj¤àdhyayana÷ãlàü÷ ca à÷ramasthàüs tapasvinaþ 12,049.062d*0111_10 gopàlavçddhanàrãõàü nà÷aü kurvanti càpare 12,049.062d*0111_11 ànvãkùakã trayã vàrtà na ca nãtiþ pravartate 12,049.062d*0111_12 vràtyatàü samanupràptà bahavo hi dvijàtayaþ 12,049.062d*0111_13 adharottaràpacàreõa mlecchabhåtà÷ ca sarva÷aþ 12,049.063a tataþ kàlena pçthivã pravive÷a rasàtalam 12,049.063a*0112_01 **** **** pãóyamànà duràtmabhiþ 12,049.063a*0112_02 viparyayeõa tenà÷u 12,049.063c arakùyamàõà vidhivat kùatriyair dharmarakùibhiþ 12,049.063d*0113_01 tàü dçùñvà dravatãü tatra saübhràntaþ sa mahàmanàþ 12,049.064a åruõà dhàrayàm àsa ka÷yapaþ pçthivãü tataþ 12,049.064c nimajjantãü tadà ràjaüs tenorvãti mahã smçtà 12,049.065a rakùiõa÷ ca samuddi÷ya pràyàcat pçthivã tadà 12,049.065c prasàdya ka÷yapaü devã kùatriyàn bàhu÷àlinaþ 12,049.066a santi brahman mayà guptà nçùu kùatriyapuügavàþ 12,049.066c haihayànàü kule jàtàs te saürakùantu màü mune 12,049.067a asti pauravadàyàdo vióårathasutaþ prabho 12,049.067c çkùaiþ saüvardhito vipra çkùavaty eva parvate 12,049.068a tathànukampamànena yajvanàthàmitaujasà 12,049.068c parà÷areõa dàyàdaþ saudàsasyàbhirakùitaþ 12,049.069a sarvakarmàõi kurute tasyarùeþ ÷ådravad dhi saþ 12,049.069c sarvakarmety abhikhyàtaþ sa màü rakùatu pàrthivaþ 12,049.070a ÷ibeþ putro mahàtejà gopatir nàma nàmataþ 12,049.070c vane saürakùito gobhiþ so 'bhirakùatu màü mune 12,049.071a pratardanasya putras tu vatso nàma mahàya÷àþ 12,049.071c vatsaiþ saüvardhito goùñhe sa màü rakùatu pàrthivaþ 12,049.072a dadhivàhanapautras tu putro divirathasya ha 12,049.072c aïgaþ sa gautamenàpi gaïgàkåle 'bhirakùitaþ 12,049.073a bçhadratho mahàbàhur bhuvi bhåtipuraskçtaþ 12,049.073c golàïgålair mahàbhàgo gçdhrakåñe 'bhirakùitaþ 12,049.074a maruttasyànvavàye tu kùatriyàs turvasos trayaþ 12,049.074c marutpatisamà vãrye samudreõàbhirakùitàþ 12,049.075a ete kùatriyadàyàdàs tatra tatra pari÷rutàþ 12,049.075b*0114_01 vyokàrahemakàràdijàtiü nityam apà÷ritàþ 12,049.075c samyaï màm abhirakùantu tataþ sthàsyàmi ni÷calà 12,049.076a eteùàü pitara÷ caiva tathaiva ca pitàmahàþ 12,049.076c madarthaü nihatà yuddhe ràmeõàkliùñakarmaõà 12,049.077a teùàm apaciti÷ caiva mayà kàryà na saü÷ayaþ 12,049.077c na hy ahaü kàmaye nityam avikràntena rakùaõam 12,049.077d*0115_01 vartamànena varteyaü tat kùipraü saüvidhãyatàm 12,049.078a tataþ pçthivyà nirdiùñàüs tàn samànãya ka÷yapaþ 12,049.078c abhyaùi¤can mahãpàlàn kùatriyàn vãryasaümatàn 12,049.079a teùàü putrà÷ ca pautrà÷ ca yeùàü vaü÷àþ pratiùñhitàþ 12,049.079c evam etat purà vçttaü yan màü pçcchasi pàõóava 12,049.080 vai÷aüpàyana uvàca 12,049.080a evaü bruvann eva yadupravãro; yudhiùñhiraü dharmabhçtàü variùñham 12,049.080c rathena tenà÷u yayau yathàrko; vi÷an prabhàbhir bhagavàüs trilokam 12,050.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,050.001a tato ràmasya tat karma ÷rutvà ràjà yudhiùñhiraþ 12,050.001c vismayaü paramaü gatvà pratyuvàca janàrdanam 12,050.002a aho ràmasya vàrùõeya ÷akrasyeva mahàtmanaþ 12,050.002c vikramo yena vasudhà krodhàn niþkùatriyà kçtà 12,050.003a gobhiþ samudreõa tathà golàïgålarkùavànaraiþ 12,050.003c guptà ràmabhayodvignàþ kùatriyàõàü kulodvahàþ 12,050.004a aho dhanyo hi loko 'yaü sabhàgyà÷ ca narà bhuvi 12,050.004c yatra karmedç÷aü dharmyaü dvijena kçtam acyuta 12,050.005a tathà yàntau tadà tàta tàv acyutayudhiùñhirau 12,050.005c jagmatur yatra gàïgeyaþ ÷aratalpagataþ prabhuþ 12,050.006a tatas te dadç÷ur bhãùmaü ÷araprastara÷àyinam 12,050.006c svara÷mijàlasaüvãtaü sàyaüsåryam ivànalam 12,050.007a upàsyamànaü munibhir devair iva ÷atakratum 12,050.007c de÷e paramadharmiùñhe nadãmoghavatãm anu 12,050.008a dåràd eva tam àlokya kçùõo ràjà ca dharmaràñ 12,050.008c catvàraþ pàõóavà÷ caiva te ca ÷àradvatàdayaþ 12,050.009a avaskandyàtha vàhebhyaþ saüyamya pracalaü manaþ 12,050.009c ekãkçtyendriyagràmam upatasthur mahàmunãn 12,050.010a abhivàdya ca govindaþ sàtyakis te ca kauravàþ 12,050.010c vyàsàdãüs tàn çùãn pa÷càd gàïgeyam upatasthire 12,050.011a tapovçddhiü tataþ pçùñvà gàïgeyaü yadukauravàþ 12,050.011c parivàrya tataþ sarve niùeduþ puruùarùabhàþ 12,050.012a tato ni÷amya gàïgeyaü ÷àmyamànam ivànalam 12,050.012c kiü cid dãnamanà bhãùmam iti hovàca ke÷avaþ 12,050.013a kaccij j¤ànàni te ràjan prasannàni yathà purà 12,050.013c kaccid avyàkulà caiva buddhis te vadatàü vara 12,050.014a ÷aràbhighàtaduþkhàt te kaccid gàtraü na dåyate 12,050.014c mànasàd api duþkhàd dhi ÷àrãraü balavattaram 12,050.015a varadànàt pituþ kàmaü chandamçtyur asi prabho 12,050.015c ÷aütanor dharma÷ãlasya na tv etac chamakàraõam 12,050.016a susåkùmo 'pãha dehe vai ÷alyo janayate rujam 12,050.016c kiü punaþ ÷arasaüghàtai÷ citasya tava bhàrata 12,050.017a kàmaü naitat tavàkhyeyaü pràõinàü prabhavàpyayau 12,050.017c bhavàn hy upadi÷ec chreyo devànàm api bhàrata 12,050.018a yad dhi bhåtaü bhaviùyac ca bhavac ca puruùarùabha 12,050.018c sarvaü taj j¤ànavçddhasya tava pàõàv ivàhitam 12,050.019a saüsàra÷ caiva bhåtànàü dharmasya ca phalodayaþ 12,050.019c viditas te mahàpràj¤a tvaü hi brahmamayo nidhiþ 12,050.020a tvàü hi ràjye sthitaü sphãte samagràïgam arogiõam 12,050.020c strãsahasraiþ parivçtaü pa÷yàmãhordhvaretasam 12,050.021a çte ÷àütanavàd bhãùmàt triùu lokeùu pàrthiva 12,050.021c satyasaüdhàn mahàvãryàc chåràd dharmaikatatparàt 12,050.022a mçtyum àvàrya tarasà ÷araprastara÷àyinaþ 12,050.022c nisargaprabhavaü kiü cin na ca tàtànu÷u÷ruma 12,050.023a satye tapasi dàne ca yaj¤àdhikaraõe tathà 12,050.023c dhanurvede ca vede ca nityaü caivànvavekùaõe 12,050.024a anç÷aüsaü ÷uciü dàntaü sarvabhåtahite ratam 12,050.024c mahàrathaü tvatsadç÷aü na kaü cid anu÷u÷ruma 12,050.025a tvaü hi devàn sagandharvàn sasuràsuraràkùasàn 12,050.025c ÷akta ekarathenaiva vijetuü nàtra saü÷ayaþ 12,050.026a tvaü hi bhãùma mahàbàho vasånàü vàsavopamaþ 12,050.026c nityaü vipraiþ samàkhyàto navamo 'navamo guõaiþ 12,050.027a ahaü hi tvàbhijànàmi yas tvaü puruùasattama 12,050.027c trida÷eùv api vikhyàtaþ sva÷aktyà sumahàbalaþ 12,050.028a manuùyeùu manuùyendra na dçùño na ca me ÷rutaþ 12,050.028c bhavato yo guõais tulyaþ pçthivyàü puruùaþ kva cit 12,050.029a tvaü hi sarvair guõai ràjan devàn apy atiricyase 12,050.029c tapasà hi bhavठ÷aktaþ sraùñuü lokàü÷ caràcaràn 12,050.029d*0116_01 kiü puna÷ càtmano lokàn uttamàn uttamair guõaiþ 12,050.030a tad asya tapyamànasya j¤àtãnàü saükùayeõa vai 12,050.030c jyeùñhasya pàõóuputrasya ÷okaü bhãùma vyapànuda 12,050.031a ye hi dharmàþ samàkhyàtà÷ càturvarõyasya bhàrata 12,050.031c càturà÷ramyasaüsçùñàs te sarve viditàs tava 12,050.032a càturvedye ca ye proktà÷ càturhotre ca bhàrata 12,050.032c sàükhye yoge ca niyatà ye ca dharmàþ sanàtanàþ 12,050.033a càturvarõyena ya÷ caiko dharmo na sma virudhyate 12,050.033c sevyamànaþ sa caivàdyo gàïgeya viditas tava 12,050.033d*0117_01 pratilomaprasåtànàü mlecchànàü caiva yaþ smçtaþ 12,050.033d*0117_02 de÷ajàtikulànàü ca jànãùe dharmalakùaõam 12,050.033d*0117_03 vedokto ya÷ ca ÷iùñoktaþ sa caiva viditas tava 12,050.033d*0118_01 pravçtta÷ ca nivçtta÷ ca sa càpi viditas tava 12,050.034a itihàsapuràõaü ca kàrtsnyena viditaü tava 12,050.034c dharma÷àstraü ca sakalaü nityaü manasi te sthitam 12,050.035a ye ca ke cana loke 'sminn arthàþ saü÷ayakàrakàþ 12,050.035c teùàü chettà nàsti loke tvad anyaþ puruùarùabha 12,050.036a sa pàõóaveyasya manaþsamutthitaü; narendra ÷okaü vyapakarùa medhayà 12,050.036c bhavadvidhà hy uttamabuddhivistarà; vimuhyamànasya janasya ÷àntaye 12,051.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,051.001a ÷rutvà tu vacanaü bhãùmo vàsudevasya dhãmataþ 12,051.001c kiü cid unnàmya vadanaü prà¤jalir vàkyam abravãt 12,051.002a namas te bhagavan viùõo lokànàü nidhanodbhava 12,051.002c tvaü hi kartà hçùãke÷a saühartà càparàjitaþ 12,051.003a vi÷vakarman namas te 'stu vi÷vàtman vi÷vasaübhava 12,051.003c apavargo 'si bhåtànàü pa¤cànàü parataþ sthitaþ 12,051.004a namas te triùu lokeùu namas te paratas triùu 12,051.004c yoge÷vara namas te 'stu tvaü hi sarvaparàyaõam 12,051.005a matsaü÷ritaü yad àttha tvaü vacaþ puruùasattama 12,051.005c tena pa÷yàmi te divyàn bhàvàn hi triùu vartmasu 12,051.006a tac ca pa÷yàmi tattvena yat te råpaü sanàtanam 12,051.006c sapta màrgà niruddhàs te vàyor amitatejasaþ 12,051.007a divaü te ÷irasà vyàptaü padbhyàü devã vasuüdharà 12,051.007c di÷o bhujau ravi÷ cakùur vãrye ÷akraþ pratiùñhitaþ 12,051.008a atasãpuùpasaükà÷aü pãtavàsasam acyutam 12,051.008c vapur hy anumimãmas te meghasyeva savidyutaþ 12,051.009a tvatprapannàya bhaktàya gatim iùñàü jigãùave 12,051.009c yac chreyaþ puõóarãkàkùa tad dhyàyasva surottama 12,051.010 vàsudeva uvàca 12,051.010a yataþ khalu parà bhaktir mayi te puruùarùabha 12,051.010c tato vapur mayà divyaü tava ràjan pradar÷itam 12,051.011a na hy abhaktàya ràjendra bhaktàyànçjave na ca 12,051.011c dar÷ayàmy aham àtmànaü na càdàntàya bhàrata 12,051.012a bhavàüs tu mama bhakta÷ ca nityaü càrjavam àsthitaþ 12,051.012c dame tapasi satye ca dàne ca nirataþ ÷uciþ 12,051.013a arhas tvaü bhãùma màü draùñuü tapasà svena pàrthiva 12,051.013c tava hy upasthità lokà yebhyo nàvartate punaþ 12,051.014a pa¤cà÷ataü ùañ ca kurupravãra; ÷eùaü dinànàü tava jãvitasya 12,051.014c tataþ ÷ubhaiþ karmaphalodayais tvaü; sameùyase bhãùma vimucya deham 12,051.015a ete hi devà vasavo vimànàny; àsthàya sarve jvalitàgnikalpàþ 12,051.015c antarhitàs tvàü pratipàlayanti; kàùñhàü prapadyantam udak pataügam 12,051.016a vyàvçttamàtre bhagavaty udãcãü; sårye di÷aü kàlava÷àt prapanne 12,051.016c gantàsi lokàn puruùapravãra; nàvartate yàn upalabhya vidvàn 12,051.017a amuü ca lokaü tvayi bhãùma yàte; j¤ànàni naïkùyanty akhilena vãra 12,051.017c ataþ sma sarve tvayi saünikarùaü; samàgatà dharmavivecanàya 12,051.018a tajj¤àti÷okopahata÷rutàya; satyàbhisaüdhàya yudhiùñhiràya 12,051.018c prabråhi dharmàrthasamàdhiyuktam; arthyaü vaco 'syàpanudàsya ÷okam 12,052.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,052.001a tataþ kçùõasya tad vàkyaü dharmàrthasahitaü hitam 12,052.001c ÷rutvà ÷àütanavo bhãùmaþ pratyuvàca kçtà¤jaliþ 12,052.002a lokanàtha mahàbàho ÷iva nàràyaõàcyuta 12,052.002c tava vàkyam abhi÷rutya harùeõàsmi pariplutaþ 12,052.003a kiü càham abhidhàsyàmi vàkpate tava saünidhau 12,052.003c yadà vàcogataü sarvaü tava vàci samàhitam 12,052.004a yad dhi kiü cit kçtaü loke kartavyaü kriyate ca yat 12,052.004c tvattas tan niþsçtaü deva lokà buddhimayà hi te 12,052.005a kathayed devalokaü yo devaràjasamãpataþ 12,052.005c dharmakàmàrtha÷àstràõàü so 'rthàn bråyàt tavàgrataþ 12,052.006a ÷aràbhighàtàd vyathitaü mano me madhusådana 12,052.006c gàtràõi càvasãdanti na ca buddhiþ prasãdati 12,052.007a na ca me pratibhà kà cid asti kiü cit prabhàùitum 12,052.007c pãóyamànasya govinda viùànalasamaiþ ÷araiþ 12,052.008a balaü medhàþ prajarati pràõàþ saütvarayanti ca 12,052.008c marmàõi paritapyante bhràntaü cetas tathaiva ca 12,052.009a daurbalyàt sajjate vàï me sa kathaü vaktum utsahe 12,052.009c sàdhu me tvaü prasãdasva dà÷àrhakulanandana 12,052.010a tat kùamasva mahàbàho na bråyàü kiü cid acyuta 12,052.010c tvatsaünidhau ca sãdeta vàcaspatir api bruvan 12,052.011a na di÷aþ saüprajànàmi nàkà÷aü na ca medinãm 12,052.011c kevalaü tava vãryeõa tiùñhàmi madhusådana 12,052.012a svayam eva prabho tasmàd dharmaràjasya yad dhitam 12,052.012c tad bravãhy à÷u sarveùàm àgamànàü tvam àgamaþ 12,052.013a kathaü tvayi sthite loke ÷à÷vate lokakartari 12,052.013c prabråyàn madvidhaþ ka÷ cid gurau ÷iùya iva sthite 12,052.014 vàsudeva uvàca 12,052.014a upapannam idaü vàkyaü kauravàõàü dhuraüdhare 12,052.014c mahàvãrye mahàsattve sthite sarvàrthadar÷ini 12,052.015a yac ca màm àttha gàïgeya bàõaghàtarujaü prati 12,052.015c gçhàõàtra varaü bhãùma matprasàdakçtaü vibho 12,052.016a na te glànir na te mårchà na dàho na ca te rujà 12,052.016c prabhaviùyanti gàïgeya kùutpipàse na càpy uta 12,052.017a j¤ànàni ca samagràõi pratibhàsyanti te 'nagha 12,052.017c na ca te kva cid àsaktir buddheþ pràdurbhaviùyati 12,052.018a sattvasthaü ca mano nityaü tava bhãùma bhaviùyati 12,052.018c rajas tamobhyàü rahitaü ghanair mukta ivoóuràñ 12,052.019a yad yac ca dharmasaüyuktam arthayuktam athàpi và 12,052.019c cintayiùyasi tatràgryà buddhis tava bhaviùyati 12,052.020a imaü ca ràja÷àrdåla bhåtagràmaü caturvidham 12,052.020c cakùur divyaü samà÷ritya drakùyasy amitavikrama 12,052.021a caturvidhaü prajàjàlaü saüyukto j¤ànacakùuùà 12,052.021c bhãùma drakùyasi tattvena jale mãna ivàmale 12,052.022 vai÷aüpàyana uvàca 12,052.022a tatas te vyàsasahitàþ sarva eva maharùayaþ 12,052.022c çgyajuþsàmasaüyuktair vacobhiþ kçùõam arcayan 12,052.023a tataþ sarvàrtavaü divyaü puùpavarùaü nabhastalàt 12,052.023c papàta yatra vàrùõeyaþ sagàïgeyaþ sapàõóavaþ 12,052.024a vàditràõi ca divyàni jagu÷ càpsarasàü gaõàþ 12,052.024c na càhitam aniùñaü và kiü cit tatra vyadç÷yata 12,052.025a vavau ÷ivaþ sukho vàyuþ sarvagandhavahaþ ÷uciþ 12,052.025c ÷àntàyàü di÷i ÷àntà÷ ca pràvadan mçgapakùiõaþ 12,052.026a tato muhårtàd bhagavàn sahasràü÷ur divàkaraþ 12,052.026c dahan vanam ivaikànte pratãcyàü pratyadç÷yata 12,052.027a tato maharùayaþ sarve samutthàya janàrdanam 12,052.027c bhãùmam àmantrayàü cakrå ràjànaü ca yudhiùñhiram 12,052.028a tataþ praõàmam akarot ke÷avaþ pàõóavas tathà 12,052.028c sàtyakiþ saüjaya÷ caiva sa ca ÷àradvataþ kçpaþ 12,052.029a tatas te dharmaniratàþ samyak tair abhipåjitàþ 12,052.029c ÷vaþ sameùyàma ity uktvà yatheùñaü tvarità yayuþ 12,052.030a tathaivàmantrya gàïgeyaü ke÷avas te ca pàõóavàþ 12,052.030c pradakùiõam upàvçtya rathàn àruruhuþ ÷ubhàn 12,052.031a tato rathaiþ kà¤canadantakåbarair; mahãdharàbhaiþ samadai÷ ca dantibhiþ 12,052.031c hayaiþ suparõair iva cà÷ugàmibhiþ; padàtibhi÷ càtta÷aràsanàdibhiþ 12,052.032a yayau rathànàü purato hi sà camås; tathaiva pa÷càd atimàtrasàriõã 12,052.032c pura÷ ca pa÷càc ca yathà mahànadã; purarkùavantaü girim etya narmadà 12,052.033a tataþ purastàd bhagavàn ni÷àkaraþ; samutthitas tàm abhiharùayaü÷ camåm 12,052.033c divàkaràpãtarasàs tathauùadhãþ; punaþ svakenaiva guõena yojayan 12,052.034a tataþ puraü surapurasaünibhadyuti; pravi÷ya te yaduvçùapàõóavàs tadà 12,052.034c yathocitàn bhavanavaràn samàvi÷a¤; ÷ramànvità mçgapatayo guhà iva 12,053.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,053.001a tataþ pravi÷ya bhavanaü prasupto madhusådanaþ 12,053.001c yàmamàtràva÷eùàyàü yàminyàü pratyabudhyata 12,053.002a sa dhyànapatham à÷ritya sarvaj¤ànàni màdhavaþ 12,053.002c avalokya tataþ pa÷càd dadhyau brahma sanàtanam 12,053.003a tataþ ÷rutipuràõaj¤àþ ÷ikùità raktakaõñhinaþ 12,053.003c astuvan vi÷vakarmàõaü vàsudevaü prajàpatim 12,053.004a pañhanti pàõisvanikàs tathà gàyanti gàyanàþ 12,053.004c ÷aïkhànakamçdaïgàü÷ ca pravàdyanta sahasra÷aþ 12,053.005a vãõàpaõavaveõånàü svana÷ càtimanoramaþ 12,053.005c prahàsa iva vistãrõaþ ÷u÷ruve tasya ve÷manaþ 12,053.006a tathà yudhiùñhirasyàpi ràj¤o maïgalasaühitàþ 12,053.006c uccerur madhurà vàco gãtavàditrasaühitàþ 12,053.007a tata utthàya dà÷àrhaþ snàtaþ prà¤jalir acyutaþ 12,053.007c japtvà guhyaü mahàbàhur agnãn à÷ritya tasthivàn 12,053.008a tataþ sahasraü vipràõàü caturvedavidàü tathà 12,053.008c gavàü sahasreõaikaikaü vàcayàm àsa màdhavaþ 12,053.009a maïgalàlambhanaü kçtvà àtmànam avalokya ca 12,053.009c àdar÷e vimale kçùõas tataþ sàtyakim abravãt 12,053.010a gaccha ÷aineya jànãhi gatvà ràjanive÷anam 12,053.010c api sajjo mahàtejà bhãùmaü draùñuü yuthiùñhiraþ 12,053.011a tataþ kçùõasya vacanàt sàtyakis tvarito yayau 12,053.011c upagamya ca ràjànaü yudhiùñhiram uvàca ha 12,053.012a yukto rathavaro ràjan vàsudevasya dhãmataþ 12,053.012c samãpam àpageyasya prayàsyati janàrdanaþ 12,053.013a bhavatpratãkùaþ kçùõo 'sau dharmaràja mahàdyute 12,053.013c yad atrànantaraü kçtyaü tad bhavàn kartum arhati 12,053.013d*0119_01 evam uktaþ pratyuvàca dharmaràjo yudhiùñhiraþ 12,053.014 yudhiùñhira uvàca 12,053.014a yujyatàü me rathavaraþ phalgunàpratimadyute 12,053.014c na sainikai÷ ca yàtavyaü yàsyàmo vayam eva hi 12,053.015a na ca pãóayitavyo me bhãùmo dharmabhçtàü varaþ 12,053.015c ataþ puraþsarà÷ càpi nivartantu dhanaüjaya 12,053.016a adyaprabhçti gàïgeyaþ paraü guhyaü pravakùyati 12,053.016c tato necchàmi kaunteya pçthagjanasamàgamam 12,053.017 vai÷aüpàyana uvàca 12,053.017a tad vàkyam àkarõya tathà kuntãputro dhanaüjayaþ 12,053.017c yuktaü rathavaraü tasmà àcacakùe nararùabha 12,053.018a tato yudhiùñhiro ràjà yamau bhãmàrjunàv api 12,053.018c bhåtànãva samastàni yayuþ kçùõanive÷anam 12,053.019a àgacchatsv atha kçùõo 'pi pàõóaveùu mahàtmasu 12,053.019c ÷aineyasahito dhãmàn ratham evànvapadyata 12,053.020a rathasthàþ saüvidaü kçtvà sukhàü pçùñvà ca ÷arvarãm 12,053.020c meghaghoùai rathavaraiþ prayayus te mahàrathàþ 12,053.021a meghapuùpaü balàhaü ca sainyaü sugrãvam eva ca 12,053.021c dàruka÷ codayàm àsa vàsudevasya vàjinaþ 12,053.022a te hayà vàsudevasya dàrukeõa pracoditàþ 12,053.022c gàü khuràgrais tathà ràjaül likhantaþ prayayus tadà 12,053.023a te grasanta ivàkà÷aü vegavanto mahàbalàþ 12,053.023c kùetraü dharmasya kçtsnasya kurukùetram avàtaran 12,053.024a tato yayur yatra bhãùmaþ ÷aratalpagataþ prabhuþ 12,053.024c àste brahmarùibhiþ sàrdhaü brahmà devagaõair yathà 12,053.025a tato 'vatãrya govindo rathàt sa ca yudhiùñhiraþ 12,053.025c bhãmo gàõóãvadhanvà ca yamau sàtyakir eva ca 12,053.025e çùãn abhyarcayàm àsuþ karàn udyamya dakùiõàn 12,053.026a sa taiþ parivçto ràjà nakùatrair iva candramàþ 12,053.026c abhyàjagàma gàïgeyaü brahmàõam iva vàsavaþ 12,053.027a ÷aratalpe ÷ayànaü tam àdityaü patitaü yathà 12,053.027c dadar÷a sa mahàbàhur bhayàd àgatasàdhvasaþ 12,054.001 janamejaya uvàca 12,054.001a dharmàtmani mahàsattve satyasaüdhe jitàtmani 12,054.001c devavrate mahàbhàge ÷aratalpagate 'cyute 12,054.002a ÷ayàne vãra÷ayane bhãùme ÷aütanunandane 12,054.002c gàïgeye puruùavyàghre pàõóavaiþ paryupasthite 12,054.003a kàþ kathàþ samavartanta tasmin vãrasamàgame 12,054.003c hateùu sarvasainyeùu tan me ÷aüsa mahàmune 12,054.004 vai÷aüpàyana uvàca 12,054.004a ÷aratalpagate bhãùme kauravàõàü dhuraüdhare 12,054.004c àjagmur çùayaþ siddhà nàradapramukhà nçpa 12,054.005a hata÷iùñà÷ ca ràjàno yudhiùñhirapurogamàþ 12,054.005c dhçtaràùñra÷ ca kçùõa÷ ca bhãmàrjunayamàs tathà 12,054.006a te 'bhigamya mahàtmàno bharatànàü pitàmaham 12,054.006c anva÷ocanta gàïgeyam àdityaü patitaü yathà 12,054.007a muhårtam iva ca dhyàtvà nàrado devadar÷anaþ 12,054.007c uvàca pàõóavàn sarvàn hata÷iùñàü÷ ca pàrthivàn 12,054.008a pràptakàlaü ca àcakùe bhãùmo 'yam anuyujyatàm 12,054.008c astam eti hi gàïgeyo bhànumàn iva bhàrata 12,054.009a ayaü pràõàn utsisçkùus taü sarve 'bhyetya pçcchata 12,054.009c kçtsnàn hi vividhàn dharmàü÷ càturvarõyasya vetty ayam 12,054.010a eùa vçddhaþ purà lokàn saüpràpnoti tanutyajàm 12,054.010c taü ÷ãghram anuyu¤jadhvaü saü÷ayàn manasi sthitàn 12,054.011a evam uktà nàradena bhãùmam ãyur naràdhipàþ 12,054.011c praùñuü cà÷aknuvantas te vãkùàü cakruþ parasparam 12,054.012a athovàca hçùãke÷aü pàõóuputro yudhiùñhiraþ 12,054.012c nànyas tvad devakãputra ÷aktaþ praùñuü pitàmaham 12,054.013a pravyàhàraya durdharùa tvam agre madhusådana 12,054.013c tvaü hi nas tàta sarveùàü sarvadharmavid uttamaþ 12,054.014a evam uktaþ pàõóavena bhagavàn ke÷avas tadà 12,054.014c abhigamya duràdharùaü pravyàhàrayad acyutaþ 12,054.015 vàsudeva uvàca 12,054.015a kaccit sukhena rajanã vyuùñà te ràjasattama 12,054.015c vispaùñalakùaõà buddhiþ kaccic copasthità tava 12,054.016a kaccij j¤ànàni sarvàõi pratibhànti ca te 'nagha 12,054.016c na glàyate ca hçdayaü na ca te vyàkulaü manaþ 12,054.017 bhãùma uvàca 12,054.017a dàho mohaþ ÷rama÷ caiva klamo glànis tathà rujà 12,054.017c tava prasàdàd govinda sadyo vyapagatànagha 12,054.018a yac ca bhåtaü bhaviùyac ca bhavac ca paramadyute 12,054.018c tat sarvam anupa÷yàmi pàõau phalam ivàhitam 12,054.019a vedoktà÷ caiva ye dharmà vedàntanihità÷ ca ye 12,054.019c tàn sarvàn saüprapa÷yàmi varadànàt tavàcyuta 12,054.020a ÷iùñai÷ ca dharmo yaþ proktaþ sa ca me hçdi vartate 12,054.020c de÷ajàtikulànàü ca dharmaj¤o 'smi janàrdana 12,054.021a caturùv à÷ramadharmeùu yo 'rthaþ sa ca hçdi sthitaþ 12,054.021c ràjadharmàü÷ ca sakalàn avagacchàmi ke÷ava 12,054.021d*0120_01 sarvadharmeùu yo hy arthaþ sa ca me hçdi saüsthitaþ 12,054.022a yatra yatra ca vaktavyaü tad vakùyàmi janàrdana 12,054.022c tava prasàdàd dhi ÷ubhà mano me buddhir àvi÷at 12,054.023a yuveva càsmi saüvçttas tvadanudhyànabçühitaþ 12,054.023c vaktuü ÷reyaþ samartho 'smi tvatprasàdàj janàrdana 12,054.024a svayaü kimarthaü tu bhavठ÷reyo na pràha pàõóavam 12,054.024c kiü te vivakùitaü càtra tad à÷u vada màdhava 12,054.025 vàsudeva uvàca 12,054.025a ya÷asaþ ÷reyasa÷ caiva målaü màü viddhi kaurava 12,054.025c mattaþ sarve 'bhinirvçttà bhàvàþ sadasadàtmakàþ 12,054.026a ÷ãtàü÷u÷ candra ity ukte ko loke vismayiùyati 12,054.026c tathaiva ya÷asà pårõe mayi ko vismayiùyati 12,054.027a àdheyaü tu mayà bhåyo ya÷as tava mahàdyute 12,054.027c tato me vipulà buddhis tvayi bhãùma samàhità 12,054.028a yàvad dhi pçthivãpàla pçthivã sthàsyate dhruvà 12,054.028c tàvat tavàkùayà kãrtir lokàn anu cariùyati 12,054.029a yac ca tvaü vakùyase bhãùma pàõóavàyànupçcchate 12,054.029c vedapravàdà iva te sthàsyanti vasudhàtale 12,054.030a ya÷ caitena pramàõena yokùyaty àtmànam àtmanà 12,054.030c sa phalaü sarvapuõyànàü pretya cànubhaviùyati 12,054.031a etasmàt kàraõàd bhãùma matir divyà mayà hi te 12,054.031c dattà ya÷o vipratheta kathaü bhåyas taveti ha 12,054.032a yàvad dhi prathate loke puruùasya ya÷o bhuvi 12,054.032c tàvat tasyàkùayaü sthànaü bhavatãti vini÷citam 12,054.033a ràjàno hata÷iùñàs tvàü ràjann abhita àsate 12,054.033c dharmàn anuyuyukùantas tebhyaþ prabråhi bhàrata 12,054.034a bhavàn hi vayasà vçddhaþ ÷rutàcàrasamanvitaþ 12,054.034c ku÷alo ràjadharmàõàü pårveùàm aparà÷ ca ye 12,054.035a janmaprabhçti te ka÷ cid vçjinaü na dadar÷a ha 12,054.035c j¤àtàram anudharmàõàü tvàü viduþ sarvapàrthivàþ 12,054.036a tebhyaþ piteva putrebhyo ràjan bråhi paraü nayam 12,054.036c çùaya÷ ca hi devà÷ ca tvayà nityam upàsitàþ 12,054.037a tasmàd vaktavyam eveha tvayà pa÷yàmy a÷eùataþ 12,054.037c dharmठ÷u÷råùamàõebhyaþ pçùñena ca satà punaþ 12,054.038a vaktavyaü viduùà ceti dharmam àhur manãùiõaþ 12,054.038c apratibruvataþ kaùño doùo hi bhavati prabho 12,054.039a tasmàt putrai÷ ca pautrai÷ ca dharmàn pçùñaþ sanàtanàn 12,054.039c vidvठjij¤àsamànais tvaü prabråhi bharatarùabha 12,055.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,055.001a athàbravãn mahàtejà vàkyaü kauravanandanaþ 12,055.001c hanta dharmàn pravakùyàmi dçóhe vàïmanasã mama 12,055.001e tava prasàdàd govinda bhåtàtmà hy asi ÷à÷vataþ 12,055.002a yudhiùñhiras tu màü ràjà dharmàn samanupçcchatu 12,055.002c evaü prãto bhaviùyàmi dharmàn vakùyàmi cànagha 12,055.003a yasmin ràjarùabhe jàte dharmàtmani mahàtmani 12,055.003c ahçùyann çùayaþ sarve sa màü pçcchatu pàõóavaþ 12,055.004a sarveùàü dãptaya÷asàü kuråõàü dharmacàriõàm 12,055.004c yasya nàsti samaþ ka÷ cit sa màü pçcchatu pàõóavaþ 12,055.005a dhçtir damo brahmacaryaü kùamà dharma÷ ca nityadà 12,055.005c yasminn oja÷ ca teja÷ ca sa màü pçcchatu pàõóavaþ 12,055.006a satyaü dànaü tapaþ ÷aucaü ÷àntir dàkùyam asaübhramaþ 12,055.006c yasminn etàni sarvàõi sa màü pçcchatu pàõóavaþ 12,055.007a yo na kàmàn na saürambhàn na bhayàn nàrthakàraõàt 12,055.007c kuryàd adharmaü dharmàtmà sa màü pçcchatu pàõóavaþ 12,055.008a saübandhino 'tithãn bhçtyàn saü÷ritopà÷ritàü÷ ca yaþ 12,055.008c saümànayati satkçtya sa màü pçcchatu pàõóavaþ 12,055.009a satyanityaþ kùamànityo j¤ànanityo 'tithipriyaþ 12,055.009c yo dadàti satàü nityaü sa màü pçcchatu pàõóavaþ 12,055.010a ijyàdhyayananitya÷ ca dharme ca nirataþ sadà 12,055.010c ÷àntaþ ÷rutarahasya÷ ca sa màü pçcchatu pàõóavaþ 12,055.011 vàsudeva uvàca 12,055.011a lajjayà parayopeto dharmàtmà sa yudhiùñhiraþ 12,055.011c abhi÷àpabhayàd bhãto bhavantaü nopasarpati 12,055.012a lokasya kadanaü kçtvà lokanàtho vi÷àü pate 12,055.012c abhi÷àpabhayàd bhãto bhavantaü nopasarpati 12,055.013a påjyàn mànyàü÷ ca bhaktàü÷ ca gurån saübandhibàndhavàn 12,055.013c arghyàrhàn iùubhir hatvà bhavantaü nopasarpati 12,055.014 bhãùma uvàca 12,055.014a bràhmaõànàü yathà dharmo dànam adhyayanaü tapaþ 12,055.014c kùatriyàõàü tathà kçùõa samare dehapàtanam 12,055.015a pitén pitàmahàn putràn gurån saübandhibàndhavàn 12,055.015c mithyàpravçttàn yaþ saükhye nihanyàd dharma eva saþ 12,055.016a samayatyàgino lubdhàn gurån api ca ke÷ava 12,055.016c nihanti samare pàpàn kùatriyo yaþ sa dharmavit 12,055.016d*0121_01 yo lobhàn na samãkùeta dharmasetuü sanàtanam 12,055.016d*0121_02 nihanti yas taü samare kùatriyo vai sa dharmavit 12,055.016d*0121_03 lohitodàü ke÷atçõàü gaja÷ailàü dhvajadrumàm 12,055.016d*0121_04 mahãü karoti yuddheùu kùatriyo yaþ sa dharmavit 12,055.017a àhåtena raõe nityaü yoddhavyaü kùatrabandhunà 12,055.017c dharmyaü svargyaü ca lokyaü ca yuddhaü hi manur abravãt 12,055.018 vai÷aüpàyana uvàca 12,055.018a evam uktas tu bhãùmeõa dharmaràjo yudhiùñhiraþ 12,055.018c vinãtavad upàgamya tasthau saüdar÷ane 'grataþ 12,055.019a athàsya pàdau jagràha bhãùma÷ càbhinananda tam 12,055.019c mårdhni cainam upàghràya niùãdety abravãt tadà 12,055.020a tam uvàcàtha gàïgeya çùabhaþ sarvadhanvinàm 12,055.020c pçccha màü tàta visrabdhaü mà bhais tvaü kurusattama 12,056.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,056.001a praõipatya hçùãke÷am abhivàdya pitàmaham 12,056.001c anumànya gurån sarvàn paryapçcchad yudhiùñhiraþ 12,056.002a ràjyaü vai paramo dharma iti dharmavido viduþ 12,056.002c mahàntam etaü bhàraü ca manye tad bråhi pàrthiva 12,056.003a ràjadharmàn vi÷eùeõa kathayasva pitàmaha 12,056.003c sarvasya jãvalokasya ràjadharmàþ paràyaõam 12,056.004a trivargo 'tra samàsakto ràjadharmeùu kaurava 12,056.004c mokùadharma÷ ca vispaùñaþ sakalo 'tra samàhitaþ 12,056.005a yathà hi ra÷mayo '÷vasya dviradasyàïku÷o yathà 12,056.005c narendradharmo lokasya tathà pragrahaõaü smçtam 12,056.006a atra vai saüpramåóhe tu dharme ràjarùisevite 12,056.006c lokasya saüsthà na bhavet sarvaü ca vyàkulaü bhavet 12,056.007a udayan hi yathà såryo nà÷ayaty àsuraü tamaþ 12,056.007c ràjadharmàs tathàlokyàm àkùipanty a÷ubhàü gatim 12,056.008a tad agre ràjadharmàõàm arthatattvaü pitàmaha 12,056.008c prabråhi bharata÷reùñha tvaü hi buddhimatàü varaþ 12,056.009a àgama÷ ca paras tvattaþ sarveùàü naþ paraütapa 12,056.009c bhavantaü hi paraü buddhau vàsudevo 'bhimanyate 12,056.010 bhãùma uvàca 12,056.010a namo dharmàya mahate namaþ kçùõàya vedhase 12,056.010c bràhmaõebhyo namaskçtya dharmàn vakùyàmi ÷à÷vatàn 12,056.011a ÷çõu kàrtsnyena mattas tvaü ràjadharmàn yudhiùñhira 12,056.011c nirucyamànàn niyato yac cànyad abhivà¤chasi 12,056.012a àdàv eva kuru÷reùñha ràj¤à ra¤janakàmyayà 12,056.012c devatànàü dvijànàü ca vartitavyaü yathàvidhi 12,056.013a daivatàny arcayitvà hi bràhmaõàü÷ ca kurådvaha 12,056.013c ànçõyaü yàti dharmasya lokena ca sa mànyate 12,056.014a utthàne ca sadà putra prayatethà yudhiùñhira 12,056.014c na hy utthànam çte daivaü ràj¤àm arthaprasiddhaye 12,056.015a sàdhàraõaü dvayaü hy etad daivam utthànam eva ca 12,056.015c pauruùaü hi paraü manye daivaü ni÷cityam ucyate 12,056.016a vipanne ca samàrambhe saütàpaü mà sma vai kçthàþ 12,056.016c ghañate vinayas tàta ràj¤àm eùa nayaþ paraþ 12,056.017a na hi satyàd çte kiü cid ràj¤àü vai siddhikàraõam 12,056.017c satye hi ràjà nirataþ pretya ceha ca nandati 12,056.018a çùãõàm api ràjendra satyam eva paraü dhanam 12,056.018c tathà ràj¤aþ paraü satyàn nànyad vi÷vàsakàraõam 12,056.019a guõavठ÷ãlavàn dànto mçdur dharmyo jitendriyaþ 12,056.019c sudar÷aþ sthålalakùya÷ ca na bhra÷yeta sadà ÷riyaþ 12,056.020a àrjavaü sarvakàryeùu ÷rayethàþ kurunandana 12,056.020b*0122_01 àrjavena samàyuktà modante çùayo divi 12,056.020c punar nayavicàreõa trayãsaüvaraõena ca 12,056.021a mçdur hi ràjà satataü laïghyo bhavati sarva÷aþ 12,056.021c tãkùõàc codvijate lokas tasmàd ubhayam àcara 12,056.022a adaõóyà÷ caiva te nityaü vipràþ syur dadatàü vara 12,056.022c bhåtam etat paraü loke bràhmaõà nàma bhàrata 12,056.023a manunà càpi ràjendra gãtau ÷lokau mahàtmanà 12,056.023c dharmeùu sveùu kauravya hçdi tau kartum arhasi 12,056.024a adbhyo 'gnir brahmataþ kùatram a÷mano loham utthitam 12,056.024c teùàü sarvatragaü tejaþ svàsu yoniùu ÷àmyati 12,056.025a ayo hanti yadà÷mànam agni÷ càpo 'bhipadyate 12,056.025c brahma ca kùatriyo dveùñi tadà sãdanti te trayaþ 12,056.026a etaj j¤àtvà mahàràja namasyà eva te dvijàþ 12,056.026c bhaumaü brahma dvija÷reùñhà dhàrayanti ÷amànvitàþ 12,056.027a evaü caiva naravyàghra lokatantravighàtakàþ 12,056.027c nigràhyà eva satataü bàhubhyàü ye syur ãdç÷àþ 12,056.028a ÷lokau co÷anasà gãtau purà tàta maharùiõà 12,056.028c tau nibodha mahàpràj¤a tvam ekàgramanà nçpa 12,056.029a udyamya ÷astram àyàntam api vedàntagaü raõe 12,056.029c nigçhõãyàt svadharmeõa dharmàpekùã nare÷varaþ 12,056.030a vina÷yamànaü dharmaü hi yo rakùati sa dharmavit 12,056.030c na tena bhråõahà sa syàn manyus taü manum çcchati 12,056.031a evaü caiva nara÷reùñha rakùyà eva dvijàtayaþ 12,056.031c svaparàddhàn api hi tàn viùayànte samutsçjet 12,056.032a abhi÷astam api hy eùàü kçpàyãta vi÷àü pate 12,056.032c brahmaghne gurutalpe ca bhråõahatye tathaiva ca 12,056.033a ràjadviùñe ca viprasya viùayànte visarjanam 12,056.033b*0123_01 vapanaü draviõàdànaü svapuryà÷ ca visarjanam 12,056.033c vidhãyate na ÷àrãraü bhayam eùàü kadà cana 12,056.034a dayità÷ ca naràs te syur nityaü puruùasattama 12,056.034c na ko÷aþ paramo hy anyo ràj¤àü puruùasaücayàt 12,056.035a durgeùu ca mahàràja ùañsu ye ÷àstrani÷citàþ 12,056.035c sarveùu teùu manyante naradurgaü sudustaram 12,056.036a tasmàn nityaü dayà kàryà càturvarõye vipa÷cità 12,056.036c dharmàtmà satyavàk caiva ràjà ra¤jayati prajàþ 12,056.037a na ca kùàntena te bhàvyaü nityaü puruùasattama 12,056.037c adharmyo hi mçdå ràjà kùamàvàn iva ku¤jaraþ 12,056.038a bàrhaspatye ca ÷àstre vai ÷lokà viniyatàþ purà 12,056.038c asminn arthe mahàràja tan me nigadataþ ÷çõu 12,056.039a kùamamàõaü nçpaü nityaü nãcaþ paribhavej janaþ 12,056.039c hastiyantà gajasyeva ÷ira evàrurukùati 12,056.040a tasmàn naiva mçdur nityaü tãkùõo vàpi bhaven nçpaþ 12,056.040c vasante 'rka iva ÷rãmàn na ÷ãto na ca gharmadaþ 12,056.041a pratyakùeõànumànena tathaupamyopade÷ataþ 12,056.041c parãkùyàs te mahàràja sve pare caiva sarvadà 12,056.042a vyasanàni ca sarvàõi tyajethà bhåridakùiõa 12,056.042c na caiva na prayu¤jãta saïgaü tu parivarjayet 12,056.043a nityaü hi vyasanã loke paribhåto bhavaty uta 12,056.043c udvejayati lokaü càpy atidveùã mahãpatiþ 12,056.044a bhavitavyaü sadà ràj¤à garbhiõãsahadharmiõà 12,056.044c kàraõaü ca mahàràja ÷çõu yenedam iùyate 12,056.045a yathà hi garbhiõã hitvà svaü priyaü manaso 'nugam 12,056.045c garbhasya hitam àdhatte tathà ràj¤àpy asaü÷ayam 12,056.046a vartitavyaü kuru÷reùñha nityaü dharmànuvartinà 12,056.046c svaü priyaü samabhityajya yad yal lokahitaü bhavet 12,056.047a na saütyàjyaü ca te dhairyaü kadà cid api pàõóava 12,056.047c dhãrasya spaùñadaõóasya na hy àj¤à pratihanyate 12,056.048a parihàsa÷ ca bhçtyais te na nityaü vadatàü vara 12,056.048c kartavyo ràja÷àrdåla doùam atra hi me ÷çõu 12,056.049a avamanyanti bhartàraü saüharùàd upajãvinaþ 12,056.049c sve sthàne na ca tiùñhanti laïghayanti hi tad vacaþ 12,056.050a preùyamàõà vikalpante guhyaü càpy anuyu¤jate 12,056.050c ayàcyaü caiva yàcante 'bhojyàny àhàrayanti ca 12,056.051a krudhyanti paridãpyanti bhåmim adhyàsate 'sya ca 12,056.051c utkocair va¤canàbhi÷ ca kàryàõy anuvihanti ca 12,056.052a jarjaraü càsya viùayaü kurvanti pratiråpakaiþ 12,056.052c strãr akùibhi÷ ca sajjante tulyaveùà bhavanti ca 12,056.053a vàtaü ca ùñhãvanaü caiva kurvate càsya saünidhau 12,056.053c nirlajjà nara÷àrdåla vyàharanti ca tadvacaþ 12,056.054a hayaü và dantinaü vàpi rathaü nçpatisaümatam 12,056.054c adhirohanty anàdçtya harùule pàrthive mçdau 12,056.055a idaü te duùkaraü ràjann idaü te durviceùñitam 12,056.055c ity evaü suhçdo nàma bruvanti pariùadgatàþ 12,056.056a kruddhe càsmin hasanty eva na ca hçùyanti påjitàþ 12,056.056c saügharùa÷ãlà÷ ca sadà bhavanty anyonyakàraõàt 12,056.057a visraüsayanti mantraü ca vivçõvanti ca duùkçtam 12,056.057c lãlayà caiva kurvanti sàvaj¤às tasya ÷àsanam 12,056.057e alaükaraõabhojyaü ca tathà snànànulepanam 12,056.058a helamànà naravyàghra svasthàs tasyopa÷çõvate 12,056.058c nindanti svàn adhãkàràn saütyajanti ca bhàrata 12,056.059a na vçttyà parituùyanti ràjadeyaü haranti ca 12,056.059c krãóituü tena cecchanti sasåtreõeva pakùiõà 12,056.059e asmatpraõeyo ràjeti loke caiva vadanty uta 12,056.060a ete caivàpare caiva doùàþ pràdurbhavanty uta 12,056.060c nçpatau màrdavopete harùule ca yudhiùñhira 12,057.001 bhãùma uvàca 12,057.001a nityodyuktena vai ràj¤à bhavitavyaü yudhiùñhira 12,057.001c pra÷àmyate ca ràjà hi nàrãvodyamavarjitaþ 12,057.002a bhagavàn u÷anà càha ÷lokam atra vi÷àü pate 12,057.002c tam ihaikamanà ràjan gadatas tvaü nibodha me 12,057.003a dvàv etau grasate bhåmiþ sarpo bila÷ayàn iva 12,057.003c ràjànaü càviroddhàraü bràhmaõaü càpravàsinam 12,057.004a tad etan nara÷àrdåla hçdi tvaü kartum arhasi 12,057.004c saüdheyàn api saüdhatsva virodhyàü÷ ca virodhaya 12,057.004d*0124_01 svàmyamàtyasuhçtko÷aràùñradurgabalàni ca 12,057.005a saptàïge ya÷ ca te ràjye vaiparãtyaü samàcaret 12,057.005c gurur và yadi và mitraü pratihantavya eva saþ 12,057.006a maruttena hi ràj¤àyaü gãtaþ ÷lokaþ puràtanaþ 12,057.006c ràjyàdhikàre ràjendra bçhaspatimataþ purà 12,057.007a guror apy avaliptasya kàryàkàryam ajànataþ 12,057.007c utpathapratipannasya parityàgo vidhãyate 12,057.008a bàhoþ putreõa ràj¤à ca sagareõeha dhãmatà 12,057.008c asama¤jàþ suto jyeùñhas tyaktaþ paurahitaiùiõà 12,057.009a asama¤jàþ sarayvàü pràk pauràõàü bàlakàn nçpa 12,057.009c nyamajjayad ataþ pitrà nirbhartsya sa vivàsitaþ 12,057.010a çùiõoddàlakenàpi ÷vetaketur mahàtapàþ 12,057.010c mithyà vipràn upacaran saütyakto dayitaþ sutaþ 12,057.011a lokara¤janam evàtra ràj¤àü dharmaþ sanàtanaþ 12,057.011c satyasya rakùaõaü caiva vyavahàrasya càrjavam 12,057.012a na hiüsyàt paravittàni deyaü kàle ca dàpayet 12,057.012c vikràntaþ satyavàk kùànto nçpo na calate pathaþ 12,057.013a guptamantro jitakrodho ÷àstràrthagatani÷cayaþ 12,057.013c dharme càrthe ca kàme ca mokùe ca satataü rataþ 12,057.014a trayyà saüvçtarandhra÷ ca ràjà bhavitum arhati 12,057.014c vçjinasya narendràõàü nànyat saüvaraõàt param 12,057.015a càturvarõyasya dharmà÷ ca rakùitavyà mahãkùità 12,057.015c dharmasaükararakùà hi ràj¤àü dharmaþ sanàtanaþ 12,057.016a na vi÷vasec ca nçpatir na càtyarthaü na vi÷vaset 12,057.016c ùàóguõyaguõadoùàü÷ ca nityaü buddhyàvalokayet 12,057.017a dviñchidradar÷ã nçpatir nityam eva pra÷asyate 12,057.017c trivargaviditàrtha÷ ca yuktacàropadhi÷ ca yaþ 12,057.018a ko÷asyopàrjanaratir yamavai÷ravaõopamaþ 12,057.018c vettà ca da÷avargasya sthànavçddhikùayàtmanaþ 12,057.019a abhçtànàü bhaved bhartà bhçtànàü cànvavekùakaþ 12,057.019c nçpatiþ sumukha÷ ca syàt smitapårvàbhibhàùità 12,057.020a upàsità ca vçddhànàü jitatandrãr alolupaþ 12,057.020c satàü vçtte sthitamatiþ santo hy àcàradar÷inaþ 12,057.021a na càdadãta vittàni satàü hastàt kadà cana 12,057.021c asadbhyas tu samàdadyàt sadbhyaþ saüpratipàdayet 12,057.022a svayaü prahartàdàtà ca va÷yàtmà va÷yasàdhanaþ 12,057.022c kàle dàtà ca bhoktà ca ÷uddhàcàras tathaiva ca 12,057.023a ÷åràn bhaktàn asaühàryàn kule jàtàn arogiõaþ 12,057.023c ÷iùñठ÷iùñàbhisaübandhàn mànino nàvamàninaþ 12,057.024a vidyàvido lokavidaþ paralokànvavekùakàn 12,057.024c dharmeùu niratàn sàdhån acalàn acalàn iva 12,057.025a sahàyàn satataü kuryàd ràjà bhåtipuraskçtaþ 12,057.025c tais tulya÷ ca bhaved bhogai÷ chatramàtràj¤ayàdhikaþ 12,057.026a pratyakùà ca parokùà ca vçtti÷ càsya bhavet sadà 12,057.026c evaü kçtvà narendro hi na khedam iha vindati 12,057.027a sarvàti÷aïkã nçpatir ya÷ ca sarvaharo bhavet 12,057.027c sa kùipram ançjur lubdhaþ svajanenaiva bàdhyate 12,057.028a ÷ucis tu pçthivãpàlo lokacittagrahe rataþ 12,057.028c na pataty aribhir grastaþ patita÷ càvatiùñhate 12,057.029a akrodhano 'thàvyasanã mçdudaõóo jitendriyaþ 12,057.029c ràjà bhavati bhåtànàü vi÷vàsyo himavàn iva 12,057.030a pràj¤o nyàyaguõopetaþ pararandhreùu tatparaþ 12,057.030c sudar÷aþ sarvavarõànàü nayàpanayavit tathà 12,057.031a kùiprakàrã jitakrodhaþ suprasàdo mahàmanàþ 12,057.031c arogaprakçtir yuktaþ kriyàvàn avikatthanaþ 12,057.032a àrabdhàny eva kàryàõi na paryavasitàni ca 12,057.032c yasya ràj¤aþ pradç÷yante sa ràjà ràjasattamaþ 12,057.033a putrà iva pitur gehe viùaye yasya mànavàþ 12,057.033c nirbhayà vicariùyanti sa ràjà ràjasattamaþ 12,057.034a agåóhavibhavà yasya paurà ràùñranivàsinaþ 12,057.034c nayàpanayavettàraþ sa ràjà ràjasattamaþ 12,057.035a svakarmaniratà yasya janà viùayavàsinaþ 12,057.035c asaüghàtaratà dàntàþ pàlyamànà yathàvidhi 12,057.036a va÷yà neyà vinãtà÷ ca na ca saügharùa÷ãlinaþ 12,057.036c viùaye dànarucayo narà yasya sa pàrthivaþ 12,057.037a na yasya kåñakapañaü na màyà na ca matsaraþ 12,057.037c viùaye bhåmipàlasya tasya dharmaþ sanàtanaþ 12,057.038a yaþ satkaroti j¤ànàni neyaþ paurahite rataþ 12,057.038c satàü dharmànugas tyàgã sa ràjà ràjyam arhati 12,057.039a yasya càra÷ ca mantra÷ ca nityaü caiva kçtàkçte 12,057.039c na j¤àyate hi ripubhiþ sa ràjà ràjyam arhati 12,057.040a ÷loka÷ càyaü purà gãto bhàrgaveõa mahàtmanà 12,057.040c àkhyàte ràmacarite nçpatiü prati bhàrata 12,057.041a ràjànaü prathamaü vindet tato bhàryàü tato dhanam 12,057.041c ràjany asati lokasya kuto bhàryà kuto dhanam 12,057.042a tad ràjan ràjasiühànàü nànyo dharmaþ sanàtanaþ 12,057.042c çte rakùàü suvispaùñàü rakùà lokasya dhàraõam 12,057.043a pràcetasena manunà ÷lokau cemàv udàhçtau 12,057.043c ràjadharmeùu ràjendra tàv ihaikamanàþ ÷çõu 12,057.044a ùaó etàn puruùo jahyàd bhinnàü nàvam ivàrõave 12,057.044c apravaktàram àcàryam anadhãyànam çtvijam 12,057.045a arakùitàraü ràjànaü bhàryàü càpriyavàdinãm 12,057.045c gràmakàmaü ca gopàlaü vanakàmaü ca nàpitam 12,058.000*0125_00 ÷rãvai÷aüpàyanaþ 12,058.000*0125_01 etàvad uktvà bhåyo 'pi bhãùmaþ kurupitàmahaþ 12,058.000*0125_02 uvàca vacanaü dhãmàn sarvataþ sàrasaügraham 12,058.001 bhãùma uvàca 12,058.001a etat te ràjadharmàõàü navanãtaü yudhiùñhira 12,058.001c bçhaspatir hi bhagavàn nànyaü dharmaü pra÷aüsati 12,058.002a vi÷àlàkùa÷ ca bhagavàn kàvya÷ caiva mahàtapàþ 12,058.002c sahasràkùo mahendra÷ ca tathà pràcetaso manuþ 12,058.003a bharadvàja÷ ca bhagavàüs tathà gaura÷irà muniþ 12,058.003c ràja÷àstrapraõetàro brahmaõyà brahmavàdinaþ 12,058.004a rakùàm eva pra÷aüsanti dharmaü dharmabhçtàü vara 12,058.004c ràj¤àü ràjãvatàmràkùa sàdhanaü càtra vai ÷çõu 12,058.005a càra÷ ca praõidhi÷ caiva kàle dànam amatsaraþ 12,058.005c yuktyàdànaü na càdànam ayogena yudhiùñhira 12,058.006a satàü saügrahaõaü ÷auryaü dàkùyaü satyaü prajàhitam 12,058.006c anàrjavair àrjavai÷ ca ÷atrupakùasya bhedanam 12,058.007a sàdhånàm aparityàgaþ kulãnànàü ca dhàraõam 12,058.007c nicaya÷ ca niceyànàü sevà buddhimatàm api 12,058.008a balànàü harùaõaü nityaü prajànàm anvavekùaõam 12,058.008c kàryeùv akhedaþ ko÷asya tathaiva ca vivardhanam 12,058.009a puraguptir avi÷vàsaþ paurasaüghàtabhedanam 12,058.009c ketanànàü ca jãrõànàm avekùà caiva sãdatàm 12,058.010a dvividhasya ca daõóasya prayogaþ kàlacoditaþ 12,058.010c arimadhyasthamitràõàü yathàvac cànvavekùaõam 12,058.011a upajàpa÷ ca bhçtyànàm àtmanaþ paradar÷anàt 12,058.011c avi÷vàsaþ svayaü caiva parasyà÷vàsanaü tathà 12,058.012a nãtidharmànusaraõaü nityam utthànam eva ca 12,058.012c ripåõàm anavaj¤ànaü nityaü cànàryavarjanam 12,058.013a utthànaü hi narendràõàü bçhaspatir abhàùata 12,058.013c ràjadharmasya yan målaü ÷lokàü÷ càtra nibodha me 12,058.014a utthànenàmçtaü labdham utthànenàsurà hatàþ 12,058.014c utthànena mahendreõa ÷raiùñhyaü pràptaü divãha ca 12,058.015a utthànadhãraþ puruùo vàgdhãràn adhitiùñhati 12,058.015c utthànadhãraü vàgdhãrà ramayanta upàsate 12,058.016a utthànahãno ràjà hi buddhimàn api nitya÷aþ 12,058.016c dharùaõãyo ripåõàü syàd bhujaüga iva nirviùaþ 12,058.017a na ca ÷atrur avaj¤eyo durbalo 'pi balãyasà 12,058.017c alpo 'pi hi dahaty agnir viùam alpaü hinasti ca 12,058.018a ekà÷venàpi saübhåtaþ ÷atrur durgasamà÷ritaþ 12,058.018c taü taü tàpayate de÷am api ràj¤aþ samçddhinaþ 12,058.019a ràj¤o rahasyaü yad vàkyaü jayàrthaü lokasaügrahaþ 12,058.019c hçdi yac càsya jihmaü syàt kàraõàrthaü ca yad bhavet 12,058.020a yac càsya kàryaü vçjinam àrjavenaiva dhàryate 12,058.020c dambhanàrthàya lokasya dharmiùñhàm àcaret kriyàm 12,058.021a ràjyaü hi sumahat tantraü durdhàryam akçtàtmabhiþ 12,058.021c na ÷akyaü mçdunà voóhum àghàtasthànam uttamam 12,058.022a ràjyaü sarvàmiùaü nityam àrjaveneha dhàryate 12,058.022c tasmàn mi÷reõa satataü vartitavyaü yudhiùñhira 12,058.023a yady apy asya vipattiþ syàd rakùamàõasya vai prajàþ 12,058.023c so 'py asya vipulo dharma evaüvçttà hi bhåmipàþ 12,058.024a eùa te ràjadharmàõàü le÷aþ samanuvarõitaþ 12,058.024c bhåyas te yatra saüdehas tad bråhi vadatàü vara 12,058.025 vai÷aüpàyana uvàca 12,058.025a tato vyàsa÷ ca bhagavàn devasthàno '÷manà saha 12,058.025c vàsudevaþ kçpa÷ caiva sàtyakiþ saüjayas tathà 12,058.026a sàdhu sàdhv iti saühçùñàþ puùyamàõair ivànanaiþ 12,058.026c astuvaüs te naravyàghraü bhãùmaü dharmabhçtàü varam 12,058.027a tato dãnamanà bhãùmam uvàca kurusattamaþ 12,058.027c netràbhyàm a÷rupårõàbhyàü pàdau tasya ÷anaiþ spç÷an 12,058.028a ÷va idànãü svasaüdehaü prakùyàmi tvaü pitàmaha 12,058.028c upaiti savitàpy astaü rasam àpãya pàrthivam 12,058.029a tato dvijàtãn abhivàdya ke÷avaþ; kçpa÷ ca te caiva yudhiùñhiràdayaþ 12,058.029c pradakùiõãkçtya mahànadãsutaü; tato rathàn àruruhur mudà yutàþ 12,058.030a dçùadvatãü càpy avagàhya suvratàþ; kçtodakàryàþ kçtajapyamaïgalàþ 12,058.030c upàsya saüdhyàü vidhivat paraütapàs; tataþ puraü te vivi÷ur gajàhvayam 12,059.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,059.001a tataþ kàlyaü samutthàya kçtapaurvàhõikakriyàþ 12,059.001c yayus te nagaràkàrai rathaiþ pàõóavayàdavàþ 12,059.002a prapadya ca kurukùetraü bhãùmam àsàdya cànagham 12,059.002c sukhàü ca rajanãü pçùñvà gàïgeyaü rathinàü varam 12,059.003a vyàsàdãn abhivàdyarùãn sarvais tai÷ càbhinanditàþ 12,059.003c niùedur abhito bhãùmaü parivàrya samantataþ 12,059.004a tato ràjà mahàtejà dharmaràjo yudhiùñhiraþ 12,059.004c abravãt prà¤jalir bhãùmaü pratipåjyàbhivàdya ca 12,059.005a ya eùa ràjà-ràjeti ÷abda÷ carati bhàrata 12,059.005c katham eùa samutpannas tan me bråhi pitàmaha 12,059.006a tulyapàõi÷irogrãvas tulyabuddhãndriyàtmakaþ 12,059.006c tulyaduþkhasukhàtmà ca tulyapçùñhabhujodaraþ 12,059.007a tulya÷ukràsthimajja÷ ca tulyamàüsàsçg eva ca 12,059.007c niþ÷vàsocchvàsatulya÷ ca tulyapràõa÷arãravàn 12,059.008a samànajanmamaraõaþ samaþ sarvaguõair nçõàm 12,059.008c vi÷iùñabuddh㤠÷åràü÷ ca katham eko 'dhitiùñhati 12,059.009a katham eko mahãü kçtsnàü vãra÷åràryasaükulàm 12,059.009c rakùaty api ca loko 'sya prasàdam abhivà¤chati 12,059.010a ekasya ca prasàdena kçtsno lokaþ prasãdati 12,059.010c vyàkulenàkulaþ sarvo bhavatãti vini÷cayaþ 12,059.011a etad icchàmy ahaü sarvaü tattvena bharatarùabha 12,059.011c ÷rotuü tan me yathàtattvaü prabråhi vadatàü vara 12,059.012a naitat kàraõam alpaü hi bhaviùyati vi÷àü pate 12,059.012c yad ekasmi¤ jagat sarvaü devavad yàti saünatim 12,059.013 bhãùma uvàca 12,059.013a niyatas tvaü nara÷reùñha ÷çõu sarvam a÷eùataþ 12,059.013c yathà ràjyaü samutpannam àdau kçtayuge 'bhavat 12,059.014a naiva ràjyaü na ràjàsãn na daõóo na ca dàõóikaþ 12,059.014c dharmeõaiva prajàþ sarvà rakùanti ca parasparam 12,059.015a pàlayànàs tathànyonyaü narà dharmeõa bhàrata 12,059.015c khedaü paramam àjagmus tatas tàn moha àvi÷at 12,059.016a te mohava÷am àpannà mànavà manujarùabha 12,059.016c pratipattivimohàc ca dharmas teùàm anãna÷at 12,059.017a naùñàyàü pratipattau tu mohava÷yà naràs tadà 12,059.017c lobhasya va÷am àpannàþ sarve bhàratasattama 12,059.018a apràptasyàbhimar÷aü tu kurvanto manujàs tataþ 12,059.018c kàmo nàmàparas tatra samapadyata vai prabho 12,059.019a tàüs tu kàmava÷aü pràptàn ràgo nàma samaspç÷at 12,059.019c raktà÷ ca nàbhyajànanta kàryàkàryaü yudhiùñhira 12,059.020a agamyàgamanaü caiva vàcyàvàcyaü tathaiva ca 12,059.020c bhakùyàbhakùyaü ca ràjendra doùàdoùaü ca nàtyajan 12,059.021a viplute naraloke 'smiüs tato brahma nanà÷a ha 12,059.021c nà÷àc ca brahmaõo ràjan dharmo nà÷am athàgamat 12,059.022a naùñe brahmaõi dharme ca devàs tràsam athàgaman 12,059.022c te trastà nara÷àrdåla brahmàõaü ÷araõaü yayuþ 12,059.023a prapadya bhagavantaü te devà lokapitàmaham 12,059.023c åcuþ prà¤jalayaþ sarve duþkha÷okabhayàrditàþ 12,059.024a bhagavan naralokasthaü naùñaü brahma sanàtanam 12,059.024c lobhamohàdibhir bhàvais tato no bhayam àvi÷at 12,059.025a brahmaõa÷ ca praõà÷ena dharmo 'py ana÷ad ã÷vara 12,059.025c tataþ sma samatàü yàtà martyais tribhuvane÷vara 12,059.026a adho hi varùam asmàkaü martyàs tårdhvapravarùiõaþ 12,059.026c kriyàvyuparamàt teùàü tato 'gacchàma saü÷ayam 12,059.027a atra niþ÷reyasaü yan nas tad dhyàyasva pitàmaha 12,059.027c tvatprabhàvasamuttho 'sau prabhàvo no vina÷yati 12,059.028a tàn uvàca suràn sarvàn svayaübhår bhagavàüs tataþ 12,059.028c ÷reyo 'haü cintayiùyàmi vyetu vo bhãþ surarùabhàþ 12,059.029a tato 'dhyàyasahasràõàü ÷ataü cakre svabuddhijam 12,059.029c yatra dharmas tathaivàrthaþ kàma÷ caivànuvarõitaþ 12,059.030a trivarga iti vikhyàto gaõa eùa svayaübhuvà 12,059.030c caturtho mokùa ity eva pçthagarthaþ pçthaggaõaþ 12,059.031a mokùasyàpi trivargo 'nyaþ proktaþ sattvaü rajas tamaþ 12,059.031c sthànaü vçddhiþ kùaya÷ caiva trivarga÷ caiva daõóajaþ 12,059.032a àtmà de÷a÷ ca kàla÷ càpy upàyàþ kçtyam eva ca 12,059.032c sahàyàþ kàraõaü caiva ùaóvargo nãtijaþ smçtaþ 12,059.033a trayã cànvãkùikã caiva vàrtà ca bharatarùabha 12,059.033c daõóanãti÷ ca vipulà vidyàs tatra nidar÷itàþ 12,059.034a amàtyarakùàpraõidhã ràjaputrasya rakùaõam 12,059.034c càra÷ ca vividhopàyaþ praõidhi÷ ca pçthagvidhaþ 12,059.035a sàma copapradànaü ca bhedo daõóa÷ ca pàõóava 12,059.035c upekùà pa¤camã càtra kàrtsnyena samudàhçtà 12,059.036a mantra÷ ca varõitaþ kçtsnas tathà bhedàrtha eva ca 12,059.036c vibhraü÷a÷ caiva mantrasya siddhyasiddhyo÷ ca yat phalam 12,059.037a saüdhi÷ ca vividhàbhikhyo hãno madhyas tathottamaþ 12,059.037c bhayasatkàravittàkhyaþ kàrtsnyena parivarõitaþ 12,059.038a yàtràkàlà÷ ca catvàras trivargasya ca vistaraþ 12,059.038c vijayo dharmayukta÷ ca tathàrthavijaya÷ ca ha 12,059.039a àsura÷ caiva vijayas tathà kàrtsnyena varõitaþ 12,059.039c lakùaõaü pa¤cavargasya trividhaü càtra varõitam 12,059.040a prakà÷a÷ càprakà÷a÷ ca daõóo 'tha pari÷abditaþ 12,059.040c prakà÷o 'ùñavidhas tatra guhyas tu bahuvistaraþ 12,059.041a rathà nàgà hayà÷ caiva pàdàtà÷ caiva pàõóava 12,059.041c viùñir nàva÷ carà÷ caiva de÷ikàþ pathi càùñakam 12,059.042a aïgàny etàni kauravya prakà÷àni balasya tu 12,059.042c jaïgamàjaïgamà÷ coktà÷ cårõayogà viùàdayaþ 12,059.043a spar÷e càbhyavahàrye càpy upàü÷ur vividhaþ smçtaþ 12,059.043b*0126_01 krãóàpårve raõe dyåte visrambheõa samanvitam 12,059.043b*0126_02 uktaü kaitavyam ity etad upàyo navamo budhaiþ 12,059.043b*0126_03 upekùà sarvakàryeùu karmaõàü karaõeùu ca 12,059.043b*0126_04 aniùñànàü samutthàne trivargo na÷yate yayà 12,059.043b*0126_05 indrajàlàdikà màyà vàgjãvanaku÷ãlavaiþ 12,059.043b*0126_06 sunimittair durnimittair utpàtai÷ ca samanvitam 12,059.043b*0126_07 óambho liïgaü samà÷ritya ÷atruvarge prayujyate 12,059.043b*0126_08 ÷àñhyaü ni÷ceùñatà proktà cittadoùapradåùikà 12,059.043c arir mitram udàsãna ity ete 'py anuvarõitàþ 12,059.044a kçtsnà màrgaguõà÷ caiva tathà bhåmiguõà÷ ca ha 12,059.044c àtmarakùaõam à÷vàsaþ spa÷ànàü cànvavekùaõam 12,059.045a kalpanà vividhà÷ càpi nçnàgarathavàjinàm 12,059.045c vyåhà÷ ca vividhàbhikhyà vicitraü yuddhakau÷alam 12,059.046a utpàtà÷ ca nipàtà÷ ca suyuddhaü supalàyanam 12,059.046c ÷astràõàü pàyanaj¤ànaü tathaiva bharatarùabha 12,059.047a balavyasanamuktaü ca tathaiva balaharùaõam 12,059.047c pãóanàskandakàla÷ ca bhayakàla÷ ca pàõóava 12,059.048a tathà khàtavidhànaü ca yogasaücàra eva ca 12,059.048c cauràñavyabalai÷ cograiþ pararàùñrasya pãóanam 12,059.049a agnidair garadai÷ caiva pratiråpakacàrakaiþ 12,059.049c ÷reõimukhyopajàpena vãrudha÷ chedanena ca 12,059.050a dåùaõena ca nàgànàm à÷aïkàjananena ca 12,059.050c àrodhanena bhaktasya patha÷ copàrjanena ca 12,059.051a saptàïgasya ca ràjyasya hràsavçddhisama¤jasam 12,059.051c dåtasàmarthyayoga÷ ca ràùñrasya ca vivardhanam 12,059.052a arimadhyasthamitràõàü samyak coktaü prapa¤canam 12,059.052c avamardaþ pratãghàtas tathaiva ca balãyasàm 12,059.053a vyavahàraþ susåkùma÷ ca tathà kaõñaka÷odhanam 12,059.053c ÷amo vyàyàmayoga÷ ca yogo dravyasya saücayaþ 12,059.054a abhçtànàü ca bharaõaü bhçtànàü cànvavekùaõam 12,059.054c arthakàle pradànaü ca vyasaneùv aprasaïgità 12,059.055a tathà ràjaguõà÷ caiva senàpatiguõà÷ ca ye 12,059.055c kàraõasya ca kartu÷ ca guõadoùàs tathaiva ca 12,059.056a duùñeïgitaü ca vividhaü vçtti÷ caivànujãvinàm 12,059.056c ÷aïkitatvaü ca sarvasya pramàdasya ca varjanam 12,059.057a alabdhalipsà labdhasya tathaiva ca vivardhanam 12,059.057c pradànaü ca vivçddhasya pàtrebhyo vidhivat tathà 12,059.058a visargo 'rthasya dharmàrtham arthàrthaü kàmahetunà 12,059.058c caturtho vyasanàghàte tathaivàtrànuvarõitaþ 12,059.059a krodhajàni tathogràõi kàmajàni tathaiva ca 12,059.059c da÷oktàni kuru÷reùñha vyasanàny atra caiva ha 12,059.060a mçgayàkùàs tathà pànaü striya÷ ca bharatarùabha 12,059.060c kàmajàny àhur àcàryàþ proktànãha svayaübhuvà 12,059.061a vàkpàruùyaü tathogratvaü daõóapàruùyam eva ca 12,059.061c àtmano nigrahas tyàgo 'thàrthadåùaõam eva ca 12,059.062a yantràõi vividhàny eva kriyàs teùàü ca varõitàþ 12,059.062c avamardaþ pratãghàtaþ ketanànàü ca bha¤janam 12,059.063a caityadrumàõàm àmardo rodhaþkarmàntanà÷anam 12,059.063c apaskaro 'tha gamanaü tathopàsyà ca varõità 12,059.064a paõavànaka÷aïkhànàü bherãõàü ca yudhàü vara 12,059.064c upàrjanaü ca dravyàõàü paramarma ca tàni ùañ 12,059.065a labdhasya ca pra÷amanaü satàü caiva hi påjanam 12,059.065c vidvadbhir ekãbhàva÷ ca pràtarhomavidhij¤atà 12,059.066a maïgalàlambhanaü caiva ÷arãrasya pratikriyà 12,059.066c àhàrayojanaü caiva nityam àstikyam eva ca 12,059.067a ekena ca yathottheyaü satyatvaü madhurà giraþ 12,059.067c utsavànàü samàjànàü kriyàþ ketanajàs tathà 12,059.068a pratyakùà ca parokùà ca sarvàdhikaraõeùu ca 12,059.068c vçttir bharata÷àrdåla nityaü caivànvavekùaõam 12,059.069a adaõóyatvaü ca vipràõàü yuktyà daõóanipàtanam 12,059.069c anujãvisvajàtibhyo guõeùu parirakùaõam 12,059.070a rakùaõaü caiva pauràõàü svaràùñrasya vivardhanam 12,059.070c maõóalasthà ca yà cintà ràjan dvàda÷aràjikà 12,059.071a dvàsaptatimati÷ caiva proktà yà ca svayaübhuvà 12,059.071c de÷ajàtikulànàü ca dharmàþ samanuvarõitàþ 12,059.072a dharma÷ càrtha÷ ca kàma÷ ca mokùa÷ càtrànuvarõitaþ 12,059.072c upàya÷ càrthalipsà ca vividhà bhåridakùiõàþ 12,059.073a målakarmakriyà càtra màyà yoga÷ ca varõitaþ 12,059.073c dåùaõaü srotasàm atra varõitaü ca sthiràmbhasàm 12,059.074a yair yair upàyair loka÷ ca na caled àryavartmanaþ 12,059.074c tat sarvaü ràja÷àrdåla nãti÷àstre 'nuvarõitam 12,059.075a etat kçtvà ÷ubhaü ÷àstraü tataþ sa bhagavàn prabhuþ 12,059.075c devàn uvàca saühçùñaþ sarvठ÷akrapurogamàn 12,059.076a upakàràya lokasya trivargasthàpanàya ca 12,059.076c navanãtaü sarasvatyà buddhir eùà prabhàvità 12,059.077a daõóena sahità hy eùà lokarakùaõakàrikà 12,059.077c nigrahànugraharatà lokàn anu cariùyati 12,059.078a daõóena nãyate ceyaü daõóaü nayati càpy uta 12,059.078c daõóanãtir iti proktà trãül lokàn anuvartate 12,059.079a ùàóguõyaguõasàraiùà sthàsyaty agre mahàtmasu 12,059.079c mahattvàt tasya daõóasya nãtir vispaùñalakùaõà 12,059.080a nayacàra÷ ca vipulo yena sarvam idaü tatam 12,059.080c àgama÷ ca puràõànàü maharùãõàü ca saübhavaþ 12,059.081a tãrthavaü÷a÷ ca vaü÷a÷ ca nakùatràõàü yudhiùñhira 12,059.081c sakalaü càturà÷ramyaü càturhotraü tathaiva ca 12,059.082a càturvarõyaü tathaivàtra càturvedyaü ca varõitam 12,059.082c itihàsopavedà÷ ca nyàyaþ kçtsna÷ ca varõitaþ 12,059.083a tapo j¤ànam ahiüsà ca satyàsatye nayaþ paraþ 12,059.083c vçddhopasevà dànaü ca ÷aucam utthànam eva ca 12,059.084a sarvabhåtànukampà ca sarvam atropavarõitam 12,059.084c bhuvi vàcogataü yac ca tac ca sarvaü samarpitam 12,059.085a tasmin paitàmahe ÷àstre pàõóavaitad asaü÷ayam 12,059.085c dharmàrthakàmamokùà÷ ca sakalà hy atra ÷abditàþ 12,059.086a tatas tàü bhagavàn nãtiü pårvaü jagràha ÷aükaraþ 12,059.086c bahuråpo vi÷àlàkùaþ ÷ivaþ sthàõur umàpatiþ 12,059.086d*0127_01 anàdinidhano deva÷ caitanyàdisamanvitaþ 12,059.086d*0127_02 j¤ànàni ca va÷e yasya tàrakàdãny a÷eùataþ 12,059.086d*0127_03 aõimàdiguõopetam ai÷varyaü na ca kçtrimam 12,059.086d*0127_04 tuùñyarthaü brahmaõaþ putro lalàñàd utthitaþ prabhuþ 12,059.086d*0127_05 arudat sasvanaü ghoraü jagataþ prabhur avyayaþ 12,059.086d*0127_06 jàyamànaþ pità putre putraþ pitari caiva hi 12,059.086d*0127_07 buddhiü vi÷vasçje dattvà brahmàõóaü yena nirmitam 12,059.086d*0127_08 yasmin hiraõmayo haüsaþ ÷akuniþ samapadyata 12,059.086d*0127_09 kartà sarvasya lokasya brahmà lokapitàmahaþ 12,059.086d*0127_10 sa devaþ sarvabhåtàtmà mahàdevaþ sanàtanaþ 12,059.086d*0127_11 asaükhyàtasahasràõàü rudràõàü sthànam avyayam 12,059.087a yugànàm àyuùo hràsaü vij¤àya bhagavठ÷ivaþ 12,059.087c saücikùepa tataþ ÷àstraü mahàrthaü brahmaõà kçtam 12,059.088a vai÷àlàkùam iti proktaü tad indraþ pratyapadyata 12,059.088c da÷àdhyàyasahasràõi subrahmaõyo mahàtapàþ 12,059.089a bhagavàn api tac chàstraü saücikùepa puraüdaraþ 12,059.089a*0128_01 **** **** devàt pràpya mahe÷varàt 12,059.089a*0128_02 prajànàü hitam anvicchan 12,059.089c sahasraiþ pa¤cabhis tàta yad uktaü bàhudantakam 12,059.090a adhyàyànàü sahasrais tu tribhir eva bçhaspatiþ 12,059.090c saücikùepe÷varo buddhyà bàrhaspatyaü tad ucyate 12,059.091a adhyàyànàü sahasreõa kàvyaþ saükùepam abravãt 12,059.091c tac chàstram amitapraj¤o yogàcàryo mahàtapàþ 12,059.092a evaü lokànurodhena ÷àstram etan maharùibhiþ 12,059.092c saükùiptam àyur vij¤àya martyànàü hràsi pàõóava 12,059.093a atha devàþ samàgamya viùõum åcuþ prajàpatim 12,059.093c eko yo 'rhati martyebhyaþ ÷raiùñhyaü taü vai samàdi÷a 12,059.094a tataþ saücintya bhagavàn devo nàràyaõaþ prabhuþ 12,059.094c taijasaü vai virajasaü so 'sçjan mànasaü sutam 12,059.095a virajàs tu mahàbhàga vibhutvaü bhuvi naicchata 12,059.095c nyàsàyaivàbhavad buddhiþ praõãtà tasya pàõóava 12,059.096a kãrtimàüs tasya putro 'bhåt so 'pi pa¤càtigo 'bhavat 12,059.096c kardamas tasya ca sutaþ so 'py atapyan mahat tapaþ 12,059.097a prajàpateþ kardamasya anaïgo nàma vai sutaþ 12,059.097c prajànàü rakùità sàdhur daõóanãtivi÷àradaþ 12,059.098a anaïgaputro 'tibalo nãtimàn adhigamya vai 12,059.098c abhipede mahãràjyam athendriyava÷o 'bhavat 12,059.098d*0129_01 pràpya nàrãü mahàbhàgàü råpiõãü kàmamohitaþ 12,059.098d*0129_02 saubhàgyena ca saüpannàü guõai÷ cànuttamàü satãm 12,059.099a mçtyos tu duhità ràjan sunãthà nàma mànasã 12,059.099c prakhyàtà triùu lokeùu yà sà venam ajãjanat 12,059.100a taü prajàsu vidharmàõaü ràgadveùava÷ànugam 12,059.100c mantrapåtaiþ ku÷air jaghnur çùayo brahmavàdinaþ 12,059.101a mamanthur dakùiõaü corum çùayas tasya mantrataþ 12,059.101c tato 'sya vikçto jaj¤e hrasvàïgaþ puruùo bhuvi 12,059.102a dagdhasthàõupratãkà÷o raktàkùaþ kçùõamårdhajaþ 12,059.102c niùãdety evam åcus tam çùayo brahmavàdinaþ 12,059.103a tasmàn niùàdàþ saübhåtàþ kråràþ ÷ailavanà÷rayàþ 12,059.103c ye cànye vindhyanilayà mlecchàþ ÷atasahasra÷aþ 12,059.104a bhåyo 'sya dakùiõaü pàõiü mamanthus te maharùayaþ 12,059.104c tataþ puruùa utpanno råpeõendra ivàparaþ 12,059.105a kavacã baddhanistriü÷aþ sa÷araþ sa÷aràsanaþ 12,059.105c vedavedàïgavic caiva dhanurvede ca pàragaþ 12,059.106a taü daõóanãtiþ sakalà ÷rità ràjan narottamam 12,059.106c tataþ sa prà¤jalir vainyo maharùãüs tàn uvàca ha 12,059.107a susåkùmà me samutpannà buddhir dharmàrthadar÷inã 12,059.107c anayà kiü mayà kàryaü tan me tattvena ÷aüsata 12,059.108a yan màü bhavanto vakùyanti kàryam arthasamanvitam 12,059.108c tad ahaü vai kariùyàmi nàtra kàryà vicàraõà 12,059.109a tam åcur atha devàs te te caiva paramarùayaþ 12,059.109c niyato yatra dharmo vai tam a÷aïkaþ samàcara 12,059.110a priyàpriye parityajya samaþ sarveùu jantuùu 12,059.110c kàmakrodhau ca lobhaü ca mànaü cotsçjya dårataþ 12,059.111a ya÷ ca dharmàt pravicalel loke ka÷ cana mànavaþ 12,059.111c nigràhyas te sa bàhubhyàü ÷a÷vad dharmam avekùataþ 12,059.112a pratij¤àü càdhirohasva manasà karmaõà girà 12,059.112c pàlayiùyàmy ahaü bhaumaü brahma ity eva càsakçt 12,059.113a ya÷ càtra dharmanãty ukto daõóanãtivyapà÷rayaþ 12,059.113c tam a÷aïkaþ kariùyàmi svava÷o na kadà cana 12,059.114a adaõóyà me dvijà÷ ceti pratijànãùva càbhibho 12,059.114c lokaü ca saükaràt kçtsnàt tràtàsmãti paraütapa 12,059.115a vainyas tatas tàn uvàca devàn çùipurogamàn 12,059.115c bràhmaõà me sahàyà÷ ced evam astu surarùabhàþ 12,059.116a evam astv iti vainyas tu tair ukto brahmavàdibhiþ 12,059.116c purodhà÷ càbhavat tasya ÷ukro brahmamayo nidhiþ 12,059.117a mantriõo vàlakhilyàs tu sàrasvatyo gaõo hy abhåt 12,059.117c maharùir bhagavàn gargas tasya sàüvatsaro 'bhavat 12,059.118a àtmanàùñama ity eva ÷rutir eùà parà nçùu 12,059.118c utpannau bandinau càsya tatpårvau såtamàgadhau 12,059.118d*0130_01 tayoþ prãto dadau ràjà pçthur vainyaþ pratàpavàn 12,059.118d*0130_02 anåpade÷aü såtàya magadhaü màgadhàya ca 12,059.118d*0131_01 atrir mahàtmà bhagavàüs tasyàsãd vedakàrakaþ 12,059.118d*0131_02 nàrada÷ cetihàsàdãni nityam eva samàdadhat 12,059.119a samatàü vasudhàyà÷ ca sa samyag upapàdayat 12,059.119c vaiùamyaü hi paraü bhåmer àsãd iti ha naþ ÷rutam 12,059.119d*0132_01 manvantareùu sarveùu viùamà jàyate mahã 12,059.119d*0132_02 ujjahàra tato vainyaþ ÷ilàjàlàn samantataþ 12,059.119d*0132_03 dhanuùkoñyà mahàràja tena ÷ailà vivardhitàþ 12,059.120a sa viùõunà ca devena ÷akreõa vibudhaiþ saha 12,059.120c çùibhi÷ ca prajàpàlye brahmaõà càbhiùecitaþ 12,059.121a taü sàkùàt pçthivã bheje ratnàny àdàya pàõóava 12,059.121c sàgaraþ saritàü bhartà himavàü÷ càcalottamaþ 12,059.122a ÷akra÷ ca dhanam akùayyaü pràdàt tasya yudhiùñhira 12,059.122c rukmaü càpi mahàmeruþ svayaü kanakaparvataþ 12,059.123a yakùaràkùasabhartà ca bhagavàn naravàhanaþ 12,059.123c dharme càrthe ca kàme ca samarthaü pradadau dhanam 12,059.124a hayà rathà÷ ca nàgà÷ ca koñi÷aþ puruùàs tathà 12,059.124c pràdurbabhåvur vainyasya cintanàd eva pàõóava 12,059.124e na jarà na ca durbhikùaü nàdhayo vyàdhayas tathà 12,059.125a sarãsçpebhyaþ stenebhyo na cànyonyàt kadà cana 12,059.125c bhayam utpadyate tatra tasya ràj¤o 'bhirakùaõàt 12,059.125d*0133_01 àpas tastambhire càsya samudram abhiyàsyataþ 12,059.125d*0133_02 parvatà÷ ca dadur màrgaü dhvajabhaïga÷ ca nàbhavat 12,059.126a teneyaü pçthivã dugdhà sasyàni da÷a sapta ca 12,059.126c yakùaràkùasanàgai÷ càpãpsitaü yasya yasya yat 12,059.127a tena dharmottara÷ càyaü kçto loko mahàtmanà 12,059.127c ra¤jità÷ ca prajàþ sarvàs tena ràjeti ÷abdyate 12,059.128a bràhmaõànàü kùatatràõàt tataþ kùatriya ucyate 12,059.128c prathità dhanata÷ ceyaü pçthivã sàdhubhiþ smçtà 12,059.129a sthàpanaü càkarod viùõuþ svayam eva sanàtanaþ 12,059.129c nàtivartiùyate ka÷ cid ràjaüs tvàm iti pàrthiva 12,059.130a tapasà bhagavàn viùõur àvive÷a ca bhåmipam 12,059.130c devavan naradevànàü namate yaj jagan nçpa 12,059.131a daõóanãtyà ca satataü rakùitaü taü nare÷vara 12,059.131c nàdharùayat tataþ ka÷ cic càranityàc ca dar÷anàt 12,059.132a àtmanà karaõai÷ caiva samasyeha mahãkùitaþ 12,059.132c ko hetur yad va÷e tiùñhel loko daivàd çte guõàt 12,059.133a viùõor lalàñàt kamalaü sauvarõam abhavat tadà 12,059.133c ÷rãþ saübhåtà yato devã patnã dharmasya dhãmataþ 12,059.134a ÷riyaþ sakà÷àd artha÷ ca jàto dharmeõa pàõóava 12,059.134c atha dharmas tathaivàrthaþ ÷rã÷ ca ràjye pratiùñhità 12,059.135a sukçtasya kùayàc caiva svarlokàd etya medinãm 12,059.135c pàrthivo jàyate tàta daõóanãtiva÷ànugaþ 12,059.136a mahattvena ca saüyukto vaiùõavena naro bhuvi 12,059.136c buddhyà bhavati saüyukto màhàtmyaü càdhigacchati 12,059.137a sthàpanàm atha devànàü na ka÷ cid ativartate 12,059.137c tiùñhaty ekasya ca va÷e taü ced anuvidhãyate 12,059.138a ÷ubhaü hi karma ràjendra ÷ubhatvàyopakalpate 12,059.138c tulyasyaikasya yasyàyaü loko vacasi tiùñhati 12,059.139a yo hy asya mukham adràkùãt somya so 'sya va÷ànugaþ 12,059.139c subhagaü càrthavantaü ca råpavantaü ca pa÷yati 12,059.140a tato jagati ràjendra satataü ÷abditaü budhaiþ 12,059.140c devà÷ ca naradevà÷ ca tulyà iti vi÷àü pate 12,059.141a etat te sarvam àkhyàtaü mahattvaü prati ràjasu 12,059.141c kàrtsnyena bharata÷reùñha kim anyad iha vartatàm 12,060.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,060.001a tataþ punaþ sa gàïgeyam abhivàdya pitàmaham 12,060.001c prà¤jalir niyato bhåtvà paryapçcchad yudhiùñhiraþ 12,060.002a ke dharmàþ sarvavarõànàü càturvarõyasya ke pçthak 12,060.002c caturõàm à÷ramàõàü ca ràjadharmà÷ ca ke matàþ 12,060.003a kena svid vardhate ràùñraü ràjà kena vivardhate 12,060.003c kena paurà÷ ca bhçtyà÷ ca vardhante bharatarùabha 12,060.004a ko÷aü daõóaü ca durgaü ca sahàyàn mantriõas tathà 12,060.004c çtvikpurohitàcàryàn kãdç÷àn varjayen nçpaþ 12,060.005a keùu vi÷vasitavyaü syàd ràj¤àü kasyàü cid àpadi 12,060.005c kuto vàtmà dçóho rakùyas tan me bråhi pitàmaha 12,060.005d*0134_01 dvaidhãbhàve ca bhåtànàü ÷apathaþ kãdç÷o bhavet 12,060.005d*0134_02 adharmasya phalaü yac ca ÷apathasya vilaïghane 12,060.005d*0134_03 sarvam etad yathàtattvaü vyavahàraü ca tàdç÷am 12,060.005d*0134_04 samàsavyàsayogena kathayasva pitàmaha 12,060.006 bhãùma uvàca 12,060.006a namo dharmàya mahate namaþ kçùõàya vedhase 12,060.006c bràhmaõebhyo namaskçtvà dharmàn vakùyàmi ÷à÷vatàn 12,060.007a akrodhaþ satyavacanaü saüvibhàgaþ kùamà tathà 12,060.007c prajanaþ sveùu dàreùu ÷aucam adroha eva ca 12,060.008a àrjavaü bhçtyabharaõaü navaite sàrvavarõikàþ 12,060.008c bràhmaõasya tu yo dharmas taü te vakùyàmi kevalam 12,060.009a damam eva mahàràja dharmam àhuþ puràtanam 12,060.009c svàdhyàyo 'dhyàpanaü caiva tatra karma samàpyate 12,060.010a taü ced vittam upàgacched vartamànaü svakarmaõi 12,060.010c akurvàõaü vikarmàõi ÷àntaü praj¤ànatarpitam 12,060.011a kurvãtàpatyasaütànam atho dadyàd yajeta ca 12,060.011c saüvibhajya hi bhoktavyaü dhanaü sadbhir itãùyate 12,060.012a pariniùñhitakàryas tu svàdhyàyenaiva bràhmaõaþ 12,060.012c kuryàd anyan na và kuryàn maitro bràhmaõa ucyate 12,060.013a kùatriyasyàpi yo dharmas taü te vakùyàmi bhàrata 12,060.013c dadyàd ràjà na yàceta yajeta na tu yàjayet 12,060.014a nàdhyàpayed adhãyãta prajà÷ ca paripàlayet 12,060.014c nityodyukto dasyuvadhe raõe kuryàt paràkramam 12,060.015a ye ca kratubhir ãjànàþ ÷rutavanta÷ ca bhåmipàþ 12,060.015c ya evàhavajetàras ta eùàü lokajittamàþ 12,060.016a avikùatena dehena samaràd yo nivartate 12,060.016c kùatriyo nàsya tat karma pra÷aüsanti puràvidaþ 12,060.017a vadhaü hi kùatrabandhånàü dharmam àhuþ pradhànataþ 12,060.017c nàsya kçtyatamaü kiü cid anyad dasyunibarhaõàt 12,060.018a dànam adhyayanaü yaj¤o yogaþ kùemo vidhãyate 12,060.018c tasmàd ràj¤à vi÷eùeõa yoddhavyaü dharmam ãpsatà 12,060.019a sveùu dharmeùv avasthàpya prajàþ sarvà mahãpatiþ 12,060.019c dharmeõa sarvakçtyàni samaniùñhàni kàrayet 12,060.020a pariniùñhitakàryaþ syàn nçpatiþ paripàlanàt 12,060.020c kuryàd anyan na và kuryàd aindro ràjanya ucyate 12,060.021a vai÷yasyàpãha yo dharmas taü te vakùyàmi bhàrata 12,060.021c dànam adhyayanaü yaj¤aþ ÷aucena dhanasaücayaþ 12,060.022a pitçvat pàlayed vai÷yo yuktaþ sarvapa÷ån iha 12,060.022c vikarma tad bhaved anyat karma yad yat samàcaret 12,060.022e rakùayà sa hi teùàü vai mahat sukham avàpnuyàt 12,060.023a prajàpatir hi vai÷yàya sçùñvà paridade pa÷ån 12,060.023c bràhmaõàya ca ràj¤e ca sarvàþ paridade prajàþ 12,060.024a tasya vçttiü pravakùyàmi yac ca tasyopajãvanam 12,060.024b*0135_01 ava÷yabharaõãyo hi vai÷yo ràj¤à janàdhipa 12,060.024c ùaõõàm ekàü pibed dhenuü ÷atàc ca mithunaü haret 12,060.025a laye ca saptamo bhàgas tathà ÷çïge kalà khure 12,060.025c sasyasya sarvabãjànàm eùà sàüvatsarã bhçtiþ 12,060.026a na ca vai÷yasya kàmaþ syàn na rakùeyaü pa÷ån iti 12,060.026c vai÷ye cecchati nànyena rakùitavyàþ kathaü cana 12,060.027a ÷ådrasyàpi hi yo dharmas taü te vakùyàmi bhàrata 12,060.027c prajàpatir hi varõànàü dàsaü ÷ådram akalpayat 12,060.028a tasmàc chådrasya varõànàü paricaryà vidhãyate 12,060.028c teùàü ÷u÷råùaõàc caiva mahat sukham avàpnuyàt 12,060.029a ÷ådra etàn paricaret trãn varõàn anasåyakaþ 12,060.029c saücayàü÷ ca na kurvãta jàtu ÷ådraþ kathaü cana 12,060.030a pàpãyàn hi dhanaü labdhvà va÷e kuryàd garãyasaþ 12,060.030c ràj¤à và samanuj¤àtaþ kàmaü kurvãta dhàrmikaþ 12,060.031a tasya vçttiü pravakùyàmi yac ca tasyopajãvanam 12,060.031c ava÷yabharaõãyo hi varõànàü ÷ådra ucyate 12,060.032a chatraü veùñanam au÷ãram upànad vyajanàni ca 12,060.032c yàtayàmàni deyàni ÷ådràya paricàriõe 12,060.033a adhàryàõi vi÷ãrõàni vasanàni dvijàtibhiþ 12,060.033c ÷ådràyaiva vidheyàni tasya dharmadhanaü hi tat 12,060.034a ya÷ ca ka÷ cid dvijàtãnàü ÷ådraþ ÷u÷råùur àvrajet 12,060.034c kalpyàü tasya tu tenàhur vçttiü dharmavido janàþ 12,060.034e deyaþ piõóo 'napetàya bhartavyau vçddhadurbalau 12,060.035a ÷ådreõa ca na hàtavyo bhartà kasyàü cid àpadi 12,060.035c atirekeõa bhartavyo bhartà dravyaparikùaye 12,060.035e na hi svam asti ÷ådrasya bhartçhàryadhano hy asau 12,060.036a uktas trayàõàü varõànàü yaj¤as trayyaiva bhàrata 12,060.036c svàhàkàranamaskàrau mantraþ ÷ådre vidhãyate 12,060.037a tàbhyàü ÷ådraþ pàkayaj¤air yajeta vratavàn svayam 12,060.037c pårõapàtramayãm àhuþ pàkayaj¤asya dakùiõàm 12,060.038a ÷ådraþ paijavano nàma sahasràõàü ÷ataü dadau 12,060.038c aindràgnena vidhànena dakùiõàm iti naþ ÷rutam 12,060.039a ato hi sarvavarõànàü ÷raddhàyaj¤o vidhãyate 12,060.039a*0136_01 **** **** yaj¤as tasyaiva bhàrata 12,060.039a*0136_02 agre sarveùu yaj¤eùu 12,060.039c daivataü hi mahac chraddhà pavitraü yajatàü ca yat 12,060.040a daivataü paramaü vipràþ svena svena parasparam 12,060.040c ayajann iha satrais te tais taiþ kàmaiþ sanàtanaiþ 12,060.041a saüsçùñà bràhmaõair eva triùu varõeùu sçùñayaþ 12,060.041c devànàm api ye devà yad bråyus te paraü hi tat 12,060.041e tasmàd varõaiþ sarvayaj¤àþ saüsçjyante na kàmyayà 12,060.042a çgyajuþsàmavit påjyo nityaü syàd devavad dvijaþ 12,060.042c ançgyajur asàmà tu pràjàpatya upadravaþ 12,060.043a yaj¤o manãùayà tàta sarvavarõeùu bhàrata 12,060.043c nàsya yaj¤ahano devà ãhante netare janàþ 12,060.043e tasmàt sarveùu varõeùu ÷raddhàyaj¤o vidhãyate 12,060.044a svaü daivataü bràhmaõàþ svena nityaü; paràn varõàn ayajann evam àsãt 12,060.044c àrocità naþ sumahàn sa dharmaþ; sçùño brahmaõà triùu varõeùu dçùñaþ 12,060.044d*0137_01 saüpåjyo vai bràhmaõas triùu varõeùu hçùñaþ 12,060.045a tasmàd varõà çjavo jàtidharmàþ; saüsçjyante tasya vipàka eùaþ 12,060.045b*0138_01 tasmàd varõas tata[to] vai jàtidharmaþ 12,060.045b*0138_02 saüsçjyate tasya vai kopa eùaþ 12,060.045c ekaü sàma yajur ekam çg ekà; vipra÷ caiko 'ni÷cayas teùu dçùñaþ 12,060.046a atra gàthà yaj¤agãtàþ kãrtayanti puràvidaþ 12,060.046c vaikhànasànàü ràjendra munãnàü yaùñum icchatàm 12,060.047a udite 'nudite vàpi ÷raddadhàno jitendriyaþ 12,060.047c vahniü juhoti dharmeõa ÷raddhà vai kàraõaü mahat 12,060.048a yat skannam asya tat pårvaü yad askannaü tad uttaram 12,060.048c bahåni yaj¤aråpàõi nànàkarmaphalàni ca 12,060.049a tàni yaþ saüvijànàti j¤ànani÷cayani÷citaþ 12,060.049c dvijàtiþ ÷raddhayopetaþ sa yaùñuü puruùo 'rhati 12,060.050a steno và yadi và pàpo yadi và pàpakçttamaþ 12,060.050c yaùñum icchati yaj¤aü yaþ sàdhum eva vadanti tam 12,060.051a çùayas taü pra÷aüsanti sàdhu caitad asaü÷ayam 12,060.051c sarvathà sarvavarõair hi yaùñavyam iti ni÷cayaþ 12,060.051e na hi yaj¤asamaü kiü cit triùu lokeùu vidyate 12,060.052a tasmàd yaùñavyam ity àhuþ puruùeõànasåyatà 12,060.052c ÷raddhàpavitram à÷ritya yathà÷akti prayacchatà 12,061.001 bhãùma uvàca 12,061.001a à÷ramàõàü mahàbàho ÷çõu satyaparàkrama 12,061.001c caturõàm iha varõànàü karmàõi ca yudhiùñhira 12,061.002a vànaprasthaü bhaikùacaryàü gàrhasthyaü ca mahà÷ramam 12,061.002c brahmacaryà÷ramaü pràhu÷ caturthaü bràhmaõair vçtam 12,061.003a jañàkaraõasaüskàraü dvijàtitvam avàpya ca 12,061.003c àdhànàdãni karmàõi pràpya vedam adhãtya ca 12,061.004a sadàro vàpy adàro và àtmavàn saüyatendriyaþ 12,061.004c vànaprasthà÷ramaü gacchet kçtakçtyo gçhà÷ramàt 12,061.005a tatràraõyaka÷àstràõi samadhãtya sa dharmavit 12,061.005c årdhvaretàþ prajàyitvà gacchaty akùarasàtmatàm 12,061.006a etàny eva nimittàni munãnàm årdhvaretasàm 12,061.006c kartavyànãha vipreõa ràjann àdau vipa÷cità 12,061.007a caritabrahmacaryasya bràhmaõasya vi÷àü pate 12,061.007c bhaikùacaryàsv adhãkàraþ pra÷asta iha mokùiõaþ 12,061.008a yatràstamita÷àyã syàn niragnir aniketanaþ 12,061.008c yathopalabdhajãvã syàn munir dànto jitendriyaþ 12,061.009a nirà÷ãþ syàt sarvasamo nirbhogo nirvikàravàn 12,061.009c vipraþ kùemà÷ramaü pràpto gacchaty akùarasàtmatàm 12,061.010a adhãtya vedàn kçtasarvakçtyaþ; saütànam utpàdya sukhàni bhuktvà 12,061.010c samàhitaþ pracared du÷caraü taü; gàrhasthyadharmaü munidharmadçùñam 12,061.011a svadàratuùña çtukàlagàmã; niyogasevã na÷añho najihmaþ 12,061.011c mità÷ano devaparaþ kçtaj¤aþ; satyo mçdu÷ cànç÷aüsaþ kùamàvàn 12,061.012a dànto vidheyo havyakavye 'pramatto; annasya dàtà satataü dvijebhyaþ 12,061.012c amatsarã sarvaliïgipradàtà; vaitànanitya÷ ca gçhà÷ramã syàt 12,061.013a athàtra nàràyaõagãtam àhur; maharùayas tàta mahànubhàvàþ 12,061.013c mahàrtham atyarthatapaþprayuktaü; tad ucyamànaü hi mayà nibodha 12,061.014a satyàrjavaü càtithipåjanaü ca; dharmas tathàrtha÷ ca rati÷ ca dàre 12,061.014c niùevitavyàni sukhàni loke; hy asmin pare caiva mataü mamaitat 12,061.015a bharaõaü putradàràõàü vedànàü pàraõaü tathà 12,061.015c satàü tam à÷ramaü ÷reùñhaü vadanti paramarùayaþ 12,061.016a evaü hi yo bràhmaõo yaj¤a÷ãlo; gàrhasthyam adhyàvasate yathàvat 12,061.016c gçhasthavçttiü pravi÷odhya samyak; svarge viùuddhaü phalam àpnute saþ 12,061.017a tasya dehaparityàgàd iùñàþ kàmàkùayà matàþ 12,061.017c ànantyàyopatiùñhanti sarvatokùi÷iromukhàþ 12,061.018a khàdann eko japann ekaþ sarpann eko yudhiùñhira 12,061.018c ekasminn eva àcàrye ÷u÷råùur malapaïkavàn 12,061.019a brahmacàrã vratã nityaü nityaü dãkùàparo va÷ã 12,061.019b*0139_01 guro÷ chàyànugo nityam adhãyànaþ suyantritaþ 12,061.019c avicàrya tathà vedaü kçtyaü kurvan vaset sadà 12,061.020a ÷u÷råùàü satataü kurvan guroþ saüpraõameta ca 12,061.020b*0140_01 aniketa÷ carann ekaþ sarvàn eva yudhiùñhira 12,061.020c ùañkarmasv anivçtta÷ ca napravçtta÷ ca sarva÷aþ 12,061.021a na caraty adhikàreõa sevitaü dviùato na ca 12,061.021c eùo ''÷ramapadas tàta brahmacàriõa iùyate 12,062.001 yudhiùñhira uvàca 12,062.001a ÷ivàn sukhàn mahodarkàn ahiüsràül lokasaümatàn 12,062.001c bråhi dharmàn sukhopàyàn madvidhànàü sukhàvahàn 12,062.002 bhãùma uvàca 12,062.002a bràhmaõasyeha catvàra à÷ramà vihitàþ prabho 12,062.002c varõàs tàn anuvartante trayo bharatasattama 12,062.003a uktàni karmàõi bahåni ràjan; svargyàõi ràjanyaparàyaõàni 12,062.003c nemàni dçùñàntavidhau smçtàni; kùàtre hi sarvaü vihitaü yathàvat 12,062.004a kùàtràõi vai÷yàni ca sevamànaþ; ÷audràõi karmàõi ca bràhmaõaþ san 12,062.004c asmiül loke nindito mandacetàþ; pare ca loke nirayaü prayàti 12,062.005a yà saüj¤à vihità loke dàse ÷uni vçke pa÷au 12,062.005c vikarmaõi sthite vipre tàü saüj¤àü kuru pàõóava 12,062.006a ùañkarmasaüpravçttasya à÷rameùu caturùv api 12,062.006c sarvadharmopapannasya saübhåtasya kçtàtmanaþ 12,062.007a bràhmaõasya vi÷uddhasya tapasy abhiratasya ca 12,062.007c nirà÷iùo vadànyasya lokà hy akùarasaüj¤itàþ 12,062.008a yo yasmin kurute karma yàdç÷aü yena yatra ca 12,062.008c tàdç÷aü tàdç÷enaiva sa guõaü pratipadyate 12,062.009a vçddhyà kçùivaõiktvena jãvasaüjãvanena ca 12,062.009c vettum arhasi ràjendra svàdhyàyagaõitaü mahat 12,062.010a kàlasaücoditaþ kàlaþ kàlaparyàyani÷citaþ 12,062.010c uttamàdhamamadhyàni karmàõi kurute 'va÷aþ 12,062.011a antavanti pradànàni purà ÷reyaskaràõi ca 12,062.011c svakarmanirato loko hy akùaraþ sarvatomukhaþ 12,063.001 bhãùma uvàca 12,063.001a jyàkarùaõaü ÷atrunibarhaõaü ca; kçùir vaõijyà pa÷upàlanaü ca 12,063.001c ÷u÷råùaõaü càpi tathàrthahetor; akàryam etat paramaü dvijasya 12,063.002a sevyaü tu brahmaùañkarma gçhasthena manãùiõà 12,063.002c kçtakçtyasya càraõye vàso viprasya ÷asyate 12,063.003a ràjapraiùyaü kçùidhanaü jãvanaü ca vaõijyayà 12,063.003c kauñilyaü kaulañeyaü ca kusãdaü ca vivarjayet 12,063.004a ÷ådro ràjan bhavati brahmabandhur; du÷càritryo ya÷ ca dharmàd apetaþ 12,063.004c vçùalãpatiþ pi÷uno nartaka÷ ca; gràmapraiùyo ya÷ ca bhaved vikarmà 12,063.004d*0141_01 evaüvidho bràhmaõaþ kauravendra 12,063.004d*0141_02 vçttàd apeto yo bhaven mandacetàþ 12,063.005a japan vedàn ajapaü÷ càpi ràjan; samaþ ÷ådrair dàsavac càpi bhojyaþ 12,063.005c ete sarve ÷ådrasamà bhavanti; ràjann etàn varjayed devakçtye 12,063.006a nirmaryàde cà÷ane kråravçttau; hiüsàtmake tyaktadharmasvavçtte 12,063.006c havyaü kavyaü yàni cànyàni ràjan; deyàny adeyàni bhavanti tasmin 12,063.007a tasmàd dharmo vihito bràhmaõasya; damaþ ÷aucaü càrjavaü càpi ràjan 12,063.007c tathà viprasyà÷ramàþ sarva eva; purà ràjan brahmaõà vai nisçùñàþ 12,063.008a yaþ syàd dàntaþ somapa àrya÷ãlaþ; sànukro÷aþ sarvasaho nirà÷ãþ 12,063.008c çjur mçdur anç÷aüsaþ kùamàvàn; sa vai vipro netaraþ pàpakarmà 12,063.009a ÷ådraü vai÷yaü ràjaputraü ca ràjaül; lokàþ sarve saü÷rità dharmakàmàþ 12,063.009c tasmàd varõठjàtidharmeùu saktàn; matvà viùõur necchati pàõóuputra 12,063.010a loke cedaü sarvalokasya na syàc; càturvarõyaü vedavàdà÷ ca na syuþ 12,063.010c sarvà÷ cejyàþ sarvalokakriyà÷ ca; sadyaþ sarve cà÷ramasthà na vai syuþ 12,063.011a ya÷ ca trayàõàü varõànàm icched à÷ramasevanam 12,063.011c kartum à÷ramadçùñàü÷ ca dharmàüs tठ÷çõu pàõóava 12,063.012a ÷u÷råùàkçtakçtyasya kçtasaütànakarmaõaþ 12,063.012c abhyanuj¤àpya ràjànaü ÷ådrasya jagatãpate 12,063.013a alpàntaragatasyàpi da÷adharmagatasya và 12,063.013c à÷ramà vihitàþ sarve varjayitvà nirà÷iùam 12,063.014a bhaikùacaryàü na tu pràhus tasya tad dharmacàriõaþ 12,063.014c tathà vai÷yasya ràjendra ràjaputrasya caiva hi 12,063.015a kçtakçtyo vayotãto ràj¤aþ kçtapari÷ramaþ 12,063.015c vai÷yo gacched anuj¤àto nçpeõà÷ramamaõóalam 12,063.016a vedàn adhãtya dharmeõa ràja÷àstràõi cànagha 12,063.016c saütànàdãni karmàõi kçtvà somaü niùevya ca 12,063.017a pàlayitvà prajàþ sarvà dharmeõa vadatàü vara 12,063.017c ràjasåyà÷vamedhàdãn makhàn anyàüs tathaiva ca 12,063.018a samànãya yathàpàñhaü viprebhyo dattadakùiõaþ 12,063.018c saügràme vijayaü pràpya tathàlpaü yadi và bahu 12,063.019a sthàpayitvà prajàpàlaü putraü ràjye ca pàõóava 12,063.019c anyagotraü pra÷astaü và kùatriyaü kùatriyarùabha 12,063.020a arcayitvà pitén samyak pitçyaj¤air yathàvidhi 12,063.020c devàn yaj¤air çùãn vedair arcitvà caiva yatnataþ 12,063.021a antakàle ca saüpràpte ya icched à÷ramàntaram 12,063.021c ànupårvyà÷ramàn ràjan gatvà siddhim avàpnuyàt 12,063.022a ràjarùitvena ràjendra bhaikùacaryàdhvasevayà 12,063.022c apetagçhadharmo 'pi carej jãvitakàmyayà 12,063.023a na caitan naiùñhikaü karma trayàõàü bharatarùabha 12,063.023c caturõàü ràja÷àrdåla pràhur à÷ramavàsinàm 12,063.024a bahv àyattaü kùatriyair mànavànàü; loka÷reùñhaü dharmam àsevamànaiþ 12,063.024c sarve dharmàþ sopadharmàs trayàõàü; ràj¤o dharmàd iti vedàc chçõomi 12,063.025a yathà ràjan hastipade padàni; saülãyante sarvasattvodbhavàni 12,063.025c evaü dharmàn ràjadharmeùu sarvàn; sarvàvasthaü saüpralãnàn nibodha 12,063.026a alpà÷rayàn alpaphalàn vadanti; dharmàn anyàn dharmavido manuùyàþ 12,063.026c mahà÷rayaü bahukalyàõaråpaü; kùàtraü dharmaü netaraü pràhur àryàþ 12,063.027a sarve dharmà ràjadharmapradhànàþ; sarve dharmàþ pàlyamànà bhavanti 12,063.027b*0142_01 sarve dharmà ràjadharmeùu dçùñàþ 12,063.027b*0142_02 sarvà vidyà ràjadharmeùu coktàþ 12,063.027c sarvatyàgo ràjadharmeùu ràjaüs; tyàge càhur dharmam agryaü puràõam 12,063.027d*0143_01 sarvodyogà ràjadharmeùu ràjan 12,063.027d*0143_02 sthànaü càhå ràjadharme puràõam 12,063.028a majjet trayã daõóanãtau hatàyàü; sarve dharmà na bhaveyur viruddhàþ 12,063.028c sarve dharmà÷ cà÷ramàõàü gatàþ syuþ; kùàtre tyakte ràjadharme puràõe 12,063.029a sarve tyàgà ràjadharmeùu dçùñàþ; sarvà dãkùà ràjadharmeùu coktàþ 12,063.029c sarve yogà ràjadharmeùu coktàþ; sarve lokà ràjadharmàn praviùñàþ 12,063.029d*0144_01 tasmàd dharmo ràjadharmàd vi÷iùño 12,063.029d*0144_02 nànyo loke vidyate 'jàta÷atro 12,063.029d*0144_03 sarvàõy etàni karmàõi kùàtre bharatasattama 12,063.029d*0144_04 bhavanti jãvaloka÷ ca kùatradharme pratiùñhitaþ 12,063.030a yathà jãvàþ prakçtau vadhyamànà; dharmà÷ritànàm upapãóanàya 12,063.030c evaü dharmà ràjadharmair viyuktàþ; sarvàvasthaü nàdriyante svadharmam 12,064.001 bhãùma uvàca 12,064.001a càturà÷ramyadharmà÷ ca jàtidharmà÷ ca pàõóava 12,064.001c lokapàlottarà÷ caiva kùàtre dharme vyavasthitàþ 12,064.002a sarvàõy etàni dharmàõi kùàtre bharatasattama 12,064.002c nirà÷iùo jãvaloke kùàtre dharme vyavasthitàþ 12,064.003a apratyakùaü bahudvàraü dharmam à÷ramavàsinàm 12,064.003c praråpayanti tadbhàvam àgamair eva ÷à÷vatam 12,064.004a apare vacanaiþ puõyair vàdino lokani÷cayam 12,064.004c ani÷cayaj¤à dharmàõàm adçùñànte pare ratàþ 12,064.005a pratyakùasukhabhåyiùñham àtmasàkùikam acchalam 12,064.005c sarvalokahitaü dharmaü kùatriyeùu pratiùñhitam 12,064.006a dharmà÷ramavyavasinàü bràhmaõànàü yudhiùñhira 12,064.006c yathà trayàõàü varõànàü saükhyàtopa÷rutiþ purà 12,064.006e ràjadharmeùv anupamà lokyà sucaritair iha 12,064.007a udàhçtaü te ràjendra yathà viùõuü mahaujasam 12,064.007c sarvabhåte÷varaü devaü prabhuü nàràyaõaü purà 12,064.007e jagmuþ subahavaþ ÷årà ràjàno daõóanãtaye 12,064.008a ekaikam àtmanaþ karma tulayitvà÷rame purà 12,064.008c ràjànaþ paryupàtiùñhan dçùñàntavacane sthitàþ 12,064.009a sàdhyà devà vasava÷ cà÷vinau ca; rudrà÷ ca vi÷ve marutàü gaõà÷ ca 12,064.009c sçùñàþ purà àdidevena devà; kùàtre dharme vartayante ca siddhàþ 12,064.010a atra te vartayiùyàmi dharmam arthavini÷cayam 12,064.010c nirmaryàde vartamàne dànavaikàyane kçte 12,064.010e babhåva ràjà ràjendra màndhàtà nàma vãryavàn 12,064.011a purà vasumatãpàlo yaj¤aü cakre didçkùayà 12,064.011c anàdimadhyanidhanaü devaü nàràyaõaü prati 12,064.012a sa ràjà ràja÷àrdåla màndhàtà parameùñhinaþ 12,064.012c jagràha ÷irasà pàdau yaj¤e viùõor mahàtmanaþ 12,064.013a dar÷ayàm àsa taü viùõå råpam àsthàya vàsavam 12,064.013c sa pàrthivair vçtaþ sadbhir arcayàm àsa taü prabhum 12,064.014a tasya pàrthivasaüghasya tasya caiva mahàtmanaþ 12,064.014c saüvàdo 'yaü mahàn àsãd viùõuü prati mahàdyute 12,064.015 indra uvàca 12,064.015a kim iùyate dharmabhçtàü variùñha; yad draùñukàmo 'si tam aprameyam 12,064.015c anantamàyàmitasattvavãryaü; nàràyaõaü hy àdidevaü puràõam 12,064.016a nàsau devo vi÷varåpo mayàpi; ÷akyo draùñuü brahmaõà vàpi sàkùàt 12,064.016c ye 'nye kàmàs tava ràjan hçdisthà; dàsyàmi tàüs tvaü hi martyeùu ràjà 12,064.017a satye sthito dharmaparo jitendriyaþ; ÷åro dçóhaü prãtirataþ suràõàm 12,064.017c buddhyà bhaktyà cottama÷raddhayà ca; tatas te 'haü dadmi varaü yatheùñam 12,064.018 màndhàtovàca 12,064.018a asaü÷ayaü bhagavann àdidevaü; drakùyàmy ahaü ÷irasàhaü prasàdya 12,064.018c tyaktvà bhogàn dharmakàmo hy araõyam; icche gantuü satpathaü lokajuùñam 12,064.019a kùàtràd dharmàd vipulàd aprameyàl; lokàþ pràptàþ sthàpitaü svaü ya÷a÷ ca 12,064.019c dharmo yo 'sàv àdidevàt pravçtto; lokajyeùñhas taü na jànàmi kartum 12,064.020 indra uvàca 12,064.020a asainiko 'dharmapara÷ carethàþ; paràü gatiü lapsyase càpramattaþ 12,064.020c kùàtro dharmo hy àdidevàt pravçttaþ; pa÷càd anye ÷eùabhåtà÷ ca dharmàþ 12,064.021a ÷eùàþ sçùñà hy antavanto hy anantàþ; suprasthànàþ kùatradharmàvi÷iùñàþ 12,064.021c asmin dharme sarvadharmàþ praviùñàs; tasmàd dharmaü ÷reùñham imaü vadanti 12,064.022a karmaõà vai purà devà çùaya÷ càmitaujasaþ 12,064.022c tràtàþ sarve pramathyàrãn kùatradharmeõa viùõunà 12,064.023a yadi hy asau bhagavàn nàhaniùyad; ripån sarvàn vasumàn aprameyaþ 12,064.023c na bràhmaõà na ca lokàdikartà; na saddharmà nàdidharmà bhaveyuþ 12,064.024a imàm urvãü na jayed vikrameõa; deva÷reùñho 'sau purà ced ameyaþ 12,064.024c càturvarõyaü càturà÷ramyadharmàþ; sarve na syur brahmaõo vai vinà÷àt 12,064.025a dçùñà dharmàþ ÷atadhà ÷à÷vatena; kùàtreõa dharmeõa punaþ pravçttàþ 12,064.025c yuge yuge hy àdidharmàþ pravçttà; lokajyeùñhaü kùatradharmaü vadanti 12,064.026a àtmatyàgaþ sarvabhåtànukampà; lokaj¤ànaü mokùaõaü pàlanaü ca 12,064.026c viùaõõànàü mokùaõaü pãóitànàü; kùàtre dharme vidyate pàrthivànàm 12,064.027a nirmaryàdàþ kàmamanyupravçttà; bhãtà ràj¤o nàdhigacchanti pàpam 12,064.027c ÷iùñà÷ cànye sarvadharmopapannàþ; sàdhvàcàràþ sàdhu dharmaü caranti 12,064.028a putravat paripàlyàni liïgadharmeõa pàrthivaiþ 12,064.028c loke bhåtàni sarvàõi vicaranti na saü÷ayaþ 12,064.029a sarvadharmaparaü kùatraü lokajyeùñhaü sanàtanam 12,064.029c ÷a÷vad akùaraparyantam akùaraü sarvatomukham 12,065.001 indra uvàca 12,065.001a evaüvãryaþ sarvadharmopapannaþ; kùàtraþ ÷reùñhaþ sarvadharmeùu dharmaþ 12,065.001c pàlyo yuùmàbhir lokasiühair udàrair; viparyaye syàd abhàvaþ prajànàm 12,065.002a bhuvaþ saüskàraü ràjasaüskàrayogam; abhaikùacaryàü pàlanaü ca prajànàm 12,065.002c vidyàd ràjà sarvabhåtànukampàü; dehatyàgaü càhave dharmam agryam 12,065.003a tyàgaü ÷reùñhaü munayo vai vadanti; sarva÷reùñho yaþ ÷arãraü tyajeta 12,065.003c nityaü tyaktaü ràjadharmeùu sarvaü; pratyakùaü te bhåmipàlàþ sadaite 12,065.004a bahu÷rutyà guru÷u÷råùayà và; parasya và saühananàd vadanti 12,065.004c nityaü dharmaü kùatriyo brahmacàrã; cared eko hy à÷ramaü dharmakàmaþ 12,065.005a sàmànyàrthe vyavahàre pravçtte; priyàpriye varjayann eva yatnàt 12,065.005c càturvarõyasthàpanàt pàlanàc ca; tais tair yogair niyamair aurasai÷ ca 12,065.006a sarvodyogair à÷ramaü dharmam àhuþ; kùàtraü jyeùñhaü sarvadharmopapannam 12,065.006c svaü svaü dharmaü ye na caranti varõàs; tàüs tàn dharmàn ayathàvad vadanti 12,065.007a nirmaryàde nityam arthe vinaùñàn; àhus tàn vai pa÷ubhåtàn manuùyàn 12,065.007c yathà nãtiü gamayaty arthalobhàc; chreyàüs tasmàd à÷ramaþ kùatradharmaþ 12,065.008a traividyànàü yà gatir bràhmaõànàü; ya÷ caivokto 'thà÷ramo bràhmaõànàm 12,065.008c etat karma bràhmaõasyàhur agryam; anyat kurva¤ ÷ådravac chastravadhyaþ 12,065.009a càturà÷ramyadharmà÷ ca vedadharmà÷ ca pàrthiva 12,065.009c bràhmaõenànugantavyà nànyo vidyàt kathaü cana 12,065.010a anyathà vartamànasya na sà vçttiþ prakalpyate 12,065.010c karmaõà vyajyate dharmo yathaiva ÷và tathaiva saþ 12,065.011a yo vikarmasthito vipro na sa sanmànam arhati 12,065.011c karmasv anupayu¤jànam avi÷vàsyaü hi taü viduþ 12,065.012a ete dharmàþ sarvavarõà÷ ca vãrair; utkraùñavyàþ kùatriyair eùa dharmaþ 12,065.012c tasmàj jyeùñhà ràjadharmà na cànye; vãryajyeùñhà vãradharmà matà me 12,065.013 màndhàtovàca 12,065.013a yavanàþ kiràtà gàndhàrà÷ cãnàþ ÷abarabarbaràþ 12,065.013b*0145_01 bàhlãkà÷ ca turuùkà÷ ca pà¤càlà÷ ca tathà smçtàþ 12,065.013c ÷akàs tuùàràþ kahvà÷ ca pahlavà÷ càndhramadrakàþ 12,065.014a oóràþ pulindà ramañhàþ kàcà mlecchà÷ ca sarva÷aþ 12,065.014c brahmakùatraprasåtà÷ ca vai÷yàþ ÷ådrà÷ ca mànavàþ 12,065.015a kathaü dharmaü careyus te sarve viùayavàsinaþ 12,065.015c madvidhai÷ ca kathaü sthàpyàþ sarve te dasyujãvinaþ 12,065.016a etad icchàmy ahaü ÷rotuü bhagavaüs tad bravãhi me 12,065.016c tvaü bandhubhåto hy asmàkaü kùatriyàõàü sure÷vara 12,065.017 indra uvàca 12,065.017a màtàpitror hi kartavyà ÷u÷råùà sarvadasyubhiþ 12,065.017c àcàryaguru÷u÷råùà tathaivà÷ramavàsinàm 12,065.018a bhåmipàlànàü ca ÷u÷råùà kartavyà sarvadasyubhiþ 12,065.018c vedadharmakriyà÷ caiva teùàü dharmo vidhãyate 12,065.019a pitçyaj¤às tathà kåpàþ prapà÷ ca ÷ayanàni ca 12,065.019c dànàni ca yathàkàlaü dvijeùu dadyur eva te 12,065.020a ahiüsà satyam akrodho vçttidàyànupàlanam 12,065.020c bharaõaü putradàràõàü ÷aucam adroha eva ca 12,065.021a dakùiõà sarvayaj¤ànàü dàtavyà bhåtim icchatà 12,065.021c pàkayaj¤à mahàrhà÷ ca kartavyàþ sarvadasyubhiþ 12,065.022a etàny evaüprakàràõi vihitàni purànagha 12,065.022c sarvalokasya karmàõi kartavyànãha pàrthiva 12,065.023 màndhàtovàca 12,065.023a dç÷yante mànavà loke sarvavarõeùu dasyavaþ 12,065.023c liïgàntare vartamànà à÷rameùu caturùv api 12,065.024 indra uvàca 12,065.024a vinaùñàyàü daõóanãtau ràjadharme niràkçte 12,065.024c saüpramuhyanti bhåtàni ràjadauràtmyato nçpa 12,065.025a asaükhyàtà bhaviùyanti bhikùavo liïginas tathà 12,065.025c à÷ramàõàü vikalpà÷ ca nivçtte 'smin kçte yuge 12,065.026a a÷çõvànàþ puràõànàü dharmàõàü pravarà gatãþ 12,065.026c utpathaü pratipatsyante kàmamanyusamãritàþ 12,065.027a yadà nivartyate pàpo daõóanãtyà mahàtmabhiþ 12,065.027c tadà dharmo na calate sadbhåtaþ ÷à÷vataþ paraþ 12,065.028a paralokaguruü caiva ràjànaü yo 'vamanyate 12,065.028c na tasya dattaü na hutaü na ÷ràddhaü phalati kva cit 12,065.029a mànuùàõàm adhipatiü devabhåtaü sanàtanam 12,065.029c devà÷ ca bahu manyante dharmakàmaü nare÷varam 12,065.030a prajàpatir hi bhagavàn yaþ sarvam asçjaj jagat 12,065.030c sa pravçttinivçttyarthaü dharmàõàü kùatram icchati 12,065.031a pravçttasya hi dharmasya buddhyà yaþ smarate gatim 12,065.031c sa me mànya÷ ca påjya÷ ca tatra kùatraü pratiùñhitam 12,065.032 bhãùma uvàca 12,065.032a evam uktvà sa bhagavàn marudgaõavçtaþ prabhuþ 12,065.032c jagàma bhavanaü viùõur akùaraü paramaü padam 12,065.033a evaü pravartite dharme purà sucarite 'nagha 12,065.033c kaþ kùatram avamanyeta cetanàvàn bahu÷rutaþ 12,065.034a anyàyena pravçttàni nivçttàni tathaiva ca 12,065.034c antarà vilayaü yànti yathà pathi vicakùuùaþ 12,065.035a àdau pravartite cakre tathaivàdiparàyaõe 12,065.035c vartasva puruùavyàghra saüvijànàmi te 'nagha 12,066.001 yudhiùñhira uvàca 12,066.001a ÷rutà me kathitàþ pårvai÷ catvàro mànavà÷ramàþ 12,066.001c vyàkhyànam eùàm àcakùva pçcchato me pitàmaha 12,066.002 bhãùma uvàca 12,066.002a viditàþ sarva eveha dharmàs tava yudhiùñhira 12,066.002c yathà mama mahàbàho viditàþ sàdhusaümatàþ 12,066.003a yat tu liïgàntaragataü pçcchase màü yudhiùñhira 12,066.003c dharmaü dharmabhçtàü ÷reùñha tan nibodha naràdhipa 12,066.004a sarvàõy etàni kaunteya vidyante manujarùabha 12,066.004c sàdhvàcàrapravçttànàü càturà÷ramyakarmaõàm 12,066.005a akàmadveùayuktasya daõóanãtyà yudhiùñhira 12,066.005c samekùiõa÷ ca bhåteùu bhaikùà÷ramapadaü bhavet 12,066.006a vetty àdànavisargaü yo nigrahànugrahau tathà 12,066.006c yathoktavçtter vãrasya kùemà÷ramapadaü bhavet 12,066.006d*0146_01 arhàn påjayato nityaü saüvibhàgena pàõóava 12,066.006d*0146_02 sarvatas tasya kaunteya bhaikùyà÷ramapadaü bhavet 12,066.007a j¤àtisaübandhimitràõi vyàpannàni yudhiùñhira 12,066.007c samabhyuddharamàõasya dãkùà÷ramapadaü bhavet 12,066.007d*0147_01 lokamukhyeùu satkàraü liïgimukhyeùu càsakçt 12,066.007d*0147_02 kurvatas tasya kaunteya vanyà÷ramapadaü bhavet 12,066.008a àhnikaü bhåtayaj¤àü÷ ca pitçyaj¤àü÷ ca mànuùàn 12,066.008c kurvataþ pàrtha vipulàn vanyà÷ramapadaü bhavet 12,066.008d*0148_01 saüvibhàgena bhåtànàm atithãnàü tathàrcanàt 12,066.008d*0148_02 devayaj¤ai÷ ca ràjendra vanyà÷ramapadaü bhavet 12,066.008d*0148_03 mardanaü pararàùñràõàü ÷iùñàrthaü satyavikrama 12,066.008d*0148_04 kurvataþ puruùavyàghra vanyà÷ramapadaü bhavet 12,066.009a pàlanàt sarvabhåtànàü svaràùñraparipàlanàt 12,066.009c dãkùà bahuvidhà ràj¤o vanyà÷ramapadaü bhavet 12,066.010a vedàdhyayananityatvaü kùamàthàcàryapåjanam 12,066.010c tathopàdhyàya÷u÷råùà brahmà÷ramapadaü bhavet 12,066.010d*0149_01 àhnikaü japamànasya devàn påjayataþ sadà 12,066.010d*0149_02 dharmeõa puruùavyàghra dharmà÷ramapadaü bhavet 12,066.010d*0149_03 mçtyur và rakùaõaü veti yasya ràj¤o vini÷cayaþ 12,066.010d*0149_04 pràõadyåte tatas tasya brahmà÷ramapadaü bhavet 12,066.011a ajihmam a÷añhaü màrgaü sevamànasya bhàrata 12,066.011c sarvadà sarvabhåteùu brahmà÷ramapadaü bhavet 12,066.012a vànaprastheùu vipreùu traividyeùu ca bhàrata 12,066.012c prayacchato 'rthàn vipulàn vanyà÷ramapadaü bhavet 12,066.013a sarvabhåteùv anukro÷aü kurvatas tasya bhàrata 12,066.013c ànç÷aüsyapravçttasya sarvàvasthaü padaü bhavet 12,066.014a bàlavçddheùu kauravya sarvàvasthaü yudhiùñhira 12,066.014c anukro÷aü vidadhataþ sarvàvasthaü padaü bhavet 12,066.015a balàtkçteùu bhåteùu paritràõaü kurådvaha 12,066.015c ÷araõàgateùu kauravya kurvan gàrhasthyam àvaset 12,066.016a caràcaràõàü bhåtànàü rakùàm api ca sarva÷aþ 12,066.016c yathàrhapåjàü ca sadà kurvan gàrhasthyam àvaset 12,066.017a jyeùñhànujyeùñhapatnãnàü bhràtéõàü putranaptçõàm 12,066.017c nigrahànugrahau pàrtha gàrhasthyam iti tat tapaþ 12,066.018a sàdhånàm arcanãyànàü prajàsu viditàtmanàm 12,066.018c pàlanaü puruùavyàghra gçhà÷ramapadaü bhavet 12,066.019a à÷ramasthàni sarvàõi yas tu ve÷mani bhàrata 12,066.019c àdadãteha bhojyena tad gàrhasthyaü yudhiùñhira 12,066.020a yaþ sthitaþ puruùo dharme dhàtrà sçùñe yathàrthavat 12,066.020c à÷ramàõàü sa sarveùàü phalaü pràpnoty anuttamam 12,066.021a yasmin na na÷yanti guõàþ kaunteya puruùe sadà 12,066.021c à÷ramasthaü tam apy àhur nara÷reùñhaü yudhiùñhira 12,066.022a sthànamànaü vayomànaü kulamànaü tathaiva ca 12,066.022c kurvan vasati sarveùu hy à÷rameùu yudhiùñhira 12,066.023a de÷adharmàü÷ ca kaunteya kuladharmàüs tathaiva ca 12,066.023c pàlayan puruùavyàghra ràjà sarvà÷ramã bhavet 12,066.024a kàle vibhåtiü bhåtànàm upahàràüs tathaiva ca 12,066.024c arhayan puruùavyàghra sàdhånàm à÷rame vaset 12,066.025a da÷adharmagata÷ càpi yo dharmaü pratyavekùate 12,066.025c sarvalokasya kaunteya ràjà bhavati so ''÷ramã 12,066.026a ye dharmaku÷alà loke dharmaü kurvanti sàdhavaþ 12,066.026c pàlità yasya viùaye pàdo 'ü÷as tasya bhåpateþ 12,066.027a dharmàràmàn dharmaparàn ye na rakùanti mànavàn 12,066.027c pàrthivàþ puruùavyàghra teùàü pàpaü haranti te 12,066.028a ye ca rakùàsahàyàþ syuþ pàrthivànàü yudhiùñhira 12,066.028c te caivàü÷aharàþ sarve dharme parakçte 'nagha 12,066.029a sarvà÷ramapade hy àhur gàrhasthyaü dãptanirõayam 12,066.029c pàvanaü puruùavyàghra yaü vayaü paryupàsmahe 12,066.030a àtmopamas tu bhåteùu yo vai bhavati mànavaþ 12,066.030c nyastadaõóo jitakrodhaþ sa pretya labhate sukham 12,066.031a dharmotthità sattvavãryà dharmasetuvañàkarà 12,066.031c tyàgavàtàdhvagà ÷ãghrà naus tvà saütàrayiùyati 12,066.032a yadà nivçttaþ sarvasmàt kàmo yo 'sya hçdi sthitaþ 12,066.032c tadà bhavati sattvasthas tato brahma sama÷nute 12,066.033a suprasannas tu bhàvena yogena ca naràdhipa 12,066.033c dharmaü puruùa÷àrdåla pràpsyase pàlane rataþ 12,066.034a vedàdhyayana÷ãlànàü vipràõàü sàdhukarmaõàm 12,066.034c pàlane yatnam àtiùñha sarvalokasya cànagha 12,066.035a vane carati yo dharmam à÷rameùu ca bhàrata 12,066.035c rakùayà tac chataguõaü dharmaü pràpnoti pàrthivaþ 12,066.036a eùa te vividho dharmaþ pàõóava÷reùñha kãrtitaþ 12,066.036c anutiùñha tvam enaü vai pårvair dçùñaü sanàtanam 12,066.037a càturà÷ramyam ekàgraþ càturvarõyaü ca pàõóava 12,066.037c dharmaü puruùa÷àrdåla pràpsyase pàlane rataþ 12,067.001 yudhiùñhira uvàca 12,067.001a càturà÷ramya ukto 'tra càturvarõyas tathaiva ca 12,067.001c ràùñrasya yat kçtyatamaü tan me bråhi pitàmaha 12,067.002 bhãùma uvàca 12,067.002a ràùñrasyaitat kçtyatamaü ràj¤a evàbhiùecanam 12,067.002c anindram abalaü ràùñraü dasyavo 'bhibhavanti ca 12,067.003a aràjakeùu ràùñreùu dharmo na vyavatiùñhate 12,067.003c parasparaü ca khàdanti sarvathà dhig aràjakam 12,067.004a indram enaü pravçõute yad ràjànam iti ÷rutiþ 12,067.004c yathaivendras tathà ràjà saüpåjyo bhåtim icchatà 12,067.005a nàràjakeùu ràùñreùu vastavyam iti vaidikam 12,067.005c nàràjakeùu ràùñreùu havyam agnir vahaty api 12,067.006a atha ced abhivarteta ràjyàrthã balavattaraþ 12,067.006c aràjakàni ràùñràõi hataràjàni và punaþ 12,067.007a pratyudgamyàbhipåjyaþ syàd etad atra sumantritam 12,067.007c na hi pàpàt pàpataram asti kiü cid aràjakàt 12,067.008a sa cet samanupa÷yeta samagraü ku÷alaü bhavet 12,067.008c balavàn hi prakupitaþ kuryàn niþ÷eùatàm api 12,067.008d*0150_01 yo durbalo na namati sa mahatkle÷abhàg bhavet 12,067.009a bhåyàüsaü labhate kle÷aü yà gaur bhavati durduhà 12,067.009c suduhà yà tu bhavati naiva tàü kle÷ayanty uta 12,067.010a yad ataptaü praõamati na tat saütàpayanty uta 12,067.010c yac ca svayaü nataü dàru na tat saünàmayanty api 12,067.011a etayopamayà dhãraþ saünameta balãyase 12,067.011c indràya sa praõamate namate yo balãyase 12,067.012a tasmàd ràjaiva kartavyaþ satataü bhåtim icchatà 12,067.012c na dhanàrtho na dàràrthas teùàü yeùàm aràjakam 12,067.013a prãyate hi haran pàpaþ paravittam aràjake 12,067.013c yadàsya uddharanty anye tadà ràjànam icchati 12,067.014a pàpà api tadà kùemaü na labhante kadà cana 12,067.014c ekasya hi dvau harato dvayo÷ ca bahavo 'pare 12,067.015a adàsaþ kriyate dàso hriyante ca balàt striyaþ 12,067.015a*0151_01 **** **** vivayomànaü tathaiva ca (sic) 12,067.015c etasmàt kàraõàd devàþ prajàpàlàn pracakrire 12,067.016a ràjà cen na bhavel loke pçthivyàü daõóadhàrakaþ 12,067.016c ÷åle matsyàn ivàpakùyan durbalàn balavattaràþ 12,067.017a aràjakàþ prajàþ pårvaü vine÷ur iti naþ ÷rutam 12,067.017c parasparaü bhakùayanto matsyà iva jale kç÷àn 12,067.018a tàþ sametya tata÷ cakruþ samayàn iti naþ ÷rutam 12,067.018c vàkkråro daõóapuruùo ya÷ ca syàt pàradàrikaþ 12,067.018e ya÷ ca na svam athàdadyàt tyàjyà nas tàdç÷à iti 12,067.019a vi÷vàsanàrthaü varõànàü sarveùàm avi÷eùataþ 12,067.019c tàs tathà samayaü kçtvà samaye nàvatasthire 12,067.020a sahitàs tàs tadà jagmur asukhàrtàþ pitàmaham 12,067.020c anã÷varà vina÷yàmo bhagavann ã÷varaü di÷a 12,067.021a yaü påjayema saübhåya ya÷ ca naþ paripàlayet 12,067.021c tàbhyo manuü vyàdide÷a manur nàbhinananda tàþ 12,067.022 manur uvàca 12,067.022a bibhemi karmaõaþ kråràd ràjyaü hi bhç÷aduùkaram 12,067.022c vi÷eùato manuùyeùu mithyàvçttiùu nityadà 12,067.023 bhãùma uvàca 12,067.023a tam abruvan prajà mà bhaiþ karmaõaino gamiùyati 12,067.023c pa÷ånàm adhipa¤cà÷ad dhiraõyasya tathaiva ca 12,067.023e dhànyasya da÷amaü bhàgaü dàsyàmaþ ko÷avardhanam 12,067.023f*0152_01 kanyàü ÷ulke càruråpàü vivàheùådyatàsu ca 12,067.024a mukhyena ÷astrapatreõa ye manuùyàþ pradhànataþ 12,067.024c bhavantaü te 'nuyàsyanti mahendram iva devatàþ 12,067.025a sa tvaü jàtabalo ràjan duùpradharùaþ pratàpavàn 12,067.025c sukhe dhàsyasi naþ sarvàn kubera iva nairçtàn 12,067.026a yaü ca dharmaü cariùyanti prajà ràj¤à surakùitàþ 12,067.026c caturthaü tasya dharmasya tvatsaüsthaü no bhaviùyati 12,067.027a tena dharmeõa mahatà sukhalabdhena bhàvitaþ 12,067.027c pàhy asmàn sarvato ràjan devàn iva ÷atakratuþ 12,067.028a vijayàyà÷u niryàhi pratapan ra÷mimàn iva 12,067.028c mànaü vidhama ÷atråõàü dharmo jayatu naþ sadà 12,067.029a sa niryayau mahàtejà balena mahatà vçtaþ 12,067.029c mahàbhijanasaüpannas tejasà prajvalann iva 12,067.030a tasya tàü mahimàü dçùñvà mahendrasyeva devatàþ 12,067.030c apatatrasire sarve svadharme ca dadhur manaþ 12,067.030d*0153_01 varõina÷ cà÷ramà÷ caiva mlecchàþ sarve ca dasyavaþ 12,067.031a tato mahãü pariyayau parjanya iva vçùñimàn 12,067.031c ÷amayan sarvataþ pàpàn svakarmasu ca yojayan 12,067.032a evaü ye bhåtim iccheyuþ pçthivyàü mànavàþ kva cit 12,067.032c kuryå ràjànam evàgre prajànugrahakàraõàt 12,067.033a namasyeyu÷ ca taü bhaktyà ÷iùyà iva guruü sadà 12,067.033c devà iva sahasràkùaü prajà ràjànam antike 12,067.034a satkçtaü svajaneneha paro 'pi bahu manyate 12,067.034c svajanena tv avaj¤àtaü pare paribhavanty uta 12,067.035a ràj¤aþ paraiþ paribhavaþ sarveùàm asukhàvahaþ 12,067.035c tasmàc chatraü ca patraü ca vàsàüsy àbharaõàni ca 12,067.036a bhojanàny atha pànàni ràj¤e dadyur gçhàõi ca 12,067.036c àsanàni ca ÷ayyà÷ ca sarvopakaraõàni ca 12,067.037a guptàtmà syàd duràdharùaþ smitapårvàbhibhàùità 12,067.037c àbhàùita÷ ca madhuraü pratibhàùeta mànavàn 12,067.038a kçtaj¤o dçóhabhaktiþ syàt saüvibhàgã jitendriyaþ 12,067.038c ãkùitaþ prativãkùeta mçdu carju ca valgu ca 12,068.001 yudhiùñhira uvàca 12,068.001a kim àhur daivataü viprà ràjànaü bharatarùabha 12,068.001c manuùyàõàm adhipatiü tan me bråhi pitàmaha 12,068.002 bhãùma uvàca 12,068.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,068.002c bçhaspatiü vasumanà yathà papraccha bhàrata 12,068.003a ràjà vasumanà nàma kausalyo dhãmatàü varaþ 12,068.003c maharùiü paripapraccha kçtapraj¤o bçhaspatim 12,068.004a sarvaü vainayikaü kçtvà vinayaj¤o bçhaspateþ 12,068.004c dakùiõànantaro bhåtvà praõamya vidhipårvakam 12,068.005a vidhiü papraccha ràjyasya sarvabhåtahite rataþ 12,068.005c prajànàü hitam anvicchan dharmamålaü vi÷àü pate 12,068.006a kena bhåtàni vardhante kùayaü gacchanti kena ca 12,068.006c kam arcanto mahàpràj¤a sukham atyantam àpnuyuþ 12,068.006d*0154_01 etan me ÷aüsa devarùe dharmakàmàrthasaü÷ayam 12,068.007a iti pçùño mahàràj¤à kausalyenàmitaujasà 12,068.007c ràjasatkàram avyagraþ ÷a÷aüsàsmai bçhaspatiþ 12,068.007c*0155_01 **** **** ràjyasya ca vivecanam 12,068.007c*0155_02 daõóanãtiü samà÷ritya 12,068.008a ràjamålo mahàràja dharmo lokasya lakùyate 12,068.008c prajà ràjabhayàd eva na khàdanti parasparam 12,068.009a ràjà hy evàkhilaü lokaü samudãrõaü samutsukam 12,068.009c prasàdayati dharmeõa prasàdya ca viràjate 12,068.010a yathà hy anudaye ràjan bhåtàni ÷a÷isåryayoþ 12,068.010c andhe tamasi majjeyur apa÷yantaþ parasparam 12,068.011a yathà hy anudake matsyà niràkrande vihaügamàþ 12,068.011c vihareyur yathàkàmam abhisçtya punaþ punaþ 12,068.012a vimathyàtikrameraü÷ ca viùahyàpi parasparam 12,068.012c abhàvam acireõaiva gaccheyur nàtra saü÷ayaþ 12,068.013a evam eva vinà ràj¤à vina÷yeyur imàþ prajàþ 12,068.013c andhe tamasi majjeyur agopàþ pa÷avo yathà 12,068.014a hareyur balavanto hi durbalànàü parigrahàn 12,068.014c hanyur vyàyacchamànàü÷ ca yadi ràjà na pàlayet 12,068.015a yànaü vastram alaükàràn ratnàni vividhàni ca 12,068.015c hareyuþ sahasà pàpà yadi ràjà na pàlayet 12,068.016a mamedam iti loke 'smin na bhavet saüparigrahaþ 12,068.016b*0156_01 na dàrà na ca putraþ syàn na dhanaü na parigrahaþ 12,068.016c vi÷valopaþ pravarteta yadi ràjà na pàlayet 12,068.017a màtaraü pitaraü vçddham àcàryam atithiü gurum 12,068.017c kli÷nãyur api hiüsyur và yadi ràjà na pàlayet 12,068.018a pated bahuvidhaü ÷astraü bahudhà dharmacàriùu 12,068.018c adharmaþ pragçhãtaþ syàd yadi ràjà na pàlayet 12,068.019a vadhabandhaparikle÷o nityam arthavatàü bhavet 12,068.019c mamatvaü ca na vindeyur yadi ràjà na pàlayet 12,068.020a anta÷ càkà÷am eva syàl loko 'yaü dasyusàd bhavet 12,068.020c patec ca narakaü ghoraü yadi ràjà na pàlayet 12,068.021a na yonipoùo varteta na kçùir na vaõikpathaþ 12,068.021c majjed dharmas trayã na syàd yadi ràjà na pàlayet 12,068.022a na yaj¤àþ saüpravarteran vidhivat svàptadakùiõàþ 12,068.022c na vivàhàþ samàjà và yadi ràjà na pàlayet 12,068.023a na vçùàþ saüpravarteran na mathyeraü÷ ca gargaràþ 12,068.023c ghoùàþ praõà÷aü gaccheyur yadi ràjà na pàlayet 12,068.024a trastam udvignahçdayaü hàhàbhåtam acetanam 12,068.024c kùaõena vina÷et sarvaü yadi ràjà na pàlayet 12,068.025a na saüvatsarasatràõi tiùñheyur akutobhayàþ 12,068.025c vidhivad dakùiõàvanti yadi ràjà na pàlayet 12,068.026a bràhmaõà÷ caturo vedàn nàdhãyeraüs tapasvinaþ 12,068.026c vidyàsnàtàs tapaþsnàtà yadi ràjà na pàlayet 12,068.027a hasto hastaü sa muùõãyàd bhidyeran sarvasetavaþ 12,068.027c bhayàrtaü vidravet sarvaü yadi ràjà na pàlayet 12,068.028a na labhed dharmasaü÷leùaü hataviprahato janaþ 12,068.028c kartà svecchendriyo gacched yadi ràjà na pàlayet 12,068.029a anayàþ saüpravarteran bhaved vai varõasaükaraþ 12,068.029c durbhikùam àvi÷ed ràùñraü yadi ràjà na pàlayet 12,068.030a vivçtya hi yathàkàmaü gçhadvàràõi ÷erate 12,068.030c manuùyà rakùità ràj¤à samantàd akutobhayàþ 12,068.031a nàkruùñaü sahate ka÷ cit kuto hastasya laïghanam 12,068.031c yadi ràjà manuùyeùu tràtà bhavati dhàrmikaþ 12,068.032a striya÷ càpuruùà màrgaü sarvàlaükàrabhåùitàþ 12,068.032c nirbhayàþ pratipadyante yadà rakùati bhåmipaþ 12,068.033a dharmam eva prapadyante na hiüsanti parasparam 12,068.033c anugçhõanti cànyonyaü yadà rakùati bhåmipaþ 12,068.034a yajante ca trayo varõà mahàyaj¤aiþ pçthagvidhaiþ 12,068.034c yuktà÷ càdhãyate ÷àstraü yadà rakùati bhåmipaþ 12,068.035a vàrtàmålo hy ayaü lokas trayyà vai dhàryate sadà 12,068.035c tat sarvaü vartate samyag yadà rakùati bhåmipaþ 12,068.036a yadà ràjà dhuraü ÷reùñhàm àdàya vahati prajàþ 12,068.036c mahatà balayogena tadà lokaþ prasãdati 12,068.037a yasyàbhàve ca bhåtànàm abhàvaþ syàt samantataþ 12,068.037c bhàve ca bhàvo nityaþ syàt kas taü na pratipåjayet 12,068.038a tasya yo vahate bhàraü sarvalokasukhàvaham 12,068.038c tiùñhet priyahite ràj¤a ubhau lokau hi yo jayet 12,068.039a yas tasya puruùaþ pàpaü manasàpy anucintayet 12,068.039c asaü÷ayam iha kliùñaþ pretyàpi narakaü patet 12,068.040a na hi jàtv avamantavyo manuùya iti bhåmipaþ 12,068.040c mahatã devatà hy eùà nararåpeõa tiùñhati 12,068.041a kurute pa¤ca råpàõi kàlayuktàni yaþ sadà 12,068.041c bhavaty agnis tathàdityo mçtyur vai÷ravaõo yamaþ 12,068.042a yadà hy àsãd ataþ pàpàn dahaty ugreõa tejasà 12,068.042c mithyopacarito ràjà tadà bhavati pàvakaþ 12,068.043a yadà pa÷yati càreõa sarvabhåtàni bhåmipaþ 12,068.043c kùemaü ca kçtvà vrajati tadà bhavati bhàskaraþ 12,068.044a a÷ucãü÷ ca yadà kruddhaþ kùiõoti ÷ata÷o naràn 12,068.044c saputrapautràn sàmàtyàüs tadà bhavati so 'ntakaþ 12,068.045a yadà tv adhàrmikàn sarvàüs tãkùõair daõóair niyacchati 12,068.045c dhàrmikàü÷ cànugçhõàti bhavaty atha yamas tadà 12,068.046a yadà tu dhanadhàràbhis tarpayaty upakàriõaþ 12,068.046c àcchinatti ca ratnàni vividhàny apakàriõàm 12,068.047a ÷riyaü dadàti kasmai cit kasmàc cid apakarùati 12,068.047c tadà vai÷ravaõo ràjaül loke bhavati bhåmipaþ 12,068.048a nàsyàpavàde sthàtavyaü dakùeõàkliùñakarmaõà 12,068.048c dharmyam àkàïkùatà làbham ã÷varasyànasåyatà 12,068.049a na hi ràj¤aþ pratãpàni kurvan sukham avàpnuyàt 12,068.049c putro bhràtà vayasyo và yady apy àtmasamo bhavet 12,068.050a kuryàt kçùõagatiþ ÷eùaü jvalito 'nilasàrathiþ 12,068.050c na tu ràj¤àbhipannasya ÷eùaü kva cana vidyate 12,068.051a tasya sarvàõi rakùyàõi dårataþ parivarjayet 12,068.051c mçtyor iva jugupseta ràjasvaharaõàn naraþ 12,068.052a na÷yed abhimç÷an sadyo mçgaþ kåñam iva spç÷an 12,068.052c àtmasvam iva saürakùed ràjasvam iha buddhimàn 12,068.053a mahàntaü narakaü ghoram apratiùñham acetasaþ 12,068.053c patanti ciraràtràya ràjavittàpahàriõaþ 12,068.054a ràjà bhojo viràñ samràñ kùatriyo bhåpatir nçpaþ 12,068.054c ya evaü ståyate ÷abdaiþ kas taü nàrcitum icchati 12,068.055a tasmàd bubhåùur niyato jitàtmà saüyatendriyaþ 12,068.055c medhàvã smçtimàn dakùaþ saü÷rayeta mahãpatim 12,068.056a kçtaj¤aü pràj¤am akùudraü dçóhabhaktiü jitendriyam 12,068.056c dharmanityaü sthitaü sthityàü mantriõaü påjayen nçpaþ 12,068.057a dçóhabhaktiü kçtapraj¤aü dharmaj¤aü saüyatendriyam 12,068.057c ÷åram akùudrakarmàõaü niùiddhajanam à÷rayet 12,068.058a ràjà pragalbhaü puruùaü karoti; ràjà kç÷aü bçühayate manuùyam 12,068.058c ràjàbhipannasya kutaþ sukhàni; ràjàbhyupetaü sukhinaü karoti 12,068.058d*0157_01 ràjà prajànàü prathamaü ÷arãraü 12,068.058d*0157_02 prajà÷ ca ràj¤o 'pratimaü ÷arãram 12,068.058d*0157_03 ràj¤à vihãnà na bhavanti de÷à 12,068.058d*0157_04 de÷air vihãnà na nçpà bhavanti 12,068.059a ràjà prajànàü hçdayaü garãyo; gatiþ pratiùñhà sukham uttamaü ca 12,068.059c yam à÷rità lokam imaü paraü ca; jayanti samyak puruùà narendram 12,068.060a naràdhipa÷ càpy anu÷iùya medinãü; damena satyena ca sauhçdena 12,068.060c mahadbhir iùñvà kratubhir mahàya÷às; triviùñape sthànam upaiti satkçtam 12,068.061a sa evam ukto guruõà kausalyo ràjasattamaþ 12,068.061c prayatnàt kçtavàn vãraþ prajànàü paripàlanam 12,069.001 yudhiùñhira uvàca 12,069.001a pàrthivena vi÷eùeõa kiü kàryam ava÷iùyate 12,069.001c kathaü rakùyo janapadaþ kathaü rakùyà÷ ca ÷atravaþ 12,069.002a kathaü càraü prayu¤jãta varõàn vi÷vàsayet katham 12,069.002c kathaü bhçtyàn kathaü dàràn kathaü putràü÷ ca bhàrata 12,069.003 bhãùma uvàca 12,069.003a ràjavçttaü mahàràja ÷çõuùvàvahito 'khilam 12,069.003c yat kàryaü pàrthivenàdau pàrthivaprakçtena và 12,069.004a àtmà jeyaþ sadà ràj¤à tato jeyà÷ ca ÷atravaþ 12,069.004c ajitàtmà narapatir vijayeta kathaü ripån 12,069.005a etàvàn àtmavijayaþ pa¤cavargavinigrahaþ 12,069.005c jitendriyo narapatir bàdhituü ÷aknuyàd arãn 12,069.006a nyaseta gulmàn durgeùu saüdhau ca kurunandana 12,069.006c nagaropavane caiva purodyàneùu caiva ha 12,069.007a saüsthàneùu ca sarveùu pureùu nagarasya ca 12,069.007c madhye ca nara÷àrdåla tathà ràjanive÷ane 12,069.008a praõidhãü÷ ca tataþ kuryàj jaóàndhabadhiràkçtãn 12,069.008c puüsaþ parãkùitàn pràj¤àn kùutpipàsàtapakùamàn 12,069.009a amàtyeùu ca sarveùu mitreùu trividheùu ca 12,069.009c putreùu ca mahàràja praõidadhyàt samàhitaþ 12,069.010a pure janapade caiva tathà sàmantaràjasu 12,069.010c yathà na vidyur anyonyaü praõidheyàs tathà hi te 12,069.011a càràü÷ ca vidyàt prahitàn pareõa bharatarùabha 12,069.011c àpaõeùu vihàreùu samavàyeùu bhikùuùu 12,069.012a àràmeùu tathodyàne paõóitànàü samàgame 12,069.012c ve÷eùu catvare caiva sabhàsv àvasatheùu ca 12,069.013a evaü vihanyàc càreõa paracàraü vicakùaõaþ 12,069.013c càreõa vihataü sarvaü hataü bhavati pàõóava 12,069.014a yadà tu hãnaü nçpatir vidyàd àtmànam àtmanà 12,069.014c amàtyaiþ saha saümantrya kuryàt saüdhiü balãyasà 12,069.014d*0158_01 vidvàüsaþ kùatriyà vai÷yà bràhmaõà÷ ca bahu÷rutàþ 12,069.014d*0158_02 daõóanãtau tu niùpannà mantriõaþ pçthivãpateþ 12,069.014d*0158_03 praùñavyo bràhmaõaþ pårvaü nãti÷àstràrthatattvavit 12,069.014d*0158_04 pa÷càt pçccheta bhåpàlaþ kùatriyaü nãtikovidam 12,069.014d*0158_05 vai÷ya÷ådrau tathà bhåyaþ ÷àstraj¤au hitakàriõau 12,069.015a aj¤àyamàno hãnatve kuryàt saüdhiü pareõa vai 12,069.015c lipsur và kaü cid evàrthaü tvaramàõo vicakùaõaþ 12,069.016a guõavanto mahotsàhà dharmaj¤àþ sàdhava÷ ca ye 12,069.016c saüdadhãta nçpas tai÷ ca ràùñraü dharmeõa pàlayan 12,069.017a ucchidyamànam àtmànaü j¤àtvà ràjà mahàmatiþ 12,069.017c pårvàpakàriõo hanyàl lokadviùñàü÷ ca sarva÷aþ 12,069.018a yo nopakartuü ÷aknoti nàpakartuü mahãpatiþ 12,069.018c a÷akyaråpa÷ coddhartum upekùyas tàdç÷o bhavet 12,069.019a yàtràü yàyàd avij¤àtam anàkrandam anantaram 12,069.019c vyàsaktaü ca pramattaü ca durbalaü ca vicakùaõaþ 12,069.020a yàtràm àj¤àpayed vãraþ kalyapuùñabalaþ sukhã 12,069.020c pårvaü kçtvà vidhànaü ca yàtràyàü nagare tathà 12,069.020d*0159_01 antaþpure ca ràùñre ca adhyakùeùu ca sarva÷aþ 12,069.021a na ca va÷yo bhaved asya nçpo yady api vãryavàn 12,069.021c hãna÷ ca balavãryàbhyàü kar÷ayaüs taü paràvaset 12,069.022a ràùñraü ca pãóayet tasya ÷astràgniviùamårchanaiþ 12,069.022c amàtyavallabhànàü ca vivàdàüs tasya kàrayet 12,069.022e varjanãyaü sadà yuddhaü ràjyakàmena dhãmatà 12,069.023a upàyais tribhir àdànam arthasyàha bçhaspatiþ 12,069.023c sàntvenànupradànena bhedena ca naràdhipa 12,069.023e yam arthaü ÷aknuyàt pràptuü tena tuùyed dhi paõóitaþ 12,069.024a àdadãta baliü caiva prajàbhyaþ kurunandana 12,069.024c ùaóbhàgam amitapraj¤as tàsàm evàbhiguptaye 12,069.025a da÷adharmagatebhyo yad vasu bahv alpam eva ca 12,069.025c tan nàdadãta sahasà pauràõàü rakùaõàya vai 12,069.026a yathà putràs tathà paurà draùñavyàs te na saü÷ayaþ 12,069.026c bhakti÷ caiùàü prakartavyà vyavahàre pradar÷ite 12,069.027a sutaü ca sthàpayed ràjà pràj¤aü sarvàrthadar÷inam 12,069.027c vyavahàreùu satataü tatra ràjyaü vyavasthitam 12,069.028a àkare lavaõe ÷ulke tare nàgavane tathà 12,069.028c nyased amàtyàn nçpatiþ svàptàn và puruùàn hitàn 12,069.029a samyag daõóadharo nityaü ràjà dharmam avàpnuyàt 12,069.029c nçpasya satataü daõóaþ samyag dharme pra÷asyate 12,069.030a vedavedàïgavit pràj¤aþ sutapasvã nçpo bhavet 12,069.030c dàna÷ãla÷ ca satataü yaj¤a÷ãla÷ ca bhàrata 12,069.031a ete guõàþ samastàþ syur nçpasya satataü sthiràþ 12,069.031c kriyàlope tu nçpateþ kutaþ svargaþ kuto ya÷aþ 12,069.032a yadà tu pãóito ràjà bhaved ràj¤à balãyasà 12,069.032b*0160_01 tadàbhisaü÷rayed durgaü buddhimàn pçthivãpatiþ 12,069.032b*0161_01 guptà÷ caiva dadurgà÷ ca de÷às teùu prave÷ayet (sic) 12,069.032c tridhà tv àkrandya mitràõi vidhànam upakalpayet 12,069.032d*0162_01 sàmabhedàn virodhàrthaü vidhànam upakalpayet 12,069.033a ghoùàn nyaseta màrgeùu gràmàn utthàpayed api 12,069.033c prave÷ayec ca tàn sarvठ÷àkhànagarakeùv api 12,069.034a ye guptà÷ caiva durgà÷ ca de÷às teùu prave÷ayet 12,069.034c dhanino balamukhyàü÷ ca sàntvayitvà punaþ punaþ 12,069.035a sasyàbhihàraü kuryàc ca svayam eva naràdhipaþ 12,069.035c asaübhave prave÷asya dàhayed agninà bhç÷am 12,069.036a kùetrastheùu ca sasyeùu ÷atror upajapen naràn 12,069.036c vinà÷ayed và sarvasvaü balenàtha svakena vai 12,069.037a nadãùu màrgeùu sadà saükramàn avasàdayet 12,069.037c jalaü nisràvayet sarvam anisràvyaü ca dåùayet 12,069.038a tadàtvenàyatãbhi÷ ca vivadan bhåmyanantaram 12,069.038c pratãghàtaþ parasyàjau mitrakàle 'py upasthite 12,069.039a durgàõàü càbhito ràjà målacchedaü prakàrayet 12,069.039c sarveùàü kùudravçkùàõàü caityavçkùàn vivarjayet 12,069.040a pravçddhànàü ca vçkùàõàü ÷àkhàþ pracchedayet tathà 12,069.040c caityànàü sarvathà varjyam api patrasya pàtanam 12,069.040d*0163_01 daivànàm à÷rayà÷ caityà yakùaràkùasabhoginàm 12,069.040d*0163_02 pi÷àcapannagànàü ca gandharvàpsarasàm api 12,069.040d*0163_03 raudràõàü caiva bhåtànàü tasmàt tàn parivarjayet 12,069.040d*0163_04 ÷råyate hi nikumbhena saudàsasya balaü hatam 12,069.040d*0163_05 mahe÷varagaõe÷ena vàràõasyàü naràdhipa 12,069.041a prakaõñhãþ kàrayet samyag àkà÷ajananãs tathà 12,069.041c àpårayec ca parikhàþ sthàõunakrajhaùàkulàþ 12,069.042a kaóaïgadvàrakàõi syur ucchvàsàrthe purasya ha 12,069.042c teùàü ca dvàravad guptiþ kàryà sarvàtmanà bhavet 12,069.043a dvàreùu ca guråõy eva yantràõi sthàpayet sadà 12,069.043c àropayec chataghnã÷ ca svàdhãnàni ca kàrayet 12,069.044a kàùñhàni càbhihàryàõi tathà kåpàü÷ ca khànayet 12,069.044c saü÷odhayet tathà kåpàn kçtàn pårvaü payorthibhiþ 12,069.045a tçõacchannàni ve÷màni païkenàpi pralepayet 12,069.045c nirharec ca tçõaü màse caitre vahnibhayàt puraþ 12,069.046a naktam eva ca bhaktàni pàcayeta naràdhipaþ 12,069.046c na divàgnir jvaled gehe varjayitvàgnihotrikam 12,069.046d*0164_01 yathàsaübhava÷ailàni ceùñakàni ca kàrayet 12,069.046d*0164_02 mçõmayàni ca kurvãta j¤àtvà de÷e balàbalam 12,069.047a karmàràriùña÷àlàsu jvaled agniþ samàhitaþ 12,069.047c gçhàõi ca pravi÷yàtha vidheyaþ syàd dhutà÷anaþ 12,069.048a mahàdaõóa÷ ca tasya syàd yasyàgnir vai divà bhavet 12,069.048c praghoùayed athaivaü ca rakùaõàrthaü purasya vai 12,069.049a bhikùukàü÷ càkrikàü÷ caiva kùãbonmattàn ku÷ãlavàn 12,069.049c bàhyàn kuryàn nara÷reùñha doùàya syur hi te 'nyathà 12,069.050a catvareùu ca tãrtheùu sabhàsv àvasatheùu ca 12,069.050c yathàrhavarõaü praõidhiü kuryàt sarvatra pàrthivaþ 12,069.051a vi÷àlàn ràjamàrgàü÷ ca kàrayeta naràdhipaþ 12,069.051c prapà÷ ca vipaõã÷ caiva yathodde÷aü samàdi÷et 12,069.052a bhàõóàgàràyudhàgàràn dhànyàgàràü÷ ca sarva÷aþ 12,069.052c a÷vàgàràn gajàgàràn balàdhikaraõàni ca 12,069.053a parikhà÷ caiva kauravya pratolãþ saükañàni ca 12,069.053c na jàtu ka÷ cit pa÷yet tu guhyam etad yudhiùñhira 12,069.054a atha saünicayaü kuryàd ràjà parabalàrditaþ 12,069.054c tailaü madhu ghçtaü sasyam auùadhàni ca sarva÷aþ 12,069.055a aïgàraku÷amu¤jànàü palà÷a÷araparõinàm 12,069.055c yavasendhanadigdhànàü kàrayeta ca saücayàn 12,069.056a àyudhànàü ca sarveùàü ÷aktyçùñipràsavarmaõàm 12,069.056c saücayàn evamàdãnàü kàrayeta naràdhipaþ 12,069.057a auùadhàni ca sarvàõi målàni ca phalàni ca 12,069.057c caturvidhàü÷ ca vaidyàn vai saügçhõãyàd vi÷eùataþ 12,069.058a nañà÷ ca nartakà÷ caiva mallà màyàvinas tathà 12,069.058c ÷obhayeyuþ puravaraü modayeyu÷ ca sarva÷aþ 12,069.059a yataþ ÷aïkà bhavec càpi bhçtyato vàpi mantritaþ 12,069.059c paurebhyo nçpater vàpi svàdhãnàn kàrayeta tàn 12,069.060a kçte karmaõi ràjendra påjayed dhanasaücayaiþ 12,069.060c mànena ca yathàrheõa sàntvena vividhena ca 12,069.061a nirvedayitvà tu paraü hatvà và kurunandana 12,069.061c gatànçõyo bhaved ràjà yathà ÷àstreùu dar÷itam 12,069.062a ràj¤à saptaiva rakùyàõi tàni càpi nibodha me 12,069.062c àtmàmàtya÷ ca ko÷a÷ ca daõóo mitràõi caiva hi 12,069.063a tathà janapada÷ caiva puraü ca kurunandana 12,069.063c etat saptàtmakaü ràjyaü paripàlyaü prayatnataþ 12,069.064a ùàóguõyaü ca trivargaü ca trivargam aparaü tathà 12,069.064c yo vetti puruùavyàghra sa bhunakti mahãm imàm 12,069.065a ùàóguõyam iti yat proktaü tan nibodha yudhiùñhira 12,069.065c saüdhàyàsanam ity eva yàtràsaüdhànam eva ca 12,069.066a vigçhyàsanam ity eva yàtràü saüparigçhya ca 12,069.066c dvaidhãbhàvas tathànyeùàü saü÷rayo 'tha parasya ca 12,069.067a trivarga÷ càpi yaþ proktas tam ihaikamanàþ ÷çõu 12,069.067a*0165_01 **** **** tan nibodha yudhiùñhira 12,069.067a*0165_02 vadiùyàmi mahàbàho 12,069.067c kùayaþ sthànaü ca vçddhi÷ ca trivargam aparaü tathà 12,069.067d*0166_01 dharma÷ càrtha÷ ca kàma÷ ca trivargo vai sanàtanaþ 12,069.067d*0166_02 mantra÷ caiva prabhàva÷ ca utsàha÷ caiva tàntrikaþ 12,069.067d*0166_03 ÷aktitrayaü samàkhyàtaü trivargasya ca tatparam 12,069.067d*0166_04 kàryaü ca kàraõaü caiva kartà ca parikãrtitaþ 12,069.067d*0166_05 etat parataraü vidyàt trivargàd api bhàrata 12,069.067d*0166_06 sarveùàü ca kùaye ràjan yas trivargaþ sanàtanaþ 12,069.067d*0166_07 sattvaü rajas tama÷ caiva trivargaþ kàraõaü smçtam 12,069.067d*0166_08 tenàtyantavimukta÷ ca muktaþ puruùa ucyate 12,069.067d*0166_09 kàryasya sarvathà nà÷o mokùa ity abhidhãyate 12,069.067d*0166_10 tena mokùapara÷ caiva devadevaþ pitàmahaþ 12,069.067d*0166_11 tuùñyarthasya trivargasya rakùàm àha naràdhipa 12,069.067d*0166_12 jagato laukikã yàtrà yatra nityaü pratiùñhità 12,069.068a dharma÷ càrtha÷ ca kàma÷ ca sevitavyo 'tha kàlataþ 12,069.068b*0167_01 sevà dharmasya kartavyà satataü bhåtitatparaiþ 12,069.068b*0167_02 puruùair nara÷àrdåla tanmålàþ sarvathà kriyàþ 12,069.068c dharmeõa hi mahãpàla÷ ciraü pàlayate mahãm 12,069.068d*0168_01 yaþ ka÷ cid dhàrmiko ràjà sa vipanno 'pi bhåpatiþ 12,069.068d*0168_02 arthakàmavihãno 'pi ciraü pàlayate mahãm 12,069.069a asminn arthe ca yau ÷lokau gãtàv aïgirasà svayam 12,069.069c yàdavãputra bhadraü te ÷rotum arhasi tàv api 12,069.070a kçtvà sarvàõi kàryàõi samyak saüpàlya medinãm 12,069.070c pàlayitvà tathà pauràn paratra sukham edhate 12,069.071a kiü tasya tapasà ràj¤aþ kiü ca tasyàdhvarair api 12,069.071c apàlitàþ prajà yasya sarvà dharmavinàkçtàþ 12,069.071d*0169_01 ÷lokà÷ co÷anasà gãtàs tàn nibodha yudhiùñhira 12,069.071d*0169_02 daõóanãte÷ ca yan målaü trivargasya ca bhåpate 12,069.071d*0169_03 bhàrgavàïgirasaü karma ùoóa÷àïgaü ca yad balam 12,069.071d*0169_04 viùaü màyà÷ ca daivaü ca pauruùaü càrthasiddhaye 12,069.071d*0169_05 pràgudakpravaõaü durgaü samàsàdya mahãpatiþ 12,069.071d*0169_06 trivargatrayasaüpårõam upàdàya tam udvahet 12,069.071d*0169_07 ùañ pa¤ca ca vinirjitya da÷a càùñau ca bhåpatiþ 12,069.071d*0169_08 trivargair da÷abhir yuktaþ surair api na jãyate 12,069.071d*0169_09 na buddhiü parigçhõãta strãõàü mårkhajanasya ca 12,069.071d*0169_10 daivopahatabuddhãnàü ye ca vedair vivarjitàþ 12,069.071d*0169_11 na teùàü ÷çõuyàd ràjà buddhis teùàü paràïmukhã 12,069.071d*0169_12 strãpradhànàni ràjyàni vidvadbhir varjitàni ca 12,069.071d*0169_13 mårkhàmàtyaprataptàni ÷uùyante jalabinduvat 12,069.071d*0169_14 vidvàüsaþ prathità ye ca ye càptàþ sarvakarmasu 12,069.071d*0169_15 yuddheùu dçùñakarmàõas teùàü ca ÷çõuyàn nçpaþ 12,069.071d*0169_16 daivaü puruùakàraü ca trivargaü ca samà÷ritaþ 12,069.071d*0169_17 daivatàni ca vipràü÷ ca praõamya vijayã bhavet 12,070.001 yudhiùñhira uvàca 12,070.001a daõóanãti÷ ca ràjà ca samastau tàv ubhàv api 12,070.001c kasya kiü kurvataþ siddhyai tan me bråhi pitàmaha 12,070.002 bhãùma uvàca 12,070.002a mahàbhàgyaü daõóanãtyàþ siddhaiþ ÷abdaiþ sahetukaiþ 12,070.002c ÷çõu me ÷aüsato ràjan yathàvad iha bhàrata 12,070.003a daõóanãtiþ svadharmebhya÷ càturvarõyaü niyacchati 12,070.003c prayuktà svàminà samyag adharmebhya÷ ca yacchati 12,070.004a càturvarõye svadharmasthe maryàdànàm asaükare 12,070.004c daõóanãtikçte kùeme prajànàm akutobhaye 12,070.005a some prayatnaü kurvanti trayo varõà yathàvidhi 12,070.005c tasmàd devamanuùyàõàü sukhaü viddhi samàhitam 12,070.006a kàlo và kàraõaü ràj¤o ràjà và kàlakàraõam 12,070.006c iti te saü÷ayo mà bhåd ràjà kàlasya kàraõam 12,070.007a daõóanãtyà yadà ràjà samyak kàrtsnyena vartate 12,070.007c tadà kçtayugaü nàma kàlaþ ÷reùñhaþ pravartate 12,070.008a bhavet kçtayuge dharmo nàdharmo vidyate kva cit 12,070.008c sarveùàm eva varõànàü nàdharme ramate manaþ 12,070.009a yogakùemàþ pravartante prajànàü nàtra saü÷ayaþ 12,070.009c vaidikàni ca karmàõi bhavanty aviguõàny uta 12,070.010a çtava÷ ca sukhàþ sarve bhavanty uta niràmayàþ 12,070.010c prasãdanti naràõàü ca svaravarõamanàüsi ca 12,070.011a vyàdhayo na bhavanty atra nàlpàyur dç÷yate naraþ 12,070.011c vidhavà na bhavanty atra nç÷aüso nàbhijàyate 12,070.012a akçùñapacyà pçthivã bhavanty oùadhayas tathà 12,070.012c tvakpatraphalamålàni vãryavanti bhavanti ca 12,070.013a nàdharmo vidyate tatra dharma eva tu kevalaþ 12,070.013c iti kàrtayugàn etàn guõàn viddhi yudhiùñhira 12,070.014a daõóanãtyà yadà ràjà trãn aü÷àn anuvartate 12,070.014c caturtham aü÷am utsçjya tadà tretà pravartate 12,070.015a a÷ubhasya caturthàü÷as trãn aü÷àn anuvartate 12,070.015c kçùñapacyaiva pçthivã bhavanty oùadhayas tathà 12,070.016a ardhaü tyaktvà yadà ràjà nãtyardham anuvartate 12,070.016c tatas tu dvàparaü nàma sa kàlaþ saüpravartate 12,070.017a a÷ubhasya tadà ardhaü dvàv aü÷àv anuvartate 12,070.017c kçùñapacyaiva pçthivã bhavaty alpaphalà tathà 12,070.018a daõóanãtiü parityajya yadà kàrtsnyena bhåmipaþ 12,070.018c prajàþ kli÷nàty ayogena pravi÷yati tadà kaliþ 12,070.019a kalàv adharmo bhåyiùñhaü dharmo bhavati tu kva cit 12,070.019c sarveùàm eva varõànàü svadharmàc cyavate manaþ 12,070.020a ÷ådrà bhaikùeõa jãvanti bràhmaõàþ paricaryayà 12,070.020c yogakùemasya nà÷a÷ ca vartate varõasaükaraþ 12,070.021a vaidikàni ca karmàõi bhavanti viguõàny uta 12,070.021c çtavo nasukhàþ sarve bhavanty àmayinas tathà 12,070.022a hrasanti ca manuùyàõàü svaravarõamanàüsy uta 12,070.022c vyàdhaya÷ ca bhavanty atra mriyante càgatàyuùaþ 12,070.023a vidhavà÷ ca bhavanty atra nç÷aüsà jàyate prajà 12,070.023c kva cid varùati parjanyaþ kva cit sasyaü prarohati 12,070.024a rasàþ sarve kùayaü yànti yadà necchati bhåmipaþ 12,070.024c prajàþ saürakùituü samyag daõóanãtisamàhitaþ 12,070.025a ràjà kçtayugasraùñà tretàyà dvàparasya ca 12,070.025c yugasya ca caturthasya ràjà bhavati kàraõam 12,070.026a kçtasya karaõàd ràjà svargam atyantam a÷nute 12,070.026c tretàyàþ karaõàd ràjà svargaü nàtyantam a÷nute 12,070.027a pravartanàd dvàparasya yathàbhàgam upà÷nute 12,070.027c kaleþ pravartanàd ràjà pàpam atyantam a÷nute 12,070.028a tato vasati duùkarmà narake ÷à÷vatãþ samàþ 12,070.028c prajànàü kalmaùe magno 'kãrtiü pàpaü ca vindati 12,070.028d*0170_01 daõóanãtiü puraskçtya yadà ràjà pra÷àsti 12,070.028d*0171_01 yogakùemàþ pravartante prajànàü nàtra saü÷ayaþ 12,070.029a daõóanãtiü puraskçtya vijànan kùatriyaþ sadà 12,070.029b*0172_01 paripàlyàþ prajàþ samyag iha pretya ca kàmadàþ 12,070.029c anavàptaü ca lipseta labdhaü ca paripàlayet 12,070.029d*0173_01 **** **** kùatriyeõa vijànatà 12,070.029d*0173_02 lipsitavyam alabdhaü ca labdhaü rakùyaü ca bhàrata 12,070.030a lokasya sãmantakarã maryàdà lokabhàvanã 12,070.030c samyaï nãtà daõóanãtir yathà màtà yathà pità 12,070.031a yasyàü bhavanti bhåtàni tad viddhi bharatarùabha 12,070.031c eùa eva paro dharmo yad ràjà daõóanãtimàn 12,070.032a tasmàt kauravya dharmeõa prajàþ pàlaya nãtimàn 12,070.032c evaüvçttaþ prajà rakùan svargaü jetàsi durjayam 12,071.001 yudhiùñhira uvàca 12,071.001a kena vçttena vçttaj¤a vartamàno mahãpatiþ 12,071.001c sukhenàrthàn sukhodarkàn iha ca pretya càpnuyàt 12,071.002 bhãùma uvàca 12,071.002a iyaü guõànàü ùañtriü÷at ùañtriü÷ad guõasaüyutà 12,071.002c yàn guõàüs tu guõopetaþ kurvan guõam avàpnuyàt 12,071.003a cared dharmàn akañuko mu¤cet snehaü na nàstikaþ 12,071.003c anç÷aüsa÷ cared arthaü caret kàmam anuddhataþ 12,071.004a priyaü bråyàd akçpaõaþ ÷åraþ syàd avikatthanaþ 12,071.004c dàtà nàpàtravarùã syàt pragalbhaþ syàd aniùñhuraþ 12,071.005a saüdadhãta na cànàryair vigçhõãyàn na bandhubhiþ 12,071.005c nànàptaiþ kàrayec càraü kuryàt kàryam apãóayà 12,071.006a arthàn bråyàn na càsatsu guõàn bråyàn na càtmanaþ 12,071.006c àdadyàn na ca sàdhubhyo nàsatpuruùam à÷rayet 12,071.007a nàparãkùya nayed daõóaü na ca mantraü prakà÷ayet 12,071.007c visçjen na ca lubdhebhyo vi÷vasen nàpakàriùu 12,071.008a anãrùur guptadàraþ syàc cokùaþ syàd aghçõã nçpaþ 12,071.008c striyaü seveta nàtyarthaü mçùñaü bhu¤jãta nàhitam 12,071.009a astabdhaþ påjayen mànyàn gurån seved amàyayà 12,071.009c arced devàn na dambhena ÷riyam icched akutsitàm 12,071.010a seveta praõayaü hitvà dakùaþ syàn na tv akàlavit 12,071.010c sàntvayen na ca bhogàrtham anugçhõan na càkùipet 12,071.011a praharen na tv avij¤àya hatvà ÷atrån na ÷eùayet 12,071.011c krodhaü kuryàn na càkasmàn mçduþ syàn nàpakàriùu 12,071.012a evaü carasva ràjyastho yadi ÷reya ihecchasi 12,071.012c ato 'nyathà narapatir bhayam çcchaty anuttamam 12,071.013a iti sarvàn guõàn etàn yathoktàn yo 'nuvartate 12,071.013c anubhåyeha bhadràõi pretya svarge mahãyate 12,071.014 vai÷aüpàyana uvàca 12,071.014a idaü vacaþ ÷àütanavasya ÷u÷ruvàn; yudhiùñhiraþ pàõóavamukhyasaüvçtaþ 12,071.014c tadà vavande ca pitàmahaü nçpo; yathoktam etac ca cakàra buddhimàn 12,072.001 yudhiùñhira uvàca 12,072.001a kathaü ràjà prajà rakùan nàdhibandhena yujyate 12,072.001c dharme ca nàparàdhnoti tan me bråhi pitàmaha 12,072.002 bhãùma uvàca 12,072.002a samàsenaiva te tàta dharmàn vakùyàmi ni÷citàn 12,072.002c vistareõa hi dharmàõàü na jàtv antam avàpnuyàt 12,072.003a dharmaniùñhठ÷rutavato vedavratasamàhitàn 12,072.003c arcitàn vàsayethàs tvaü gçhe guõavato dvijàn 12,072.004a pratyutthàyopasaügçhya caraõàv abhivàdya ca 12,072.004c atha sarvàõi kurvãthàþ kàryàõi sapurohitaþ 12,072.005a dharmakàryàõi nirvartya maïgalàni prayujya ca 12,072.005c bràhmaõàn vàcayethàs tvam arthasiddhijayà÷iùaþ 12,072.006a àrjavena ca saüpanno dhçtyà buddhyà ca bhàrata 12,072.006c arthàrthaü parigçhõãyàt kàmakrodhau ca varjayet 12,072.007a kàmakrodhau puraskçtya yo 'rthaü ràjànutiùñhati 12,072.007c na sa dharmaü na càpy arthaü parigçhõàti bàli÷aþ 12,072.008a mà sma lubdhàü÷ ca mårkhàü÷ ca kàme càrtheùu yåyujaþ 12,072.008c alubdhàn buddhisaüpannàn sarvakarmasu yojayet 12,072.009a mårkho hy adhikçto 'rtheùu kàryàõàm avi÷àradaþ 12,072.009c prajàþ kli÷nàty ayogena kàmadveùasamanvitaþ 12,072.010a baliùaùñhena ÷ulkena daõóenàthàparàdhinàm 12,072.010c ÷àstranãtena lipsethà vetanena dhanàgamam 12,072.011a dàpayitvà karaü dharmyaü ràùñraü nityaü yathàvidhi 12,072.011c a÷eùàn kalpayed ràjà yogakùemàn atandritaþ 12,072.012a gopàyitàraü dàtàraü dharmanityam atandritam 12,072.012c akàmadveùasaüyuktam anurajyanti mànavàþ 12,072.013a mà smàdharmeõa làbhena lipsethàs tvaü dhanàgamam 12,072.013c dharmàrthàv adhruvau tasya yo 'pa÷àstraparo bhavet 12,072.014a apa÷àstraparo ràjà saücayàn nàdhigacchati 12,072.014c asthàne càsya tad vittaü sarvam eva vina÷yati 12,072.015a arthamålo 'pahiüsàü ca kurute svayam àtmanaþ 12,072.015c karair a÷àstradçùñair hi mohàt saüpãóayan prajàþ 12,072.016a ådha÷ chindyàd dhi yo dhenvàþ kùãràrthã na labhet payaþ 12,072.016b*0174_01 yo hi pakvaü drumaü chidya labhate na punaþ phalam 12,072.016c evaü ràùñram ayogena pãóitaü na vivardhate 12,072.016d*0175_01 yavasodakam àdàya sàntvena vinayena ca 12,072.017a yo hi dogdhrãm upàste tu sa nityaü labhate payaþ 12,072.017c evaü ràùñram upàyena bhu¤jàno labhate phalam 12,072.018a atha ràùñram upàyena bhujyamànaü surakùitam 12,072.018c janayaty atulàü nityaü ko÷avçddhiü yudhiùñhira 12,072.019a dogdhi dhànyaü hiraõyaü ca prajà ràj¤i surakùità 12,072.019c nityaü svebhyaþ parebhya÷ ca tçptà màtà yathà payaþ 12,072.020a màlàkàropamo ràjan bhava màïgàrikopamaþ 12,072.020c tathà yukta÷ ciraü ràùñraü bhoktuü ÷akyasi pàlayan 12,072.021a paracakràbhiyànena yadi te syàd dhanakùayaþ 12,072.021c atha sàmnaiva lipsethà dhanam abràhmaõeùu yat 12,072.022a mà sma te bràhmaõaü dçùñvà dhanasthaü pracalen manaþ 12,072.022c antyàyàm apy avasthàyàü kim u sphãtasya bhàrata 12,072.023a dhanàni tebhyo dadyàs tvaü yathà÷akti yathàrhataþ 12,072.023c sàntvayan parirakùaü÷ ca svargam àpsyasi durjayam 12,072.024a evaü dharmeõa vçttena prajàs tvaü paripàlayan 12,072.024c svantaü puõyaü ya÷ovantaü pràpsyase kurunandana 12,072.025a dharmeõa vyavahàreõa prajàþ pàlaya pàõóava 12,072.025c yudhiùñhira tathà yukto nàdhibandhena yokùyase 12,072.026a eùa eva paro dharmo yad ràjà rakùate prajàþ 12,072.026c bhåtànàü hi yathà dharme rakùaõaü ca parà dayà 12,072.026d*0176_01 iha loke sukhaü pràpya paratra ca mahãtale 12,072.026d*0176_02 evaü tebhyaþ paracceto (sic) bràhmaõebhyo yathàvidhi 12,072.026d*0176_03 sattvena paribhogàya svargaü jeùyasi durjayam 12,072.027a tasmàd evaü paraü dharmaü manyante dharmakovidàþ 12,072.027c yad ràjà rakùaõe yukto bhåteùu kurute dayàm 12,072.028a yad ahnà kurute pàpam arakùan bhayataþ prajàþ 12,072.028c ràjà varùasahasreõa tasyàntam adhigacchati 12,072.029a yad ahnà kurute puõyaü prajà dharmeõa pàlayan 12,072.029c da÷a varùasahasràõi tasya bhuïkte phalaü divi 12,072.029d*0177_01 yadà na kurute dharmaü ràjà bhåtàni pàlayan 12,072.029d*0177_02 prajàpuõyaü caturbhàgaü tadà na pràpnuyàn nçpaþ 12,072.030a sviùñiþ svadhãtiþ sutapà lokठjayati yàvataþ 12,072.030c kùaõena tàn avàpnoti prajà dharmeõa pàlayan 12,072.031a evaü dharmaü prayatnena kaunteya paripàlayan 12,072.031c iha puõyaphalaü labdhvà nàdhibandhena yokùyase 12,072.032a svargaloke ca mahatãü ÷riyaü pràpsyasi pàõóava 12,072.032c asaübhava÷ ca dharmàõàm ãdç÷ànàm aràjasu 12,072.032e tasmàd ràjaiva nànyo 'sti yo mahat phalam àpnuyàt 12,072.033a sa ràjyam çddhimat pràpya dharmeõa paripàlayan 12,072.033c indraü tarpaya somena kàmai÷ ca suhçdo janàn 12,073.001 bhãùma uvàca 12,073.001a ya eva tu sato rakùed asata÷ ca nibarhayet 12,073.001c sa eva ràj¤à kartavyo ràjan ràjapurohitaþ 12,073.001d*0178_00 yudhiùñhira uvàca 12,073.001d*0178_01 kãdç÷o bràhmaõo ràj¤àü kàryàkàryavicàraõe 12,073.001d*0178_02 kùamaþ kartuü samartho và tan me bråhi pitàmaha 12,073.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,073.002c puråravasa ailasya saüvàdaü màtari÷vanaþ 12,073.003 aila uvàca 12,073.003a kutaþ svid bràhmaõo jàto varõà÷ càpi kutas trayaþ 12,073.003c kasmàc ca bhavati ÷reyàn etad vàyo vicakùva me 12,073.004 vàyur uvàca 12,073.004a brahmaõo mukhataþ sçùño bràhmaõo ràjasattama 12,073.004c bàhubhyàü kùatriyaþ sçùña årubhyàü vai÷ya ucyate 12,073.005a varõànàü paricaryàrthaü trayàõàü puruùarùabha 12,073.005c varõa÷ caturthaþ pa÷càt tu padbhyàü ÷ådro vinirmitaþ 12,073.006a bràhmaõo jàtamàtras tu pçthivãm anvajàyata 12,073.006c ã÷varaþ sarvabhåtànàü dharmako÷asya guptaye 12,073.006d*0179_01 sarvasvaü bràhmaõasyedaü yat kiü cid iha dç÷yate 12,073.006d*0179_02 dharmayuktaü pra÷astaü ca jagaty asmin nçpàtmaja 12,073.007a tataþ pçthivyà goptàraü kùatriyaü daõóadhàriõam 12,073.007c dvitãyaü varõam akarot prajànàm anuguptaye 12,073.008a vai÷yas tu dhanadhànyena trãn varõàn bibhçyàd imàn 12,073.008c ÷ådro hy enàn paricared iti brahmànu÷àsanam 12,073.009 aila uvàca 12,073.009a dvijasya kùatrabandhor và kasyeyaü pçthivã bhavet 12,073.009c dharmataþ saha vittena samyag vàyo pracakùva me 12,073.010 vàyur uvàca 12,073.010a viprasya sarvam evaitad yat kiü cij jagatãgatam 12,073.010b*0180_01 dhanaü dhànyaü hiraõyaü ca striyo ratnàni vàhanam 12,073.010b*0180_02 maïgalaü ca pra÷astaü ca yac cànyad api vidyate 12,073.010c jyeùñhenàbhijaneneha tad dharmaku÷alà viduþ 12,073.011a svam eva bràhmaõo bhuïkte svaü vaste svaü dadàti ca 12,073.011c gurur hi sarvavarõànàü jyeùñhaþ ÷reùñha÷ ca vai dvijaþ 12,073.012a patyabhàve yathà strã hi devaraü kurute patim 12,073.012c ànantaryàt tathà kùatraü pçthivã kurute patim 12,073.013a eùa te prathamaþ kalpa àpady anyo bhaved ataþ 12,073.013c yadi svarge paraü sthànaü dharmataþ parimàrgasi 12,073.014a yaþ ka÷ cid vijayed bhåmiü bràhmaõàya nivedayet 12,073.014c ÷rutavçttopapannàya dharmaj¤àya tapasvine 12,073.015a svadharmaparitçptàya yo na vittaparo bhavet 12,073.015c yo ràjànaü nayed buddhyà sarvataþ paripårõayà 12,073.016a bràhmaõo hi kule jàtaþ kçtapraj¤o vinãtavàk 12,073.016c ÷reyo nayati ràjànaü bruvaü÷ citràü sarasvatãm 12,073.017a ràjà carati yaü dharmaü bràhmaõena nidar÷itam 12,073.017c ÷u÷råùur anahaüvàdã kùatradharmavrate sthitaþ 12,073.018a tàvatà sa kçtapraj¤a÷ ciraü ya÷asi tiùñhati 12,073.018c tasya dharmasya sarvasya bhàgã ràjapurohitaþ 12,073.019a evam eva prajàþ sarvà ràjànam abhisaü÷ritàþ 12,073.019b*0181_01 bràhmaõaü ca suvidvàüsaü ràja÷àstravipa÷citam 12,073.019c samyagvçttàþ svadharmasthà na kuta÷ cid bhayànvitàþ 12,073.020a ràùñre caranti yaü dharmaü ràj¤à sàdhv abhirakùitàþ 12,073.020c caturthaü tasya dharmasya ràjà bhàgaü sa vindati 12,073.021a devà manuùyàþ pitaro gandharvoragaràkùasàþ 12,073.021c yaj¤am evopajãvanti nàsti ceùñam aràjake 12,073.022a ito dattena jãvanti devatàþ pitaras tathà 12,073.022c ràjany evàsya dharmasya yogakùemaþ pratiùñhitaþ 12,073.023a chàyàyàm apsu vàyau ca sukham uùõe 'dhigacchati 12,073.023c agnau vàsasi sårye ca sukhaü ÷ãte 'dhigacchati 12,073.024a ÷abde spar÷e rase råpe gandhe ca ramate manaþ 12,073.024c teùu bhogeùu sarveùu nabhãto labhate sukham 12,073.025a abhayasyaiva yo dàtà tasyaiva sumahat phalam 12,073.025c na hi pràõasamaü dànaü triùu lokeùu vidyate 12,073.026a indro ràjà yamo ràjà dharmo ràjà tathaiva ca 12,073.026c ràjà bibharti råpàõi ràj¤à sarvam idaü dhçtam 12,074.000*0182_00 yudhiùñhira uvàca 12,074.000*0182_01 ràj¤à purohitaþ kàryaþ kãdç÷o varõato bhavet 12,074.000*0182_02 bhãùma uvàca 12,074.000*0182_02 purodhà yàdç÷aþ kàryaþ kathayasva pitàmaha 12,074.000*0182_03 gauro và lohito vàpi ÷yàmo và nãrujaþ sukhã 12,074.000*0182_04 akrodhano nacapalaþ sarvata÷ ca jitendriyaþ 12,074.001 bhãùma uvàca 12,074.001a ràj¤à purohitaþ kàryo bhaved vidvàn bahu÷rutaþ 12,074.001c ubhau samãkùya dharmàrthàv aprameyàv anantaram 12,074.002a dharmàtmà dharmavid yeùàü ràj¤àü ràjan purohitaþ 12,074.002b@008_0001 teùàm artha÷ ca kàma÷ ca dharma÷ ceti vini÷cayaþ 12,074.002b@008_0002 ÷lokàü÷ co÷anasà gãtàüs tàn nibodha yudhiùñhiraþ 12,074.002b@008_0003 ucchiùñaþ sa bhaved ràjà yasya nàsti purohitaþ 12,074.002b@008_0004 rakùasàm asuràõàü ca pi÷àcoragapakùiõàm 12,074.002b@008_0005 ÷atråõàü ca bhaved vadhyo yasya nàsti purohitaþ 12,074.002b@008_0006 brahmatvaü sarvayaj¤eùu kurvãtàtharvaõo dvijaþ 12,074.002b@008_0007 ràj¤a÷ càtharvavedena sarvakarmàõi kàrayet 12,074.002b@008_0008 bråyàd garhyàõi satataü mahotpàtàny aghàni ca 12,074.002b@008_0009 iùñamaïgalayuktàni tathàntaþpurakàõi ca 12,074.002b@008_0010 gãtançttàdhikàreùu saümateùu mahãpateþ 12,074.002b@008_0011 kartavyaü karaõãyàni vai÷vadevabalã tathà 12,074.002b@008_0012 pakùasaüdhiùu kurvãta mahà÷àntiü purohitaþ 12,074.002b@008_0013 raudrahomasahasraü ca svasya ràj¤aþ priyaü hitam 12,074.002b@008_0014 ràj¤aþ pàpamalàþ sapta yàn çcchati purohitaþ 12,074.002b@008_0015 amàtyà÷ ca kukarmàõo mantriõa÷ càpy upekùakàþ 12,074.002b@008_0016 cauryam avyavahàraü ca vyavahàropasevinàm 12,074.002b@008_0017 adaõóyadaõóanaü caiva daõóyànàü càpy adaõóanam 12,074.002b@008_0018 hiüsà cànyatra saügràmàd yaj¤àc ca mala ucyate 12,074.002b@008_0019 kubhçtyais tu prajànà÷aþ saptamas tu mahàmalaþ 12,074.002b@008_0020 raudrair homair mahà÷àntyà ghçtakambalakarmaõà 12,074.002b@008_0021 bhçgvaïgiro vidhij¤o vai purodhà nirõuden malàn 12,074.002b@008_0022 etàn hitvà divaü yàti ràjà sapta mahàmalàn 12,074.002b@008_0023 sàmàtyaþ sapurodhà÷ ca prajànàü pàlane rataþ 12,074.002b@008_0024 etasminn eva kauravya paurohitye mahàmate 12,074.002b@008_0025 ÷lokàn àha surendrasya gurur devo bçhaspatiþ 12,074.002b@008_0026 tàn nibodha mahàbhàga mahãpàlahitठ÷ubhàn 12,074.002b@008_0027 çgvede sàmavede ca yajurvede ca vàjinàm 12,074.002b@008_0028 na nirdiùñàni karmàõi triùu sthàneùu bhåbhçtàm 12,074.002b@008_0029 ÷àntikaü pauùñikaü caiva aniùñànàü ca ÷àtanam 12,074.002b@008_0030 ÷aptàs te yàj¤avalkyena yaj¤ànàü hitam ãhatà 12,074.002b@008_0031 brahmiùñhànàü variùñhena brahmaõaþ saümate vibhoþ 12,074.002b@008_0032 bahvçcaü sàmagaü caiva vàjinaü ca vivarjayet 12,074.002b@008_0033 bahvçco ràùñranà÷àya ràjanà÷àya sàmagaþ 12,074.002b@008_0034 adhvaryur balanà÷àya prokto vàjasaneyakaþ 12,074.002b@008_0035 abràhmaõeùu varõeùu mantràn vàjasaneyakàn 12,074.002b@008_0036 ÷àntike pauùñike caiva nityaü karmaõi varjayet 12,074.002b@008_0037 bràhmaõasya mahãpasya sarvathà na virodhinaþ 12,074.002b@008_0038 vedà÷ catvàra ity ete bràhmaõà ye ca tad viduþ 12,074.002b@008_0039 paurohitye pramàõaü tu bràhmaõa÷ ca mahãpate 12,074.002b@008_0040 jàtyà na kùatriyaþ proktaþ kùatatràõaü karoti yaþ 12,074.002b@008_0041 càturvarõyabahiùñho 'pi sa eva kùatriyaþ smçtaþ 12,074.002b@008_0042 bhàrgavàïgirasair mantrais teùàü karma vidhãyate 12,074.002b@008_0043 vaitànaü karma yac caiva gçhyakarma ca yat smçtam 12,074.002b@008_0044 dvijàtãnàü trayàõàü tu sarvakarma vidhãyate 12,074.002b@008_0045 ràjadharmapravçttànàü hitàrthaü trãõi kàrayet 12,074.002b@008_0046 ÷àntikaü pauùñikaü caiva tathàbhicaraõaü ca yat 12,074.002b@008_0047 agniùñomamukhair yaj¤air dåùità bhåpakarmabhiþ 12,074.002b@008_0048 na samyak phalam icchanti ye yajanti dvijàtayaþ 12,074.002b@008_0049 paurohityaü hi kurvàõà nà÷aü yàsyanti bhåbhçtàm 12,074.002b@008_0050 yaj¤akarmàõi kurvàõà çtvijas tu virodhinaþ 12,074.002b@008_0051 brahmakùatravi÷aþ sarve paurohitye vivarjitàþ 12,074.002b@008_0052 tadabhàve ca pàrakyaü nirdiùñaü ràjakarmasu 12,074.002b@008_0053 çùiõà yàj¤avalkyena tat tathà na tad anyathà 12,074.002b@008_0054 bhàrgavàïgirasàü vede kçtavidyaþ ùaóaïgavit 12,074.002b@008_0055 yaj¤akarmavidhij¤a÷ ca vidhij¤aþ pauùñikeùu ca 12,074.002b@008_0056 aùñàda÷avikalpànàü vidhij¤aþ ÷àntikarmaõàm 12,074.002b@008_0057 sarvarogavihãna÷ ca saüyataþ saüyatendriyaþ 12,074.002b@008_0058 ÷vitrakuùñhakùayakùãõair grahàpasmàradåùitaiþ 12,074.002b@008_0059 a÷astair vàtaduùñai÷ ca dårasthaiþ saüvaden nçpaþ 12,074.002b@008_0060 rogiõaü tv çtvijaü caiva varjayec ca purohitam 12,074.002b@008_0061 na cànyasya kçtaü yena paurohityaü kadà cana 12,074.002b@008_0062 yasya yàjyo mçta÷ caiva bhraùñaþ pravrajito 'tha và 12,074.002b@008_0063 yuddhe paràjita÷ caiva sarvàüs tàn varjayen nçpaþ 12,074.002b@008_0064 nakùatrasyànukålyena yaþ saüjàto nare÷varaþ 12,074.002b@008_0065 ràja÷àstravinãta÷ ca ÷reyàn ràj¤aþ purohitaþ 12,074.002b@008_0066 adhanyànàü nimittànàm utpàtànàm athàrthavit 12,074.002b@008_0067 ÷atrupakùakùayaj¤a÷ ca ÷reyàn ràj¤aþ purohitaþ 12,074.002b@008_0068 vàjinaü tadabhàve ca carakàdhvaryavàn atha 12,074.002b@008_0069 bahvçcaü sàmagaü caiva nãti÷àstrakçta÷ramàn 12,074.002b@008_0070 kçtino 'tharvaõe vede sthàpayet tu purohitàn 12,074.002b@008_0071 hiüsàliïgà hi nirdiùñà mantrà vaitànikair dvijaiþ 12,074.002b@008_0072 na tàn uccàrayet pràj¤aþ kùàtradharmavirodhinaþ 12,074.002b@008_0073 prajàguõaþ purodhà÷ ca purohitaguõàþ prajàþ 12,074.002c ràjà caivaü guõo yeùàü ku÷alaü teùu sarva÷aþ 12,074.003a ubhau prajà vardhayato devàn pårvàn paràn pitén 12,074.003c yau sameyàsthitau dharme ÷raddheyau sutapasvinau 12,074.004a parasparasya suhçdau saümatau samacetasau 12,074.004c brahmakùatrasya saümànàt prajàþ sukham avàpnuyuþ 12,074.005a vimànanàt tayor eva prajà na÷yeyur eva ha 12,074.005c brahmakùatraü hi sarveùàü dharmàõàü målam ucyate 12,074.006a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,074.006c ailaka÷yapasaüvàdaü taü nibodha yudhiùñhira 12,074.007 aila uvàca 12,074.007a yadà hi brahma prajahàti kùatraü; kùatraü yadà và prajahàti brahma 12,074.007c anvag balaü katame 'smin bhajante; tathàbalyaü katame 'smin viyanti 12,074.008 ka÷yapa uvàca 12,074.008a vyçddhaü ràùñraü bhavati kùatriyasya; brahma kùatraü yatra virudhyate ha 12,074.008c anvag balaü dasyavas tad bhajante; 'balyaü tathà tatra viyanti santaþ 12,074.009a naiùàm ukùà vardhate nota usrà; na gargaro mathyate no yajante 12,074.009c naiùàü putrà vedam adhãyate ca; yadà brahma kùatriyàþ saütyajanti 12,074.010a naiùàm ukùà vardhate jàtu gehe; nàdhãyate saprajà no yajante 12,074.010c apadhvastà dasyubhåtà bhavanti; ye bràhmaõàþ kùatriyàn saütyajanti 12,074.011a etau hi nityasaüyuktàv itaretaradhàraõe 12,074.011c kùatraü hi brahmaõo yonir yoniþ kùatrasya ca dvijàþ 12,074.012a ubhàv etau nityam abhiprapannau; saüpràpatur mahatãü ÷rãpratiùñhàm 12,074.012c tayoþ saüdhir bhidyate cet puràõas; tataþ sarvaü bhavati hi saüpramåóham 12,074.013a nàtra plavaü labhate pàragàmã; mahàgàdhe naur iva saüpraõunnà 12,074.013c càturvarõyaü bhavati ca saüpramåóhaü; tataþ prajàþ kùayasaüsthà bhavanti 12,074.014a brahmavçkùo rakùyamàõo madhu hema ca varùati 12,074.014c arakùyamàõaþ satatam a÷ru pàpaü ca varùati 12,074.015a abrahmacàrã caraõàd apeto; yadà brahmà brahmaõi tràõam icchet 12,074.015c à÷carya÷o varùati tatra devas; tatràbhãkùõaü duþsahà÷ càvi÷anti 12,074.016a striyaü hatvà bràhmaõaü vàpi pàpaþ; sabhàyàü yatra labhate 'nuvàdam 12,074.016c ràj¤aþ sakà÷e na bibheti càpi; tato bhayaü jàyate kùatriyasya 12,074.017a pàpaiþ pàpe kriyamàõe 'tivelaü; tato rudro jàyate deva eùaþ 12,074.017c pàpaiþ pàpàþ saüjanayanti rudraü; tataþ sarvàn sàdhvasàdhån hinasti 12,074.018 aila uvàca 12,074.018a kuto rudraþ kãdç÷o vàpi rudraþ; sattvaiþ sattvaü dç÷yate vadhyamànam 12,074.018c etad vidvan ka÷yapa me pracakùva; yato rudro jàyate deva eùaþ 12,074.019 ka÷yapa uvàca 12,074.019a àtmà rudro hçdaye mànavànàü; svaü svaü dehaü paradehaü ca hanti 12,074.019c vàtotpàtaiþ sadç÷aü rudram àhur; dàvair jãmåtaiþ sadç÷aü råpam asya 12,074.020 aila uvàca 12,074.020a na vai vàtaü parivçnoti ka÷ cin; na jãmåto varùati naiva dàvaþ 12,074.020c tathàyukto dç÷yate mànaveùu; kàmadveùàd badhyate mucyate ca 12,074.021 ka÷yapa uvàca 12,074.021a yathaikagehe jàtavedàþ pradãptaþ; kçtsnaü gràmaü pradahet sa tvaràvàn 12,074.021c vimohanaü kurute deva eùa; tataþ sarvaü spç÷yate puõyapàpaiþ 12,074.022 aila uvàca 12,074.022a yadi daõóaþ spç÷ate puõyabhàjaü; pàpaiþ pàpe kriyamàõe 'vi÷eùàt 12,074.022c kasya hetoþ sukçtaü nàma kuryàd; duùkçtaü và kasya hetor na kuryàt 12,074.023 ka÷yapa uvàca 12,074.023a asaütyàgàt pàpakçtàm apàpàüs; tulyo daõóaþ spç÷ate mi÷rabhàvàt 12,074.023c ÷uùkeõàrdraü dahyate mi÷rabhàvàn; na mi÷raþ syàt pàpakçdbhiþ kathaü cit 12,074.024 aila uvàca 12,074.024a sàdhvasàdhån dhàrayatãha bhåmiþ; sàdhvasàdhåüs tàpayatãha såryaþ 12,074.024c sàdhvasàdhån vàtayatãha vàyur; àpas tathà sàdhvasàdhån vahanti 12,074.025 ka÷yapa uvàca 12,074.025a evam asmin vartate loka eva; nàmutraivaü vartate ràjaputra 12,074.025c pretyaitayor antaravàn vi÷eùo; yo vai puõyaü carate ya÷ ca pàpam 12,074.026a puõyasya loko madhumàn ghçtàrcir; hiraõyajyotir amçtasya nàbhiþ 12,074.026c tatra pretya modate brahmacàrã; na tatra mçtyur na jarà nota duþkham 12,074.027a pàpasya loko nirayo 'prakà÷o; nityaü duþkhaþ ÷okabhåyiùñha eva 12,074.027c tatràtmànaü ÷ocate pàpakarmà; bahvãþ samàþ prapatann apratiùñhaþ 12,074.028a mitho bhedàd bràhmaõakùatriyàõàü; prajà duþkhaü duþsahaü càvi÷anti 12,074.028c evaü j¤àtvà kàrya eveha vidvàn; purohito naikavidyo nçpeõa 12,074.029a taü caivànvabhiùicyeta tathà dharmo vidhãyate 12,074.029c agryo hi bràhmaõaþ proktaþ sarvasyaiveha dharmataþ 12,074.030a pårvaü hi bràhmaõàþ sçùñà iti dharmavido viduþ 12,074.030c jyeùñhenàbhijanenàsya pràptaü sarvaü yad uttaram 12,074.031a tasmàn mànya÷ ca påjya÷ ca bràhmaõaþ prasçtàgrabhuk 12,074.031c sarvaü ÷reùñhaü variùñhaü ca nivedyaü tasya dharmataþ 12,074.032a ava÷yam etat kartavyaü ràj¤à balavatàpi hi 12,074.032c brahma vardhayati kùatraü kùatrato brahma vardhate 12,074.032d*0183_01 evaü ràj¤à vi÷eùeõa påjyà vai bràhmaõàþ sadà 12,074.032d*0184_01 ràj¤aþ sarvasya cànyasya svàmã ràjapurohitaþ 12,075.001 bhãùma uvàca 12,075.001a yogakùemo hi ràùñrasya ràjanyàyatta ucyate 12,075.001c yogakùema÷ ca ràj¤o 'pi samàyattaþ purohite 12,075.001d*0185_00 yudhiùñhira uvàca 12,075.001d*0185_01 brahmakùatrasya sàmarthyaü kathitaü te pitàmaha 12,075.001d*0185_02 purohitaprabhàva÷ ca lakùaõaü ca purodhasaþ 12,075.001d*0185_03 idànãü ÷rotum icchàmi brahmakùatravinirõayam 12,075.001d*0185_04 brahmakùatraü hi sarvasya kàraõaü jagataþ param 12,075.001d*0185_05 yogakùemo hi ràùñrasya tàbhyàm àyatta eva hi 12,075.002a yatàdçùñaü bhayaü brahma prajànàü ÷amayaty uta 12,075.002c dçùñaü ca ràjà bàhubhyàü tad ràùñraü sukham edhate 12,075.003a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,075.003c mucukundasya saüvàdaü ràj¤o vai÷ravaõasya ca 12,075.004a mucukundo vijityemàü pçthivãü pçthivãpatiþ 12,075.004c jij¤àsamànaþ svabalam abhyayàd alakàdhipam 12,075.005a tato vai÷ravaõo ràjà rakùàüsi samavàsçjat 12,075.005c te balàny avamçdnantaþ pràcaraüs tasya nairçtàþ 12,075.006a sa hanyamàne sainye sve mucukundo naràdhipaþ 12,075.006c garhayàm àsa vidvàüsaü purohitam ariüdamaþ 12,075.007a tata ugraü tapas taptvà vasiùñho brahmavittamaþ 12,075.007c rakùàüsy apàvadhãt tatra panthànaü càpy avindata 12,075.008a tato vai÷ravaõo ràjà mucukundam adar÷ayat 12,075.008c vadhyamàneùu sainyeùu vacanaü cedam abravãt 12,075.009a tvatto hi balinaþ pårve ràjànaþ sapurohitàþ 12,075.009c na caivaü samavartaüs te yathà tvam iha vartase 12,075.010a te khalv api kçtàstrà÷ ca balavanta÷ ca bhåmipàþ 12,075.010c àgamya paryupàsante màm ã÷aü sukhaduþkhayoþ 12,075.011a yady asti bàhuvãryaü te tad dar÷ayitum arhasi 12,075.011c kiü bràhmaõabalena tvam atimàtraü pravartase 12,075.012a mucukundas tataþ kruddhaþ pratyuvàca dhane÷varam 12,075.012c nyàyapårvam asaürabdham asaübhràntam idaü vacaþ 12,075.013a brahmakùatram idaü sçùñam ekayoni svayaübhuvà 12,075.013c pçthag balavidhànaü ca tal lokaü parirakùati 12,075.014a tapomantrabalaü nityaü bràhmaõeùu pratiùñhitam 12,075.014c astrabàhubalaü nityaü kùatriyeùu pratiùñhitam 12,075.015a tàbhyàü saübhåya kartavyaü prajànàü paripàlanam 12,075.015c tathà ca màü pravartantaü garhayasy alakàdhipa 12,075.016a tato 'bravãd vai÷ravaõo ràjànaü sapurohitam 12,075.016c nàhaü ràjyam anirdiùñaü kasmai cid vidadhàmy uta 12,075.017a nàcchinde càpi nirdiùñam iti jànãhi pàrthiva 12,075.017c pra÷àdhi pçthivãü vãra maddattàm akhilàm imàm 12,075.017d*0186_01 evam uktaþ pratyuvàca mucukundo mahãpatiþ 12,075.018 mucukunda uvàca 12,075.018a nàhaü ràjyaü bhavaddattaü bhoktum icchàmi pàrthiva 12,075.018c bàhuvãryàrjitaü ràjyam a÷nãyàm iti kàmaye 12,075.019 bhãùma uvàca 12,075.019a tato vai÷ravaõo ràjà vismayaü paramaü yayau 12,075.019c kùatradharme sthitaü dçùñvà mucukundam asaübhramam 12,075.020a tato ràjà mucukundaþ so 'nva÷àsad vasuüdharàm 12,075.020c bàhuvãryàrjitàü samyak kùatradharmam anuvrataþ 12,075.021a evaü yo brahmavid ràjà brahmapårvaü pravartate 12,075.021c jayaty avijitàm urvãü ya÷a÷ ca mahad a÷nute 12,075.022a nityodako bràhmaõaþ syàn nitya÷astra÷ ca kùatriyaþ 12,075.022c tayor hi sarvam àyattaü yat kiü cij jagatãgatam 12,075.022d*0187_01 ya÷a÷ ca teja÷ ca mahãü ca kçtsnàü 12,075.022d*0187_02 pràpnoti ràjan vipulàü ca kãrtim 12,075.022d*0187_03 pradhànadharmaü nçpate niyaccha 12,075.022d*0187_04 tathà ca dharmasya caturtham aü÷am 12,076.001 yudhiùñhira uvàca 12,076.001a yayà vçttyà mahãpàlo vivardhayati mànavàn 12,076.001c puõyàü÷ ca lokठjayati tan me bråhi pitàmaha 12,076.002 bhãùma uvàca 12,076.002a dàna÷ãlo bhaved ràjà yaj¤a÷ãla÷ ca bhàrata 12,076.002c upavàsatapaþ÷ãlaþ prajànàü pàlane rataþ 12,076.003a sarvà÷ caiva prajà nityaü ràjà dharmeõa pàlayet 12,076.003c utthànenàpramàdena påjayec caiva dhàrmikàn 12,076.004a ràj¤à hi påjito dharmas tataþ sarvatra påjyate 12,076.004c yad yad àcarate ràjà tat prajànàü hi rocate 12,076.005a nityam udyatadaõóa÷ ca bhaven mçtyur ivàriùu 12,076.005c nihanyàt sarvato dasyån na kàmàt kasya cit kùamet 12,076.006a yaü hi dharmaü carantãha prajà ràj¤à surakùitàþ 12,076.006c caturthaü tasya dharmasya ràjà bhàrata vindati 12,076.007a yad adhãte yad yajate yad dadàti yad arcati 12,076.007c ràjà caturthabhàk tasya prajà dharmeõa pàlayan 12,076.008a yad ràùñre 'ku÷alaü kiü cid ràj¤o 'rakùayataþ prajàþ 12,076.008c caturthaü tasya pàpasya ràjà bhàrata vindati 12,076.009a apy àhuþ sarvam eveti bhåyo 'rdham iti ni÷cayaþ 12,076.009c karmaõaþ pçthivãpàla nç÷aüso 'nçtavàg api 12,076.009e tàdç÷àt kilbiùàd ràjà ÷çõu yena pramucyate 12,076.010a pratyàhartum a÷akyaü syàd dhanaü corair hçtaü yadi 12,076.010c svako÷àt tat pradeyaü syàd a÷aktenopajãvatà 12,076.011a sarvavarõaiþ sadà rakùyaü brahmasvaü bràhmaõàs tathà 12,076.011c na stheyaü viùaye teùu yo 'pakuryàd dvijàtiùu 12,076.012a brahmasve rakùyamàõe hi sarvaü bhavati rakùitam 12,076.012c teùàü prasàde nirvçtte kçtakçtyo bhaven nçpaþ 12,076.013a parjanyam iva bhåtàni mahàdrumam iva dvijàþ 12,076.013c naràs tam upajãvanti nçpaü sarvàrthasàdhakam 12,076.014a na hi kàmàtmanà ràj¤à satataü ÷añhabuddhinà 12,076.014c nç÷aüsenàtilubdhena ÷akyàþ pàlayituü prajàþ 12,076.015 yudhiùñhira uvàca 12,076.015a nàhaü ràjyasukhànveùã ràjyam icchàmy api kùaõam 12,076.015c dharmàrthaü rocaye ràjyaü dharma÷ càtra na vidyate 12,076.016a tad alaü mama ràjyena yatra dharmo na vidyate 12,076.016c vanam eva gamiùyàmi tasmàd dharmacikãrùayà 12,076.017a tatra medhyeùv araõyeùu nyastadaõóo jitendriyaþ 12,076.017c dharmam àràdhayiùyàmi munir målaphalà÷anaþ 12,076.018 bhãùma uvàca 12,076.018a vedàhaü tava yà buddhir ànç÷aüsyaguõaiva sà 12,076.018c na ca ÷uddhànç÷aüsyena ÷akyaü mahad upàsitum 12,076.019a api tu tvà mçduü dàntam atyàryam atidhàrmikam 12,076.019c klãbaü dharmaghçõàyuktaü na loko bahu manyate 12,076.020a ràjadharmàn avekùasva pitçpaitàmahocitàn 12,076.020c naitad ràj¤àm atho vçttaü yathà tvaü sthàtum icchasi 12,076.021a na hi vaiklavyasaüsçùñam ànç÷aüsyam ihàsthitaþ 12,076.021c prajàpàlanasaübhåtaü pràptà dharmaphalaü hy asi 12,076.022a na hy etàm à÷iùaü pàõóur na ca kunty anvayàcata 12,076.022b*0188_01 vicitravãryo dharmàtmà citravãryo na pàrthivaþ 12,076.022b*0188_02 ÷aütanu÷ ca mahãpàlaþ sarvakùatrasya påjitaþ 12,076.022c na caitàü pràj¤atàü tàta yayà carasi medhayà 12,076.023a ÷auryaü balaü ca sattvaü ca pità tava sadàbravãt 12,076.023c màhàtmyaü balam audàryaü tava kunty anvayàcata 12,076.024a nityaü svàhà svadhà nityam ubhe mànuùadaivate 12,076.024c putreùv à÷àsate nityaü pitaro daivatàni ca 12,076.025a dànam adhyayanaü yaj¤aþ prajànàü paripàlanam 12,076.025c dharmam etam adharmaü và janmanaivàbhyajàyithàþ 12,076.026a kàle dhuri niyuktànàü vahatàü bhàra àhite 12,076.026c sãdatàm api kaunteya na kãrtir avasãdati 12,076.027a samantato viniyato vahaty askhalito hi yaþ 12,076.027c nirdoùakarmavacanàt siddhiþ karmaõa eva sà 12,076.028a naikàntavinipàtena vicacàreha ka÷ cana 12,076.028c dharmã gçhã và ràjà và brahmacàry atha và punaþ 12,076.029a alpaü tu sàdhubhåyiùñhaü yat karmodàram eva tat 12,076.029c kçtam evàkçtàc chreyo na pàpãyo 'sty akarmaõaþ 12,076.030a yadà kulãno dharmaj¤aþ pràpnoty ai÷varyam uttamam 12,076.030c yogakùemas tadà ràjan ku÷alàyaiva kalpate 12,076.031a dànenànyaü balenànyam anyaü sånçtayà girà 12,076.031c sarvataþ parigçhõãyàd ràjyaü pràpyeha dhàrmikaþ 12,076.032a yaü hi vaidyàþ kule jàtà avçttibhayapãóitàþ 12,076.032c pràpya tçptàþ pratiùñhanti dharmaþ ko 'bhyadhikas tataþ 12,076.033 yudhiùñhira uvàca 12,076.033a kiü nv ataþ paramaü svargyaü kà nv ataþ prãtir uttamà 12,076.033c kiü nv ataþ paramai÷varyaü bråhi me yadi manyase 12,076.034 bhãùma uvàca 12,076.034a yasmin pratiùñhitàþ samyak kùemaü vindanti tatkùaõam 12,076.034c sa svargajittamo 'smàkaü satyam etad bravãmi te 12,076.035a tvam eva prãtimàüs tasmàt kuråõàü kurusattama 12,076.035c bhava ràjà jaya svargaü sato rakùàsato jahi 12,076.036a anu tvà tàta jãvantu suhçdaþ sàdhubhiþ saha 12,076.036c parjanyam iva bhåtàni svàdudrumam ivàõóajàþ 12,076.037a dhçùñaü ÷åraü prahartàram anç÷aüsaü jitendriyam 12,076.037c vatsalaü saüvibhaktàram anu jãvantu tvàü janàþ 12,077.001 yudhiùñhira uvàca 12,077.001a svakarmaõy apare yuktàs tathaivànye vikarmaõi 12,077.001c teùàü vi÷eùam àcakùva bràhmaõànàü pitàmaha 12,077.002 bhãùma uvàca 12,077.002a vidyàlakùaõasaüpannàþ sarvatràmnàyadar÷inaþ 12,077.002c ete brahmasamà ràjan bràhmaõàþ parikãrtitàþ 12,077.003a çtvigàcàryasaüpannàþ sveùu karmasv avasthitàþ 12,077.003c ete devasamà ràjan bràhmaõànàü bhavanty uta 12,077.004a çtvik purohito mantrã dåto 'thàrthànu÷àsakaþ 12,077.004c ete kùatrasamà ràjan bràhmaõànàü bhavanty uta 12,077.004d*0189_01 gojàvimahiùàõàü ca vaóavànàü ca poùakàþ 12,077.004d*0189_02 vçttyartham abhipadyante tàn vai÷yàn saüpracakùate 12,077.004d*0189_03 ai÷varyakàmà ye càpi sàmiùàrthà÷ ca bhàrata 12,077.004d*0189_04 nigrahànugraharatàüs tàn dvijàn kùatriyàn viduþ 12,077.005a a÷vàrohà gajàrohà rathino 'tha padàtayaþ 12,077.005c ete vai÷yasamà ràjan bràhmaõànàü bhavanty uta 12,077.005d@009_0001 mlecchade÷às tu ye ke cit pàpair adhyuùità naraiþ 12,077.005d@009_0002 gatvà tu bràhmaõas tàü÷ ca caõóàlaþ pretya ceha ca 12,077.005d@009_0003 vràtyàn mlecchàü÷ ca ÷ådràü÷ ca yàjayitvà dvijàdhamaþ 12,077.005d@009_0004 akãrtim iha saüpràpya narakaü pratipadyate 12,077.005d@009_0005 mahàvçndasamudràbhyàü paryàyeõaikaviü÷atim 12,077.005d@009_0006 bràhmaõo çgyajuþsàmnàü måóhaþ kçtvà tu viplavam 12,077.005d@009_0007 kalpam ekaü kçmiþ so 'tha nànàviùñhàsu jàyate 12,077.005d@009_0008 vràtye mlecche tathà ÷ådre taskare patite '÷ucau 12,077.005d@009_0009 kude÷e ca suràpe ca brahmaghne vçùalãpatau 12,077.005d@009_0010 anadhãtiùu sarvatra bhu¤jàne yatra tatra và 12,077.005d@009_0011 bàlastrãvçddhahantu÷ ca màtàpitror guros tathà 12,077.005d@009_0012 mitradruhi kçtaghne ca goghne caiva kathaü cana 12,077.005d@009_0013 putraghàtini ÷atrau ca na mantràn yojayed dvijaþ 12,077.005d@009_0014 sa teùàü viplavaþ prokto mantravidbhiþ sanàtanaiþ 12,077.005d@009_0015 yadi vipro vide÷asthas tãrthayàtràü gato 'tha và 12,077.005d@009_0016 yadi bhãtaþ prapanno và kude÷aü ÷aucavarjitam 12,077.005d@009_0017 susaüyataþ ÷ucir bhåtvà mantràn uccàrayed dvijaþ 12,077.005d@009_0018 àrta÷ coccàrayen mantram àrtatràõaparo 'tha và 12,077.005d@009_0019 hãneùv api prayu¤jàno nàsau viplàvakaþ smçtaþ 12,077.005d@009_0020 krårakarmà sukarmà và karmabhir va¤cito 'tha và 12,077.005d@009_0021 tattvavittarate pàpaü ÷ãlavàn saüyatendriyaþ 12,077.006a janmakarmavihãnà ye kadaryà brahmabandhavaþ 12,077.006c ete ÷ådrasamà ràjan bràhmaõànàü bhavanty uta 12,077.007a a÷rotriyàþ sarva eva sarve cànàhitàgnayaþ 12,077.007c tàn sarvàn dhàrmiko ràjà baliü viùñiü ca kàrayet 12,077.008a àhvàyakà devalakà nakùatragràmayàjakàþ 12,077.008c ete bràhmaõacaõóàlà mahàpathikapa¤camàþ 12,077.009a etebhyo balim àdadyàd dhãnako÷o mahãpatiþ 12,077.009c çte brahmasamebhya÷ ca devakalpebhya eva ca 12,077.010a abràhmaõànàü vittasya svàmã ràjeti vaidikam 12,077.010c bràhmaõànàü ca ye ke cid vikarmasthà bhavanty uta 12,077.010d*0190_01 pràg uktàü÷ càpy anuktàü÷ ca sarvàüs tàn dàpayet karàn 12,077.011a vikarmasthàs tu nopekùyà jàtu ràj¤à kathaü cana 12,077.011c niyamyàþ saüvibhajyà÷ ca dharmànugrahakàmyayà 12,077.012a yasya sma viùaye ràj¤aþ steno bhavati vai dvijaþ 12,077.012c ràj¤a evàparàdhaü taü manyante tadvido janàþ 12,077.013a avçttyà yo bhavet steno vedavit snàtakas tathà 12,077.013c ràjan sa ràj¤à bhartavya iti dharmavido viduþ 12,077.014a sa cen no parivarteta kçtavçttiþ paraütapa 12,077.014c tato nirvàsanãyaþ syàt tasmàd de÷àt sabàndhavaþ 12,077.014d*0191_01 yaj¤aþ ÷rutam apai÷unyam ahiüsàtithipåjanam 12,077.014d*0191_02 damaþ satyaü tapo dànam etad bràhmaõalakùaõam 12,078.001 yudhiùñhira uvàca 12,078.001a keùàü ràjà prabhavati vittasya bharatarùabha 12,078.001c kayà ca vçttyà varteta tan me bråhi pitàmaha 12,078.002 bhãùma uvàca 12,078.002a abràhmaõànàü vittasya svàmã ràjeti vaidikam 12,078.002c bràhmaõànàü ca ye ke cid vikarmasthà bhavanty uta 12,078.003a vikarmasthà÷ ca nopekùyà viprà ràj¤à kathaü cana 12,078.003c iti ràj¤àü puràvçttam abhijalpanti sàdhavaþ 12,078.004a yasya sma viùaye ràj¤aþ steno bhavati vai dvijaþ 12,078.004c ràj¤a evàparàdhaü taü manyante kilbiùaü nçpa 12,078.005a abhi÷astam ivàtmànaü manyante tena karmaõà 12,078.005c tasmàd ràjarùayaþ sarve bràhmaõàn anvapàlayan 12,078.006a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,078.006c gãtaü kekayaràjena hriyamàõena rakùasà 12,078.007a kekayànàm adhipatiü rakùo jagràha dàruõam 12,078.007c svàdhyàyenànvitaü ràjann araõye saü÷itavratam 12,078.008 ràjovàca 12,078.008a na me steno janapade na kadaryo na madyapaþ 12,078.008c nànàhitàgnir nàyajvà màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.009a na ca me bràhmaõo 'vidvàn nàvratã nàpy asomapaþ 12,078.009c nànàhitàgnir viùaye màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.010a nànàptadakùiõair yaj¤air yajante viùaye mama 12,078.010c adhãte nàvratã ka÷ cin màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.011a adhãyate 'dhyàpayanti yajante yàjayanti ca 12,078.011c dadati pratigçhõanti ùañsu karmasv avasthitàþ 12,078.012a påjitàþ saüvibhaktà÷ ca mçdavaþ satyavàdinaþ 12,078.012c bràhmaõà me svakarmasthà màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.013a na yàcante prayacchanti satyadharmavi÷àradàþ 12,078.013c nàdhyàpayanty adhãyante yajante na ca yàjakàþ 12,078.014a bràhmaõàn parirakùanti saügràmeùv apalàyinaþ 12,078.014c kùatriyà me svakarmasthà màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.015a kçùigorakùavàõijyam upajãvanty amàyayà 12,078.015c apramattàþ kriyàvantaþ suvratàþ satyavàdinaþ 12,078.016a saüvibhàgaü damaü ÷aucaü sauhçdaü ca vyapà÷ritàþ 12,078.016c mama vai÷yàþ svakarmasthà màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.017a trãn varõàn anutiùñhanti yathàvad anasåyakàþ 12,078.017c mama ÷ådràþ svakarmasthà màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.018a kçpaõànàthavçddhànàü durbalàturayoùitàm 12,078.018c saüvibhaktàsmi sarveùàü màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.019a kulade÷àdidharmàõàü prathitànàü yathàvidhi 12,078.019c avyucchettàsmi sarveùàü màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.020a tapasvino me viùaye påjitàþ paripàlitàþ 12,078.020c saüvibhaktà÷ ca satkçtya màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.021a nàsaüvibhajya bhoktàsmi na vi÷àmi parastriyam 12,078.021c svatantro jàtu na krãóe màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.022a nàbrahmacàrã bhikùàvàn bhikùur vàbrahmacàrikaþ 12,078.022c ançtvijaü hutaü nàsti màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.022d*0192_01 kçtaü ràjyaü mayà sarvaü ràjyasthenàpi kàryavat 12,078.022d*0192_02 nàhaü vyutkràmitaþ satyàn màmakàntaram àbibhaþ 12,078.023a nàvajànàmy ahaü vçddhàn na vaidyàn na tapasvinaþ 12,078.023c ràùñre svapati jàgarmi màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.023d*0193_01 ÷uklakarmàsmi sarvatra na durgatibhayaü mama 12,078.023d*0193_02 dharmacàrã gçhastha÷ ca màmakàntaram àbibhaþ 12,078.024a vedàdhyayanasaüpannas tapasvã sarvadharmavit 12,078.024c svàmã sarvasya ràjyasya ÷rãmàn mama purohitaþ 12,078.025a dànena divyàn abhivà¤chàmi lokàn; satyenàtho bràhmaõànàü ca guptyà 12,078.025c ÷u÷råùayà càpi gurån upaimi; na me bhayaü vidyate ràkùasebhyaþ 12,078.026a na me ràùñre vidhavà brahmabandhur; na bràhmaõaþ kçpaõo nota coraþ 12,078.026c na pàrajàyã na ca pàpakarmà; na me bhayaü vidyate ràkùasebhyaþ 12,078.027a na me ÷astrair anirbhinnam aïge dvyaïgulam antaram 12,078.027c dharmàrthaü yudhyamànasya màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.028a gobràhmaõe ca yaj¤e ca nityaü svastyayanaü mama 12,078.028c à÷àsate janà ràùñre màmakàntaram àvi÷aþ 12,078.029 ràkùasa uvàca 12,078.029*0194_01 nàrãõàü vyabhicàràc ca anyàyàc ca mahãkùitàm 12,078.029*0194_02 vipràõàü karmadoùàc ca prajànàü jàyate bhayam 12,078.029*0194_03 avçùñir màrako rogaþ satataü kùudbhayàni ca 12,078.029*0194_04 vigraha÷ ca sadà tasmin de÷e bhavati dàruõaþ 12,078.029*0194_05 yakùarakùaþpi÷àcebhyo nàsurebhyaþ kathaü cana 12,078.029*0194_06 bhayam utpadyate tatra yatra vipràþ susaüyatàþ 12,078.029*0194_07 gandharvàpsarasaþsiddhàþ pannagà÷ ca sarãsçpàþ 12,078.029*0194_08 mànavàn na jighàüsanti yatra nàryaþ pativratàþ 12,078.029*0194_09 bràhmaõàþ kùatriyà vai÷yà yatra ÷ådrà÷ ca dhàrmikàþ 12,078.029*0194_10 nànàvçùñibhayaü tatra na durbhikùaü na vibhramaþ 12,078.029*0194_11 dhàrmiko yatra bhåpàlo na tatràsti paràbhavaþ 12,078.029*0194_12 utpàtà na ca dç÷yante na divyà na ca mànuùàþ 12,078.029a yasmàt sarvàsv avasthàsu dharmam evànvavekùase 12,078.029c tasmàt pràpnuhi kaikeya gçhàn svasti vrajàmy aham 12,078.030a yeùàü gobràhmaõà rakùyàþ prajà rakùyà÷ ca kekaya 12,078.030c na rakùobhyo bhayaü teùàü kuta eva tu mànuùàt 12,078.031a yeùàü purogamà viprà yeùàü brahmabalaü balam 12,078.031c priyàtithyàs tathà dàràs te vai svargajito naràþ 12,078.032 bhãùma uvàca 12,078.032a tasmàd dvijàtãn rakùeta te hi rakùanti rakùitàþ 12,078.032c à÷ãr eùàü bhaved ràj¤àü ràùñraü samyak pravardhate 12,078.033a tasmàd ràj¤à vi÷eùeõa vikarmasthà dvijàtayaþ 12,078.033c niyamyàþ saüvibhajyà÷ ca prajànugrahakàraõàt 12,078.034a ya evaü vartate ràjà paurajànapadeùv iha 12,078.034c anubhåyeha bhadràõi pràpnotãndrasalokatàm 12,079.001 yudhiùñhira uvàca 12,079.001a vyàkhyàtà kùatradharmeõa vçttir àpatsu bhàrata 12,079.001c kathaü cid vai÷yadharmeõa jãved và bràhmaõo na và 12,079.002 bhãùma uvàca 12,079.002a a÷aktaþ kùatradharmeõa vai÷yadharmeõa vartayet 12,079.002c kçùigorakùam àsthàya vyasane vçttisaükùaye 12,079.003 yudhiùñhira uvàca 12,079.003a kàni paõyàni vikrãõan svargalokàn na hãyate 12,079.003c bràhmaõo vai÷yadharmeõa vartayan bharatarùabha 12,079.004 bhãùma uvàca 12,079.004a surà lavaõam ity eva tilàn kesariõaþ pa÷ån 12,079.004c çùabhàn madhu màüsaü ca kçtànnaü ca yudhiùñhira 12,079.005a sarvàsv avasthàsv etàni bràhmaõaþ parivarjayet 12,079.005c eteùàü vikrayàt tàta bràhmaõo narakaü vrajet 12,079.006a ajo 'gnir varuõo meùaþ såryo '÷vaþ pçthivã viràñ 12,079.006c dhenur yaj¤a÷ ca soma÷ ca na vikreyàþ kathaü cana 12,079.007a pakvenàmasya nimayaü na pra÷aüsanti sàdhavaþ 12,079.007c nimayet pakvam àmena bhojanàrthàya bhàrata 12,079.008a vayaü siddham a÷iùyàmo bhavàn sàdhayatàm idam 12,079.008c evaü samãkùya nimayan nàdharmo 'sti kadà cana 12,079.009a atra te vartayiùyàmi yathà dharmaþ puràtanaþ 12,079.009c vyavahàrapravçttànàü tan nibodha yudhiùñhira 12,079.010a bhavate 'haü dadànãdaü bhavàn etat prayacchatu 12,079.010c rucite vartate dharmo na balàt saüpravartate 12,079.011a ity evaü saüpravartanta vyavahàràþ puràtanàþ 12,079.011c çùãõàm itareùàü ca sàdhu cedam asaü÷ayam 12,079.012 yudhiùñhira uvàca 12,079.012a atha tàta yadà sarvàþ ÷astram àdadate prajàþ 12,079.012c vyutkràmanti svadharmebhyaþ kùatrasya kùãyate balam 12,079.013a ràjà tràtà na loke syàt kiü tadà syàt paràyaõam 12,079.013c etan me saü÷ayaü bråhi vistareõa pitàmaha 12,079.014 bhãùma uvàca 12,079.014a dànena tapasà yaj¤air adroheõa damena ca 12,079.014c bràhmaõapramukhà varõàþ kùemam iccheyur àtmanaþ 12,079.015a teùàü ye vedabalinas ta utthàya samantataþ 12,079.015c ràj¤o balaü vardhayeyur mahendrasyeva devatàþ 12,079.016a ràj¤o hi kùãyamàõasya brahmaivàhuþ paràyaõam 12,079.016c tasmàd brahmabalenaiva samuttheyaü vijànatà 12,079.017a yadà tu vijayã ràjà kùemaü ràùñre 'bhisaüdadhet 12,079.017c tadà varõà yathàdharmam àvi÷eyuþ svakarmasu 12,079.018a unmaryàde pravçtte tu dasyubhiþ saükare kçte 12,079.018c sarve varõà na duùyeyuþ ÷astravanto yudhiùñhira 12,079.019 yudhiùñhira uvàca 12,079.019a atha cet sarvataþ kùatraü praduùyed bràhmaõàn prati 12,079.019c kas tasya bràhmaõas tràtà ko dharmaþ kiü paràyaõam 12,079.020 bhãùma uvàca 12,079.020a tapasà brahmacaryeõa ÷astreõa ca balena ca 12,079.020c amàyayà màyayà ca niyantavyaü tadà bhavet 12,079.021a kùatrasyàbhipravçddhasya bràhmaõeùu vi÷eùataþ 12,079.021c brahmaiva saüniyantç syàt kùatraü hi brahmasaübhavam 12,079.022a adbhyo 'gnir brahmataþ kùatram a÷mano loham utthitam 12,079.022c teùàü sarvatragaü tejaþ svàsu yoniùu ÷àmyati 12,079.023a yadà chinatty ayo '÷mànam agni÷ càpo 'bhipadyate 12,079.023c kùatraü ca bràhmaõaü dveùñi tadà ÷àmyanti te trayaþ 12,079.024a tasmàd brahmaõi ÷àmyanti kùatriyàõàü yudhiùñhira 12,079.024c samudãrõàny ajeyàni tejàüsi ca balàni ca 12,079.025a brahmavãrye mçdåbhåte kùatravãrye ca durbale 12,079.025c duùñeùu sarvavarõeùu bràhmaõàn prati sarva÷aþ 12,079.026a ye tatra yuddhaü kurvanti tyaktvà jãvitam àtmanaþ 12,079.026b*0195_01 bràhmaõàn parirakùanti teùàü lokà bhavanti ke 12,079.026c bràhmaõàn parirakùanto dharmam àtmànam eva ca 12,079.027a manasvino manyumantaþ puõyalokà bhavanti te 12,079.027c bràhmaõàrthaü hi sarveùàü ÷astragrahaõam iùyate 12,079.028a ati sviùñasvadhãtànàü lokàn ati tapasvinàm 12,079.028c anà÷akàgnyor vi÷atàü ÷årà yànti paràü gatim 12,079.028e evam evàtmanas tyàgàn nànyaü dharmaü vidur janàþ 12,079.029a tebhyo nama÷ ca bhadraü ca ye ÷arãràõi juhvati 12,079.029c brahmadviùo niyacchantas teùàü no 'stu salokatà 12,079.029e brahmalokajitaþ svargyàn vãràüs tàn manur abravãt 12,079.030a yathà÷vamedhàvabhçthe snàtàþ påtà bhavanty uta 12,079.030c duùkçtaþ sukçta÷ caiva tathà ÷astrahatà raõe 12,079.031a bhavaty adharmo dharmo hi dharmàdharmàv ubhàv api 12,079.031c kàraõàd de÷akàlasya de÷akàlaþ sa tàdç÷aþ 12,079.032a maitràþ kråràõi kurvanto jayanti svargam uttamam 12,079.032c dharmyàþ pàpàni kurvanto gacchanti paramàü gatim 12,079.033a bràhmaõas triùu kàleùu ÷astraü gçhõan na duùyati 12,079.033b*0196_01 àtmatràõaü ca kurvàõaþ paràn dasyubhya eva ca 12,079.033c àtmatràõe varõadoùe durgasya niyameùu ca 12,079.034 yudhiùñhira uvàca 12,079.034a abhyutthite dasyubale kùatràrthe varõasaükare 12,079.034c saüpramåóheùu varõeùu yady anyo 'bhibhaved balã 12,079.035a bràhmaõo yadi và vai÷yaþ ÷ådro và ràjasattama 12,079.035c dasyubhyo 'tha prajà rakùed daõóaü dharmeõa dhàrayan 12,079.036a kàryaü kuryàn na và kuryàt saüvàryo và bhaven na và 12,079.036c na sma ÷astraü grahãtavyam anyatra kùatrabandhutaþ 12,079.037 bhãùma uvàca 12,079.037a apàre yo bhavet pàram aplave yaþ plavo bhavet 12,079.037c ÷ådro và yadi vàpy anyaþ sarvathà mànam arhati 12,079.038a yam à÷ritya narà ràjan vartayeyur yathàsukham 12,079.038c anàthàþ pàlyamànà vai dasyubhiþ paripãóitàþ 12,079.039a tam eva påjayeraüs te prãtyà svam iva bàndhavam 12,079.039c mahad dhy abhãkùõaü kauravya kartà sanmànam arhati 12,079.040a kim ukùõàvahatà kçtyaü kiü dhenvà càpy adugdhayà 12,079.040c vandhyayà bhàryayà ko 'rthaþ ko 'rtho ràj¤àpy arakùatà 12,079.041a yathà dàrumayo hastã yathà carmamayo mçgaþ 12,079.041c yathà hy anetraþ ÷akañaþ pathi kùetraü yathoùaram 12,079.042a evaü brahmànadhãyànaü ràjà ya÷ ca na rakùità 12,079.042c na varùati ca yo meghaþ sarva ete nirarthakàþ 12,079.043a nityaü yas tu sato rakùed asata÷ ca nibarhayet 12,079.043c sa eva ràjà kartavyas tena sarvam idaü dhçtam 12,080.001 yudhiùñhira uvàca 12,080.001a kvasamutthàþ kathaü÷ãlà çtvijaþ syuþ pitàmaha 12,080.001c kathaüvidhà÷ ca ràjendra tad bråhi vadatàü vara 12,080.002 bhãùma uvàca 12,080.002a pratikarma puràcàra çtvijàü sma vidhãyate 12,080.002c àdau chandàüsi vij¤àya dvijànàü ÷rutam eva ca 12,080.003a ye tv ekaratayo nityaü dhãrà nàpriyavàdinaþ 12,080.003c parasparasya suhçdaþ saümatàþ samadar÷inaþ 12,080.004a yeùv ànç÷aüsyaü satyaü càpy ahiüsà tapa àrjavam 12,080.004c adroho nàbhimàna÷ ca hrãs titikùà damaþ ÷amaþ 12,080.004d*0197_01 etair eva guõair yuktàþ kàryàs te çtvijaþ prabho 12,080.004d*0198_01 yasminn etàni dç÷yante sa purohita ucyate 12,080.005a hrãmàn satyadhçtir dànto bhåtànàm avihiüsakaþ 12,080.005c akàmadveùasaüyuktas tribhiþ ÷uklaiþ samanvitaþ 12,080.006a ahiüsako j¤ànatçptaþ sa brahmàsanam arhati 12,080.006c ete mahartvijas tàta sarve mànyà yathàtatham 12,080.007 yudhiùñhira uvàca 12,080.007a yad idaü vedavacanaü dakùiõàsu vidhãyate 12,080.007c idaü deyam idaü deyaü na kva cid vyavatiùñhate 12,080.008a nedaü prati dhanaü ÷àstram àpaddharmam a÷àstrataþ 12,080.008c àj¤à ÷àstrasya ghoreyaü na ÷aktiü samavekùate 12,080.009a ÷raddhàm àrabhya yaùñavyam ity eùà vaidikã ÷rutiþ 12,080.009c mithyopetasya yaj¤asya kim u ÷raddhà kariùyati 12,080.010 bhãùma uvàca 12,080.010a na vedànàü paribhavàn na ÷àñhyena na màyayà 12,080.010c ka÷ cin mahad avàpnoti mà te bhåd buddhir ãdç÷ã 12,080.011a yaj¤àïgaü dakùiõàs tàta vedànàü paribçühaõam 12,080.011c na mantrà dakùiõàhãnàs tàrayanti kathaü cana 12,080.012a ÷aktis tu pårõapàtreõa saümitànavamà bhavet 12,080.012c ava÷yaü tàta yaùñavyaü tribhir varõair yathàvidhi 12,080.013a somo ràjà bràhmaõànàm ity eùà vaidikã ÷rutiþ 12,080.013c taü ca vikretum icchanti na vçthà vçttir iùyate 12,080.013e tena krãtena dharmeõa tato yaj¤aþ pratàyate 12,080.014a ity evaü dharmataþ khyàtam çùibhir dharmavàdibhiþ 12,080.014c pumàn yaj¤a÷ ca soma÷ ca nyàyavçtto yathà bhavet 12,080.014e anyàyavçttaþ puruùo na parasya na càtmanaþ 12,080.015a ÷arãraü yaj¤apàtràõi ity eùà ÷råyate ÷rutiþ 12,080.015c tàni samyak praõãtàni bràhmaõànàü mahàtmanàm 12,080.016a tapo yaj¤àd api ÷reùñham ity eùà paramà ÷rutiþ 12,080.016c tat te tapaþ pravakùyàmi vidvaüs tad api me ÷çõu 12,080.017a ahiüsà satyavacanam ànç÷aüsyaü damo ghçõà 12,080.017c etat tapo vidur dhãrà na ÷arãrasya ÷oùaõam 12,080.018a apràmàõyaü ca vedànàü ÷àstràõàü càtilaïghanam 12,080.018c avyavasthà ca sarvatra tad vai nà÷anam àtmanaþ 12,080.019a nibodha da÷ahotéõàü vidhànaü pàrtha yàdç÷am 12,080.019c cittiþ sruk cittam àjyaü ca pavitraü j¤ànam uttamam 12,080.019d*0199_01 na ÷àñhyaü na ca jihmatvaü kàlo de÷a÷ ca te da÷a 12,080.020a sarvaü jihmaü mçtyupadam àrjavaü brahmaõaþ padam 12,080.020c etàvठj¤ànaviùayaþ kiü pralàpaþ kariùyati 12,081.001 yudhiùñhira uvàca 12,081.001a yad apy alpataraü karma tad apy ekena duùkaram 12,081.001c puruùeõàsahàyena kim u ràjyaü pitàmaha 12,081.002a kiü÷ãlaþ kiüsamàcàro ràj¤o 'rthasacivo bhavet 12,081.002c kãdç÷e vi÷vased ràjà kãdç÷e nàpi vi÷vaset 12,081.003 bhãùma uvàca 12,081.003a caturvidhàni mitràõi ràj¤àü ràjan bhavanty uta 12,081.003c sahàrtho bhajamàna÷ ca sahajaþ kçtrimas tathà 12,081.004a dharmàtmà pa¤camaü mitraü sa tu naikasya na dvayoþ 12,081.004c yato dharmas tato và syàn madhyastho và tato bhavet 12,081.005a yas tasyàrtho na roceta na taü tasya prakà÷ayet 12,081.005b*0200_01 mitràõàü prakçtir nàsti tv amitràõàü ca bhàrata 12,081.005b*0200_02 upakàràd bhaven mitram apakàràd bhaved ariþ 12,081.005b*0200_03 yasyaiva hi manuùyasya naro maraõam icchati 12,081.005b*0200_04 tasya paryàgate kàle punar jãvitam icchati 12,081.005c dharmàdharmeõa ràjàna÷ caranti vijigãùavaþ 12,081.006a caturõàü madhyamau ÷reùñhau nityaü ÷aïkyau tathàparau 12,081.006c sarve nityaü ÷aïkitavyàþ pratyakùaü kàryam àtmanaþ 12,081.007a na hi ràj¤à pramàdo vai kartavyo mitrarakùaõe 12,081.007c pramàdinaü hi ràjànaü lokàþ paribhavanty uta 12,081.008a asàdhuþ sàdhutàm eti sàdhur bhavati dàruõaþ 12,081.008c ari÷ ca mitraü bhavati mitraü càpi praduùyati 12,081.009a anityacittaþ puruùas tasmin ko jàtu vi÷vaset 12,081.009c tasmàt pradhànaü yat kàryaü pratyakùaü tat samàcaret 12,081.010a ekàntena hi vi÷vàsaþ kçtsno dharmàrthanà÷akaþ 12,081.010c avi÷vàsa÷ ca sarvatra mçtyunà na vi÷iùyate 12,081.011a akàlamçtyur vi÷vàso vi÷vasan hi vipadyate 12,081.011c yasmin karoti vi÷vàsam icchatas tasya jãvati 12,081.012a tasmàd vi÷vasitavyaü ca ÷aïkitavyaü ca keùu cit 12,081.012c eùà nãtigatis tàta lakùmã÷ caiva sanàtanã 12,081.013a yaü manyeta mamàbhàvàd imam arthàgamaþ spç÷et 12,081.013c nityaü tasmàc chaïkitavyam amitraü taü vidur budhàþ 12,081.014a yasya kùetràd apy udakaü kùetram anyasya gacchati 12,081.014c na tatrànicchatas tasya bhidyeran sarvasetavaþ 12,081.015a tathaivàty udakàd bhãtas tasya bhedanam icchati 12,081.015c yam evaülakùaõaü vidyàt tam amitraü vinirdi÷et 12,081.016a yaþ samçddhyà na tuùyeta kùaye dãnataro bhavet 12,081.016c etad uttamamitrasya nimittam abhicakùate 12,081.017a yaü manyeta mamàbhàvàd asyàbhàvo bhaved iti 12,081.017c tasmin kurvãta vi÷vàsaü yathà pitari vai tathà 12,081.018a taü ÷aktyà vardhamàna÷ ca sarvataþ paribçühayet 12,081.018c nityaü kùatàd vàrayati yo dharmeùv api karmasu 12,081.019a kùatàd bhãtaü vijànãyàd uttamaü mitralakùaõam 12,081.019c ye tasya kùatam icchanti te tasya ripavaþ smçtàþ 12,081.020a vyasanàn nityabhãto 'sau samçddhyàm eva tçpyate 12,081.020c yat syàd evaüvidhaü mitraü tad àtmasamam ucyate 12,081.021a råpavarõasvaropetas titikùur anasåyakaþ 12,081.021c kulãnaþ ÷ãlasaüpannaþ sa te syàt pratyanantaraþ 12,081.022a medhàvã smçtimàn dakùaþ prakçtyà cànç÷aüsavàn 12,081.022c yo mànito 'mànito và na saüdåùyet kadà cana 12,081.023a çtvig và yadi vàcàryaþ sakhà vàtyantasaüstutaþ 12,081.023c gçhe vased amàtyas te yaþ syàt paramapåjitaþ 12,081.024a sa te vidyàt paraü mantraü prakçtiü càrthadharmayoþ 12,081.024c vi÷vàsas te bhavet tatra yathà pitari vai tathà 12,081.025a naiva dvau na trayaþ kàryà na mçùyeran parasparam 12,081.025c ekàrthàd eva bhåtànàü bhedo bhavati sarvadà 12,081.026a kãrtipradhàno ya÷ ca syàd ya÷ ca syàt samaye sthitaþ 12,081.026c samarthàn ya÷ ca na dveùñi samarthàn kurute ca yaþ 12,081.027a yo na kàmàd bhayàl lobhàt krodhàd và dharmam utsçjet 12,081.027c dakùaþ paryàptavacanaþ sa te syàt pratyanantaraþ 12,081.028a ÷åra÷ càrya÷ ca vidvàü÷ ca pratipattivi÷àradaþ 12,081.028c kulãnaþ ÷ãlasaüpannas titikùur anasåyakaþ 12,081.029a ete hy amàtyàþ kartavyàþ sarvakarmasv avasthitàþ 12,081.029c påjitàþ saüvibhaktà÷ ca susahàyàþ svanuùñhitàþ 12,081.030a kçtsnam ete vinikùiptàþ pratiråpeùu karmasu 12,081.030c yuktà mahatsu kàryeùu ÷reyàüsy utpàdayanti ca 12,081.031a ete karmàõi kurvanti spardhamànà mithaþ sadà 12,081.031c anutiùñhanti caivàrthàn àcakùàõàþ parasparam 12,081.032a j¤àtibhya÷ caiva bibhyethà mçtyor iva yataþ sadà 12,081.032c uparàjeva ràjardhiü j¤àtir na sahate sadà 12,081.033a çjor mçdor vadànyasya hrãmataþ satyavàdinaþ 12,081.033c nànyo j¤àter mahàbàho vinà÷am abhinandati 12,081.034a aj¤àtità nàtisukhà nàvaj¤eyàs tv ataþ param 12,081.034c aj¤àtimantaü puruùaü pare paribhavanty uta 12,081.035a nikçtasya narair anyair j¤àtir eva paràyaõam 12,081.035c nànyair nikàraü sahate j¤àter j¤àtiþ kadà cana 12,081.036a àtmànam eva jànàti nikçtaü bàndhavair api 12,081.036c teùu santi guõà÷ caiva nairguõyaü teùu lakùyate 12,081.037a nàj¤àtir anugçhõàti nàj¤àtir digdham asyati 12,081.037c ubhayaü j¤àtilokeùu dç÷yate sàdhv asàdhu ca 12,081.038a tàn mànayet påjayec ca nityaü vàcà ca karmaõà 12,081.038c kuryàc ca priyam etebhyo nàpriyaü kiü cid àcaret 12,081.039a vi÷vastavad avi÷vastas teùu varteta sarvadà 12,081.039c na hi doùo guõo veti nispçktas teùu dç÷yate 12,081.040a tasyaivaü vartamànasya puruùasyàpramàdinaþ 12,081.040c amitràþ saüprasãdanti tathà mitrãbhavanty api 12,081.041a ya evaü vartate nityaü j¤àtisaübandhimaõóale 12,081.041c mitreùv amitreùv ai÷varye ciraü ya÷asi tiùñhati 12,082.001 yudhiùñhira uvàca 12,082.001a evam agràhyake tasmi¤ j¤àtisaübandhimaõóale 12,082.001c mitreùv amitreùv api ca kathaü bhàvo vibhàvyate 12,082.002 bhãùma uvàca 12,082.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,082.002c vàsudevasya saüvàdaü surarùer nàradasya ca 12,082.003 vàsudeva uvàca 12,082.003a nàsuhçt paramaü mantraü nàradàrhati veditum 12,082.003c apaõóito vàpi suhçt paõóito vàpi nàtmavàn 12,082.004a sa te sauhçdam àsthàya kiü cid vakùyàmi nàrada 12,082.004c kçtsnàü ca buddhiü saüprekùya saüpçcche tridivaügama 12,082.005a dàsyam ai÷varyavàdena j¤àtãnàü vai karomy aham 12,082.005c ardhabhoktàsmi bhogànàü vàgduruktàni ca kùame 12,082.006a araõãm agnikàmo và mathnàti hçdayaü mama 12,082.006c vàcà duruktaü devarùe tan me dahati nityadà 12,082.007a balaü saükarùaõe nityaü saukumàryaü punar gade 12,082.007c råpeõa mattaþ pradyumnaþ so 'sahàyo 'smi nàrada 12,082.008a anye hi sumahàbhàgà balavanto duràsadàþ 12,082.008c nityotthànena saüpannà nàradàndhakavçùõayaþ 12,082.009a yasya na syur na vai sa syàd yasya syuþ kçcchram eva tat 12,082.009c dvàbhyàü nivàrito nityaü vçõomy ekataraü na ca 12,082.010a syàtàü yasyàhukàkrårau kiü nu duþkhataraü tataþ 12,082.010c yasya vàpi na tau syàtàü kiü nu duþkhataraü tataþ 12,082.011a so 'haü kitavamàteva dvayor api mahàmune 12,082.011c ekasya jayam à÷aüse dvitãyasyàparàjayam 12,082.012a mamaivaü kli÷yamànasya nàradobhayataþ sadà 12,082.012c vaktum arhasi yac chreyo j¤àtãnàm àtmanas tathà 12,082.013 nàrada uvàca 12,082.013a àpado dvividhàþ kçùõa bàhyà÷ càbhyantarà÷ ca ha 12,082.013c pràdurbhavanti vàrùõeya svakçtà yadi vànyataþ 12,082.014a seyam àbhyantarà tubhyam àpat kçcchrà svakarmajà 12,082.014c akrårabhojaprabhavàþ sarve hy ete tadanvayàþ 12,082.015a arthahetor hi kàmàd vàdvàrà bãbhatsayàpi và 12,082.015c àtmanà pràptam ai÷varyam anyatra pratipàditam 12,082.016a kçtamålam idànãü taj jàta÷abdaü sahàyavat 12,082.016c na ÷akyaü punar àdàtuü vàntam annam iva tvayà 12,082.017a babhrågrasenayo ràjyaü nàptuü ÷akyaü kathaü cana 12,082.017c j¤àtibhedabhayàt kçùõa tvayà càpi vi÷eùataþ 12,082.018a tac cet sidhyet prayatnena kçtvà karma suduùkaram 12,082.018c mahàkùayavyayaü và syàd vinà÷o và punar bhavet 12,082.019a anàyasena ÷astreõa mçdunà hçdayacchidà 12,082.019c jihvàm uddhara sarveùàü parimçjyànumçjya ca 12,082.020 vàsudeva uvàca 12,082.020a anàyasaü mune ÷astraü mçdu vidyàm ahaü katham 12,082.020c yenaiùàm uddhare jihvàü parimçjyànumçjya ca 12,082.021 nàrada uvàca 12,082.021a ÷aktyànnadànaü satataü titikùà dama àrjavam 12,082.021c yathàrhapratipåjà ca ÷astram etad anàyasam 12,082.022a j¤àtãnàü vaktukàmànàü kañåni ca laghåni ca 12,082.022c girà tvaü hçdayaü vàcaü ÷amayasva manàüsi ca 12,082.023a nàmahàpuruùaþ ka÷ cin nànàtmà nàsahàyavàn 12,082.023c mahatãü dhuram àdatte tàm udyamyorasà vaha 12,082.024a sarva eva guruü bhàram anaóvàn vahate same 12,082.024c durge pratãkaþ sugavo bhàraü vahati durvaham 12,082.025a bhedàd vinà÷aþ saüghànàü saüghamukhyo 'si ke÷ava 12,082.025c yathà tvàü pràpya notsãded ayaü saüghas tathà kuru 12,082.026a nànyatra buddhikùàntibhyàü nànyatrendriyanigrahàt 12,082.026c nànyatra dhanasaütyàgàd gaõaþ pràj¤e 'vatiùñhate 12,082.027a dhanyaü ya÷asyam àyuùyaü svapakùodbhàvanaü ÷ubham 12,082.027c j¤àtãnàm avinà÷aþ syàd yathà kçùõa tathà kuru 12,082.028a àyatyàü ca tadàtve ca na te 'sty aviditaü prabho 12,082.028c ùàóguõyasya vidhànena yàtràyànavidhau tathà 12,082.029a màdhavàþ kukurà bhojàþ sarve càndhakavçùõayaþ 12,082.029c tvayy àsaktà mahàbàho lokà loke÷varà÷ ca ye 12,082.030a upàsate hi tvadbuddhim çùaya÷ càpi màdhava 12,082.030c tvaü guruþ sarvabhåtànàü jànãùe tvaü gatàgatam 12,082.030e tvàm àsàdya yadu÷reùñham edhante j¤àtinaþ sukham 12,083.001 bhãùma uvàca 12,083.001a eùà prathamato vçttir dvitãyàü ÷çõu bhàrata 12,083.001c yaþ ka÷ cij janayed arthaü ràj¤à rakùyaþ sa mànavaþ 12,083.002a hriyamàõam amàtyena bhçto và yadi vàbhçtaþ 12,083.002c yo ràjako÷aü na÷yantam àcakùãta yudhiùñhira 12,083.003a ÷rotavyaü tasya ca raho rakùya÷ càmàtyato bhavet 12,083.003c amàtyà hy upahantàraü bhåyiùñhaü ghnanti bhàrata 12,083.004a ràjako÷asya goptàraü ràjako÷avilopakàþ 12,083.004c sametya sarve bàdhante sa vina÷yaty arakùitaþ 12,083.005a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,083.005c muniþ kàlakavçkùãyaþ kausalyaü yad uvàca ha 12,083.006a kosalànàm àdhipatyaü saüpràpte kùemadar÷ini 12,083.006c muniþ kàlakavçkùãya àjagàmeti naþ ÷rutam 12,083.007a sa kàkaü pa¤jare baddhvà viùayaü kùemadar÷inaþ 12,083.007c pårvaü paryacarad yuktaþ pravçttyarthã punaþ punaþ 12,083.008a adhãye vàyasãü vidyàü ÷aüsanti mama vàyasàþ 12,083.008c anàgatam atãtaü ca yac ca saüprati vartate 12,083.009a iti ràùñre paripatan bahu÷aþ puruùaiþ saha 12,083.009c sarveùàü ràjayuktànàü duùkçtaü paripçùñavàn 12,083.010a sa buddhvà tasya ràùñrasya vyavasàyaü hi sarva÷aþ 12,083.010c ràjayuktàpacàràü÷ ca sarvàn buddhvà tatas tataþ 12,083.011a tam eva kàkam àdàya ràjànaü draùñum àgamat 12,083.011c sarvaj¤o 'smãti vacanaü bruvàõaþ saü÷itavrataþ 12,083.012a sa sma kausalyam àgamya ràjàmàtyam alaükçtam 12,083.012c pràha kàkasya vacanàd amutredaü tvayà kçtam 12,083.013a asau càsau ca jànãte ràjako÷as tvayà hçtaþ 12,083.013c evam àkhyàti kàko 'yaü tac chãghram anugamyatàm 12,083.014a tathànyàn api sa pràha ràjako÷aharàn sadà 12,083.014c na càsya vacanaü kiü cid akçtaü ÷råyate kva cit 12,083.015a tena viprakçtàþ sarve ràjayuktàþ kurådvaha 12,083.015c tam atikramya suptasya ni÷i kàkam apothayan 12,083.016a vàyasaü tu vinirbhinnaü dçùñvà bàõena pa¤jare 12,083.016c pårvàhõe bràhmaõo vàkyaü kùemadar÷inam abravãt 12,083.017a ràjaüs tvàm abhayaü yàce prabhuü pràõadhane÷varam 12,083.017c anuj¤àtas tvayà bråyàü vacanaü tvatpuro hitam 12,083.018a mitràrtham abhisaütapto bhaktyà sarvàtmanà gataþ 12,083.018c ayaü tavàrthaü harate yo bråyàd akùamànvitaþ 12,083.018d*0201_01 hriyate hi mahàrtha÷ ca puruùe vikramaty api 12,083.019a saübubodhayiùur mitraü sada÷vam iva sàrathiþ 12,083.019c atimanyuprasakto hi prasajya hitakàraõam 12,083.020a tathàvidhasya suhçdaþ kùantavyaü saüvijànatà 12,083.020c ai÷varyam icchatà nityaü puruùeõa bubhåùatà 12,083.021a taü ràjà pratyuvàcedaü yan mà kiü cid bhavàn vadet 12,083.021c kasmàd ahaü na kùameyam àkàïkùann àtmano hitam 12,083.022a bràhmaõa pratijànãhi prabråhi yadi cecchasi 12,083.022c kariùyàmi hi te vàkyaü yad yan màü vipra vakùyasi 12,083.023 munir uvàca 12,083.023a j¤àtvà nayàn apàyàü÷ ca bhçtyatas te bhayàni ca 12,083.023c bhaktyà vçttiü samàkhyàtuü bhavato 'ntikam àgamam 12,083.024a pràg evokta÷ ca doùo 'yam àcàryair nçpasevinàm 12,083.024c agatãkagatir hy eùà yà ràj¤à saha jãvikà 12,083.025a à÷ãviùai÷ ca tasyàhuþ saügataü yasya ràjabhiþ 12,083.025c bahumitrà÷ ca ràjàno bahvamitràs tathaiva ca 12,083.026a tebhyaþ sarvebhya evàhur bhayaü ràjopasevinàm 12,083.026c athaiùàm ekato ràjan muhårtàd eva bhãr bhavet 12,083.027a naikàntenàpramàdo hi kartuü ÷akyo mahãpatau 12,083.027c na tu pramàdaþ kartavyaþ kathaü cid bhåtim icchatà 12,083.028a pramàdàd dhi skhaled ràjà skhalite nàsti jãvitam 12,083.028c agniü dãptam ivàsãded ràjànam upa÷ikùitaþ 12,083.029a à÷ãviùam iva kruddhaü prabhuü pràõadhane÷varam 12,083.029c yatnenopacaren nityaü nàham asmãti mànavaþ 12,083.030a durvyàhçtàc chaïkamàno duùkçtàd duradhiùñhitàt 12,083.030c duràsitàd durvrajitàd iïgitàd aïgaceùñitàt 12,083.031a devateva hi sarvàrthàn kuryàd ràjà prasàditaþ 12,083.031c vai÷vànara iva kruddhaþ samålam api nirdahet 12,083.031e iti ràjan mayaþ pràha vartate ca tathaiva tat 12,083.032a atha bhåyàüsam evàrthaü kariùyàmi punaþ punaþ 12,083.032c dadàty asmadvidho 'màtyo buddhisàhàyyam àpadi 12,083.033a vàyasa÷ caiva me ràjann antakàyàbhisaühitaþ 12,083.033c na ca me 'tra bhavàn garhyo na ca yeùàü bhavàn priyaþ 12,083.033e hitàhitàüs tu budhyethà mà parokùamatir bhava 12,083.034a ye tv àdànaparà eva vasanti bhavato gçhe 12,083.034c abhåtikàmà bhåtànàü tàdç÷air me 'bhisaühitam 12,083.035a ye và bhavadvinà÷ena ràjyam icchanty anantaram 12,083.035c antarair abhisaüdhàya ràjan sidhyanti nànyathà 12,083.036a teùàm ahaü bhayàd ràjan gamiùyàmy anyam à÷ramam 12,083.036c tair hi me saüdhito bàõaþ kàke nipatitaþ prabho 12,083.037a chadmanà mama kàka÷ ca gamito yamasàdanam 12,083.037c dçùñaü hy etan mayà ràjaüs tapodãrgheõa cakùuùà 12,083.038a bahunakrajhaùagràhàü timiügilagaõàyutàm 12,083.038c kàkena baói÷enemàm atàrùaü tvàm ahaü nadãm 12,083.039a sthàõva÷makaõñakavatãü vyàghrasiühagajàkulàm 12,083.039c duràsadàü duùprave÷àü guhàü haimavatãm iva 12,083.040a agninà tàmasaü durgaü naubhir àpyaü ca gamyate 12,083.040c ràjadurgàvataraõe nopàyaü paõóità viduþ 12,083.041a gahanaü bhavato ràjyam andhakàratamovçtam 12,083.041c neha vi÷vasituü ÷akyaü bhavatàpi kuto mayà 12,083.042a ato nàyaü ÷ubho vàsas tulye sadasatã iha 12,083.042c vadho hy evàtra sukçte duùkçte na ca saü÷ayaþ 12,083.043a nyàyato duùkçte ghàtaþ sukçte syàt kathaü vadhaþ 12,083.043c neha yuktaü ciraü sthàtuü javenàto vrajed budhaþ 12,083.044a sãtà nàma nadã ràjan plavo yasyàü nimajjati 12,083.044c tathopamàm imàü manye vàguràü sarvaghàtinãm 12,083.045a madhuprapàto hi bhavàn bhojanaü viùasaüyutam 12,083.045c asatàm iva te bhàvo vartate na satàm iva 12,083.045e à÷ãviùaiþ parivçtaþ kåpas tvam iva pàrthiva 12,083.045f*0202_01 kriyàvçttiþ parivçtaþ kva và gacchati duþkhitaþ 12,083.045f*0202_02 tathàhaü kàkaghàtena kçtas tvam asi pàrthiva 12,083.046a durgatãrthà bçhatkålà karãrãvetrasaüyutà 12,083.046c nadã madhurapànãyà yathà ràjaüs tathà bhavàn 12,083.046e ÷vagçdhragomàyuyuto ràjahaüsasamo hy asi 12,083.047a yathà÷ritya mahàvçkùaü kakùaþ saüvardhate mahàn 12,083.047c tatas taü saüvçõoty eva tam atãtya ca vardhate 12,083.048a tenaivopendhano nånaü dàvo dahati dàruõaþ 12,083.048c tathopamà hy amàtyàs te ràjaüs tàn pari÷odhaya 12,083.049a bhavataiva kçtà ràjan bhavatà paripàlitàþ 12,083.049c bhavantaü paryavaj¤àya jighàüsanti bhavatpriyam 12,083.050a uùitaü ÷aïkamànena pramàdaü parirakùatà 12,083.050c antaþsarpa ivàgàre vãrapatnyà ivàlaye 12,083.050e ÷ãlaü jij¤àsamànena ràj¤a÷ ca sahajãvinà 12,083.051a kaccij jitendriyo ràjà kaccid abhyantarà jitàþ 12,083.051c kaccid eùàü priyo ràjà kaccid ràj¤aþ priyàþ prajàþ 12,083.052a jij¤àsur iha saüpràptas tavàhaü ràjasattama 12,083.052c tasya me rocase ràjan kùudhitasyeva bhojanam 12,083.053a amàtyà me na rocante vitçùõasya yathodakam 12,083.053c bhavato 'rthakçd ity eva mayi doùo hi taiþ kçtaþ 12,083.053e vidyate kàraõaü nànyad iti me nàtra saü÷ayaþ 12,083.054a na hi teùàm ahaü drugdhas tat teùàü doùavad gatam 12,083.054c arer hi durhatàd bheyaü bhagnapçùñhàd ivoragàt 12,083.055 ràjovàca 12,083.055a bhåyasà paribarheõa satkàreõa ca bhåyasà 12,083.055c påjito bràhmaõa÷reùñha bhåyo vasa gçhe mama 12,083.056a ye tvàü bràhmaõa necchanti na te vatsyanti me gçhe 12,083.056c bhavataiva hi taj j¤eyaü yad idànãm anantaram 12,083.057a yathà syàd duùkçto daõóo yathà ca sukçtaü kçtam 12,083.057c tathà samãkùya bhagava¤ ÷reyase viniyuïkùva màm 12,083.058 munir uvàca 12,083.058a adar÷ayann imaü doùam ekaikaü durbalaü kuru 12,083.058c tataþ kàraõam àj¤àya puruùaü puruùaü jahi 12,083.059a ekadoùà hi bahavo mçdnãyur api kaõñakàn 12,083.059b*0203_01 arthe sarvaü jagad baddham arthena ca nibadhyate 12,083.059b*0203_02 arthe darpo manuùyàõàü tasmàd arthaü virocaya 12,083.059b*0203_03 ekenaikasya doùeõa tad viruddhaü pracodaya 12,083.059b*0203_04 sa tasya doùàn udbhàvya tasyàrthaü gràhayiùyati 12,083.059b*0203_05 sàmapårvaü ca keùàü cid bhedena ca parasparam 12,083.059b*0203_06 vairaü kàraya bhåpàla pa÷càd daõóaü prayojaya 12,083.059b*0203_07 bilvena ca yathà bilvam àkàraü chàdya buddhimàn 12,083.059b*0203_08 a÷uddhaü sacivaü ràjann a÷uddhenaiva nà÷aya 12,083.059c mantrabhedabhayàd ràjaüs tasmàd etad bravãmi te 12,083.060a vayaü tu bràhmaõà nàma mçdudaõóàþ kçpàlavaþ 12,083.060c svasti cecchàmi bhavataþ pareùàü ca yathàtmanaþ 12,083.061a ràjann àtmànam àcakùe saübandhã bhavato hy aham 12,083.061c muniþ kàlakavçkùãya ity evam abhisaüj¤itaþ 12,083.062a pituþ sakhà ca bhavataþ saümataþ satyasaügaraþ 12,083.062c vyàpanne bhavato ràjye ràjan pitari saüsthite 12,083.063a sarvakàmàn parityajya tapas taptaü tadà mayà 12,083.063c snehàt tvàü prabravãmy etan mà bhåyo vibhramed iti 12,083.064a ubhe dçùñvà duþkhasukhe ràjyaü pràpya yadçcchayà 12,083.064c ràjyenàmàtyasaüsthena kathaü ràjan pramàdyasi 12,083.065 bhãùma uvàca 12,083.065a tato ràjakule nàndã saüjaj¤e bhåyasã punaþ 12,083.065c purohitakule caiva saüpràpte bràhmaõarùabhe 12,083.066a ekacchatràü mahãü kçtvà kausalyàya ya÷asvine 12,083.066c muniþ kàlakavçkùãya ãje kratubhir uttamaiþ 12,083.067a hitaü tad vacanaü ÷rutvà kausalyo 'nva÷iùan mahãm 12,083.067c tathà ca kçtavàn ràjà yathoktaü tena bhàrata 12,084.001 bhãùma uvàca 12,084.001a hrãniùedhàþ sadà santaþ satyàrjavasamanvitàþ 12,084.001c ÷aktàþ kathayituü samyak te tava syuþ sabhàsadaþ 12,084.001d*0204_00 yudhiùñhira uvàca 12,084.001d*0204_01 sabhàsadaþ sahàyà÷ ca suhçda÷ ca vi÷àü pate 12,084.001d*0204_02 paricchadàs tathàmàtyàþ kãdç÷àþ syuþ pitàmaha 12,084.002a atyàóhyàü÷ càti÷åràü÷ ca bràhmaõàü÷ ca bahu÷rutàn 12,084.002c susaütuùñàü÷ ca kaunteya mahotsàhàü÷ ca karmasu 12,084.003a etàn sahàyàül lipsethàþ sarvàsv àpatsu bhàrata 12,084.003c kulãnaþ påjito nityaü na hi ÷aktiü nigåhati 12,084.004a prasannaü hy aprasannaü và pãóitaü hçtam eva và 12,084.004c àvartayati bhåyiùñhaü tad eko hy anupàlitaþ 12,084.005a kulãnà de÷ajàþ pràj¤à råpavanto bahu÷rutàþ 12,084.005c pragalbhà÷ cànuraktà÷ ca te tava syuþ paricchadàþ 12,084.006a dauùkuleyà÷ ca lubdhà÷ ca nç÷aüsà nirapatrapàþ 12,084.006c te tvàü tàta niùeveyur yàvad àrdrakapàõayaþ 12,084.007a arthamànàrghyasatkàrair bhogair uccàvacaiþ priyàn 12,084.007c yàn arthabhàjo manyethàs te te syuþ sukhabhàginaþ 12,084.008a abhinnavçttà vidvàüsaþ sadvçttà÷ caritavratàþ 12,084.008c na tvàü nityàrthino jahyur akùudràþ satyavàdinaþ 12,084.009a anàryà ye na jànanti samayaü mandacetasaþ 12,084.009b*0205_01 paricchadàs tathàmàtyà nedç÷àþ syuþ kathaü cana 12,084.009c tebhyaþ pratijugupsethà jànãyàþ samayacyutàn 12,084.010a naikam icched gaõaü hitvà syàc ced anyataragrahaþ 12,084.010c yas tv eko bahubhiþ ÷reyàn kàmaü tena gaõaü tyajet 12,084.011a ÷reyaso lakùaõaü hy etad vikramo yasya dç÷yate 12,084.011c kãrtipradhàno ya÷ ca syàt samaye ya÷ ca tiùñhati 12,084.012a samarthàn påjayed ya÷ ca nàspardhyaiþ spardhate ca yaþ 12,084.012c na ca kàmàd bhayàt krodhàl lobhàd và dharmam utsçjet 12,084.013a amànã satyavàk ÷akto jitàtmà mànyamànità 12,084.013c sa te mantrasahàyaþ syàt sarvàvasthaü parãkùitaþ 12,084.014a kulãnaþ satyasaüpannas titikùur dakùa àtmavàn 12,084.014c ÷åraþ kçtaj¤aþ satya÷ ca ÷reyasaþ pàrtha lakùaõam 12,084.015a tasyaivaü vartamànasya puruùasya vijànataþ 12,084.015c amitràþ saüprasãdanti tato mitrãbhavanty api 12,084.016a ata årdhvam amàtyànàü parãkùeta guõàguõàn 12,084.016c saüyatàtmà kçtapraj¤o bhåtikàma÷ ca bhåmipaþ 12,084.017a saübaddhàþ puruùair àptair abhijàtaiþ svade÷ajaiþ 12,084.017c ahàryair avyabhãcàraiþ sarvataþ suparãkùitaiþ 12,084.018a yodhàþ srauvàs tathà maulàs tathaivànye 'py avaskçtàþ 12,084.018c kartavyà bhåtikàmena puruùeõa bubhåùatà 12,084.019a yeùàü vainayikã buddhiþ prakçtà caiva ÷obhanà 12,084.019c tejo dhairyaü kùamà ÷aucam anuràga sthitir dhçtiþ 12,084.020a parãkùitaguõàn nityaü prauóhabhàvàn dhuraüdharàn 12,084.020c pa¤copadhàvyatãtàü÷ ca kuryàd ràjàrthakàriõaþ 12,084.021a paryàptavacanàn vãràn pratipattivi÷àradàn 12,084.021c kulãnàn satyasaüpannàn iïgitaj¤àn aniùñhuràn 12,084.022a de÷akàlavidhànaj¤àn bhartçkàryahitaiùiõaþ 12,084.022c nityam artheùu sarveùu ràjà kurvãta mantriõaþ 12,084.023a hãnatejà hy asaühçùño naiva jàtu vyavasyati 12,084.023c ava÷yaü janayaty eva sarvakarmasu saü÷ayàn 12,084.024a evam alpa÷ruto mantrã kalyàõàbhijano 'py uta 12,084.024c dharmàrthakàmayukto 'pi nàlaü mantraü parãkùitum 12,084.025a tathaivànabhijàto 'pi kàmam astu bahu÷rutaþ 12,084.025c anàyaka ivàcakùur muhyaty åhyeùu karmasu 12,084.026a yo và hy asthirasaükalpo buddhimàn àgatàgamaþ 12,084.026c upàyaj¤o 'pi nàlaü sa karma yàpayituü ciram 12,084.027a kevalàt punar àcàràt karmaõo nopapadyate 12,084.027c parimar÷o vi÷eùàõàm a÷rutasyeha durmateþ 12,084.028a mantriõy ananurakte tu vi÷vàso na hi vidyate 12,084.028c tasmàd ananuraktàya naiva mantraü prakà÷ayet 12,084.029a vyathayed dhi sa ràjànaü mantribhiþ sahito 'nçjuþ 12,084.029c màrutopahatacchidraiþ pravi÷yàgnir iva drumam 12,084.030a saükrudhyaty ekadà svàmã sthànàc caivàpakarùati 12,084.030c vàcà kùipati saürabdhas tataþ pa÷càt prasãdati 12,084.031a tàni tàny anuraktena ÷akyàny anutitikùitum 12,084.031c mantriõàü ca bhavet krodho visphårjitam ivà÷aneþ 12,084.032a yas tu saüharate tàni bhartuþ priyacikãrùayà 12,084.032c samànasukhaduþkhaü taü pçcched artheùu mànavam 12,084.033a ançjus tv anurakto 'pi saüpanna÷ cetarair guõaiþ 12,084.033c ràj¤aþ praj¤ànayukto 'pi na mantraü ÷rotum arhati 12,084.034a yo 'mitraiþ saha saübaddho na pauràn bahu manyate 12,084.034c sa suhçt tàdç÷o ràj¤o na mantraü ÷rotum arhati 12,084.035a avidvàn a÷uciþ stabdhaþ ÷atrusevã vikatthanaþ 12,084.035c sa suhçt krodhano lubdho na mantraü ÷rotum arhati 12,084.036a àgantu÷ cànurakto 'pi kàmam astu bahu÷rutaþ 12,084.036c satkçtaþ saüvibhakto và na mantraü ÷rotum arhati 12,084.036d*0206_01 vidharmato viprakçtaþ pità yasyàbhavat purà 12,084.036d*0206_02 satkçtaþ sthàpitaþ so 'pi na mantraü ÷rotum arhati 12,084.037a yas tv alpenàpi kàryeõa sakçd àkùàrito bhavet 12,084.037c punar anyair guõair yukto na mantraü ÷rotum arhati 12,084.038a kçtapraj¤a÷ ca medhàvã budho jànapadaþ ÷uciþ 12,084.038c sarvakarmasu yaþ ÷uddhaþ sa mantraü ÷rotum arhati 12,084.039a j¤ànavij¤ànasaüpannaþ prakçtij¤aþ paràtmanoþ 12,084.039c suhçd àtmasamo ràj¤aþ sa mantraü ÷rotum arhati 12,084.040a satyavàk ÷ãlasaüpanno gambhãraþ satrapo mçduþ 12,084.040c pitçpaitàmaho yaþ syàt sa mantraü ÷rotum arhati 12,084.041a saütuùñaþ saümataþ satyaþ ÷auñãro dveùyapàpakaþ 12,084.041c mantravit kàlavic chåraþ sa mantraü ÷rotum arhati 12,084.042a sarvalokaü samaü ÷aktaþ sàntvena kurute va÷e 12,084.042c tasmai mantraþ prayoktavyo daõóam àdhitsatà nçpa 12,084.043a paurajànapadà yasmin vi÷vàsaü dharmato gatàþ 12,084.043c yoddhà nayavipa÷cic ca sa mantraü ÷rotum arhati 12,084.044a tasmàt sarvair guõair etair upapannàþ supåjitàþ 12,084.044c mantriõaþ prakçtij¤àþ syus tryavarà mahad ãpsavaþ 12,084.045a svàsu prakçtiùu chidraü lakùayeran parasya ca 12,084.045c mantriõo mantramålaü hi ràj¤o ràùñraü vivardhate 12,084.046a nàsya chidraü paraþ pa÷yec chidreùu param anviyàt 12,084.046c gåhet kårma ivàïgàni rakùed vivaram àtmanaþ 12,084.047a mantragràhà hi ràjyasya mantriõo ye manãùiõaþ 12,084.047c mantrasaühanano ràjà mantràïgànãtaro janaþ 12,084.048a ràjyaü praõidhimålaü hi mantrasàraü pracakùate 12,084.048c svàminaü tv anuvartanti vçttyartham iha mantriõaþ 12,084.049a sa vinãya madakrodhau mànam ãrùyàü ca nirvçtaþ 12,084.049c nityaü pa¤copadhàtãtair mantrayet saha mantribhiþ 12,084.050a teùàü trayàõàü vividhaü vimar÷aü; budhyeta cittaü vinive÷ya tatra 12,084.050c svani÷cayaü taü parani÷cayaü ca; nivedayed uttaramantrakàle 12,084.051a dharmàrthakàmaj¤am upetya pçcched; yukto guruü bràhmaõam uttamàrtham 12,084.051c niùñhà kçtà tena yadà saha syàt; taü tatra màrgaü praõayed asaktam 12,084.052a evaü sadà mantrayitavyam àhur; ye mantratattvàrthavini÷cayaj¤àþ 12,084.052c tasmàt tvam evaü praõayeþ sadaiva; mantraü prajàsaügrahaõe samartham 12,084.053a na vàmanàþ kubjakç÷à na kha¤jà; nàndhà jaóàþ strã na napuüsakaü ca 12,084.053c na càtra tiryaï na puro na pa÷càn; nordhvaü na càdhaþ pracareta ka÷ cit 12,084.054a àruhya vàtàyanam eva ÷ånyaü; sthalaü prakà÷aü ku÷akà÷ahãnam 12,084.054c vàgaïgadoùàn parihçtya mantraü; saümantrayet kàryam ahãnakàlam 12,085.001 bhãùma uvàca 12,085.001a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,085.001c bçhaspate÷ ca saüvàdaü ÷akrasya ca yudhiùñhira 12,085.002 ÷akra uvàca 12,085.002a kiü svid ekapadaü brahman puruùaþ samyag àcaran 12,085.002c pramàõaü sarvabhåtànàü ya÷a÷ caivàpnuyàn mahat 12,085.003 bçhaspatir uvàca 12,085.003a sàntvam ekapadaü ÷akra puruùaþ samyag àcaran 12,085.003c pramàõaü sarvabhåtànàü ya÷a÷ caivàpnuyàn mahat 12,085.004a etad ekapadaü ÷akra sarvalokasukhàvaham 12,085.004c àcaran sarvabhåteùu priyo bhavati sarvadà 12,085.005a yo hi nàbhàùate kiü cit satataü bhrukuñãmukhaþ 12,085.005c dveùyo bhavati bhåtànàü sa sàntvam iha nàcaran 12,085.006a yas tu pårvam abhiprekùya pårvam evàbhibhàùate 12,085.006c smitapårvàbhibhàùã ca tasya lokaþ prasãdati 12,085.007a dànam eva hi sarvatra sàntvenànabhijalpitam 12,085.007c na prãõayati bhåtàni nirvya¤janam ivà÷anam 12,085.008a adàtà hy api bhåtànàü madhuràm ãrayan giram 12,085.008c sarvalokam imaü ÷akra sàntvena kurute va÷e 12,085.009a tasmàt sàntvaü prakartavyaü daõóam àdhitsatàm iha 12,085.009c phalaü ca janayaty evaü na càsyodvijate janaþ 12,085.010a sukçtasya hi sàntvasya ÷lakùõasya madhurasya ca 12,085.010c samyag àsevyamànasya tulyaü jàtu na vidyate 12,085.011 bhãùma uvàca 12,085.011a ity uktaþ kçtavàn sarvaü tathà ÷akraþ purodhasà 12,085.011c tathà tvam api kaunteya samyag etat samàcara 12,086.001 yudhiùñhira uvàca 12,086.001a kathaü svid iha ràjendra pàlayan pàrthivaþ prajàþ 12,086.001c prati dharmaü vi÷eùeõa kãrtim àpnoti ÷à÷vatãm 12,086.002 bhãùma uvàca 12,086.002a vyavahàreõa ÷uddhena prajàpàlanatatparaþ 12,086.002c pràpya dharmaü ca kãrtiü ca lokàv àpnoty ubhau ÷uciþ 12,086.003 yudhiùñhira uvàca 12,086.003a kãdç÷aü vyavahàraü tu kai÷ ca vyavaharen nçpaþ 12,086.003c etat pçùño mahàpràj¤a yathàvad vaktum arhasi 12,086.004a ye caite pårvakathità guõàs te puruùaü prati 12,086.004c naikasmin puruùe hy ete vidyanta iti me matiþ 12,086.005 bhãùma uvàca 12,086.005a evam etan mahàpràj¤a yathà vadasi buddhimàn 12,086.005c durlabhaþ puruùaþ ka÷ cid ebhir guõaguõair yutaþ 12,086.006a kiü tu saükùepataþ ÷ãlaü prayatne neha durlabham 12,086.006c vakùyàmi tu yathàmàtyàn yàdç÷àü÷ ca kariùyasi 12,086.007a caturo bràhmaõàn vaidyàn pragalbhàn sàttvikठ÷ucãn 12,086.007b*0207_01 kùatriyàn da÷a vàùñau và balinaþ ÷astrapàõayaþ 12,086.007b*0207_02 vai÷yàn vittena saüpannàn ekaviü÷atisaükhyayà 12,086.007c trãü÷ ca ÷ådràn vinãtàü÷ ca ÷ucãn karmaõi pårvake 12,086.008a aùñàbhi÷ ca guõair yuktaü såtaü pauràõikaü caret 12,086.008c pa¤cà÷advarùavayasaü pragalbham anasåyakam 12,086.009a matismçtisamàyuktaü vinãtaü samadar÷anam 12,086.009c kàrye vivadamànànàü ÷aktam artheùv alolupam 12,086.010a vivarjitànàü vyasanaiþ sughoraiþ saptabhir bhç÷am 12,086.010c aùñànàü mantriõàü madhye mantraü ràjopadhàrayet 12,086.011a tataþ saüpreùayed ràùñre ràùñràyàtha ca dar÷ayet 12,086.011c anena vyavahàreõa draùñavyàs te prajàþ sadà 12,086.012a na càpi gåóhaü kàryaü te gràhyaü kàryopaghàtakam 12,086.012c kàrye khalu vipanne tvàü so 'dharmas tàü÷ ca pãóayet 12,086.013a vidravec caiva ràùñraü te ÷yenàt pakùigaõà iva 12,086.013c parisravec ca satataü naur vi÷ãrõeva sàgare 12,086.014a prajàþ pàlayato 'samyag adharmeõeha bhåpateþ 12,086.014c hàrdaü bhayaü saübhavati svarga÷ càsya virudhyate 12,086.015a atha yo 'dharmataþ pàti ràjàmàtyo 'tha vàtmajaþ 12,086.015c dharmàsane niyuktaþ san dharmamålaü nararùabha 12,086.015d*0208_01 svargaü yàti mahãpàlo niyuktaiþ sacivaiþ saha 12,086.016a kàryeùv adhikçtàþ samyag akurvanto nçpànugàþ 12,086.016c àtmànaü purataþ kçtvà yànty adhaþ sahapàrthivàþ 12,086.017a balàtkçtànàü balibhiþ kçpaõaü bahu jalpatàm 12,086.017c nàtho vai bhåmipo nityam anàthànàü nçõàü bhavet 12,086.018a tataþ sàkùibalaü sàdhu dvaidhe vàdakçtaü bhavet 12,086.018c asàkùikam anàthaü và parãkùyaü tad vi÷eùataþ 12,086.019a aparàdhànuråpaü ca daõóaü pàpeùu pàtayet 12,086.019c udvejayed dhanair çddhàn daridràn vadhabandhanaiþ 12,086.020a vinayair api durvçttàn prahàrair api pàrthivaþ 12,086.020c sàntvenopapradànena ÷iùñàü÷ ca paripàlayet 12,086.021a ràj¤o vadhaü cikãrùed yas tasya citro vadho bhavet 12,086.021c àjãvakasya stenasya varõasaükarakasya ca 12,086.022a samyak praõayato daõóaü bhåmipasya vi÷àü pate 12,086.022c yuktasya và nàsty adharmo dharma eveha ÷à÷vataþ 12,086.023a kàmakàreõa daõóaü tu yaþ kuryàd avicakùaõaþ 12,086.023c sa ihàkãrtisaüyukto mçto narakam àpnuyàt 12,086.024a na parasya ÷ravàd eva pareùàü daõóam arpayet 12,086.024c àgamànugamaü kçtvà badhnãyàn mokùayeta và 12,086.025a na tu hanyàn nçpo jàtu dåtaü kasyàü cid àpadi 12,086.025c dåtasya hantà nirayam àvi÷et sacivaiþ saha 12,086.026a yathoktavàdinaü dåtaü kùatradharmarato nçpaþ 12,086.026c yo hanyàt pitaras tasya bhråõahatyàm avàpnuyuþ 12,086.027a kulãnaþ ÷ãlasaüpanno vàgmã dakùaþ priyaüvadaþ 12,086.027c yathoktavàdã smçtimàn dåtaþ syàt saptabhir guõaiþ 12,086.028a etair eva guõair yuktaþ pratãhàro 'sya rakùità 12,086.028c ÷irorakùa÷ ca bhavati guõair etaiþ samanvitaþ 12,086.029a dharmàrtha÷àstratattvaj¤aþ saüdhivigrahako bhavet 12,086.029c matimàn dhçtimàn dhãmàn rahasyavinigåhità 12,086.030a kulãnaþ satyasaüpannaþ ÷akto 'màtyaþ pra÷aüsitaþ 12,086.030c etair eva guõair yuktas tathà senàpatir bhavet 12,086.031a vyåhayantràyudhãyànàü tattvaj¤o vikramànvitaþ 12,086.031c varùa÷ãtoùõavàtànàü sahiùõuþ pararandhravit 12,086.032a vi÷vàsayet paràü÷ caiva vi÷vasen na tu kasya cit 12,086.032c putreùv api hi ràjendra vi÷vàso na pra÷asyate 12,086.033a etac chàstràrthatattvaü tu tavàkhyàtaü mayànagha 12,086.033c avi÷vàso narendràõàü guhyaü paramam ucyate 12,087.001 yudhiùñhira uvàca 12,087.001a kathaüvidhaü puraü ràjà svayam àvastum arhati 12,087.001c kçtaü và kàrayitvà và tan me bråhi pitàmaha 12,087.002 bhãùma uvàca 12,087.002a yatra kaunteya vastavyaü saputrabhràtçbandhunà 12,087.002c nyàyyaü tatra paripraùñuü guptiü vçttiü ca bhàrata 12,087.003a tasmàt te vartayiùyàmi durgakarma vi÷eùataþ 12,087.003c ÷rutvà tathà vidhàtavyam anuùñheyaü ca yatnataþ 12,087.004a ùaóvidhaü durgam àsthàya puràõy atha nive÷ayet 12,087.004c sarvasaüpatpradhànaü yad bàhulyaü vàpi saübhavet 12,087.005a dhanvadurgaü mahãdurgaü giridurgaü tathaiva ca 12,087.005c manuùyadurgam abdurgaü vanadurgaü ca tàni ùañ 12,087.006a yat puraü durgasaüpannaü dhànyàyudhasamanvitam 12,087.006c dçóhapràkàraparikhaü hastya÷varathasaükulam 12,087.007a vidvàüsaþ ÷ilpino yatra nicayà÷ ca susaücitàþ 12,087.007c dhàrmika÷ ca jano yatra dàkùyam uttamam àsthitaþ 12,087.008a årjasvinaranàgà÷vaü catvaràpaõa÷obhitam 12,087.008c prasiddhavyavahàraü ca pra÷àntam akutobhayam 12,087.009a suprabhaü sànunàdaü ca supra÷astanive÷anam 12,087.009c ÷åràóhyajanasaüpannaü brahmaghoùànunàditam 12,087.010a samàjotsavasaüpannaü sadàpåjitadaivatam 12,087.010c va÷yàmàtyabalo ràjà tat puraü svayam àvaset 12,087.011a tatra ko÷aü balaü mitraü vyavahàraü ca vardhayet 12,087.011c pure janapade caiva sarvadoùàn nivartayet 12,087.012a bhàõóàgàràyudhàgàraü prayatnenàbhivardhayet 12,087.012c nicayàn vardhayet sarvàüs tathà yantragadàgadàn 12,087.013a kàùñhalohatuùàïgàradàru÷çïgàsthivaiõavàn 12,087.013c majjàsnehavasàkùaudram auùadhagràmam eva ca 12,087.014a ÷aõaü sarjarasaü dhànyam àyudhàni ÷aràüs tathà 12,087.014c carma snàyu tathà vetraü mu¤jabalbajadhanvanàn 12,087.015a à÷ayà÷ codapànà÷ ca prabhåtasalilà varàþ 12,087.015c niroddhavyàþ sadà ràj¤à kùãriõa÷ ca mahãruhàþ 12,087.016a satkçtà÷ ca prayatnena àcàryartvikpurohitàþ 12,087.016c maheùvàsàþ sthapatayaþ sàüvatsaracikitsakàþ 12,087.017a pràj¤à medhàvino dàntà dakùàþ ÷årà bahu÷rutàþ 12,087.017c kulãnàþ sattvasaüpannà yuktàþ sarveùu karmasu 12,087.018a påjayed dhàrmikàn ràjà nigçhõãyàd adhàrmikàn 12,087.018c niyu¤jyàc ca prayatnena sarvavarõàn svakarmasu 12,087.019a bàhyam àbhyantaraü caiva paurajànapadaü janam 12,087.019c càraiþ suviditaü kçtvà tataþ karma prayojayet 12,087.020a càràn mantraü ca ko÷aü ca mantraü caiva vi÷eùataþ 12,087.020c anutiùñhet svayaü ràjà sarvaü hy atra pratiùñhitam 12,087.021a udàsãnàrimitràõàü sarvam eva cikãrùitam 12,087.021c pure janapade caiva j¤àtavyaü càracakùuùà 12,087.022a tatas tathà vidhàtavyaü sarvam evàpramàdataþ 12,087.022c bhaktàn pujayatà nityaü dviùata÷ ca nigçhõatà 12,087.023a yaùñavyaü kratubhir nityaü dàtavyaü càpy apãóayà 12,087.023c prajànàü rakùaõaü kàryaü na kàryaü karma garhitam 12,087.024a kçpaõànàthavçddhànàü vidhavànàü ca yoùitàm 12,087.024c yogakùemaü ca vçttiü ca nityam eva prakalpayet 12,087.025a à÷rameùu yathàkàlaü celabhàjanabhojanam 12,087.025c sadaivopahared ràjà satkçtyànavamanya ca 12,087.026a àtmànaü sarvakàryàõi tàpase ràjyam eva ca 12,087.026c nivedayet prayatnena tiùñhet prahva÷ ca sarvadà 12,087.027a sarvàrthatyàginaü ràjà kule jàtaü bahu÷rutam 12,087.027c påjayet tàdç÷aü dçùñvà ÷ayanàsanabhojanaiþ 12,087.028a tasmin kurvãta vi÷vàsaü ràjà kasyàü cid àpadi 12,087.028c tàpaseùu hi vi÷vàsam api kurvanti dasyavaþ 12,087.029a tasmin nidhãn àdadhãta praj¤àü paryàdadãta ca 12,087.029c na càpy abhãkùõaü seveta bhç÷aü và pratipåjayet 12,087.030a anyaþ kàryaþ svaràùñreùu pararàùñreùu càparaþ 12,087.030c añavãùv aparaþ kàryaþ sàmantanagareùu ca 12,087.031a teùu satkàrasaüskàràn saüvibhàgàü÷ ca kàrayet 12,087.031c pararàùñràñavãstheùu yathà svaviùaye tathà 12,087.032a te kasyàü cid avasthàyàü ÷araõaü ÷araõàrthine 12,087.032c ràj¤e dadyur yathàkàmaü tàpasàþ saü÷itavratàþ 12,087.033a eùa te lakùaõodde÷aþ saükùepeõa prakãrtitaþ 12,087.033c yàdç÷aü nagaraü ràjà svayam àvastum arhati 12,088.001 yudhiùñhira uvàca 12,088.001a ràùñraguptiü ca me ràjan ràùñrasyaiva ca saügraham 12,088.001c samyag jij¤àsamànàya prabråhi bharatarùabha 12,088.002 bhãùma uvàca 12,088.002a ràùñraguptiü ca te samyag ràùñrasyaiva ca saügraham 12,088.002c hanta sarvaü pravakùyàmi tattvam ekamanàþ ÷çõu 12,088.003a gràmasyàdhipatiþ kàryo da÷agràmyas tathàparaþ 12,088.003c dviguõàyàþ ÷atasyaivaü sahasrasya ca kàrayet 12,088.004a gràme yàn gràmadoùàü÷ ca gràmikaþ paripàlayet 12,088.004c tàn bråyàd da÷apàyàsau sa tu viü÷atipàya vai 12,088.004d*0209_01 tàn àcakùãta da÷ine da÷ako viü÷ine punaþ 12,088.005a so 'pi viü÷atyadhipatir vçttaü jànapade jane 12,088.005c gràmàõàü ÷atapàlàya sarvam eva nivedayet 12,088.006a yàni gràmãõabhojyàni gràmikas tàny upà÷nuyàt 12,088.006c da÷apas tena bhartavyas tenàpi dviguõàdhipaþ 12,088.006d*0210_01 da÷inena vibhaktavyo da÷inà viü÷atis tathà 12,088.007a gràmaü gràma÷atàdhyakùo bhoktum arhati satkçtaþ 12,088.007c mahàntaü bharata÷reùñha susphãtajanasaükulam 12,088.007e tatra hy anekam àyattaü ràj¤o bhavati bhàrata 12,088.008a ÷àkhànagaram arhas tu sahasrapatir uttamam 12,088.008c dhànyahairaõyabhogena bhoktuü ràùñriya udyataþ 12,088.009a tathà yad gràmakçtyaü syàd gràmikçtyaü ca te svayam 12,088.009c dharmaj¤aþ sacivaþ ka÷ cit tat prapa÷yed atandritaþ 12,088.010a nagare nagare ca syàd ekaþ sarvàrthacintakaþ 12,088.010c uccaiþsthàne ghoraråpo nakùatràõàm iva grahaþ 12,088.010e bhavet sa tàn parikràmet sarvàn eva sadà svayam 12,088.010f*0211_01 teùàü vçttaü pariõayet ka÷ cid ràùñreùu taccaraþ 12,088.010f*0211_02 jighàüsavaþ pàpakàmàþ parasvàdàyinaþ ÷añhàþ 12,088.010f*0211_03 rakùàbhyadhikçtà nàma tebhyo rakùed imàþ prajàþ 12,088.011a vikrayaü krayam adhvànaü bhaktaü ca saparivyayam 12,088.011c yogakùemaü ca saüprekùya vaõijaþ kàrayet karàn 12,088.012a utpattiü dànavçttiü ca ÷ilpaü saüprekùya càsakçt 12,088.012c ÷ilpapratikaràn eva ÷ilpinaþ prati kàrayet 12,088.013a uccàvacakarà nyàyyàþ pårvaràj¤àü yudhiùñhira 12,088.013c yathà yathà na hãyeraüs tathà kuryàn mahãpatiþ 12,088.014a phalaü karma ca saüprekùya tataþ sarvaü prakalpayet 12,088.014c phalaü karma ca nirhetu na ka÷ cit saüpravartayet 12,088.015a yathà ràjà ca kartà ca syàtàü karmaõi bhàginau 12,088.015c samavekùya tathà ràj¤à praõeyàþ satataü karàþ 12,088.016a nocchindyàd àtmano målaü pareùàü vàpi tçùõayà 12,088.016c ãhàdvàràõi saürudhya ràjà saüprãtidar÷anaþ 12,088.017a pradviùanti parikhyàtaü ràjànam atikhàdinam 12,088.017c pradviùñasya kutaþ ÷reyaþ saüpriyo labhate priyam 12,088.018a vatsaupamyena dogdhavyaü ràùñram akùãõabuddhinà 12,088.018c bhçto vatso jàtabalaþ pãóàü sahati bhàrata 12,088.019a na karma kurute vatso bhç÷aü dugdho yudhiùñhira 12,088.019c ràùñram apy atidugdhaü hi na karma kurute mahat 12,088.020a yo ràùñram anugçhõàti parigçhya svayaü nçpaþ 12,088.020c saüjàtam upajãvan sa labhate sumahat phalam 12,088.021a àpadarthaü hi nicayàn ràjàna iha cinvate 12,088.021c ràùñraü ca ko÷abhåtaü syàt ko÷o ve÷magatas tathà 12,088.022a paurajànapadàn sarvàn saü÷ritopà÷ritàüs tathà 12,088.022c yathà÷akty anukampeta sarvàn abhyantaràn api 12,088.023a bàhyaü janaü bhedayitvà bhoktavyo madhyamaþ sukham 12,088.023c evaü na saüprakupyante janàþ sukhitaduþkhitàþ 12,088.024a pràg eva tu karàdànam anubhàùya punaþ punaþ 12,088.024c saünipatya svaviùaye bhayaü ràùñre pradar÷ayet 12,088.025a iyam àpat samutpannà paracakrabhayaü mahat 12,088.025c api nàntàya kalpeta veõor iva phalàgamaþ 12,088.026a arayo me samutthàya bahubhir dasyubhiþ saha 12,088.026c idam àtmavadhàyaiva ràùñram icchanti bàdhitum 12,088.027a asyàm àpadi ghoràyàü saüpràpte dàruõe bhaye 12,088.027c paritràõàya bhavatàü pràrthayiùye dhanàni vaþ 12,088.028a pratidàsye ca bhavatàü sarvaü càhaü bhayakùaye 12,088.028c nàrayaþ pratidàsyanti yad dhareyur balàd itaþ 12,088.029a kalatram àditaþ kçtvà na÷yet svaü svayam eva hi 12,088.029c api cet putradàràrtham arthasaücaya iùyate 12,088.030a nandàmi vaþ prabhàvena putràõàm iva codaye 12,088.030c yathà÷akty anugçhõàmi ràùñrasyàpãóayà ca vaþ 12,088.031a àpatsv eva ca voóhavyaü bhavadbhiþ sadgavair iva 12,088.031c na vaþ priyataraü kàryaü dhanaü kasyàü cid àpadi 12,088.032a iti vàcà madhurayà ÷lakùõayà sopacàrayà 12,088.032c svara÷mãn abhyavasçjed yugam àdàya kàlavit 12,088.033a pracàraü bhçtyabharaõaü vyayaü gogràmato bhayam 12,088.033c yogakùemaü ca saüprekùya gominaþ kàrayet karàn 12,088.034a upekùità hi na÷yeyur gomino 'raõyavàsinaþ 12,088.034c tasmàt teùu vi÷eùeõa mçdupårvaü samàcaret 12,088.035a sàntvanaü rakùaõaü dànam avasthà càpy abhãkùõa÷aþ 12,088.035c gominàü pàrtha kartavyaü saüvibhàgàþ priyàõi ca 12,088.036a ajasram upayoktavyaü phalaü gomiùu sarvataþ 12,088.036c prabhàvayati ràùñraü ca vyavahàraü kçùiü tathà 12,088.037a tasmàd gomiùu yatnena prãtiü kuryàd vicakùaõaþ 12,088.037c dayàvàn apramatta÷ ca karàn saüpraõayan mçdån 12,088.038a sarvatra kùemacaraõaü sulabhaü tàta gomibhiþ 12,088.038c na hy ataþ sadç÷aü kiü cid dhanam asti yudhiùñhira 12,089.001 yudhiùñhira uvàca 12,089.001a yadà ràjà samartho 'pi ko÷àrthã syàn mahàmate 12,089.001c kathaü pravarteta tadà tan me bråhi pitàmaha 12,089.002 bhãùma uvàca 12,089.002a yathàde÷aü yathàkàlam api caiva yathàbalam 12,089.002c anu÷iùyàt prajà ràjà dharmàrthã taddhite rataþ 12,089.003a yathà tàsàü ca manyeta ÷reya àtmana eva ca 12,089.003c tathà dharmyàõi sarvàõi ràjà ràùñre pravartayet 12,089.004a madhudohaü duhed ràùñraü bhramaràn na vipàtayet 12,089.004c vatsàpekùã duhec caiva stanàü÷ ca na vikuññayet 12,089.005a jalaukàvat pibed ràùñraü mçdunaiva naràdhipa 12,089.005c vyàghrãva ca haret putram adaùñvà mà pated iti 12,089.005d*0212_01 yathà ÷alyakavàn àkhuþ padaü dhånayate sadà 12,089.005d*0212_02 atãkùõenàbhyupàyena tathà ràùñraü samàpibet 12,089.006a alpenàlpena deyena vardhamànaü pradàpayet 12,089.006c tato bhåyas tato bhåyaþ kàmaü vçddhiü samàcaret 12,089.007a damayann iva damyànàü ÷a÷vad bhàraü pravardhayet 12,089.007c mçdupårvaü prayatnena pà÷àn abhyavahàrayet 12,089.008a sakçt pà÷àvakãrõàs te na bhaviùyanti durdamàþ 12,089.008c ucitenaiva bhoktavyàs te bhaviùyanti yatnataþ 12,089.009a tasmàt sarvasamàrambho durlabhaþ puruùavrajaþ 12,089.009c yathàmukhyàn sàntvayitvà bhoktavya itaro janaþ 12,089.010a tatas tàn bhedayitvàtha parasparavivakùitàn 12,089.010c bhu¤jãta sàntvayitvaiva yathàsukham ayatnataþ 12,089.011a na càsthàne na càkàle karàn ebhyo 'nupàtayet 12,089.011c ànupårvyeõa sàntvena yathàkàlaü yathàvidhi 12,089.012a upàyàn prabravãmy etàn na me màyà vivakùità 12,089.012c anupàyena damayan prakopayati vàjinaþ 12,089.013a pànàgàràõi ve÷à÷ ca ve÷apràpaõikàs tathà 12,089.013c ku÷ãlavàþ sakitavà ye cànye ke cid ãdç÷àþ 12,089.014a niyamyàþ sarva evaite ye ràùñrasyopaghàtakàþ 12,089.014c ete ràùñre hi tiùñhanto bàdhante bhadrikàþ prajàþ 12,089.015a na kena cid yàcitavyaþ ka÷ cit kiü cid anàpadi 12,089.015c iti vyavasthà bhåtànàü purastàn manunà kçtà 12,089.016a sarve tathà na jãveyur na kuryuþ karma ced iha 12,089.016c sarva eva trayo lokà na bhaveyur asaü÷ayam 12,089.017a prabhur niyamane ràjà ya etàn na niyacchati 12,089.017c bhuïkte sa tasya pàpasya caturbhàgam iti ÷rutiþ 12,089.017d*0213_01 bhoktà tasya tu pàpasya sukçtasya yathà tathà 12,089.017d*0214_01 niyantavyà sadà ràj¤à pàpà ye syur naràdhipa 12,089.017d*0214_02 kçtapàpas tv asau ràjà ya etàn na niyacchati 12,089.017e tathà kçtasya dharmasya caturbhàgam upà÷nute 12,089.018a sthànàny etàni saügamya prasaïge bhåtinà÷anaþ 12,089.018c kàmaprasaktaþ puruùaþ kim akàryaü vivarjayet 12,089.018d*0215_01 madyamàüsaparasvàni tathà dàrà dhanàni ca 12,089.018d*0215_02 àhared ràgava÷agas tathà ÷àstraü pradar÷ayet 12,089.019a àpady eva tu yàceran yeùàü nàsti parigrahaþ 12,089.019c dàtavyaü dharmatas tebhyas tv anukro÷àd dayàrthinà 12,089.020a mà te ràùñre yàcanakà mà te bhåyu÷ ca dasyavaþ 12,089.020c iùñàdàtàra evaite naite bhåtasya bhàvakàþ 12,089.021a ye bhåtàny anugçhõanti vardhayanti ca ye prajàþ 12,089.021c te te ràùñre pravartantàü mà bhåtànàm abhàvakàþ 12,089.022a daõóyàs te ca mahàràja dhanàdànaprayojanàþ 12,089.022c prayogaü kàrayeyus tàn yathà balikaràüs tathà 12,089.023a kçùigorakùyavàõijyaü yac cànyat kiü cid ãdç÷am 12,089.023c puruùaiþ kàrayet karma bahubhiþ saha karmibhiþ 12,089.024a nara÷ cet kçùigorakùyaü vàõijyaü càpy anuùñhitaþ 12,089.024c saü÷ayaü labhate kiü cit tena ràjà vigarhyate 12,089.025a dhaninaþ påjayen nityaü yànàcchàdanabhojanaiþ 12,089.025c vaktavyà÷ cànugçhõãdhvaü påjàþ saha mayeti ha 12,089.026a aïgam etan mahad ràj¤àü dhanino nàma bhàrata 12,089.026c kakudaü sarvabhåtànàü dhanastho nàtra saü÷ayaþ 12,089.027a pràj¤aþ ÷åro dhanastha÷ ca svàm dhàrmika eva ca 12,089.027c tapasvã satyavàdã ca buddhimàü÷ càbhirakùati 12,089.028a tasmàd eteùu sarveùu prãtimàn bhava pàrthiva 12,089.028c satyam àrjavam akrodham ànç÷aüsyaü ca pàlaya 12,089.029a evaü daõóaü ca ko÷aü ca mitraü bhåmiü ca lapsyase 12,089.029c satyàrjavaparo ràjan mitrako÷asamanvitaþ 12,090.001 bhãùma uvàca 12,090.001a vanaspatãn bhakùyaphalàn na chindyur viùaye tava 12,090.001c bràhmaõànàü målaphalaü dharmyam àhur manãùiõaþ 12,090.002a bràhmaõebhyo 'tiriktaü ca bhu¤jãrann itare janàþ 12,090.002c na bràhmaõoparodhena hared anyaþ kathaü cana 12,090.003a vipra÷ cet tyàgam àtiùñhed àkhyàyàvçttikar÷itaþ 12,090.003c parikalpyàsya vçttiþ syàt sadàrasya naràdhipa 12,090.004a sa cen nopanivarteta vàcyo bràhmaõasaüsadi 12,090.004c kasminn idànãü maryàdàm ayaü lokaþ kariùyati 12,090.005a asaü÷ayaü nivarteta na ced vakùyaty ataþ param 12,090.005c pårvaü parokùaü kartavyam etat kaunteya ÷àsanam 12,090.006a àhur etaj janà brahman na caitac chraddadhàmy aham 12,090.006c nimantrya÷ ca bhaved bhogair avçttyà cet tadàcaret 12,090.007a kçùigorakùyavàõijyaü lokànàm iha jãvanam 12,090.007c årdhvaü caiva trayã vidyà sà bhåtàn bhàvayaty uta 12,090.008a tasyàü prayatamànàyàü ye syus tatparipanthinaþ 12,090.008c dasyavas tadvadhàyeha brahmà kùatram athàsçjat 12,090.009a ÷atrå¤ jahi prajà rakùa yajasva kratubhir nçpa 12,090.009c yudhyasva samare vãro bhåtvà kauravanandana 12,090.010a saürakùyàn pàlayed ràjà yaþ sa ràjàryakçttamaþ 12,090.010c ye ke cit tàn na rakùanti tair artho nàsti ka÷ cana 12,090.011a sadaiva ràj¤à boddhavyaü sarvalokàd yudhiùñhira 12,090.011c tasmàd dhetor hi bhu¤jãta manuùyàn eva mànavaþ 12,090.012a antarebhyaþ paràn rakùan parebhyaþ punar antaràn 12,090.012c paràn parebhyaþ svàn svebhyaþ sarvàn pàlaya nityadà 12,090.013a àtmànaü sarvato rakùan ràjà rakùeta medinãm 12,090.013c àtmamålam idaü sarvam àhur hi viduùo janàþ 12,090.014a kiü chidraü ko 'nuùaïgo me kiü vàsty avinipàtitam 12,090.014c kuto màm àsraved doùa iti nityaü vicintayet 12,090.014d*0216_01 atãtadivase vçttaü pra÷aüsanti na và punaþ 12,090.015a guptai÷ càrair anumataiþ pçthivãm anucàrayet 12,090.015c sunãtaü yadi me vçttaü pra÷aüsanti na và punaþ 12,090.015e kaccid rocej janapade kaccid ràùñre ca me ya÷aþ 12,090.016a dharmaj¤ànàü dhçtimatàü saügràmeùv apalàyinàm 12,090.016c ràùñraü ca ye 'nujãvanti ye ca ràj¤o 'nujãvinaþ 12,090.017a amàtyànàü ca sarveùàü madhyasthànàü ca sarva÷aþ 12,090.017c ye ca tvàbhipra÷aüseyur nindeyur atha và punaþ 12,090.017e sarvàn supariõãtàüs tàn kàrayeta yudhiùñhira 12,090.018a ekàntena hi sarveùàü na ÷akyaü tàta rocitum 12,090.018c mitràmitram atho madhyaü sarvabhåteùu bhàrata 12,090.019a tulyabàhubalànàü ca guõair api niùevinàm 12,090.019c kathaü syàd adhikaþ ka÷ cit sa tu bhu¤jãta mànavàn 12,090.020a ye carà hy acaràn adyur adaüùñràn daüùñriõas tathà 12,090.020c à÷ãviùà iva kruddhà bhujagà bhujagàn iva 12,090.021a etebhya÷ càpramattaþ syàt sadà yatto yudhiùñhira 12,090.021c bhàruõóasadç÷à hy ete nipatanti pramàdyataþ 12,090.022a kaccit te vaõijo ràùñre nodvijante karàrditàþ 12,090.022c krãõanto bahu vàlpena kàntàrakçtani÷ramàþ 12,090.023a kaccit kçùikarà ràùñraü na jahaty atipãóitàþ 12,090.023c ye vahanti dhuraü ràj¤àü saübharantãtaràn api 12,090.024a ito dattena jãvanti devàþ pitçgaõàs tathà 12,090.024c manuùyoragarakùàüsi vayàüsi pa÷avas tathà 12,090.025a eùà te ràùñravçtti÷ ca ràùñragupti÷ ca bhàrata 12,090.025c etam evàrtham à÷ritya bhåyo vakùyàmi pàõóava 12,091.001 bhãùma uvàca 12,091.001a yàn aïgiràþ kùatradharmàn utathyo brahmavittamaþ 12,091.001c màndhàtre yauvanà÷vàya prãtimàn abhyabhàùata 12,091.002a sa yathànu÷a÷àsainam utathyo brahmavittamaþ 12,091.002c tat te sarvaü pravakùyàmi nikhilena yudhiùñhira 12,091.003 utathya uvàca 12,091.003a dharmàya ràjà bhavati na kàmakaraõàya tu 12,091.003c màndhàtar evaü jànãhi ràjà lokasya rakùità 12,091.004a ràjà carati vai dharmaü devatvàyaiva gacchati 12,091.004c na ced dharmaü sa carati narakàyaiva gacchati 12,091.005a dharme tiùñhanti bhåtàni dharmo ràjani tiùñhati 12,091.005c taü ràjà sàdhu yaþ ÷àsti sa ràjà pçthivãpatiþ 12,091.006a ràjà paramadharmàtmà lakùmãvàn pàpa ucyate 12,091.006c devà÷ ca garhàü gacchanti dharmo nàstãti cocyate 12,091.007a adharme vartamànànàm arthasiddhiþ pradç÷yate 12,091.007c tad eva maïgalaü sarvaü lokaþ samanuvartate 12,091.008a ucchidyate dharmavçttam adharmo vartate mahàn 12,091.008c bhayam àhur divàràtraü yadà pàpo na vàryate 12,091.008d*0217_01 mamedam iti nedaü ca sàdhånàü tàta dharmataþ 12,091.008d*0217_02 naiva vyavasthà bhavati yadà pàpo na vàryate 12,091.008d*0217_03 naiva bhàryà na pa÷avo na kùetraü na nive÷anam 12,091.008d*0217_04 saüdç÷yeta manuùyàõàü yadà pàpabalaü bhavet 12,091.008d*0217_05 devàþ påjàü na jànanti na svadhàü pitaras tathà 12,091.008d*0217_06 na påjyante hy atithayo yadà pàpo na vàryate 12,091.009a na vedàn anuvartanti vratavanto dvijàtayaþ 12,091.009c na yaj¤àüs tanvate viprà yadà pàpo na vàryate 12,091.010a vadhyànàm iva sarveùàü mano bhavati vihvalam 12,091.010c manuùyàõàü mahàràja yadà pàpo na vàryate 12,091.011a ubhau lokàv abhiprekùya ràjànam çùayaþ svayam 12,091.011c asçjan sumahad bhåtam ayaü dharmo bhaviùyati 12,091.012a yasmin dharmo viràjeta taü ràjànaü pracakùate 12,091.012c yasmin vilãyate dharmas taü devà vçùalaü viduþ 12,091.013a vçùo hi bhagavàn dharmo yas tasya kurute hy alam 12,091.013c vçùalaü taü vidur devàs tasmàd dharmaü na lopayet 12,091.014a dharme vardhati vardhanti sarvabhåtàni sarvadà 12,091.014c tasmin hrasati hãyante tasmàd dharmaü pravardhayet 12,091.015a dhanàt sravati dharmo hi dhàraõàd veti ni÷cayaþ 12,091.015c akàryàõàü manuùyendra sa sãmàntakaraþ smçtaþ 12,091.016a prabhavàrthaü hi bhåtànàü dharmaþ sçùñaþ svayaübhuvà 12,091.016c tasmàt pravardhayed dharmaü prajànugrahakàraõàt 12,091.017a tasmàd dhi ràja÷àrdåla dharmaþ ÷reùñha iti smçtaþ 12,091.017c sa ràjà yaþ prajàþ ÷àsti sàdhukçt puruùarùabhaþ 12,091.018a kàmakrodhàv anàdçtya dharmam evànupàlayet 12,091.018c dharmaþ ÷reyaskaratamo ràj¤àü bharatasattama 12,091.019a dharmasya bràhmaõà yonis tasmàt tàn påjayet sadà 12,091.019c bràhmaõànàü ca màndhàtaþ kàmàn kuryàd amatsarã 12,091.020a teùàü hy akàmakaraõàd ràj¤aþ saüjàyate bhayam 12,091.020c mitràõi ca na vardhante tathàmitrãbhavanty api 12,091.020d*0218_01 ÷atravo hy api mitràõi tadà mitraü bhavanty api 12,091.021a bràhmaõàn vai tadàsåyàd yadà vairocano baliþ 12,091.021c athàsmàc chrãr apàkràmad yàsminn àsãt pratàpinã 12,091.022a tatas tasmàd apakramya sàgacchat pàka÷àsanam 12,091.022c atha so 'nvatapat pa÷càc chriyaü dçùñvà puraüdare 12,091.023a etat phalam asåyàyà abhimànasya càbhibho 12,091.023c tasmàd budhyasva màndhàtar mà tvà jahyàt pratàpinã 12,091.024a darpo nàma ÷riyaþ putro jaj¤e 'dharmàd iti ÷rutiþ 12,091.024c tena devàsurà ràjan nãtàþ subahu÷o va÷am 12,091.025a ràjarùaya÷ ca bahavas tasmàd budhyasva pàrthiva 12,091.025c ràjà bhavati taü jitvà dàsas tena paràjitaþ 12,091.026a sa yathà darpasahitam adharmaü nànusevase 12,091.026c tathà vartasva màndhàta÷ ciraü cet sthàtum icchasi 12,091.027a mattàt pramattàt pogaõóàd unmattàc ca vi÷eùataþ 12,091.027c tadabhyàsàd upàvartàd ahitànàü ca sevanàt 12,091.028a nigçhãtàd amàtyàc ca strãbhya÷ caiva vi÷eùataþ 12,091.028c parvatàd viùamàd durgàd dhastino '÷vàt sarãsçpàt 12,091.029a etebhyo nityayattaþ syàn naktaücaryàü ca varjayet 12,091.029c atyàyaü càtimànaü ca dambhaü krodhaü ca varjayet 12,091.030a avij¤àtàsu ca strãùu klãbàsu svairiõãùu ca 12,091.030c parabhàryàsu kanyàsu nàcaren maithunaü nçpaþ 12,091.031a kuleùu pàparakùàüsi jàyante varõasaükaràt 12,091.031c apumàüso 'ïgahãnà÷ ca sthålajihvà vicetasaþ 12,091.032a ete cànye ca jàyante yadà ràjà pramàdyati 12,091.032c tasmàd ràj¤à vi÷eùeõa vartitavyaü prajàhite 12,091.033a kùatriyasya pramattasya doùaþ saüjàyate mahàn 12,091.033c adharmàþ saüpravartante prajàsaükarakàrakàþ 12,091.034a a÷ãte vidyate ÷ãtaü ÷ãte ÷ãtaü na vidyate 12,091.034c avçùñir ativçùñi÷ ca vyàdhi÷ càvi÷ati prajàþ 12,091.035a nakùatràõy upatiùñhanti grahà ghoràs tathàpare 12,091.035c utpàtà÷ càtra dç÷yante bahavo ràjanà÷anàþ 12,091.036a arakùitàtmà yo ràjà prajà÷ càpi na rakùati 12,091.036c prajà÷ ca tasya kùãyante tà÷ ca so 'nu vina÷yati 12,091.037a dvàv àdadàte hy ekasya dvayo÷ ca bahavo 'pare 12,091.037c kumàryaþ saüpralupyante tadàhur nçpadåùaõam 12,091.038a mamaitad iti naikasya manuùyeùv avatiùñhate 12,091.038c tyaktvà dharmaü yadà ràjà pramàdam anutiùñhati 12,092.001 utathya uvàca 12,092.001a kàlavarùã ca parjanyo dharmacàrã ca pàrthivaþ 12,092.001c saüpad yadaiùà bhavati sà bibharti sukhaü prajàþ 12,092.002a yo na jànàti nirhantuü vastràõàü rajako malam 12,092.002c raktàni và ÷odhayituü yathà nàsti tathaiva saþ 12,092.003a evam eva dvijendràõàü kùatriyàõàü vi÷àm api 12,092.003c ÷ådrà÷ caturõàü varõànàü nànàkarmasv avasthitàþ 12,092.004a karma ÷ådre kçùir vai÷ye daõóanãti÷ ca ràjani 12,092.004c brahmacaryaü tapo mantràþ satyaü càpi dvijàtiùu 12,092.005a teùàü yaþ kùatriyo veda vastràõàm iva ÷odhanam 12,092.005c ÷ãladoùàn vinirhantuü sa pità sa prajàpatiþ 12,092.006a kçtaü tretà dvàpara÷ ca kali÷ ca bharatarùabha 12,092.006c ràjavçttàni sarvàõi ràjaiva yugam ucyate 12,092.007a càturvarõyaü tathà vedà÷ càturà÷ramyam eva ca 12,092.007c sarvaü pramuhyate hy etad yadà ràjà pramàdyati 12,092.007d*0219_01 agnitretà trayã vidyà yaj¤à÷ ca sahadakùiõàþ 12,092.007d*0219_02 sarva eva pramàdyanti yadà ràjà pramàdyati 12,092.008a ràjaiva kartà bhåtànàü ràjaiva ca vinà÷akaþ 12,092.008c dharmàtmà yaþ sa kartà syàd adharmàtmà vinà÷akaþ 12,092.009a ràj¤o bhàryà÷ ca putrà÷ ca bàndhavàþ suhçdas tathà 12,092.009c sametya sarve ÷ocanti yadà ràjà pramàdyati 12,092.010a hastino '÷và÷ ca gàva÷ càpy uùñrà÷vataragardabhàþ 12,092.010c adharmavçtte nçpatau sarve sãdanti pàrthiva 12,092.011a durbalàrthaü balaü sçùñaü dhàtrà màndhàtar ucyate 12,092.011c abalaü tan mahad bhåtaü yasmin sarvaü pratiùñhitam 12,092.012a yac ca bhåtaü sa bhajate bhåtà ye ca tadanvayàþ 12,092.012c adharmasthe hi nçpatau sarve sãdanti pàrthiva 12,092.013a durbalasya hi yac cakùur muner à÷ãviùasya ca 12,092.013c aviùahyatamaü manye mà sma durbalam àsadaþ 12,092.014a durbalàüs tàta budhyethà nityam evàvimànitàn 12,092.014c mà tvàü durbalacakùåüùi pradaheyuþ sabàndhavam 12,092.015a na hi durbaladagdhasya kule kiü cit prarohati 12,092.015c àmålaü nirdahaty eva mà sma durbalam àsadaþ 12,092.016a abalaü vai balàc chreyo yac càtibalavad balam 12,092.016c balasyàbaladagdhasya na kiü cid ava÷iùyate 12,092.017a vimànito hatotkruùñas tràtàraü cen na vindati 12,092.017c amànuùakçtas tatra daõóo hanti naràdhipam 12,092.018a mà sma tàta bale stheyà bàdhiùñhà màpi durbalam 12,092.018c mà tvà durbalacakùåüùi dhakùyanty agnir ivà÷rayam 12,092.019a yàni mithyàbhi÷astànàü patanty a÷råõi rodatàm 12,092.019c tàni putràn pa÷ån ghnanti teùàü mithyàbhi÷àsatàm 12,092.020a yadi nàtmani putreùu na cet pautreùu naptçùu 12,092.020c na hi pàpaü kçtaü karma sadyaþ phalati gaur iva 12,092.021a yatràbalo vadhyamànas tràtàraü nàdhigacchati 12,092.021c mahàn daivakçtas tatra daõóaþ patati dàruõaþ 12,092.022a yuktà yadà jànapadà bhikùante bràhmaõà iva 12,092.022c abhãkùõaü bhikùudoùeõa ràjànaü ghnanti tàdç÷àþ 12,092.023a ràj¤o yadà janapade bahavo ràjapåruùàþ 12,092.023c anayenopavartante tad ràj¤aþ kilbiùaü mahat 12,092.024a yadà yuktà nayanty arthàn kàmàd arthava÷ena và 12,092.024c kçpaõaü yàcamànànàü tad ràj¤o vai÷asaü mahat 12,092.025a mahàvçkùo jàyate vardhate ca; taü caiva bhåtàni samà÷rayanti 12,092.025c yadà vçkùa÷ chidyate dahyate và; tadà÷rayà aniketà bhavanti 12,092.026a yadà ràùñre dharmam agryaü caranti; saüskàraü và ràjaguõaü bruvàõàþ 12,092.026c tair evàdharma÷ carito dharmamohàt; tårõaü jahyàt sukçtaü duùkçtaü ca 12,092.027a yatra pàpà j¤àyamànà÷ caranti; satàü kalir vindati tatra ràj¤aþ 12,092.027c yadà ràjà ÷àsti naràn na÷iùyàn; na tad ràjyaü vardhate bhåmipàla 12,092.028a ya÷ càmàtyaü mànayitvà yathàrhaü; mantre ca yuddhe ca nçpo niyu¤jyàt 12,092.028c pravardhate tasya ràùñraü nçpasya; bhuïkte mahãü càpy akhilàü ciràya 12,092.029a atràpi sukçtaü karma vàcaü caiva subhàùitàm 12,092.029c samãkùya påjayan ràjà dharmaü pràpnoty anuttamam 12,092.030a saüvibhajya yadà bhuïkte na cànyàn avamanyate 12,092.030c nihanti balinaü dçptaü sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.031a tràyate hi yadà sarvaü vàcà kàyena karmaõà 12,092.031c putrasyàpi na mçùyec ca sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.031d*0220_01 saüvibhajya yadà bhuïkte nçpatir durbalàn naràn 12,092.031d*0220_02 tadà bhavanti balinaþ sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.031d*0221_01 yadà rakùati ràùñràõi yadà dasyån apohati 12,092.031d*0221_02 yadà jayati saügràme sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.031d*0222_01 pàpam àcarato yatra karmaõà vyàhçtena và 12,092.031d*0222_02 priyasyàpi na mçùyeta sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.032a yadà ÷àraõikàn ràjà putravat parirakùati 12,092.032c bhinatti na ca maryàdàü sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.033a yadàptadakùiõair yaj¤air yajate ÷raddhayànvitaþ 12,092.033c kàmadveùàv anàdçtya sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.034a kçpaõànàthavçddhànàü yadà÷ru vyapamàrùñi vai 12,092.034c harùaü saüjanayan néõàü sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.035a vivardhayati mitràõi tathàrãü÷ càpakarùati 12,092.035c saüpåjayati sàdhåü÷ ca sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.036a satyaü pàlayati pràptyà nityaü bhåmiü prayacchati 12,092.036c påjayaty atithãn bhçtyàn sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.037a nigrahànugrahau cobhau yatra syàtàü pratiùñhitau 12,092.037c asmiül loke pare caiva ràjà tat pràpnute phalam 12,092.038a yamo ràjà dhàrmikàõàü màndhàtaþ parame÷varaþ 12,092.038c saüyacchan bhavati pràõàn nasaüyacchaüs tu pàpakaþ 12,092.039a çtvikpurohitàcàryàn satkçtyànavamanya ca 12,092.039c yadà samyak pragçhõàti sa ràj¤o dharma ucyate 12,092.040a yamo yacchati bhåtàni sarvàõy evàvi÷eùataþ 12,092.040c tasya ràj¤ànukartavyaü yantavyà vidhivat prajàþ 12,092.041a sahasràkùeõa ràjà hi sarva evopamãyate 12,092.041c sa pa÷yati hi yaü dharmaü sa dharmaþ puruùarùabha 12,092.042a apramàdena ÷ikùethàþ kùamàü buddhiü dhçtiü matim 12,092.042c bhåtànàü sattvajij¤àsàü sàdhv asàdhu ca sarvadà 12,092.043a saügrahaþ sarvabhåtànàü dànaü ca madhurà ca vàk 12,092.043c paurajànapadà÷ caiva goptavyàþ svà yathà prajàþ 12,092.044a na jàtv adakùo nçpatiþ prajàþ ÷aknoti rakùitum 12,092.044c bhàro hi sumahàüs tàta ràjyaü nàma suduùkaram 12,092.045a tad daõóavin nçpaþ pràj¤aþ ÷åraþ ÷aknoti rakùitum 12,092.045c na hi ÷akyam adaõóena klãbenàbuddhinàpi và 12,092.046a abhiråpaiþ kule jàtair dakùair bhaktair bahu÷rutaiþ 12,092.046c sarvà buddhãþ parãkùethàs tàpasà÷ramiõàm api 12,092.047a tatas tvaü sarvabhåtànàü dharmaü vetsyasi vai param 12,092.047c svade÷e parade÷e và na te dharmo vina÷yati 12,092.048a dharma÷ càrtha÷ ca kàma÷ ca dharma evottaro bhavet 12,092.048c asmiül loke pare caiva dharmavit sukham edhate 12,092.049a tyajanti dàràn pràõàü÷ ca manuùyàþ pratipåjitàþ 12,092.049c saügraha÷ caiva bhåtànàü dànaü ca madhurà ca vàk 12,092.050a apramàda÷ ca ÷aucaü ca tàta bhåtikaraü mahat 12,092.050c etebhya÷ caiva màndhàtaþ satataü mà pramàdithàþ 12,092.051a apramatto bhaved ràjà chidradar÷ã paràtmanoþ 12,092.051c nàsya chidraü paraþ pa÷yec chidreùu param anviyàt 12,092.052a etad vçttaü vàsavasya yamasya varuõasya ca 12,092.052c ràjarùãõàü ca sarveùàü tat tvam apy anupàlaya 12,092.053a tat kuruùva mahàràja vçttaü ràjarùisevitam 12,092.053c àtiùñha divyaü panthànam ahnàya bharatarùabha 12,092.054a dharmavçttaü hi ràjànaü pretya ceha ca bhàrata 12,092.054c devarùipitçgandharvàþ kãrtayanty amitaujasaþ 12,092.055 bhãùma uvàca 12,092.055a sa evam ukto màndhàtà tenotathyena bhàrata 12,092.055c kçtavàn avi÷aïkas tad ekaþ pràpa ca medinãm 12,092.056a bhavàn api tathà samyaï màndhàteva mahãpatiþ 12,092.056c dharmaü kçtvà mahãü rakùan svarge sthànam avàpsyasi 12,093.001 yudhiùñhira uvàca 12,093.001a kathaü dharme sthàtum icchan ràjà varteta dhàrmikaþ 12,093.001c pçcchàmi tvà kuru÷reùñha tan me bråhi pitàmaha 12,093.002 bhãùma uvàca 12,093.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,093.002c gãtaü dçùñàrthatattvena vàmadevena dhãmatà 12,093.003a ràjà vasumanà nàma kausalyo balavठ÷uciþ 12,093.003c maharùiü paripapraccha vàmadevaü ya÷asvinam 12,093.004a dharmàrthasahitaü vàkyaü bhagavann anu÷àdhi màm 12,093.004c yena vçttena vai tiùñhan na cyaveyaü svadharmataþ 12,093.005a tam abravãd vàmadevas tapasvã japatàü varaþ 12,093.005c hemavarõam upàsãnaü yayàtim iva nàhuùam 12,093.006a dharmam evànuvartasva na dharmàd vidyate param 12,093.006c dharme sthità hi ràjàno jayanti pçthivãm imàm 12,093.007a arthasiddheþ paraü dharmaü manyate yo mahãpatiþ 12,093.007c çtàü ca kurute buddhiü sa dharmeõa virocate 12,093.008a adharmadar÷ã yo ràjà balàd eva pravartate 12,093.008c kùipram evàpayàto 'smàd ubhau prathamamadhyamau 12,093.009a asatpàpiùñhasacivo vadhyo lokasya dharmahà 12,093.009c sahaiva parivàreõa kùipram evàvasãdati 12,093.010a arthànàm ananuùñhàtà kàmacàrã vikatthanaþ 12,093.010c api sarvàü mahãü labdhvà kùipram eva vina÷yati 12,093.011a athàdadànaþ kalyàõam anasåyur jitendriyaþ 12,093.011c vardhate matimàn ràjà srotobhir iva sàgaraþ 12,093.012a na pårõo 'smãti manyeta dharmataþ kàmato 'rthataþ 12,093.012c buddhito mitrata÷ càpi satataü vasudhàdhipaþ 12,093.013a eteùv eva hi sarveùu lokayàtrà pratiùñhità 12,093.013c etàni ÷çõvaül labhate ya÷aþ kãrtiü ÷riyaþ prajàþ 12,093.014a evaü yo dharmasaürambhã dharmàrthaparicintakaþ 12,093.014c arthàn samãkùyàrabhate sa dhruvaü mahad a÷nute 12,093.015a adàtà hy anatisneho daõóenàvartayan prajàþ 12,093.015c sàhasaprakçtã ràjà kùipram eva vina÷yati 12,093.016a atha pàpaü kçtaü buddhyà na ca pa÷yaty abuddhimàn 12,093.016c akãrtyàpi samàyukto mçto narakam a÷nute 12,093.017a atha mànayitur dàtuþ ÷uklasya rasavedinaþ 12,093.017c vyasanaü svam ivotpannaü vijighàüsanti mànavàþ 12,093.018a yasya nàsti gurur dharme na cànyàn anupçcchati 12,093.018c sukhatantro 'rthalàbheùu na ciraü mahad a÷nute 12,093.019a gurupradhàno dharmeùu svayam arthànvavekùità 12,093.019c dharmapradhàno lokeùu suciraü mahad a÷nute 12,094.001 vàmadeva uvàca 12,094.001a yatràdharmaü praõayate durbale balavattaraþ 12,094.001c tàü vçttim upajãvanti ye bhavanti tadanvayàþ 12,094.002a ràjànam anuvartante taü pàpàbhipravartakam 12,094.002c avinãtamanuùyaü tat kùipraü ràùñraü vina÷yati 12,094.003a yad vçttim upajãvanti prakçtisthasya mànavàþ 12,094.003c tad eva viùamasthasya svajano 'pi na mçùyate 12,094.004a sàhasaprakçtir yatra kurute kiü cid ulbaõam 12,094.004c a÷àstralakùaõo ràjà kùipram eva vina÷yati 12,094.005a yo 'tyantàcaritàü vçttiü kùatriyo nànuvartate 12,094.005c jitànàm ajitànàü ca kùatradharmàd apaiti saþ 12,094.006a dviùantaü kçtakarmàõaü gçhãtvà nçpatã raõe 12,094.006c yo na mànayate dveùàt kùatradharmàd apaiti saþ 12,094.007a ÷aktaþ syàt sumukho ràjà kuryàt kàruõyam àpadi 12,094.007c priyo bhavati bhåtànàü na ca vibhra÷yate ÷riyaþ 12,094.008a apriyaü yasya kurvãta bhåyas tasya priyaü caret 12,094.008c nacireõa priyaþ sa syàd yo 'priyaþ priyam àcaret 12,094.009a mçùàvàdaü pariharet kuryàt priyam ayàcitaþ 12,094.009b*0223_01 ÷reyaso lakùaõaü caitad vikramo yatra dç÷yate 12,094.009b*0223_02 kãrtipradhàno ya÷ ca syàt samaye ya÷ ca tiùñhati 12,094.009b*0223_03 samarthàn påjayed ya÷ ca na spardheta ca ya÷ ca taiþ 12,094.009c na ca kàmàn na saürambhàn na dveùàd dharmam utsçjet 12,094.009d*0224_01 amàyayaiva varteta na ca satyaü tyajed budhaþ 12,094.009d*0224_02 damaü dharmaü ca ÷ãlaü ca kùatradharmaü prajàhitam 12,094.010a nàpatrapeta pra÷neùu nàbhibhavyàü giraü sçjet 12,094.010c na tvareta na càsåyet tathà saügçhyate paraþ 12,094.011a priye nàtibhç÷aü hçùyed apriye na ca saüjvaret 12,094.011c na muhyed arthakçcchreùu prajàhitam anusmaran 12,094.012a yaþ priyaü kurute nityaü guõato vasudhàdhipaþ 12,094.012c tasya karmàõi sidhyanti na ca saütyajyate ÷riyà 12,094.013a nivçttaü pratikålebhyo vartamànam anupriye 12,094.013c bhaktaü bhajeta nçpatis tad vai vçttaü satàm iha 12,094.014a aprakãrõendriyaü pràj¤am atyantànugataü ÷ucim 12,094.014c ÷aktaü caivànuraktaü ca yu¤jyàn mahati karmaõi 12,094.015a evam eva guõair yukto yo na rajyati bhåmipam 12,094.015c bhartur artheùv asåyantaü na taü yu¤jãta karmaõi 12,094.016a måóham aindriyakaü lubdham anàryacaritaü ÷añham 12,094.016c anatãtopadhaü hiüsraü durbuddhim abahu÷rutam 12,094.017a tyaktopàttaü madyarataü dyåtastrãmçgayàparam 12,094.017c kàrye mahati yo yu¤jyàd dhãyate sa nçpaþ ÷riyaþ 12,094.018a rakùitàtmà tu yo ràjà rakùyàn ya÷ cànurakùati 12,094.018c prajà÷ ca tasya vardhante dhruvaü ca mahad a÷nute 12,094.019a ye ke cid bhåmipatayas tàn sarvàn anvavekùayet 12,094.019c suhçdbhir anabhikhyàtais tena ràjà na riùyate 12,094.020a apakçtya balasthasya dårastho 'smãti nà÷vaset 12,094.020c ÷yenànucaritair hy ete nipatanti pramàdyataþ 12,094.021a dçóhamålas tv aduùñàtmà viditvà balam àtmanaþ 12,094.021c abalàn abhiyu¤jãta na tu ye balavattaràþ 12,094.022a vikrameõa mahãü labdhvà prajà dharmeõa pàlayan 12,094.022c àhave nidhanaü kuryàd ràjà dharmaparàyaõaþ 12,094.023a maraõàntam idaü sarvaü neha kiü cid anàmayam 12,094.023c tasmàd dharme sthito ràjà prajà dharmeõa pàlayet 12,094.024a rakùàdhikaraõaü yuddhaü tathà dharmànu÷àsanam 12,094.024c mantracintyaü sukhaü kàle pa¤cabhir vardhate mahã 12,094.025a etàni yasya guptàni sa ràjà ràjasattama 12,094.025c satataü vartamàno 'tra ràjà bhuïkte mahãm imàm 12,094.026a naitàny ekena ÷akyàni sàtatyenànvavekùitum 12,094.026c eteùv àptàn pratiùñhàpya ràjà bhuïkte mahãü ciram 12,094.027a dàtàraü saüvibhaktàraü màrdavopagataü ÷ucim 12,094.027c asaütyaktamanuùyaü ca taü janàþ kurvate priyam 12,094.028a yas tu niþ÷reyasaü j¤àtvà j¤ànaü tat pratipadyate 12,094.028c àtmano matam utsçjya taü loko 'nuvidhãyate 12,094.029a yo 'rthakàmasya vacanaü pràtikålyàn na mçùyate 12,094.029c ÷çõoti pratikålàni vimanà naciràd iva 12,094.030a agràmyacaritàü buddhim atyantaü yo na budhyate 12,094.030c jitànàm ajitànàü ca kùatradharmàd apaiti saþ 12,094.031a mukhyàn amàtyàn yo hitvà nihãnàn kurute priyàn 12,094.031c sa vai vyasanam àsàdya gàdham àrto na vindati 12,094.032a yaþ kalyàõaguõठj¤àtãn dveùàn naivàbhimanyate 12,094.032c adçóhàtmà dçóhakrodho nàsyàrtho ramate 'ntike 12,094.033a atha yo guõasaüpannàn hçdayasyàpriyàn api 12,094.033c priyeõa kurute va÷yàü÷ ciraü ya÷asi tiùñhati 12,094.034a nàkàle praõayed arthàn nàpriye jàtu saüjvaret 12,094.034c priye nàtibhç÷aü hçùyed yujyetàrogyakarmaõi 12,094.035a ke mànuraktà ràjànaþ ke bhayàt samupà÷ritàþ 12,094.035c madhyasthadoùàþ ke caiùàm iti nityaü vicintayet 12,094.036a na jàtu balavàn bhåtvà durbale vi÷vaset kva cit 12,094.036c bhàruõóasadç÷à hy ete nipatanti pramàdyataþ 12,094.037a api sarvair guõair yuktaü bhartàraü priyavàdinam 12,094.037c abhidruhyati pàpàtmà tasmàd dhi vibhiùej janàt 12,094.038a etàü ràjopaniùadaü yayàtiþ smàha nàhuùaþ 12,094.038c manuùyavijaye yukto hanti ÷atrån anuttamàn 12,095.001 vàmadeva uvàca 12,095.001a ayuddhenaiva vijayaü vardhayed vasudhàdhipaþ 12,095.001c jaghanyam àhur vijayaü yo yuddhena naràdhipa 12,095.002a na càpy alabdhaü lipseta måle nàtidçóhe sati 12,095.002c na hi durbalamålasya ràj¤o làbho vidhãyate 12,095.003a yasya sphãto janapadaþ saüpannaþ priyaràjakaþ 12,095.003c saütuùñapuùñasacivo dçóhamålaþ sa pàrthivaþ 12,095.004a yasya yodhàþ susaütuùñàþ sàntvitàþ såpadhàsthitàþ 12,095.004c alpenàpi sa daõóena mahãü jayati bhåmipaþ 12,095.004d@010_0001 daõóo hi balavàn yatra tatra sàma prayujyate 12,095.004d@010_0002 pradànaü sàmapårvaü ca bhedamålaü pra÷asyate 12,095.004d@010_0003 trayàõàü viphalaü karma yadà pa÷yeta bhåmipaþ 12,095.004d@010_0004 randhraü j¤àtvà tato daõóaü prayu¤jãtàvicàrayan 12,095.004d@010_0005 abhibhåto yadà ÷atruþ ÷atrubhir balavattaraiþ 12,095.004d@010_0006 upekùà tatra kartavyà vadhyatàü balinàü balam 12,095.004d@010_0007 durbalo hi mahãpàlo yadà bhavati bhàrata 12,095.004d@010_0008 upekùà tatra kartavyà caturõàm avirodhinã 12,095.004d@010_0009 upàyaþ pa¤camaþ so 'pi sarveùàü balavattaraþ 12,095.004d@010_0010 bhàrgaveõa ca gãtànàü ÷lokànàü kausalàdhipa 12,095.004d@010_0011 vij¤àya tattvaü tattvaj¤a tattvatas tat kariùyasi 12,095.004d@010_0012 yadi rakùaþ pi÷àcena hanyate yatra kutra cit 12,095.004d@010_0013 upekùà tatra kartavyà vadhyatàü balinàü baliþ 12,095.004d@010_0014 durbalo hi mahãpàlaþ ÷atråõàü ÷atrum uddharet 12,095.004d@010_0015 pàdalagnaü karasthena kaõñakenaiva kaõñakam 12,095.004d@010_0016 ÷añhànàü sacivànàü ca mlecchànàü ca mahãpate 12,095.004d@010_0017 eùa ukta upàyànàm upekùà balavattamà 12,095.004d@010_0018 a÷manà nà÷ayel lohaü lohenà÷mànam eva ca 12,095.004d@010_0019 bilvànãvàparair bilvair mlecchàn mlecchaiþ prasàdayet 12,095.004d@010_0020 dàsànàü ca pradçptànàm etad eveha kàrayet 12,095.004d@010_0021 caõóàlamlecchajàtãnàü daõóena ca nivàraõam 12,095.004d@010_0022 ÷añhànàü durvinãtai÷ ca pårvam uktaü samàcaret 12,095.004d@010_0023 anyàþ ÷añhà÷ ca sacivàs tathà kubràhmaõàdayaþ 12,095.004d@010_0024 upàyaiþ pa¤cabhiþ sàdhyà÷ caturvargavirodhinaþ 12,095.005a paurajànapadà yasya svanuraktàþ supåjitàþ 12,095.005b*0225_01 ràùñrakarmakarà hy ete ràùñrasya ca virodhinaþ 12,095.005b*0225_02 durvinãtà vinãtà÷ ca sarve sàdhyàþ prayatnataþ 12,095.005b*0225_03 caõóàlamlecchajàtyà÷ ca pàùaõóà÷ ca vikarmiõaþ 12,095.005b*0225_04 balina÷ cà÷ramà÷ caiva tathà gàyakanartakàþ 12,095.005c sadhanà dhànyavanta÷ ca dçóhamålaþ sa pàrthivaþ 12,095.005d*0226_01 yasya ràùñre vasanty ete dhànyopacayakàriõaþ 12,095.005d*0226_02 àyavçddhau sahàyà÷ ca dçóhamålaþ sa pàrthivaþ 12,095.006a prabhàvakàlàv adhikau yadà manyeta càtmanaþ 12,095.006c tadà lipseta medhàvã parabhåmiü dhanàny uta 12,095.007a bhogeùv adayamànasya bhåteùu ca dayàvataþ 12,095.007c vardhate tvaramàõasya viùayo rakùitàtmanaþ 12,095.008a takùaty àtmànam evaiùa vanaü para÷unà yathà 12,095.008c yaþ samyag vartamàneùu sveùu mithyà pravartate 12,095.009a na vai dviùantaþ kùãyante ràj¤o nityam api ghnataþ 12,095.009c krodhaü niyantuü yo veda tasya dveùñà na vidyate 12,095.010a yad àryajanavidviùñaü karma tan nàcared budhaþ 12,095.010c yat kalyàõam abhidhyàyet tatràtmànaü niyojayet 12,095.011a nainam anye 'vajànanti nàtmanà paritapyate 12,095.011c kçtya÷eùeõa yo ràjà sukhàny anububhåùati 12,095.012a idaüvçttaü manuùyeùu vartate yo mahãpatiþ 12,095.012c ubhau lokau vinirjitya vijaye saüpratiùñhate 12,095.013 bhãùma uvàca 12,095.013a ity ukto vàmadevena sarvaü tat kçtavàn nçpaþ 12,095.013c tathà kurvaüs tvam apy etau lokau jetà na saü÷ayaþ 12,096.001 yudhiùñhira uvàca 12,096.001a atha yo vijigãùeta kùatriyaþ kùatriyaü yudhi 12,096.001c kas tasya dharmyo vijaya etat pçùño bravãhi me 12,096.002 bhãùma uvàca 12,096.002a sasahàyo 'sahàyo và ràùñram àgamya bhåmipaþ 12,096.002c bråyàd ahaü vo ràjeti rakùiùyàmi ca vaþ sadà 12,096.003a mama dharmyaü baliü datta kiü và màü pratipatsyatha 12,096.003c te cet tam àgataü tatra vçõuyuþ ku÷alaü bhavet 12,096.003d*0227_01 bråyàd yuddhaü kariùyàmaþ ÷çõu naþ ku÷alaü bhavet 12,096.004a te ced akùatriyàþ santo virudhyeyuþ kathaü cana 12,096.004c sarvopàyair niyantavyà vikarmasthà naràdhipa 12,096.005a a÷aktaü kùatriyaü matvà ÷astraü gçhõàty athàparaþ 12,096.005c tràõàyàpy asamarthaü taü manyamànam atãva ca 12,096.006 yudhiùñhira uvàca 12,096.006a atha yaþ kùatriyo ràjà kùatriyaü pratyupàvrajet 12,096.006c kathaü sa pratiyoddhavyas tan me bråhi pitàmaha 12,096.007 bhãùma uvàca 12,096.007a nàsaünaddho nàkavaco yoddhavyaþ kùatriyo raõe 12,096.007c eka ekena vàcya÷ ca visçjasva kùipàmi ca 12,096.008a sa cet saünaddha àgacchet saünaddhavyaü tato bhavet 12,096.008c sa cet sasainya àgacchet sasainyas tam athàhvayet 12,096.009a sa cen nikçtyà yudhyeta nikçtyà taü prayodhayet 12,096.009c atha ced dharmato yudhyed dharmeõaiva nivàrayet 12,096.010a nà÷vena rathinaü yàyàd udiyàd rathinaü rathã 12,096.010c vyasane na prahartavyaü na bhãtàya jitàya ca 12,096.011a neùur lipto na karõã syàd asatàm etad àyudham 12,096.011c jayàrtham eva yoddhavyaü na krudhyed ajighàüsataþ 12,096.011d*0228_01 nàsty ekasya gajo yuddhe gaja÷ caikasya vidyate 12,096.011d*0228_02 na padàtir gajaü yudhyen na gajena padàtinam 12,096.011d*0228_03 hastinà yodhayen nàgaü kadà cic chikùito hayaþ 12,096.011d*0228_04 divyàstrabalasaüpannaþ kàmaü yudhyeta sarvadà 12,096.011d*0228_05 nàge bhåmau same caiva rathenà÷vena và punaþ 12,096.011d*0228_06 ràmaràvaõayor yuddhe harayo vai padàtayaþ 12,096.011d*0228_07 lakùmaõa÷ ca mahàbhàgas tathà ràjan vibhãùaõaþ 12,096.011d*0228_08 ràvaõasyàntakàle ca rathenaindreõa ràghavaþ 12,096.011d*0228_09 nijaghàna duràcàraü ràvaõaü pàpakàriõam 12,096.011d*0228_10 divyàstrabalasaüpanne sarvam etad vidhãyate 12,096.011d*0228_11 devàsureùu yuddheùu dçùñam etat puràtanaiþ 12,096.012a sàdhånàü tu mithobhedàt sàdhu÷ ced vyasanã bhavet 12,096.012c savraõo nàbhihantavyo nànapatyaþ kathaü cana 12,096.013a bhagna÷astro vipannà÷va÷ chinnajyo hatavàhanaþ 12,096.013c cikitsyaþ syàt svaviùaye pràpyo và svagçhàn bhavet 12,096.013e nirvraõo 'pi ca moktavya eùa dharmaþ sanàtanaþ 12,096.014a tasmàd dharmeõa yoddhavyaü manuþ svàyaübhuvo 'bravãt 12,096.014c satsu nityaü satàü dharmas tam àsthàya na nà÷ayet 12,096.015a yo vai jayaty adharmeõa kùatriyo vardhamànakaþ 12,096.015c àtmànam àtmanà hanti pàpo nikçtijãvanaþ 12,096.016a karma caitad asàdhånàm asàdhuü sàdhunà jayet 12,096.016c dharmeõa nidhanaü ÷reyo na jayaþ pàpakarmaõà 12,096.017a nàdharma÷ carito ràjan sadyaþ phalati gaur iva 12,096.017c målàny asya pra÷àkhà÷ ca dahan samanugacchati 12,096.018a pàpena karmaõà vittaü labdhvà pàpaþ prahçùyati 12,096.018c sa vardhamànaþ steyena pàpaþ pàpe prasajjati 12,096.019a na dharmo 'stãti manvànaþ ÷ucãn avahasann iva 12,096.019c a÷raddadhànabhàvàc ca vinà÷am upagacchati 12,096.020a sa baddho vàruõaiþ pà÷air amartya iva manyate 12,096.020c mahàdçtir ivàdhmàtaþ svakçtena vivardhate 12,096.021a tataþ samålo hriyate nadãkålàd iva drumaþ 12,096.021c athainam abhinindanti bhinnaü kumbham ivà÷mani 12,096.021e tasmàd dharmeõa vijayaü kàmaü lipseta bhåmipaþ 12,097.001 bhãùma uvàca 12,097.001a nàdharmeõa mahãü jetuü lipseta jagatãpatiþ 12,097.001c adharmavijayaü labdhvà ko 'numanyeta bhåmipaþ 12,097.002a adharmayukto vijayo hy adhruvo 'svargya eva ca 12,097.002c sàdayaty eùa ràjànaü mahãü ca bharatarùabha 12,097.003a vi÷ãrõakavacaü caiva tavàsmãti ca vàdinam 12,097.003c kçtà¤jaliü nyasta÷astraü gçhãtvà na vihiüsayet 12,097.004a balenàvajito ya÷ ca na taü yudhyeta bhåmipaþ 12,097.004c saüvatsaraü vipraõayet tasmàj jàtaþ punar bhavet 12,097.005a nàrvàk saüvatsaràt kanyà spraùñavyà vikramàhçtà 12,097.005c evam eva dhanaü sarvaü yac cànyat sahasàhçtam 12,097.006a na tu vandhyaü dhanaü tiùñhet pibeyur bràhmaõàþ payaþ 12,097.006c yu¤jãran vàpy anaóuhaþ kùantavyaü và tadà bhavet 12,097.007a ràj¤à ràjaiva yoddhavyas tathà dharmo vidhãyate 12,097.007c nànyo ràjànam abhyased aràjanyaþ kathaü cana 12,097.008a anãkayoþ saühatayor yadãyàd bràhmaõo 'ntarà 12,097.008c ÷àntim icchann ubhayato na yoddhavyaü tadà bhavet 12,097.008e maryàdàü ÷à÷vatãü bhindyàd bràhmaõaü yo 'bhilaïghayet 12,097.009a atha cel laïghayed enàü maryàdàü kùatriyabruvaþ 12,097.009c apra÷asyas tad årdhvaü syàd anàdeya÷ ca saüsadi 12,097.010a yà tu dharmavilopena maryàdàbhedanena ca 12,097.010c tàü vçttiü nànuvarteta vijigãùur mahãpatiþ 12,097.010e dharmalabdhàd dhi vijayàt ko làbho 'bhyadhiko bhavet 12,097.011a sahasà nàmya bhåtàni kùipram eva prasàdayet 12,097.011c sàntvena bhogadànena sa ràj¤àü paramo nayaþ 12,097.012a bhujyamànà hy ayogena svaràùñràd abhitàpitàþ 12,097.012c amitràn paryupàsãran vyasanaughapratãkùiõaþ 12,097.013a amitropagrahaü càsya te kuryuþ kùipram àpadi 12,097.013c saüduùñàþ sarvato ràjan ràjavyasanakàïkùiõaþ 12,097.014a nàmitro vinikartavyo nàticchedyaþ kathaü cana 12,097.014c jãvitaü hy apy aticchinnaþ saütyajaty ekadà naraþ 12,097.015a alpenàpi hi saüyuktas tuùyaty evàparàdhikaþ 12,097.015c ÷uddhaü jãvitam evàpi tàdç÷o bahu manyate 12,097.016a yasya sphãto janapadaþ saüpannaþ priyaràjakaþ 12,097.016c saütuùñabhçtyasacivo dçóhamålaþ sa pàrthivaþ 12,097.017a çtvikpurohitàcàryà ye cànye ÷rutasaümatàþ 12,097.017c påjàrhàþ påjità yasya sa vai lokajid ucyate 12,097.018a etenaiva ca vçttena mahãü pràpa surottamaþ 12,097.018c anv eva caindraü vijayaü vyajigãùanta pàrthivàþ 12,097.019a bhåmivarjaü puraü ràjà jitvà ràjànam àhave 12,097.019c amçtà÷ cauùadhãþ ÷a÷vad àjahàra pratardanaþ 12,097.020a agnihotràõy agni÷eùaü havir bhàjanam eva ca 12,097.020c àjahàra divodàsas tato viprakçto 'bhavat 12,097.021a saràjakàni ràùñràõi nàbhàgo dakùiõàü dadau 12,097.021c anyatra ÷rotriyasvàc ca tàpasasvàc ca bhàrata 12,097.022a uccàvacàni vçttàni dharmaj¤ànàü yudhiùñhira 12,097.022c àsan ràj¤àü puràõànàü sarvaü tan mama rocate 12,097.023a sarvavidyàtirekàd và jayam icchen mahãpatiþ 12,097.023c na màyayà na dambhena ya icched bhåtim àtmanaþ 12,098.001 yudhiùñhira uvàca 12,098.001a kùatradharmàn na pàpãyàn dharmo 'sti bharatarùabha 12,098.001c abhiyàne ca yuddhe ca ràjà hanti mahàjanam 12,098.002a atha sma karmaõà yena lokठjayati pàrthivaþ 12,098.002c vidva¤ jij¤àsamànàya prabråhi bharatarùabha 12,098.003 bhãùma uvàca 12,098.003a nigraheõa ca pàpànàü sàdhånàü pragraheõa ca 12,098.003c yaj¤air dànai÷ ca ràjàno bhavanti ÷ucayo 'malàþ 12,098.004a uparundhanti ràjàno bhåtàni vijayàrthinaþ 12,098.004c ta eva vijayaü pràpya vardhayanti punaþ prajàþ 12,098.005a apavidhyanti pàpàni dànayaj¤atapobalaiþ 12,098.005c anugraheõa bhåtànàü puõyam eùàü pravardhate 12,098.006a yathaiva kùetranirdàtà nirdan vai kùetram ekadà 12,098.006c hinasti kakùaü dhànyaü ca na ca dhànyaü vina÷yati 12,098.007a evaü ÷astràõi mu¤canto ghnanti vadhyàn athaikadà 12,098.007c tasyaiùà niùkçtiþ kçtsnà bhåtànàü bhàvanaü punaþ 12,098.008a yo bhåtàni dhanajyànàd vadhàt kle÷àc ca rakùati 12,098.008c dasyubhyaþ pràõadànàt sa dhanadaþ sukhado viràñ 12,098.009a sa sarvayaj¤air ãjàno ràjàthàbhayadakùiõaiþ 12,098.009c anubhåyeha bhadràõi pràpnotãndrasalokatàm 12,098.010a bràhmaõàrthe samutpanne yo 'bhiniþsçtya yudhyate 12,098.010c àtmànaü yåpam ucchritya sa yaj¤o 'nantadakùiõaþ 12,098.011a abhãto vikira¤ ÷atrån pratigçhõa¤ ÷aràüs tathà 12,098.011c na tasmàt trida÷àþ ÷reyo bhuvi pa÷yanti kiü cana 12,098.012a tasya yàvanti ÷astràõi tvacaü bhindanti saüyuge 12,098.012c tàvataþ so '÷nute lokàn sarvakàmaduho 'kùayàn 12,098.013a na tasya rudhiraü gàtràd àvedhebhyaþ pravartate 12,098.013c sa ha tenaiva raktena sarvapàpaiþ pramucyate 12,098.014a yàni duþkhàni sahate vraõànàm abhitàpane 12,098.014c na tato 'sti tapo bhåya iti dharmavido viduþ 12,098.015a pçùñhato bhãravaþ saükhye vartante 'dhamapåruùàþ 12,098.015c ÷åràc charaõam icchantaþ parjanyàd iva jãvanam 12,098.016a yadi ÷åras tathà kùeme pratirakùet tathà bhaye 12,098.016c pratiråpaü janàþ kuryur na ca tad vartate tathà 12,098.017a yadi te kçtam àj¤àya namaskuryuþ sadaiva tam 12,098.017c yuktaü nyàyyaü ca kuryus te na ca tad vartate tathà 12,098.018a puruùàõàü samànànàü dç÷yate mahad antaram 12,098.018c saügràme 'nãkavelàyàm utkruùñe 'bhipatatsu ca 12,098.019a pataty abhimukhaþ ÷åraþ paràn bhãruþ palàyate 12,098.019c àsthàyàsvargyam adhvànaü sahàyàn viùame tyajan 12,098.020a mà sma tàüs tàdç÷àüs tàta janiùñhàþ puruùàdhamàn 12,098.020c ye sahàyàn raõe hitvà svastimanto gçhàn yayuþ 12,098.021a asvasti tebhyaþ kurvanti devà indrapurogamàþ 12,098.021c tyàgena yaþ sahàyànàü svàn pràõàüs tràtum icchati 12,098.022a taü hanyuþ kàùñhaloùñair và daheyur và kañàgninà 12,098.022c pa÷uvan màrayeyur và kùatriyà ye syur ãdç÷àþ 12,098.023a adharmaþ kùatriyasyaiùa yac chayyàmaraõaü bhavet 12,098.023c visçja¤ ÷leùmapittàni kçpaõaü paridevayan 12,098.024a avikùatena dehena pralayaü yo 'dhigacchati 12,098.024c kùatriyo nàsya tat karma pra÷aüsanti puràvidaþ 12,098.025a na gçhe maraõaü tàta kùatriyàõàü pra÷asyate 12,098.025c ÷auñãràõàm a÷auñãram adharmyaü kçpaõaü ca tat 12,098.026a idaü duþkham aho kaùñaü pàpãya iti niùñanan 12,098.026c pratidhvastamukhaþ påtir amàtyàn bahu ÷ocayan 12,098.027a arogàõàü spçhayate muhur mçtyum apãcchati 12,098.027c vãro dçpto 'bhimànã ca nedç÷aü mçtyum arhati 12,098.028a raõeùu kadanaü kçtvà j¤àtibhiþ parivàritaþ 12,098.028c tãkùõaiþ ÷astraiþ suvikliùñaþ kùatriyo mçtyum arhati 12,098.029a ÷åro hi satyamanyubhyàm àviùño yudhyate bhç÷am 12,098.029c kçtyamànàni gàtràõi parair naivàvabudhyate 12,098.030a sa saükhye nidhanaü pràpya pra÷astaü lokapåjitam 12,098.030c svadharmaü vipulaü pràpya ÷akrasyaiti salokatàm 12,098.031a sarvo yodhaþ paraü tyaktum àviùñas tyaktajãvitaþ 12,098.031c pràpnotãndrasya sàlokyaü ÷åraþ pçùñham adar÷ayan 12,098.031d*0229_01 yatra yatra hataþ ÷åraþ ÷atrubhiþ parivàritaþ 12,098.031d*0229_02 akùayàül labhate lokàn yadi dainyaü na sevate 12,099.001 yudhiùñhira uvàca 12,099.001a ke lokà yudhyamànànàü ÷åràõàm anivartinàm 12,099.001c bhavanti nidhanaü pràpya tan me bråhi pitàmaha 12,099.002 bhãùma uvàca 12,099.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,099.002c ambarãùasya saüvàdam indrasya ca yudhiùñhira 12,099.003a ambarãùo hi nàbhàgaþ svargaü gatvà sudurlabham 12,099.003c dadar÷a suralokasthaü ÷akreõa sacivaü saha 12,099.004a sarvatejomayaü divyaü vimànavaram àsthitam 12,099.004c upary upari gacchantaü svaü vai senàpatiü prabhum 12,099.005a sa dçùñvopari gacchantaü senàpatim udàradhãþ 12,099.005b*0230_01 ÷årasthànam anupràptaü sudevaü nàma nàmataþ 12,099.005c çddhiü dçùñvà sudevasya vismitaþ pràha vàsavam 12,099.006a sàgaràntàü mahãü kçtsnàm anu÷iùya yathàvidhi 12,099.006c càturvarõye yathà÷àstraü pravçtto dharmakàmyayà 12,099.007a brahmacaryeõa ghoreõa àcàryakulasevayà 12,099.007c vedàn adhãtya dharmeõa ràja÷àstraü ca kevalam 12,099.008a atithãn annapànena pitéü÷ ca svadhayà tathà 12,099.008c çùãn svàdhyàyadãkùàbhir devàn yaj¤air anuttamaiþ 12,099.009a kùatradharme sthito bhåtvà yathà÷àstraü yathàvidhi 12,099.009c udãkùamàõaþ pçtanàü jayàmi yudhi vàsava 12,099.009d*0231_01 tena puõyavipàkena pràpto 'haü tava saünidhim 12,099.010a devaràja sudevo 'yaü mama senàpatiþ purà 12,099.010c àsãd yodhaþ pra÷àntàtmà so 'yaü kasmàd atãva màm 12,099.010d*0232_01 vimànaü såryasaükà÷am àsthito modate divi 12,099.010d@011_0001 ÷akra uvàca 12,099.010d@011_0001 ai÷varyam ãdç÷aü pràptaþ sarvadevaiþ sudurlabham 12,099.010d@011_0002 yad anena kçtaü karma pratyakùaü te mahãpate 12,099.010d@011_0003 purà pàlayataþ samyak pçthivãü dharmato nçpa 12,099.010d@011_0004 ÷atravo nirjitàþ sarve ye tavàhitakàriõaþ 12,099.010d@011_0005 saüdhamo vidhama÷ caiva sudhama÷ ca mahàbalaþ 12,099.010d@011_0006 ràkùasà durjayà loke trayas te yuddhadurmadàþ 12,099.010d@011_0007 putràs te ÷ata÷çïgasya ràkùasasya mahãpateþ 12,099.010d@011_0008 atha tasmi¤ ÷ubhe kàle tava yaj¤aü vitanvataþ 12,099.010d@011_0009 a÷vamedhaü mahàyàgaü devànàü hitakàmyayà 12,099.010d@011_0010 tasya te khalu vighnàrtham àgatà ràkùasàs trayaþ 12,099.010d@011_0011 koñã÷ataparãvàràü ràkùasànàü mahàcamåm 12,099.010d@011_0012 parigçhya tataþ sarvàþ prajà bandãkçtàs tava 12,099.010d@011_0013 vihvalà÷ ca prajàþ sarvàþ sarve ca tava sainikàþ 12,099.010d@011_0014 niràkçtas tvayà càsãt sudevaþ sainyanàyakaþ 12,099.010d@011_0015 tatràmàtyavacaþ ÷rutvà nirastaþ sarvakarmasu 12,099.010d@011_0016 ÷rutvà teùàü vaco bhåyaþ sopadhaü vasudhàdhipa 12,099.010d@011_0017 sarvasainyasamàyuktaþ sudevaþ preritas tvayà 12,099.010d@011_0018 ràkùasànàü vadhàrthàya durjayànàü naràdhipa 12,099.010d@011_0019 nàjitvà ràkùasãü senàü punaràgamanaü tava 12,099.010d@011_0020 bandãmokùam akçtvà ca na càgamanam iùyate 12,099.010d@011_0021 sudevas tad vacaþ ÷rutvà prasthànam akaron nçpa 12,099.010d@011_0022 saüpràpta÷ ca sa taü de÷aü yatra bandãkçtàþ prajàþ 12,099.010d@011_0023 pa÷yati sma mahàghoràü ràkùasànàü mahàcamåm 12,099.010d@011_0024 dçùñvà saücintayàm àsa sudevo vàhinãpatiþ 12,099.010d@011_0025 neyaü ÷akyà camår jetum api sendraiþ suràsuraiþ 12,099.010d@011_0026 nàmbarãùaþ kalàm ekàm eùàü kùapayituü kùamaþ 12,099.010d@011_0027 divyàstrabalabhåyiùñhaþ kim ahaü punar ãdç÷aþ 12,099.010d@011_0028 tataþ senàü punaþ sarvàü preùayàm àsa pàrthiva 12,099.010d@011_0029 yatra tvaü sahitaþ sarvair mantribhiþ sopadhair nçpa 12,099.010d@011_0030 tato rudraü mahàdevaü prapanno jagataþ patim 12,099.010d@011_0031 ÷ma÷ànanilayaü devaü tuùñàva vçùabhadhvajam 12,099.010d@011_0032 stutvà ÷astraü samàdàya sva÷ira÷ chettum udyataþ 12,099.010d@011_0033 kàruõyàd devadevena gçhãtas tasya dakùiõaþ 12,099.010d@011_0034 sa pàõiþ saha ÷astreõa dçùñvà cedam uvàca ha 12,099.010d@011_0035 kim idaü sàhasaü putra kartukàmo vadasva me 12,099.010d@011_0036 sa uvàca mahàdevaü ÷irasà tv avanãü gataþ 12,099.010d@011_0037 bhagavan vàhinãm enàü ràkùasànàü sure÷vara 12,099.010d@011_0038 a÷akto 'haü raõe jetuü tasmàt tyakùyàmi jãvitam 12,099.010d@011_0039 gatir bhava mahàdeva mamàrtasya jagatpate 12,099.010d@011_0040 nàgantavyam ajitvà ca màm àha jagatãpatiþ 12,099.010d@011_0041 ambarãùo mahàdeva kùàritaþ sacivaiþ saha 12,099.010d@011_0042 tam uvàca mahàdevaþ sudevaü patitaü kùitau 12,099.010d@011_0043 adhomukhaü mahàtmànaü sattvànàü hitakàmyayà 12,099.010d@011_0044 dhanurvedaü samàhåya sagaõaü sahavigraham 12,099.010d@011_0045 rathanàgà÷vakalilaü divyàstrasamalaükçtam 12,099.010d@011_0046 rathaü ca sumahàbhàgaü yena tat tripuraü hatam 12,099.010d@011_0047 dhanuþ pinàkaü khaógaü ca raudram astraü ca ÷aükaraþ 12,099.010d@011_0048 nijaghànàsuràn sarvàn yena devas triyambakaþ 12,099.010d@011_0049 uvàca ca mahàdevaþ sudevaü vàhinãpatim 12,099.010d@011_0050 rathàd asmàt sudeva tvaü durjayas tu suràsuraiþ 12,099.010d@011_0051 màyayà mohito bhåmau na padaü kartum arhasi 12,099.010d@011_0052 atrasthas trida÷àn sarvठjeùyase sarvadànavàn 12,099.010d@011_0053 ràkùasà÷ ca pi÷àcà÷ ca na ÷aktà draùñum ãdç÷am 12,099.010d@011_0054 rathaü såryasahasràbhaü kim u yoddhuü tvayà saha 12,099.010d@011_0055 sa jitvà ràkùasàn sarvàn kçtvà bandãvimokùaõam 12,099.010d@011_0056 ghàtayitvà ca tàn sarvàn bàhuyuddhe tv ayaü hataþ 12,099.010d@011_0057 vidhamaü pràpya bhåpàla vidhama÷ ca nipàtitaþ 12,099.011a nànena kratubhir mukhyair iùñaü naiva dvijàtayaþ 12,099.011c tarpità vidhivac chakra so 'yaü kasmàd atãva màm 12,099.012 indra uvàca 12,099.012a etasya vitatas tàta sudevasya babhåva ha 12,099.012c saügràmayaj¤aþ sumahàn ya÷ cànyo yudhyate naraþ 12,099.013a saünaddho dãkùitaþ sarvo yodhaþ pràpya camåmukham 12,099.013c yuddhayaj¤àdhikàrastho bhavatãti vini÷cayaþ 12,099.014 ambarãùa uvàca 12,099.014a kàni yaj¤e havãüùy atra kim àjyaü kà ca dakùiõà 12,099.014c çtvija÷ càtra ke proktàs tan me bråhi ÷atakrato 12,099.015 indra uvàca 12,099.015a çtvijaþ ku¤jaràs tatra vàjino 'dhvaryavas tathà 12,099.015c havãüùi paramàüsàni rudhiraü tv àjyam eva ca 12,099.016a sçgàlagçdhrakàkolàþ sadasyàs tatra satriõaþ 12,099.016c àjya÷eùaü pibanty ete haviþ prà÷nanti càdhvare 12,099.017a pràsatomarasaüghàtàþ khaóga÷aktipara÷vadhàþ 12,099.017c jvalanto ni÷itàþ pãtàþ srucas tasyàtha satriõaþ 12,099.018a càpavegàyatas tãkùõaþ parakàyàvadàraõaþ 12,099.018c çjuþ suni÷itaþ pãtaþ sàyako 'sya sruvo mahàn 12,099.019a dvãpicarmàvanaddha÷ ca nàgadantakçtatsaruþ 12,099.019c hastihastagataþ khaógaþ sphyo bhavet tasya saüyuge 12,099.020a jvalitair ni÷itaiþ pãtaiþ pràsa÷aktipara÷vadhaiþ 12,099.020c ÷aikyàyasamayais tãkùõair abhighàto bhaved vasu 12,099.020d*0233_01 saükhyàsamayavistãrõam abhijàtodbhavaü bahu 12,099.021a àvegàd yat tu rudhiraü saügràme syandate bhuvi 12,099.021c sàsya pårõàhutir hotre samçddhà sarvakàmadhuk 12,099.022a chindhi bhindhãti yasyaitac chråyate vàhinãmukhe 12,099.022c sàmàni sàmagàs tasya gàyanti yamasàdane 12,099.023a havirdhànaü tu tasyàhuþ pareùàü vàhinãmukham 12,099.023c ku¤jaràõàü hayànàü ca varmiõàü ca samuccayaþ 12,099.023e agniþ ÷yenacito nàma tasya yaj¤e vidhãyate 12,099.024a uttiùñhati kabandho 'tra sahasre nihate tu yaþ 12,099.024c sa yåpas tasya ÷årasya khàdiro 'ùñà÷rir ucyate 12,099.025a ióopahåtaü kro÷anti ku¤jarà aïku÷eritàþ 12,099.025c vyàghuùñatalanàdena vaùañkàreõa pàrthiva 12,099.025e udgàtà tatra saügràme trisàmà dundubhiþ smçtaþ 12,099.026a brahmasve hriyamàõe yaþ priyàü yuddhe tanuü tyajet 12,099.026c àtmànaü yåpam ucchritya sa yaj¤o 'nantadakùiõaþ 12,099.027a bhartur arthe tu yaþ ÷åro vikramed vàhinãmukhe 12,099.027c bhayàn na ca nivarteta tasya lokà yathà mama 12,099.028a nãlacandràkçtaiþ khaógair bàhubhiþ parighopamaiþ 12,099.028c yasya vedir upastãrõà tasya lokà yathà mama 12,099.029a yas tu nàvekùate kaü cit sahàyaü vijaye sthitaþ 12,099.029c vigàhya vàhinãmadhyaü tasya lokà yathà mama 12,099.030a yasya tomarasaüghàñà bherãmaõóåkakacchapà 12,099.030c vãràsthi÷arkarà durgà màüsa÷oõitakardamà 12,099.031a asicarmaplavà sindhuþ ke÷a÷aivala÷àdvalà 12,099.031c a÷vanàgarathai÷ caiva saübhinnaiþ kçtasaükramà 12,099.032a patàkàdhvajavànãrà hatavàhanavàhinã 12,099.032c ÷oõitodà susaüpårõà dustarà pàragair naraiþ 12,099.033a hatanàgamahànakrà paralokavahà÷ivà 12,099.033c çùñikhaógadhvajànåkà gçdhrakaïkavaóaplavà 12,099.034a puruùàdànucarità bhãråõàü ka÷malàvahà 12,099.034c nadã yodhamahàyaj¤e tad asyàvabhçthaü smçtam 12,099.035a vedã yasya tv amitràõàü ÷irobhir avakãryate 12,099.035c a÷vaskandhair gajaskandhais tasya lokà yathà mama 12,099.036a patnã÷àlà kçtà yasya pareùàü vàhinãmukham 12,099.036c havirdhànaü svavàhinyas tad asyàhur manãùiõaþ 12,099.037a sada÷ càntarayodhàgnir àgnãdhra÷ cottaràü di÷am 12,099.037c ÷atrusenàkalatrasya sarvalokàn adårataþ 12,099.038a yadà tåbhayato vyåho bhavaty àkà÷am agrataþ 12,099.038c sàsya vedã tathà yaj¤e nityaü vedàs trayo 'gnayaþ 12,099.039a yas tu yodhaþ paràvçttaþ saütrasto hanyate paraiþ 12,099.039c apratiùñhaü sa narakaü yàti nàsty atra saü÷ayaþ 12,099.040a yasya ÷oõitavegena nadã syàt samabhiplutà 12,099.040c ke÷amàüsàsthisaükãrõà sa gacchet paramàü gatim 12,099.041a yas tu senàpatiü hatvà tadyànam adhirohati 12,099.041c sa viùõuvikramakràmã bçhaspatisamaþ kratuþ 12,099.042a nàyakaü và pramàõaü và yo và syàt tatra påjitaþ 12,099.042c jãvagràhaü nigçhõàti tasya lokà yathà mama 12,099.043a àhave nihataü ÷åraü na ÷oceta kadà cana 12,099.043c a÷ocyo hi hataþ ÷åraþ svargaloke mahãyate 12,099.044a na hy annaü nodakaü tasya na snànaü nàpy a÷aucakam 12,099.044c hatasya kartum icchanti tasya lokठ÷çõuùva me 12,099.045a varàpsaraþsahasràõi ÷åram àyodhane hatam 12,099.045c tvaramàõà hi dhàvanti mama bhartà bhaved iti 12,099.046a etat tapa÷ ca puõyaü ca dharma÷ caiva sanàtanaþ 12,099.046c catvàra÷ cà÷ramàs tasya yo yuddhe na palàyate 12,099.047a vçddhaü balaü na hantavyaü naiva strã na ca vai dvijaþ 12,099.047c tçõapårõamukha÷ caiva tavàsmãti ca yo vadet 12,099.048a ahaü vçtraü balaü pàkaü ÷atamàyaü virocanam 12,099.048c duràvàryaü ca namuciü naikamàyaü ca ÷ambaram 12,099.049a vipracittiü ca daiteyaü danoþ putràü÷ ca sarva÷aþ 12,099.049c prahràdaü ca nihatyàjau tato devàdhipo 'bhavam 12,099.050 bhãùma uvàca 12,099.050a ity etac chakravacanaü ni÷amya pratigçhya ca 12,099.050c yodhànàm àtmanaþ siddhim ambarãùo 'bhipannavàn 12,100.001 bhãùma uvàca 12,100.001a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,100.001c pratardano maithila÷ ca saügràmaü yatra cakratuþ 12,100.002a yaj¤opavãtã saügràme janako maithilo yathà 12,100.002c yodhàn uddharùayàm àsa tan nibodha yudhiùñhira 12,100.003a janako maithilo ràjà mahàtmà sarvatattvavit 12,100.003c yodhàn svàn dar÷ayàm àsa svargaü narakam eva ca 12,100.004a abhãtànàm ime lokà bhàsvanto hanta pa÷yata 12,100.004c pårõà gandharvakanyàbhiþ sarvakàmaduho 'kùayàþ 12,100.005a ime palàyamànànàü narakàþ pratyupasthitàþ 12,100.005c akãrtiþ ÷à÷vatã caiva patitavyam anantaram 12,100.006a tàn dçùñvàrãn vijayato bhåtvà saütyàgabuddhayaþ 12,100.006c narakasyàpratiùñhasya mà bhåta va÷avartinaþ 12,100.007a tyàgamålaü hi ÷åràõàü svargadvàram anuttamam 12,100.007c ity uktàs te nçpatinà yodhàþ parapuraüjaya 12,100.008a vyajayanta raõe ÷atrån harùayanto jane÷varam 12,100.008c tasmàd àtmavatà nityaü sthàtavyaü raõamårdhani 12,100.009a gajànàü rathino madhye rathànàm anu sàdinaþ 12,100.009c sàdinàm antarà sthàpyaü pàdàtam iha daü÷itam 12,100.010a ya evaü vyåhate ràjà sa nityaü jayate dviùaþ 12,100.010c tasmàd evaü vidhàtavyaü nityam eva yudhiùñhira 12,100.011a sarve sukçtam icchantaþ suyuddhenàtimanyavaþ 12,100.011c kùobhayeyur anãkàni sàgaraü makarà iva 12,100.012a harùayeyur viùaõõàü÷ ca vyavasthàpya parasparam 12,100.012c jitàü ca bhåmiü rakùeta bhagnàn nàtyanusàrayet 12,100.013a punaràvartamànànàü nirà÷ànàü ca jãvite 12,100.013c na vegaþ susaho ràjaüs tasmàn nàtyanusàrayet 12,100.014a na hi prahartum icchanti ÷åràþ pràdravatàü bhayàt 12,100.014c tasmàt palàyamànànàü kuryàn nàtyanusàraõam 12,100.015a caràõàm acarà hy annam adaüùñrà daüùñriõàm api 12,100.015c apàõayaþ pàõimatàm annaü ÷årasya kàtaràþ 12,100.016a samànapçùñhodarapàõipàdàþ; pa÷càc chåraü bhãravo 'nuvrajanti 12,100.016c ato bhayàrtàþ praõipatya bhåyaþ; kçtvà¤jalãn upatiùñhanti ÷åràn 12,100.017a ÷årabàhuùu loko 'yaü lambate putravat sadà 12,100.017c tasmàt sarvàsv avasthàsu ÷åraþ saümànam arhati 12,100.018a na hi ÷auryàt paraü kiü cit triùu lokeùu vidyate 12,100.018c ÷åraþ sarvaü pàlayati sarvaü ÷åre pratiùñhitam 12,101.001 yudhiùñhira uvàca 12,101.001a yathà jayàrthinaþ senàü nayanti bharatarùabha 12,101.001c ãùad dharmaü prapãóyàpi tan me bråhi pitàmaha 12,101.002 bhãùma uvàca 12,101.002a satyena hi sthità dharmà upapattyà tathàpare 12,101.002c sàdhvàcàratayà ke cit tathaivaupayikà api 12,101.002e upàyadharmàn vakùyàmi siddhàrthàn arthadharmayoþ 12,101.003a nirmaryàdà dasyavas tu bhavanti paripanthinaþ 12,101.003c teùàü prativighàtàrthaü pravakùyàmy atha naigamam 12,101.003e kàryàõàü saüprasiddhyarthaü tàn upàyàn nibodha me 12,101.004a ubhe praj¤e veditavye çjvã vakrà ca bhàrata 12,101.004c jànan vakràü na seveta pratibàdheta càgatàm 12,101.005a amitrà eva ràjànaü bhedenopacaranty uta 12,101.005c tàü ràjà nikçtiü jànan yathàmitràn prabàdhate 12,101.006a gajànàü pàr÷vacarmàõi govçùàjagaràõi ca 12,101.006c ÷alyakaïkañalohàni tanutràõi matàni ca 12,101.007a ÷itapãtàni ÷astràõi saünàhàþ pãtalohitàþ 12,101.007c nànàra¤janaraktàþ syuþ patàkàþ ketava÷ ca te 12,101.008a çùñayas tomaràþ khaógà ni÷ità÷ ca para÷vadhàþ 12,101.008c phalakàny atha carmàõi pratikalpyàny aneka÷aþ 12,101.008e abhinãtàni ÷astràõi yodhà÷ ca kçtani÷ramàþ 12,101.009a caitryàü và màrga÷ãrùyàü và senàyogaþ pra÷asyate 12,101.009c pakvasasyà hi pçthivã bhavaty ambumatã tathà 12,101.010a naivàti÷ãto nàtyuùõaþ kàlo bhavati bhàrata 12,101.010c tasmàt tadà yojayeta pareùàü vyasaneùu và 12,101.010e eteùu yogàþ senàyàþ pra÷astàþ parabàdhane 12,101.011a jalavàüs tçõavàn màrgaþ samo gamyaþ pra÷asyate 12,101.011c càrair hi vihitàbhyàsaþ ku÷alair vanagocaraiþ 12,101.012a navyàraõyair na ÷akyeta gantuü mçgagaõair iva 12,101.012c tasmàt sarvàsu senàsu yojayanti jayàrthinaþ 12,101.012d*0234_01 agrataþ puruùànãkaü ÷aktaü bhaktaü kulodgatam 12,101.013a àvàsas toyavàn durgaþ paryàkà÷aþ pra÷asyate 12,101.013c pareùàm upasarpàõàü pratiùedhas tathà bhavet 12,101.014a àkà÷aü tu vanàbhyà÷e manyante guõavattaram 12,101.014c bahubhir guõajàtais tu ye yuddhaku÷alà janàþ 12,101.014d*0235_01 upanyàso bhavet tatra balànàü nàtidårataþ 12,101.015a upanyàso 'pasarpàõàü padàtãnàü ca gåhanam 12,101.015c atha ÷atrupratãghàtam àpadarthaü paràyaõam 12,101.016a saptarùãn pçùñhataþ kçtvà yudhyerann acalà iva 12,101.016c anena vidhinà ràja¤ jigãùetàpi durjayàn 12,101.017a yato vàyur yataþ såryo yataþ ÷ukras tato jayaþ 12,101.017c pårvaü pårvaü jyàya eùàü saünipàte yudhiùñhira 12,101.018a akardamàm anudakàm amaryàdàm aloùñakàm 12,101.018c a÷vabhåmiü pra÷aüsanti ye yuddhaku÷alà janàþ 12,101.019a samà nirudakàkà÷à rathabhåmiþ pra÷asyate 12,101.019c nãcadrumà mahàkakùà sodakà hastiyodhinàm 12,101.020a bahudurgà mahàvçkùà vetraveõubhir àstçtà 12,101.020c padàtãnàü kùamà bhåmiþ parvatopavanàni ca 12,101.021a padàtibahulà senà dçóhà bhavati bhàrata 12,101.021c rathà÷vabahulà senà sudineùu pra÷asyate 12,101.022a padàtinàgabahulà pràvçñkàle pra÷asyate 12,101.022c guõàn etàn prasaükhyàya de÷akàlau prayojayet 12,101.023a evaü saücintya yo yàti tithinakùatrapåjitaþ 12,101.023c vijayaü labhate nityaü senàü samyak prayojayan 12,101.024a prasuptàüs tçùitठ÷ràntàn prakãrõàn nàbhighàtayet 12,101.024c mokùe prayàõe calane pànabhojanakàlayoþ 12,101.025a atikùiptàn vyatikùiptàn vihatàn pratanåkçtàn 12,101.025c suvisrambhàn kçtàrambhàn upanyàsapratàpitàn 12,101.025e bahi÷caràn upanyàsàn kçtvà ve÷mànusàriõaþ 12,101.026a pàraüparyàgate dvàre ye ke cid anuvartinaþ 12,101.026c paricaryàvaroddhàro ye ca ke cana valginaþ 12,101.027a anãkaü ye prabhindanti bhinnaü ye sthagayanti ca 12,101.027c samànà÷anapànàs te kàryà dviguõavetanàþ 12,101.027d*0236_01 jàtigotraü ca vij¤àya karma cànuttamaü ÷ubham 12,101.027d*0236_02 samànadeharakùàrthe kàryà dviguõavetanàþ 12,101.027d*0236_03 triguõaü caturguõaü caiva vetanaü teùu kàrayet 12,101.028a da÷àdhipatayaþ kàryàþ ÷atàdhipatayas tathà 12,101.028c teùàü sahasràdhipatiü kuryàc chåram atandritam 12,101.029a yathàmukhyaü saünipàtya vaktavyàþ sma ÷apàmahe 12,101.029c yathà jayàrthaü saügràme na jahyàma parasparam 12,101.030a ihaiva te nivartantàü ye naþ ke cana bhãravaþ 12,101.030c na ghàtayeyuþ pradaraü kurvàõàs tumule sati 12,101.030d*0237_01 na saünipàte pradaraü vadhaü và kuryur ãdç÷àþ 12,101.031a àtmànaü ca svapakùaü ca palàyan hanti saüyuge 12,101.031c dravyanà÷o vadho 'kãrtir aya÷a÷ ca palàyane 12,101.032a amanoj¤àsukhà vàcaþ puruùasya palàyataþ 12,101.032c pratispandauùñhadantasya nyastasarvàyudhasya ca 12,101.033a hitvà palàyamànasya sahàyàn pràõasaü÷aye 12,101.033c amitrair anubaddhasya dviùatàm astu nas tathà 12,101.034a manuùyàpasadà hy ete ye bhavanti paràïmukhàþ 12,101.034c rà÷ivardhanamàtràs te naiva te pretya no iha 12,101.035a amitrà hçùñamanasaþ pratyudyànti palàyinam 12,101.035c jayinaü suhçdas tàta vandanair maïgalena ca 12,101.036a yasya sma vyasane ràjann anumodanti ÷atravaþ 12,101.036c tad asahyataraü duþkham ahaü manye vadhàd api 12,101.037a ÷riyaü jànãta dharmasya målaü sarvasukhasya ca 12,101.037c sà bhãråõàü paràn yàti ÷åras tàm adhigacchati 12,101.038a te vayaü svargam icchantaþ saügràme tyaktajãvitàþ 12,101.038c jayanto vadhyamànà và pràptum arhàma sadgatim 12,101.039a evaü saü÷apta÷apathàþ samabhityaktajãvitàþ 12,101.039c amitravàhinãü vãràþ saüpragàhanty abhãravaþ 12,101.040a agrataþ puruùànãkam asicarmavatàü bhavet 12,101.040c pçùñhataþ ÷akañànãkaü kalatraü madhyatas tathà 12,101.041a pareùàü pratighàtàrthaü padàtãnàü ca gåhanam 12,101.041c api hy asmin pare gçddhà bhaveyur ye purogamàþ 12,101.042a ye purastàd abhimatàþ sattvavanto manasvinaþ 12,101.042c te pårvam abhivarteraüs tàn anvag itare janàþ 12,101.043a api coddharùaõaü kàryaü bhãråõàm api yatnataþ 12,101.043c skandhadar÷anamàtraü tu tiùñheyur và samãpataþ 12,101.044a saühatàn yodhayed alpàn kàmaü vistàrayed bahån 12,101.044c såcãmukham anãkaü syàd alpànàü bahubhiþ saha 12,101.045a saüprayuddhe prahçùñe và satyaü và yadi vànçtam 12,101.045c pragçhya bàhån kro÷eta bhagnà bhagnàþ parà iti 12,101.046a àgataü no mitrabalaü praharadhvam abhãtavat 12,101.046c ÷abdavanto 'nudhàveyuþ kurvanto bhairavaü ravam 12,101.047a kùveóàþ kilakilàþ ÷aïkhàþ krakacà goviùàõikàn 12,101.047c bherãmçdaïgapaõavàn nàdayeyu÷ ca ku¤jaràn 12,102.001 yudhiùñhira uvàca 12,102.001a kiü÷ãlàþ kiüsamutthànàþ kathaüråpà÷ ca bhàrata 12,102.001c kiüsaünàhàþ kathaü÷astrà janàþ syuþ saüyuge nçpa 12,102.002 bhãùma uvàca 12,102.002a yathàcaritam evàtra ÷astrapatraü vidhãyate 12,102.002c àcàràd eva puruùas tathà karmasu vartate 12,102.002d*0238_01 àdànàrthàya puruùais tathà karma vidhãyate 12,102.003a gàndhàràþ sindhusauvãrà nakharapràsayodhinaþ 12,102.003c àbhãravaþ subalinas tadbalaü sarvapàragam 12,102.004a sarva÷astreùu ku÷alàþ sattvavanto hy u÷ãnaràþ 12,102.004c pràcyà màtaïgayuddheùu ku÷alàþ ÷añhayodhinaþ 12,102.005a tathà yavanakàmbojà mathuràm abhita÷ ca ye 12,102.005c ete niyuddhaku÷alà dàkùiõàtyàsicarmiõaþ 12,102.006a sarvatra ÷årà jàyante mahàsattvà mahàbalàþ 12,102.006b*0239_01 àvantikà mahà÷årà÷ caturaïge ca màëavàþ 12,102.006b*0239_02 eko 'pi hi sahasrasya tiùñhaty abhimukho raõe 12,102.006c pràya eùa samuddiùño lakùaõàni tu me ÷çõu 12,102.007a siüha÷àrdålavàïnetràþ siüha÷àrdålagàminaþ 12,102.007c pàràvatakuliïgàkùàþ sarve ÷åràþ pramàthinaþ 12,102.008a mçgasvarà dvãpinetrà çùabhàkùàs tathàpare 12,102.008c pravàdinaþ sucaõóà÷ ca krodhinaþ kiünarãsvanàþ 12,102.009a meghasvanàþ kruddhamukhàþ ke cit karabhanisvanàþ 12,102.009c jihmanàsànujaïghà÷ ca dåragà dårapàtinaþ 12,102.010a bióàlakubjàs tanavas tanuke÷às tanutvacaþ 12,102.010c ÷årà÷ capalacittà÷ ca te bhavanti duràsadàþ 12,102.011a godhànimãlitàþ ke cin mçduprakçtayo 'pi ca 12,102.011c turaügagatinirghoùàs te naràþ pàrayiùõavaþ 12,102.012a susaühatàþ pratanavo vyåóhoraskàþ susaüsthitàþ 12,102.012c pravàditena nçtyanti hçùyanti kalaheùu ca 12,102.013a gambhãràkùà niþsçtàkùàþ piïgalà bhrukuñãmukhàþ 12,102.013c nakulàkùàs tathà caiva sarve ÷åràs tanutyajaþ 12,102.014a jihmàkùàþ pralalàñà÷ ca nirmàüsahanavo 'pi ca 12,102.014c vakrabàhvaïgulãsaktàþ kç÷à dhamanisaütatàþ 12,102.015a pravi÷anty ativegena saüparàye 'bhyupasthite 12,102.015c vàraõà iva saümattàs te bhavanti duràsadàþ 12,102.016a dãptasphuñitake÷àntàþ sthålapàr÷vahanåmukhàþ 12,102.016c unnatàüsàþ pçthugrãvà vikañàþ sthålapiõóikàþ 12,102.017a udvçttà÷ caiva sugrãvà vinatà vihagà iva 12,102.017c piõóa÷ãrùàhivaktrà÷ ca vçùadaü÷amukhà iva 12,102.018a ugrasvanà manyumanto yuddheùv àràvasàriõaþ 12,102.018c adharmaj¤àvaliptà÷ ca ghorà raudrapradar÷inaþ 12,102.019a tyaktàtmànaþ sarva ete antyajà hy anivartinaþ 12,102.019c puraskàryàþ sadà sainye hanyante ghnanti càpi te 12,102.020a adhàrmikà bhinnavçttàþ sàdhv evaiùàü paràbhavaþ 12,102.020c evam eva prakupyanti ràj¤o 'py ete hy abhãkùõa÷aþ 12,103.001 yudhiùñhira uvàca 12,103.001a jaitryà và kàni råpàõi bhavanti puruùarùabha 12,103.001c pçtanàyàþ pra÷astàni tànãhecchàmi veditum 12,103.002 bhãùma uvàca 12,103.002a jaitryà và yàni råpàõi bhavanti puruùarùabha 12,103.002c pçtanàyàþ pra÷astàni tàni vakùyàmi sarva÷aþ 12,103.003a daivaü pårvaü vikurute mànuùe kàlacodite 12,103.003c tad vidvàüso 'nupa÷yanti j¤ànadãrgheõa cakùuùà 12,103.004a pràya÷cittavidhiü càtra japahomàü÷ ca tadvidaþ 12,103.004c maïgalàni ca kurvantaþ ÷amayanty ahitàny api 12,103.005a udãrõamanaso yodhà vàhanàni ca bhàrata 12,103.005c yasyàü bhavanti senàyàü dhruvaü tasyàü jayaü vadet 12,103.006a anv enàü vàyavo vànti tathaivendradhanåüùi ca 12,103.006c anuplavante meghà÷ ca tathàdityasya ra÷mayaþ 12,103.007a gomàyava÷ cànulomà vaóà gçdhrà÷ ca sarva÷aþ 12,103.007c àcareyur yadà senàü tadà siddhir anuttamà 12,103.008a prasannabhàþ pàvaka årdhvara÷miþ; pradakùiõàvarta÷ikho vidhåmaþ 12,103.008c puõyà gandhà÷ càhutãnàü pravànti; jayasyaitad bhàvino råpam àhuþ 12,103.009a gambhãra÷abdà÷ ca mahàsvanà÷ ca; ÷aïkhà÷ ca bherya÷ ca nadanti yatra 12,103.009c yuyutsava÷ càpratãpà bhavanti; jayasyaitad bhàvino råpam àhuþ 12,103.010a iùñà mçgàþ pçùñhato vàmata÷ ca; saüprasthitànàü ca gamiùyatàü ca 12,103.010c jighàüsatàü dakùiõàþ siddhim àhur; ye tv agratas te pratiùedhayanti 12,103.011a maïgalya÷abdàþ ÷akunà vadanti; haüsàþ krau¤càþ ÷atapatrà÷ ca càùàþ 12,103.011c hçùñà yodhàþ sattvavanto bhavanti; jayasyaitad bhàvino råpam àhuþ 12,103.012a ÷astraiþ patraiþ kavacaiþ ketubhi÷ ca; subhànubhir mukhavarõai÷ ca yånàm 12,103.012b*0240_01 tathà gajair vàjibhir heùamàõaiþ 12,103.012c bhràjiùmatã duùpratiprekùaõãyà; yeùàü camås te 'bhibhavanti ÷atrån 12,103.013a ÷u÷råùava÷ cànabhimànina÷ ca; parasparaü sauhçdam àsthità÷ ca 12,103.013c yeùàü yodhàþ ÷aucam anuùñhità÷ ca; jayasyaitad bhàvino råpam àhuþ 12,103.014a ÷abdàþ spar÷às tathà gandhà vicaranti manaþpriyàþ 12,103.014c dhairyaü càvi÷ate yodhàn vijayasya mukhaü tu tat 12,103.015a iùño vàmaþ praviùñasya dakùiõaþ pravivikùataþ 12,103.015c pa÷càt saüsàdhayaty arthaü purastàt pratiùedhati 12,103.016a saübhçtya mahatãü senàü caturaïgàü yudhiùñhira 12,103.016c sàmnaivàvartane pårvaü prayatethàs tatho yudhi 12,103.017a jaghanya eùa vijayo yad yuddhaü nàma bhàrata 12,103.017c yàdçcchiko yudhi jayo daivo veti vicàraõam 12,103.018a apàm iva mahàvegas trastà mçgagaõà iva 12,103.018c durnivàryatamà caiva prabhagnà mahatã camåþ 12,103.019a bhagnà ity eva bhajyante vidvàüso 'pi nakàraõam 12,103.019c udàrasàrà mahatã rurusaüghopamà camåþ 12,103.020a parasparaj¤àþ saühçùñàs tyaktapràõàþ suni÷citàþ 12,103.020c api pa¤cà÷atiþ ÷årà mçdnanti paravàhinãm 12,103.021a atha và pa¤ca ùañ sapta sahitàþ kçtani÷cayàþ 12,103.021c kulãnàþ påjitàþ samyag vijayantãha ÷àtravàn 12,103.022a saünipàto na gantavyaþ ÷akye sati kathaü cana 12,103.022c sàntvabhedapradànànàü yuddham uttaram ucyate 12,103.023a saüsarpaõàd dhi senàyà bhayaü bhãrån prabàdhate 12,103.023c vajràd iva prajvalitàd iyaü kva nu patiùyati 12,103.024a abhiprayàtàü samitiü j¤àtvà ye pratiyànty atha 12,103.024c teùàü spandanti gàtràõi yodhànàü viùayasya ca 12,103.025a viùayo vyathate ràjan sarvaþ sasthàõujaïgamaþ 12,103.025c ÷astrapratàpataptànàü majjà sãdati dehinàm 12,103.026a teùàü sàntvaü krårami÷raü praõetavyaü punaþ punaþ 12,103.026c saüpãóyamànà hi pare yogam àyànti sarva÷aþ 12,103.027a antaràõàü ca bhedàrthaü càràn abhyavacàrayet 12,103.027c ya÷ ca tasmàt paro ràjà tena saüdhiþ pra÷asyate 12,103.028a na hi tasyànyathà pãóà ÷akyà kartuü tathàvidhà 12,103.028c yathà sàrdham amitreõa sarvataþ pratibàdhanam 12,103.029a kùamà vai sàdhumàyà hi na hi sàdhv akùamà sadà 12,103.029c kùamàyà÷ càkùamàyà÷ ca viddhi pàrtha prayojanam 12,103.030a vijitya kùamamàõasya ya÷o ràj¤o 'bhivardhate 12,103.030c mahàparàdhà hy apy asmin vi÷vasanti hi ÷atravaþ 12,103.031a manyate kar÷ayitvà tu kùamà sàdhv iti ÷ambaraþ 12,103.031c asaütaptaü tu yad dàru pratyeti prakçtiü punaþ 12,103.032a naitat pra÷aüsanty àcàryà na ca sàdhu nidar÷anam 12,103.032c akle÷enàvinà÷ena niyantavyàþ svaputravat 12,103.033a dveùyo bhavati bhåtànàm ugro ràjà yudhiùñhira 12,103.033c mçdum apy avamanyante tasmàd ubhayabhàg bhavet 12,103.034a prahariùyan priyaü bråyàt praharann api bhàrata 12,103.034c prahçtya ca kçpàyeta ÷ocann iva rudann iva 12,103.035a na me priyaü yat sa hataþ saüpràhaivaü puro vacaþ 12,103.035c na cakartha ca me vàkyam ucyamànaþ punaþ punaþ 12,103.036a aho jãvitam àkàïkùe nedç÷o vadham arhati 12,103.036c sudurlabhàþ supuruùàþ saügràmeùv apalàyinaþ 12,103.037a kçtaü mamàpriyaü tena yenàyaü nihato mçdhe 12,103.037c iti vàcà vadan hantén påjayeta rahogataþ 12,103.038a hantéõàü càhatànàü ca yat kuryur aparàdhinaþ 12,103.038c kro÷ed bàhuü pragçhyàpi cikãrùa¤ janasaügraham 12,103.039a evaü sarvàsv avasthàsu sàntvapårvaü samàcaran 12,103.039c priyo bhavati bhåtànàü dharmaj¤o vãtabhãr nçpaþ 12,103.040a vi÷vàsaü càtra gacchanti sarvabhåtàni bhàrata 12,103.040c vi÷vastaþ ÷akyate bhoktuü yathàkàmam upasthitaþ 12,103.041a tasmàd vi÷vàsayed ràjà sarvabhåtàny amàyayà 12,103.041c sarvataþ parirakùec ca yo mahãü bhoktum icchati 12,104.001 yudhiùñhira uvàca 12,104.001a kathaü mçdau kathaü tãkùõe mahàpakùe ca pàrthiva 12,104.001c arau varteta nçpatis tan me bråhi pitàmaha 12,104.002 bhãùma uvàca 12,104.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,104.002c bçhaspate÷ ca saüvàdam indrasya ca yudhiùñhira 12,104.003a bçhaspatiü devapatir abhivàdya kçtà¤jaliþ 12,104.003c upasaügamya papraccha vàsavaþ paravãrahà 12,104.004a ahiteùu kathaü brahman vartayeyam atandritaþ 12,104.004c asamucchidya caivenàn niyaccheyam upàyataþ 12,104.005a senayor vyatiùaïgeõa jayaþ sàdhàraõo bhavet 12,104.005c kiü kurvàõaü na màü jahyàj jvalità ÷rãþ pratàpinã 12,104.006a tato dharmàrthakàmànàü ku÷alaþ pratibhànavàn 12,104.006c ràjadharmavidhànaj¤aþ pratyuvàca puraüdaram 12,104.007a na jàtu kalahenecchen niyantum apakàriõaþ 12,104.007c bàlasaüsevitaü hy etad yad amarùo yad akùamà 12,104.007e na ÷atrur vivçtaþ kàryo vadham asyàbhikàïkùatà 12,104.008a krodhaü balam amarùaü ca niyamyàtmajam àtmani 12,104.008c amitram upaseveta vi÷vastavad avi÷vasan 12,104.009a priyam eva vaden nityaü nàpriyaü kiü cid àcaret 12,104.009c viramec chuùkavairebhyaþ kaõñhàyàsaü ca varjayet 12,104.010a yathà vaitaüsiko yukto dvijànàü sadç÷asvanaþ 12,104.010c tàn dvijàn kurute va÷yàüs tathà yukto mahãpatiþ 12,104.010e va÷aü copanayec chatrån nihanyàc ca puraüdara 12,104.011a na nityaü paribhåyàrãn sukhaü svapiti vàsava 12,104.011c jàgarty eva ca duùñàtmà saükare 'gnir ivotthitaþ 12,104.012a na saünipàtaþ kartavyaþ sàmànye vijaye sati 12,104.012c vi÷vàsyaivopasaünyàsyo va÷e kçtvà ripuþ prabho 12,104.012d*0241_01 va÷e kuryàn na ÷amayet tãkùõàn karka÷apãóanaiþ 12,104.012d*0241_02 sa yathà neùyate ràj¤as tãkùõopakaraõakùayaþ 12,104.012d*0241_03 hetàv ãrùuþ phalenerùuþ syàc chakra vyavasàyavit 12,104.012d*0241_04 doùeõa guõaråpeõa dviùato yo jayet sadà 12,104.013a saüpradhàrya sahàmàtyair mantravidbhir mahàtmabhiþ 12,104.013c upekùamàõo 'vaj¤àte hçdayenàparàjitaþ 12,104.014a athàsya praharet kàle kiü cid vicalite pade 12,104.014c daõóaü ca dåùayed asya puruùair àptakàribhiþ 12,104.015a àdimadhyàvasànaj¤aþ pracchannaü ca vicàrayet 12,104.015c balàni dåùayed asya jànaü÷ caiva pramàõataþ 12,104.016a bhedenopapradànena saüsçjann auùadhais tathà 12,104.016c na tv eva celasaüsargaü racayed aribhiþ saha 12,104.017a dãrghakàlam api kùàntvà vihanyàd eva ÷àtravàn 12,104.017c kàlàkàïkùã yàmayec ca yathà visrambham àpnuyuþ 12,104.017c*0242_01 **** **** upàsãta ÷acãpate 12,104.017c*0242_02 tathà priyaü ca vaktavyaü 12,104.018a na sadyo 'rãn vinirhanyàd dçùñasya vijayo 'jvaraþ 12,104.018c na yaþ ÷alyaü ghaññayati navaü ca kurute vraõam 12,104.019a pràpte ca praharet kàle na sa saüvartate punaþ 12,104.019c hantukàmasya devendra puruùasya ripuü prati 12,104.020a yaþ kàlo hi vyatikràmet puruùaü kàlakàïkùiõam 12,104.020c durlabhaþ sa punaþ kàlaþ kàladharmacikãrùuõà 12,104.021a aurjasthyaü vijayed evaü saügçhõan sàdhusaümatàn 12,104.021c kàlena sàdhayen nityaü nàpràpte 'bhinipãóayet 12,104.022a vihàya kàmaü krodhaü ca tathàhaükàram eva ca 12,104.022c yukto vivaram anvicched ahitànàü puraüdara 12,104.023a màrdavaü daõóa àlasyaü pramàda÷ ca surottama 12,104.023c màyà÷ ca vividhàþ ÷akra sàdhayanty avicakùaõam 12,104.024a nihatyaitàni catvàri màyàü pratividhàya ca 12,104.024c tataþ ÷aknoti ÷atråõàü prahartum avicàrayan 12,104.025a yadaivaikena ÷akyeta guhyaü kartuü tadàcaret 12,104.025c yacchanti sacivà guhyaü mitho vidràvayanty api 12,104.026a a÷akyam iti kçtvà và tato 'nyaiþ saüvidaü caret 12,104.026c brahmadaõóam adçùñeùu dçùñeùu caturaïgiõãm 12,104.027a bhedaü ca prathamaü yu¤jyàt tåùõãüdaõóaü tathaiva ca 12,104.027c kàle prayojayed ràjà tasmiüs tasmiüs tadà tadà 12,104.028a praõipàtaü ca gaccheta kàle ÷atror balãyasaþ 12,104.028c yukto 'sya vadham anvicched apramattaþ pramàdyataþ 12,104.029a praõipàtena dànena vàcà madhurayà bruvan 12,104.029c amitram upaseveta na tu jàtu vi÷aïkayet 12,104.030a sthànàni ÷aïkitànàü ca nityam eva vivarjayet 12,104.030c na ca teùv à÷vased drugdhvà jàgratãha niràkçtàþ 12,104.031a na hy ato duùkaraü karma kiü cid asti surottama 12,104.031c yathà vividhavçttànàm ai÷varyam amaràdhipa 12,104.032a tathà vividha÷ãlànàm api saübhava ucyate 12,104.032c yateta yogam àsthàya mitràmitràn avàrayan 12,104.033a mçdum apy avamanyante tãkùõàd udvijate janaþ 12,104.033c màtãkùõo màmçdur bhås tvaü tãkùõo bhava mçdur bhava 12,104.034a yathà vapre vegavati sarvataþsaüplutodake 12,104.034c nityaü vivaraõàd bàdhas tathà ràjyaü pramàdyataþ 12,104.035a na banån abhiyu¤jãta yaugapadyena ÷àtravàn 12,104.035c sàmnà dànena bhedena daõóena ca puraüdara 12,104.036a ekaikam eùàü niùpiüùa¤ ÷iùñeùu nipuõaü caret 12,104.036c na ca ÷akto 'pi medhàvã sarvàn evàrabhen nçpaþ 12,104.037a yadà syàn mahatã senà hayanàgarathàkulà 12,104.037c padàtiyantrabahulà svanuraktà ùaóaïginã 12,104.038a yadà bahuvidhàü vçddhiü manyate pratilomataþ 12,104.038c tadà vivçtya prahared dasyånàm avicàrayan 12,104.039a na sàma daõóopaniùat pra÷asyate; na màrdavaü ÷atruùu yàtrikaü sadà 12,104.039c na sasyaghàto na ca saükarakriyà; na càpi bhåyaþ prakçter vicàraõà 12,104.040a màyàvibhedànupasarjanàni; pàpaü tathaiva spa÷asaüprayogàt 12,104.040c àptair manuùyair upacàrayeta; pureùu ràùñreùu ca saüprayuktaþ 12,104.041a puràõi caiùàm anusçtya bhåmipàþ; pureùu bhogàn nikhilàn ihàjayan 12,104.041c pureùu nãtiü vihitàü yathàvidhi; prayojayanto balavçtrasådana 12,104.042a pradàya gåóhàni vasåni nàma; pracchidya bhogàn avadhàya ca svàn 12,104.042c duùñàþ svadoùair iti kãrtayitvà; pureùu ràùñreùu ca yojayanti 12,104.043a tathaiva cànyai rati÷àstravedibhiþ; svalaükçtaiþ ÷àstravidhànadçùñibhiþ 12,104.043c su÷ikùitair bhàùyakathàvi÷àradaiþ; pareùu kçtyàn upadhàrayasva 12,104.044 indra uvàca 12,104.044a kàni liïgàni duùñasya bhavanti dvijasattama 12,104.044c kathaü duùñaü vijànãyàd etat pçùño bravãhi me 12,104.045 bçhaspatir uvàca 12,104.045a parokùam aguõàn àha sadguõàn abhyasåyati 12,104.045c parair và kãrtyamàneùu tåùõãm àste paràïmukhaþ 12,104.046a tåùõãübhàve 'pi hi j¤ànaü na ced bhavati kàraõam 12,104.046c vi÷vàsam oùñhasaüdaü÷aü ÷irasa÷ ca prakampanam 12,104.047a karoty abhãkùõaü saüsçùñam asaüsçùña÷ ca bhàùate 12,104.047c adçùñito vikurute dçùñvà và nàbhibhàùate 12,104.048a pçthag etya sama÷nàti nedam adya yathàvidhi 12,104.048c àsane ÷ayane yàne bhàvà lakùyà vi÷eùataþ 12,104.049a àrtir àrte priye prãtir etàvan mitralakùaõam 12,104.049c viparãtaü tu boddhavyam arilakùaõam eva tat 12,104.050a etàny evaü yathoktàni budhyethàs trida÷àdhipa 12,104.050c puruùàõàü praduùñànàü svabhàvo balavattaraþ 12,104.051a iti duùñasya vij¤ànam uktaü te surasattama 12,104.051c ni÷àmya ÷àstratattvàrthaü yathàvad amare÷vara 12,104.052 bhãùma uvàca 12,104.052a sa tad vacaþ ÷atrunibarhaõe ratas; tathà cakàràvitathaü bçhaspateþ 12,104.052c cacàra kàle vijayàya càrihà; va÷aü ca ÷atrån anayat puraüdaraþ 12,105.001 yudhiùñhira uvàca 12,105.001a dhàrmiko 'rthàn asaüpràpya ràjàmàtyaiþ prabàdhitaþ 12,105.001c cyutaþ ko÷àc ca daõóàc ca sukham icchan kathaü caret 12,105.002 bhãùma uvàca 12,105.002a atràyaü kùemadar÷ãyam itihàso 'nugãyate 12,105.002c tat te 'haü saüpravakùyàmi tan nibodha yudhiùñhira 12,105.003a kùemadar÷aü nçpasutaü yatra kùãõabalaü purà 12,105.003c muniþ kàlakavçkùãya àjagàmeti naþ ÷rutam 12,105.003e taü papracchopasaügçhya kçcchràm àpadam àsthitaþ 12,105.004a artheùu bhàgã puruùa ãhamànaþ punaþ punaþ 12,105.004c alabdhvà madvidho ràjyaü brahman kiü kartum arhati 12,105.005a anyatra maraõàt steyàd anyatra parasaü÷rayàt 12,105.005c kùudràd anyatra càcàràt tan mamàcakùva sattama 12,105.006a vyàdhinà càbhipannasya mànasenetareõa và 12,105.006c bahu÷rutaþ kçtapraj¤as tvadvidhaþ ÷araõaü bhavet 12,105.007a nirvidya hi naraþ kàmàn niyamya sukham edhate 12,105.007c tyaktvà prãtiü ca ÷okaü ca labdhvàprãtimayaü vasu 12,105.008a sukham arthà÷rayaü yeùàm anu÷ocàmi tàn aham 12,105.008c mama hy arthàþ subahavo naùñàþ svapna ivàgatàþ 12,105.009a duùkaraü bata kurvanti mahato 'rthàüs tyajanti ye 12,105.009c vayaü tv enàn parityaktum asato 'pi na ÷aknumaþ 12,105.010a imàm avasthàü saüpràptaü dãnam àrtaü ÷riya÷ cyutam 12,105.010c yad anyat sukham astãha tad brahmann anu÷àdhi màm 12,105.011a kausalyenaivam uktas tu ràjaputreõa dhãmatà 12,105.011c muniþ kàlakavçkùãyaþ pratyuvàca mahàdyutiþ 12,105.012a purastàd eva te buddhir iyaü kàryà vijànataþ 12,105.012c anityaü sarvam evedam ahaü ca mama càsti yat 12,105.013a yat kiü cin manyase 'stãti sarvaü nàstãti viddhi tat 12,105.013c evaü na vyathate pràj¤aþ kçcchràm apy àpadaü gataþ 12,105.014a yad dhi bhåtaü bhaviùyac ca dhruvaü tan na bhaviùyati 12,105.014c evaü viditavedyas tvam adharmebhyaþ pramokùyase 12,105.015a yac ca pårve samàhàre yac ca pårvatare pare 12,105.015c sarvaü tan nàsti tac caiva taj j¤àtvà ko 'nusaüjvaret 12,105.016a bhåtvà ca na bhavaty etad abhåtvà ca bhavaty api 12,105.016c ÷oke na hy asti sàmarthyaü ÷okaü kuryàt kathaü naraþ 12,105.017a kva nu te 'dya pità ràjan kva nu te 'dya pitàmahaþ 12,105.017c na tvaü pa÷yasi tàn adya na tvà pa÷yanti te 'pi ca 12,105.018a àtmano 'dhruvatàü pa÷yaüs tàüs tvaü kim anu÷ocasi 12,105.018c buddhyà caivànubudhyasva dhruvaü hi na bhaviùyasi 12,105.019a ahaü ca tvaü ca nçpate ÷atravaþ suhçda÷ ca te 12,105.019c ava÷yaü na bhaviùyàmaþ sarvaü ca na bhaviùyati 12,105.020a ye tu viü÷ativarùà vai triü÷advarùà÷ ca mànavàþ 12,105.020c arvàg eva hi te sarve mariùyanti ÷aracchatàt 12,105.021a api cen mahato vittàd vipramucyeta påruùaþ 12,105.021c naitan mameti tan matvà kurvãta priyam àtmanaþ 12,105.022a anàgataü yan na mameti vidyàd; atikràntaü yan na mameti vidyàt 12,105.022c diùñaü balãya iti manyamànàs; te paõóitàs tat satàü sthànam àhuþ 12,105.023a anàóhyà÷ càpi jãvanti ràjyaü càpy anu÷àsate 12,105.023c buddhipauruùasaüpannàs tvayà tulyàdhikà janàþ 12,105.024a na ca tvam iva ÷ocanti tasmàt tvam api mà ÷ucaþ 12,105.024c kiü nu tvaü tair na vai ÷reyàüs tulyo và buddhipauruùaiþ 12,105.025 ràjaputra uvàca 12,105.025a yàdçcchikaü mamàsãt tad ràjyam ity eva cintaye 12,105.025c hriyate sarvam evedaü kàlena mahatà dvija 12,105.026a tasyaivaü hriyamàõasya srotaseva tapodhana 12,105.026c phalam etat prapa÷yàmi yathàlabdhena vartaye 12,105.027 munir uvàca 12,105.027a anàgatam atãtaü ca yathà tathyavini÷cayàt 12,105.027c nànu÷ocasi kausalya sarvàrtheùu tathà bhava 12,105.028a avàpyàn kàmayasvàrthàn nànavàpyàn kadà cana 12,105.028c pratyutpannàn anubhavan mà ÷ucas tvam anàgatàn 12,105.029a yathà labdhopapannàrthas tathà kausalya raüsyase 12,105.029c kaccic chuddhasvabhàvena ÷riyà hãno na ÷ocasi 12,105.030a purastàd bhåtapårvatvàd dhãnabhàgyo hi durmatiþ 12,105.030c dhàtàraü garhate nityaü labdhàrthàü÷ ca na mçùyate 12,105.031a anarhàn api caivànyàn manyate ÷rãmato janàn 12,105.031c etasmàt kàraõàd etad duþkhaü bhåyo 'nuvartate 12,105.032a ãrùyàticchedasaüpannà ràjan puruùamàninaþ 12,105.032c kaccit tvaü na tathà pràj¤a matsarã kosalàdhipa 12,105.033a sahasva ÷riyam anyeùàü yady api tvayi nàsti sà 12,105.033c anyatràpi satãü lakùmãü ku÷alà bhu¤jate janàþ 12,105.033e abhiviùyandate ÷rãr hi saty api dviùato janàt 12,105.034a ÷riyaü ca putrapautraü ca manuùyà dharmacàriõaþ 12,105.034c tyàgadharmavido vãràþ svayam eva tyajanty uta 12,105.034d*0243_01 tyaktaü svàyaübhuve vaü÷e ÷ubhena bharatena ca 12,105.034d*0243_02 nànàratnasamàkãrõaü ràjyaü sphãtam iti ÷rutiþ 12,105.034d*0243_03 tathànyair bhåmipàlai÷ ca tyaktaü ràjyaü mahodayam 12,105.034d*0243_04 tyaktvà ràjyàni te sarve vane vanyaphalà÷inaþ 12,105.034d*0243_05 gatà÷ ca tapasaþ pàraü duþkhasyàntaü ca bhåmipàþ 12,105.035a bahu saükasukaü dçùñvà vivitsàsàdhanena ca 12,105.035c tathànye saütyajanty enaü matvà paramadurlabham 12,105.036a tvaü punaþ pràj¤aråpaþ san kçpaõaü paritapyase 12,105.036c akàmyàn kàmayàno 'rthàn paràcãnàn upadrutàn 12,105.037a tàü buddhim upajij¤àsus tvam evainàn parityaja 12,105.037c anarthàü÷ càrtharåpeõa arthàü÷ cànartharåpataþ 12,105.038a arthàyaiva hi keùàü cid dhananà÷o bhavaty uta 12,105.038c anantyaü taü sukhaü matvà ÷riyam anyaþ parãkùate 12,105.039a ramamàõaþ ÷riyà ka÷ cin nànyac chreyo 'bhimanyate 12,105.039c tathà tasyehamànasya samàrambho vina÷yati 12,105.040a kçcchràl labdham abhipretaü yadà kausalya na÷yati 12,105.040c tadà nirvidyate so 'rthàt paribhagnakramo naraþ 12,105.040d*0244_01 anityàü tàü ÷riyaü matvà ÷riyaü và kaþ parãpsati 12,105.041a dharmam eke 'bhipadyante kalyàõàbhijanà naràþ 12,105.041c paratra sukham icchanto nirvidyeyu÷ ca laukikàt 12,105.042a jãvitaü saütyajanty eke dhanalobhaparà naràþ 12,105.042c na jãvitàrthaü manyante puruùà hi dhanàd çte 12,105.043a pa÷ya teùàü kçpaõatàü pa÷ya teùàm abuddhitàm 12,105.043c adhruve jãvite mohàd arthatçùõàm upà÷ritàþ 12,105.044a saücaye ca vinà÷ànte maraõànte ca jãvite 12,105.044c saüyoge viprayogànte ko nu vipraõayen manaþ 12,105.045a dhanaü và puruùaü ràjan puruùo và punar dhanam 12,105.045c ava÷yaü prajahàty etat tad vidvàn ko 'nusaüjvaret 12,105.045d*0245_01 anyatropanatà hy àpat puruùaü toùayaty uta 12,105.045d*0245_02 tena ÷àntiü na labhate nàham eveti kàraõàt 12,105.046a anyeùàm api na÷yanti suhçda÷ ca dhanàni ca 12,105.046c pa÷ya buddhyà manuùyàõàü ràjann àpadam àtmanaþ 12,105.046e niyaccha yaccha saüyaccha indriyàõi mano giram 12,105.047a pratiùiddhàn avàpyeùu durlabheùv ahiteùu ca 12,105.047c pratikçùñeùu bhàveùu vyatikçùñeùv asaübhave 12,105.047e praj¤ànatçpto vikràntas tvadvidho nànu÷ocati 12,105.048a alpam icchann acapalo mçdur dàntaþ susaü÷itaþ 12,105.048c brahmacaryopapanna÷ ca tvadvidho naiva muhyati 12,105.049a na tv eva jàlmãü kàpàlãü vçttim eùitum arhasi 12,105.049c nç÷aüsavçttiü pàpiùñhàü duþkhàü kàpuruùocitàm 12,105.050a api målaphalàjãvo ramasvaiko mahàvane 12,105.050c vàgyataþ saügçhãtàtmà sarvabhåtadayànvitaþ 12,105.051a sadç÷aü paõóitasyaitad ãùàdantena dantinà 12,105.051c yad eko ramate 'raõye yac càpy alpena tuùyati 12,105.052a mahàhradaþ saükùubhita àtmanaiva prasãdati 12,105.052b*0246_01 itthaü naro 'py àtmanaiva kçtapraj¤aþ prasãdati 12,105.052c etad evaügatasyàhaü sukhaü pa÷yàmi kevalam 12,105.053a asaübhave ÷riyo ràjan hãnasya sacivàdibhiþ 12,105.053c daive pratiniviùñe ca kiü ÷reyo manyate bhavàn 12,106.001 munir uvàca 12,106.001a atha cet pauruùaü kiü cit kùatriyàtmani pa÷yasi 12,106.001c bravãmi hanta te nãtiü ràjyasya pratipattaye 12,106.002a tàü cec chakùyasy anuùñhàtuü karma caiva kariùyasi 12,106.002c ÷çõu sarvam a÷eùeõa yat tvàü vakùyàmi tattvataþ 12,106.003a àcariùyasi cet karma mahato 'rthàn avàpsyasi 12,106.003c ràjyaü ràjyasya mantraü và mahatãü và punaþ ÷riyam 12,106.003e yady etad rocate ràjan punar bråhi bravãmi te 12,106.004 ràjaputra uvàca 12,106.004a bravãtu bhagavàn nãtim upapanno 'smy ahaü prabho 12,106.004c amogham idam adyàstu tvayà saha samàgatam 12,106.005 munir uvàca 12,106.005a hitvà stambhaü ca mànaü ca krodhaharùau bhayaü tathà 12,106.005c praty amitraü niùevasva praõipatya kçtà¤jaliþ 12,106.006a tam uttamena ÷aucena karmaõà càbhiràdhaya 12,106.006c dàtum arhati te vçttiü vaidehaþ satyasaügaraþ 12,106.007a pramàõaü sarvabhåteùu pragrahaü ca gamiùyasi 12,106.007c tataþ sahàyàn sotsàhàül lapsyase 'vyasanठ÷ucãn 12,106.008a vartamànaþ sva÷àstre vai saüyatàtmà jitendriyaþ 12,106.008c abhyuddharati càtmànaü prasàdayati ca prajàþ 12,106.009a tenaiva tvaü dhçtimatà ÷rãmatà càbhisatkçtaþ 12,106.009c pramàõaü sarvabhåteùu gatvà pragrahaõaü mahat 12,106.010a tataþ suhçdbalaü labdhvà mantrayitvà sumantritam 12,106.010c antarair bhedayitvàrãn bilvaü bilvena ÷àtaya 12,106.010e parair và saüvidaü kçtvà balam apy asya ghàtaya 12,106.011a alabhyà ye ÷ubhà bhàvàþ striya÷ càcchàdanàni ca 12,106.011c ÷ayyàsanàni yànàni mahàrhàõi gçhàõi ca 12,106.012a pakùiõo mçgajàtàni rasà gandhàþ phalàni ca 12,106.012c teùv eva sajjayethàs tvaü yathà na÷yet svayaü paraþ 12,106.013a yady eva pratiùeddhavyo yady upekùaõam arhati 12,106.013b*0247_01 sadaiva ràja÷àrdåla viduùà hitam icchatà 12,106.013c na jàtu vivçtaþ kàryaþ ÷atrur vinayam icchatà 12,106.014a vasasva paramàmitraviùaye pràj¤asaümate 12,106.014c bhajasva ÷vetakàkãyair mitràdhamam anarthakaiþ 12,106.015a àrambhàü÷ càsya mahato duùkaràüs tvaü prayojaya 12,106.015c nadãbandhavirodhàü÷ ca balavadbhir virudhyatàm 12,106.016a udyànàni mahàrhàõi ÷ayanàny àsanàni ca 12,106.016c pratibhogasukhenaiva ko÷am asya virecaya 12,106.017a yaj¤adànapra÷aüsàsmai bràhmaõeùv anuvarõyatàm 12,106.017c te tvatpriyaü kariùyanti taü ceùyanti vçkà iva 12,106.018a asaü÷ayaü puõya÷ãlaþ pràpnoti paramàü gatim 12,106.018c triviùñape puõyatamaü sthànaü pràpnoti pàrthivaþ 12,106.018e ko÷akùaye tv amitràõàü va÷aü kausalya gacchati 12,106.019a ubhayatra prasaktasya dharme càdharma eva ca 12,106.019c balàrthamålaü vyucchidyet tena nandanti ÷atravaþ 12,106.020a nindyàsya mànuùaü karma daivam asyopavarõaya 12,106.020c asaü÷ayaü daivaparaþ kùipram eva vina÷yati 12,106.021a yàjayainaü vi÷vajità sarvasvena viyujyatàm 12,106.021c tato gacchatv asiddhàrthaþ pãóyamàno mahàjanam 12,106.022a tyàgadharmavidaü muõóaü kaü cid asyopavarõaya 12,106.022c api tyàgaü bubhåùeta kaccid gacched anàmayam 12,106.023a siddhenauùadhayogena sarva÷atruvinà÷inà 12,106.023c nàgàn a÷vàn manuùyàü÷ ca kçtakair upaghàtaya 12,106.024a ete cànye ca bahavo dambhayogàþ suni÷citàþ 12,106.024c ÷akyà viùahatà kartuü naklãbena nçpàtmaja 12,107.001 ràjaputra uvàca 12,107.001a na nikçtyà na dambhena brahmann icchàmi jãvitum 12,107.001c nàdharmayuktàn iccheyam arthàn sumahato 'py aham 12,107.002a purastàd eva bhagavan mayaitad apavarjitam 12,107.002c yena màü nàbhi÷aïketa yad và kçtsnaü hitaü bhavet 12,107.003a ànç÷aüsyena dharmeõa loke hy asmi¤ jijãviùuþ 12,107.003c nàham etad alaü kartuü naitan mayy upapadyate 12,107.004 munir uvàca 12,107.004a upapannas tvam etena yathà kùatriya bhàùase 12,107.004c prakçtyà hy upapanno 'si buddhyà càdbhutadar÷ana 12,107.005a ubhayor eva vàm arthe yatiùye tava tasya ca 12,107.005c saü÷leùaü và kariùyàmi ÷à÷vataü hy anapàyinam 12,107.006a tvàdç÷aü hi kule jàtam anç÷aüsaü bahu÷rutam 12,107.006c amàtyaü ko na kurvãta ràjyapraõayakovidam 12,107.007a yas tvaü pravrajito ràjyàd vyasanaü cottamaü gataþ 12,107.007c ànç÷aüsyena vçttena kùatriyecchasi jãvitum 12,107.008a àgantà madgçhaü tàta vaidehaþ satyasaügaraþ 12,107.008c yathàhaü taü niyokùyàmi tat kariùyaty asaü÷ayam 12,107.009 bhãùma uvàca 12,107.009a tata àhåya vaidehaü munir vacanam abravãt 12,107.009c ayaü ràjakule jàto viditàbhyantaro mama 12,107.010a àdar÷a iva ÷uddhàtmà ÷àrada÷ candramà iva 12,107.010c nàsmin pa÷yàmi vçjinaü sarvato me parãkùitaþ 12,107.011a tena te saüdhir evàstu vi÷vasàsmin yathà mayi 12,107.011c na ràjyam anamàtyena ÷akyaü ÷àstum amitrahan 12,107.012a amàtyaþ ÷åra eva syàd buddhisaüpanna eva ca 12,107.012c tàbhyàü caiva bhayaü ràj¤aþ pa÷ya ràjyasya yojanam 12,107.012e dharmàtmanàü kva cil loke nànyàsti gatir ãdç÷ã 12,107.013a kçtàtmà ràjaputro 'yaü satàü màrgam anuùñhitaþ 12,107.013c susaügçhãtas tv evaiùa tvayà dharmapurogamaþ 12,107.013e saüsevyamànaþ ÷atråüs te gçhõãyàn mahato gaõàn 12,107.014a yady ayaü pratiyudhyet tvàü svakarma kùatriyasya tat 12,107.014c jigãùamàõas tvàü yuddhe pitçpaitàmahe pade 12,107.015a tvaü càpi pratiyudhyethà vijigãùuvrate sthitaþ 12,107.015c ayuddhvaiva niyogàn me va÷e vaideha te sthitaþ 12,107.016a sa tvaü dharmam avekùasva tyaktvàdharmam asàüpratam 12,107.016c na hi kàmàn na ca drohàt svadharmaü hàtum arhasi 12,107.017a naiva nityaü jayas tàta naiva nityaü paràjayaþ 12,107.017c tasmàd bhojayitavya÷ ca bhoktavya÷ ca paro janaþ 12,107.018a àtmany eva hi saüdç÷yàv ubhau jayaparàjayau 12,107.018c niþ÷eùakàriõàü tàta niþ÷eùakaraõàd bhayam 12,107.019a ity uktaþ pratyuvàcedaü vacanaü bràhmaõarùabham 12,107.019c abhipåjyàbhisatkçtya påjàrham anumànya ca 12,107.020a yathà bråyàn mahàpràj¤o yathà bråyàd bahu÷rutaþ 12,107.020c ÷reyaskàmo yathà bråyàd ubhayor yat kùamaü bhavet 12,107.021a tathà vacanam ukto 'smi kariùyàmi ca tat tathà 12,107.021c etad dhi paramaü ÷reyo na me 'tràsti vicàraõà 12,107.022a tataþ kau÷alyam àhåya vaideho vàkyam abravãt 12,107.022c dharmato nãtita÷ caiva balena ca jito mayà 12,107.023a so 'haü tvayà tv àtmaguõair jitaþ pàrthivasattama 12,107.023c àtmànam anavaj¤àya jitavad vartatàü bhavàn 12,107.024a nàvamanye ca te buddhiü nàvamanye ca pauruùam 12,107.024c nàvamanye jayàmãti jitavad vartatàü bhavàn 12,107.025a yathàvat påjito ràjan gçhaü gantàsi me gçhàt 12,107.025c tataþ saüpåjya tau vipraü vi÷vastau jagmatur gçhàn 12,107.026a vaidehas tv atha kausalyaü prave÷ya gçham a¤jasà 12,107.026c pàdyàrghyamadhuparkais taü påjàrhaü pratyapåjayat 12,107.027a dadau duhitaraü càsmai ratnàni vividhàni ca 12,107.027c eùa ràj¤àü paro dharmaþ sahyau jayaparàjayau 12,108.001 yudhiùñhira uvàca 12,108.001a bràhmaõakùatriyavi÷àü ÷ådràõàü ca paraütapa 12,108.001c dharmo vçttaü ca vçtti÷ ca vçttyupàyaphalàni ca 12,108.002a ràj¤àü vçttaü ca ko÷a÷ ca ko÷asaüjananaü mahat 12,108.002c amàtyaguõavçddhi÷ ca prakçtãnàü ca vardhanam 12,108.003a ùàóguõyaguõakalpa÷ ca senànãtis tathaiva ca 12,108.003c duùñasya ca parij¤ànam aduùñasya ca lakùaõam 12,108.004a samahãnàdhikànàü ca yathàval lakùaõoccayaþ 12,108.004c madhyamasya ca tuùñyarthaü yathà stheyaü vivardhatà 12,108.005a kùãõasaügrahavçtti÷ ca yathàvat saüprakãrtità 12,108.005c laghunàde÷aråpeõa granthayogena bhàrata 12,108.006a vijigãùos tathàvçttam uktaü caiva tathaiva te 12,108.006c gaõànàü vçttim icchàmi ÷rotuü matimatàü vara 12,108.007a yathà gaõàþ pravardhante na bhidyante ca bhàrata 12,108.007c arãn hi vijigãùante suhçdaþ pràpnuvanti ca 12,108.008a bhedamålo vinà÷o hi gaõànàm upalabhyate 12,108.008c mantrasaüvaraõaü duþkhaü bahånàm iti me matiþ 12,108.009a etad icchàmy ahaü ÷rotuü nikhilena paraütapa 12,108.009c yathà ca te na bhidyeraüs tac ca me bråhi pàrthiva 12,108.010 bhãùma uvàca 12,108.010a gaõànàü ca kulànàü ca ràj¤àü ca bharatarùabha 12,108.010c vairasaüdãpanàv etau lobhàmarùau janàdhipa 12,108.011a lobham eko hi vçõute tato 'marùam anantaram 12,108.011c tau kùayavyayasaüyuktàv anyonyajanità÷rayau 12,108.012a càramantrabalàdànaiþ sàmadànavibhedanaiþ 12,108.012c kùayavyayabhayopàyaiþ kar÷ayantãtaretaram 12,108.013a tatra dànena bhidyante gaõàþ saüghàtavçttayaþ 12,108.013c bhinnà vimanasaþ sarve gacchanty ariva÷aü bhayàt 12,108.014a bhedàd gaõà vina÷yanti bhinnàþ såpajapàþ paraiþ 12,108.014c tasmàt saüghàtayogeùu prayateran gaõàþ sadà 12,108.015a arthà hy evàdhigamyante saüghàtabalapauruùàt 12,108.015c bàhyà÷ ca maitrãü kurvanti teùu saüghàtavçttiùu 12,108.016a j¤ànavçddhàn pra÷aüsantaþ ÷u÷råùantaþ parasparam 12,108.016c vinivçttàbhisaüdhànàþ sukham edhanti sarva÷aþ 12,108.017a dharmiùñhàn vyavahàràü÷ ca sthàpayanta÷ ca ÷àstrataþ 12,108.017c yathàvat saüpravartanto vivardhante gaõottamàþ 12,108.018a putràn bhràtén nigçhõanto vinaye ca sadà ratàþ 12,108.018c vinãtàü÷ ca pragçhõanto vivardhante gaõottamàþ 12,108.019a càramantravidhàneùu ko÷asaünicayeùu ca 12,108.019c nityayuktà mahàbàho vardhante sarvato gaõàþ 12,108.020a pràj¤à¤ ÷åràn maheùvàsàn karmasu sthirapauruùàn 12,108.020c mànayantaþ sadà yuktà vivardhante gaõà nçpa 12,108.021a dravyavanta÷ ca ÷årà÷ ca ÷astraj¤àþ ÷àstrapàragàþ 12,108.021c kçcchràsv àpatsu saümåóhàn gaõàn uttàrayanti te 12,108.022a krodho bhedo bhayo daõóaþ kar÷anaü nigraho vadhaþ 12,108.022c nayanty ariva÷aü sadyo gaõàn bharatasattama 12,108.023a tasmàn mànayitavyàs te gaõamukhyàþ pradhànataþ 12,108.023c lokayàtrà samàyattà bhåyasã teùu pàrthiva 12,108.024a mantraguptiþ pradhàneùu càra÷ càmitrakar÷ana 12,108.024c na gaõàþ kçtsna÷o mantraü ÷rotum arhanti bhàrata 12,108.025a gaõamukhyais tu saübhåya kàryaü gaõahitaü mithaþ 12,108.025c pçthag gaõasya bhinnasya vimatasya tato 'nyathà 12,108.025e arthàþ pratyavasãdanti tathànarthà bhavanti ca 12,108.026a teùàm anyonyabhinnànàü sva÷aktim anutiùñhatàm 12,108.026c nigrahaþ paõóitaiþ kàryaþ kùipram eva pradhànataþ 12,108.027a kuleùu kalahà jàtàþ kulavçddhair upekùitàþ 12,108.027c gotrasya ràjan kurvanti gaõasaübhedakàrikàm 12,108.028a àbhyantaraü bhayaü rakùyaü surakùyaü bàhyato bhayam 12,108.028c abhyantaràd bhayaü jàtaü sadyo målaü nikçntati 12,108.029a akasmàt krodhalobhàd và mohàd vàpi svabhàvajàt 12,108.029c anyonyaü nàbhibhàùante tat paràbhavalakùaõam 12,108.030a jàtyà ca sadç÷àþ sarve kulena sadç÷às tathà 12,108.030c na tu ÷auryeõa buddhyà và råpadravyeõa và punaþ 12,108.031a bhedàc caiva pramàdàc ca nàmyante ripubhir gaõàþ 12,108.031c tasmàt saüghàtam evàhur gaõànàü ÷araõaü mahat 12,109.001 yudhiùñhira uvàca 12,109.001a mahàn ayaü dharmapatho bahu÷àkha÷ ca bhàrata 12,109.001c kiü svid eveha dharmàõàm anuùñheyatamaü matam 12,109.002a kiü kàryaü sarvadharmàõàü garãyo bhavato matam 12,109.002c yathàyaü puruùo dharmam iha ca pretya càpnuyàt 12,109.003 bhãùma uvàca 12,109.003a màtàpitror guråõàü ca påjà bahumatà mama 12,109.003c atra yukto naro lokàn ya÷a÷ ca mahad a÷nute 12,109.004a yad ete hy abhijànãyuþ karma tàta supåjitàþ 12,109.004c dharmyaü dharmaviruddhaü và tat kartavyaü yudhiùñhira 12,109.005a na tair anabhyanuj¤àto dharmam anyaü prakalpayet 12,109.005c yam ete 'bhyanujànãyuþ sa dharma iti ni÷cayaþ 12,109.006a eta eva trayo lokà eta evà÷ramàs trayaþ 12,109.006c eta eva trayo vedà eta eva trayo 'gnayaþ 12,109.007a pità hy agnir gàrhapatyo màtàgnir dakùiõaþ smçtaþ 12,109.007c gurur àhavanãyas tu sàgnitretà garãyasã 12,109.008a triùv apramàdyann eteùu trãül lokàn avajeùyasi 12,109.008c pitçvçttyà tv imaü lokaü màtçvçttyà tathàparam 12,109.008e brahmalokaü guror vçttyà nityam eva cariùyasi 12,109.009a samyag eteùu vartasva triùu lokeùu bhàrata 12,109.009c ya÷aþ pràpsyasi bhadraü te dharmaü ca sumahàphalam 12,109.010a naitàn ati÷ayej jàtu nàtya÷nãyàn na dåùayet 12,109.010c nityaü paricarec caiva tad vai sukçtam uttamam 12,109.010e kãrtiü puõyaü ya÷o lokàn pràpsyase ca janàdhipa 12,109.011a sarve tasyàdçtà lokà yasyaite traya àdçtàþ 12,109.011c anàdçtàs tu yasyaite sarvàs tasyàphalàþ kriyàþ 12,109.012a naivàyaü na paro lokas tasya caiva paraütapa 12,109.012c amànità nityam eva yasyaite guravas trayaþ 12,109.013a na càsmin na pare loke ya÷as tasya prakà÷ate 12,109.013c na cànyad api kalyàõaü pàratraü samudàhçtam 12,109.014a tebhya eva tu tat sarvaü kçtyayà visçjàmy aham 12,109.014c tad àsãn me ÷ataguõaü sahasraguõam eva ca 12,109.014e tasmàn me saüprakà÷ante trayo lokà yudhiùñhira 12,109.015a da÷aiva tu sadàcàryaþ ÷rotriyàn atiricyate 12,109.015c da÷àcàryàn upàdhyàya upàdhyàyàn pità da÷a 12,109.016a pitén da÷a tu màtaikà sarvàü và pçthivãm api 12,109.016c gurutvenàbhibhavati nàsti màtçsamo guruþ 12,109.016e gurur garãyàn pitçto màtçta÷ ceti me matiþ 12,109.017a ubhau hi màtàpitarau janmani vyupayujyataþ 12,109.017c ÷arãram etau sçjataþ pità màtà ca bhàrata 12,109.017e àcàrya÷iùñà yà jàtiþ sà divyà sàjaràmarà 12,109.018a avadhyà hi sadà màtà pità càpy apakàriõau 12,109.018c na saüduùyati tat kçtvà na ca te dåùayanti tam 12,109.018e dharmàya yatamànànàü vidur devàþ saharùibhiþ 12,109.019a ya àvçõoty avitathena karõàv; çtaü bruvann amçtaü saüprayacchan 12,109.019c taü vai manye pitaraü màtaraü ca; tasmai na druhyet kçtam asya jànan 12,109.020a vidyàü ÷rutvà ye guruü nàdriyante; pratyàsannaü manasà karmaõà và 12,109.020b*0248_01 teùàü pàpaü bhråõahatyàvi÷iùñaü 12,109.020b*0248_02 na càsya tad brahmaphalaü dadàti 12,109.020c yathaiva te gurubhir bhàvanãyàs; tathà teùàü guravo 'py arcanãyàþ 12,109.021a tasmàt påjayitavyà÷ ca saüvibhajyà÷ ca yatnataþ 12,109.021c guravo 'rcayitavyà÷ ca puràõaü dharmam icchatà 12,109.022a yena prãtà÷ ca pitaras tena prãtaþ pitàmahaþ 12,109.022c prãõàti màtaraü yena pçthivã tena påjità 12,109.023a yena prãõàty upàdhyàyaü tena syàd brahma påjitam 12,109.023c màtçtaþ pitçta÷ caiva tasmàt påjyatamo guruþ 12,109.023e çùaya÷ ca hi devà÷ ca prãyante pitçbhiþ saha 12,109.023f*0249_01 påjyamàneùu guruùu tasmàt påjyatamo guruþ 12,109.024a na kena cana vçttena hy avaj¤eyo gurur bhavet 12,109.024c na ca màtà na ca pità tàdç÷o yàdç÷o guruþ 12,109.025a na te 'vamànam arhanti na ca te dåùayanti tam 12,109.025c guråõàm eva satkàraü vidur devàþ saharùibhiþ 12,109.026a upàdhyàyaü pitaraü màtaraü ca; ye 'bhidruhyanti manasà karmaõà và 12,109.026c teùàü pàpaü bhråõahatyàvi÷iùñaü; tasmàn nànyaþ pàpakçd asti loke 12,109.026d*0250_01 bhçto vçddho yo na bibharti putraþ 12,109.026d*0250_02 svayonijaþ pitaraü màtaraü ca 12,109.026d*0250_03 tad vai pàpaü bhråõahatyàvi÷iùñaü 12,109.026d*0250_04 tasmàn nànyaþ pàpakçd asti loke 12,109.027a mitradruhaþ kçtaghnasya strãghnasya pi÷unasya ca 12,109.027c caturõàü vayam eteùàü niùkçtiü nànu÷u÷rumaþ 12,109.028a etat sarvam atide÷ena sçùñaü; yat kartavyaü puruùeõeha loke 12,109.028c etac chreyo nànyad asmàd vi÷iùñaü; sarvàn dharmàn anusçtyaitad uktam 12,110.001 yudhiùñhira uvàca 12,110.001a kathaü dharme sthàtum icchan naro varteta bhàrata 12,110.001c vidva¤ jij¤àsamànàya prabråhi bharatarùabha 12,110.002a satyaü caivànçtaü cobhe lokàn àvçtya tiùñhataþ 12,110.002c tayoþ kim àcared ràjan puruùo dharmani÷citaþ 12,110.003a kiü svit satyaü kim ançtaü kiü svid dharmyaü sanàtanam 12,110.003c kasmin kàle vadet satyaü kasmin kàle 'nçtaü vadet 12,110.004 bhãùma uvàca 12,110.004a satyasya vacanaü sàdhu na satyàd vidyate param 12,110.004c yad bhåloke sudurj¤àtaü tat te vakùyàmi bhàrata 12,110.005a bhavet satyaü na vaktavyaü vaktavyam ançtaü bhavet 12,110.005c yatrànçtaü bhavet satyaü satyaü vàpy ançtaü bhavet 12,110.006a tàdç÷e muhyate bàlo yatra satyam aniùñhitam 12,110.006c satyànçte vini÷citya tato bhavati dharmavit 12,110.007a apy anàryo 'kçtapraj¤aþ puruùo 'pi sudàruõaþ 12,110.007c sumahat pràpnuyàt puõyaü balàko 'ndhavadhàd iva 12,110.008a kim à÷caryaü ca yan måóho dharmakàmo 'py adharmavit 12,110.008c sumahat pràpnuyàt pàpaü gaïgàyàm iva kau÷ikaþ 12,110.009a tàdç÷o 'yam anupra÷no yatra dharmaþ sudurvacaþ 12,110.009c duùkaraþ pratisaükhyàtuü tarkeõàtra vyavasyati 12,110.010a prabhàvàrthàya bhåtànàü dharmapravacanaü kçtam 12,110.010c yat syàd ahiüsàsaüyuktaü sa dharma iti ni÷cayaþ 12,110.010d*0251_01 ahiüsàrthàya bhåtànàü dharmapravacanaü kçtam 12,110.010d*0251_02 yat syàd ahiüsàsaüyuktaü sa dharma iti ni÷cayaþ 12,110.010d*0252_01 ahiüsà satyam akrodhas tapo dànaü damo matiþ 12,110.010d*0252_02 anasåyàpy amàtsaryam anãrùyà ÷ãlam eva ca 12,110.010d*0252_03 eùa dharmaþ kuru÷reùñha kathitaþ parameùñhinà 12,110.010d*0252_04 brahmaõà devadevena ayaü caiva sanàtanaþ 12,110.010d*0252_05 asmin dharme sthito ràjan naro bhadràõi pa÷yati 12,110.010d*0252_06 ÷rauto vadhàtmako dharma ahiüsà paramàrthikaþ 12,110.011a dhàraõàd dharma ity àhur dharmeõa vidhçtàþ prajàþ 12,110.011c yat syàd dhàraõasaüyuktaü sa dharma iti ni÷cayaþ 12,110.011d*0253_01 hitaü syàd yatra bhåtànàü patitànàü susaükañe 12,110.012a ÷rutidharma iti hy eke nety àhur apare janàþ 12,110.012c na tu tat pratyasåyàmo na hi sarvaü vidhãyate 12,110.013a ye 'nyàyena jihãrùanto dhanam icchanti karhi cit 12,110.013c tebhyas tan na tad àkhyeyaü sa dharma iti ni÷cayaþ 12,110.014a akåjanena cen mokùo nàtra kåjet kathaü cana 12,110.014c ava÷yaü kåjitavyaü và ÷aïkeran vàpy akåjanàt 12,110.014d*0254_01 ye 'nye càpy ançtaü kuryuþ kuryàd eva vicàraõam 12,110.015a ÷reyas tatrànçtaü vaktuü satyàd iti vicàritam 12,110.015b*0255_01 akùayebhyo vadhaü ràjan kuryàd evàvicàrayan 12,110.015b*0255_02 abuddhànu÷aye doùaü ÷reyas tatrànçtaü bhavet 12,110.015b*0255_03 na stenaiþ saha saübandhàn mucyate ÷apathàd api 12,110.015b*0255_04 ÷reyas tatrànçtaü vaktuü satyàd iti hi dhàraõà 12,110.015c yaþ pàpaiþ saha saübandhàn mucyate ÷apathàd iti 12,110.016a na ca tebhyo dhanaü deyaü ÷akye sati kathaü cana 12,110.016c pàpebhyo hi dhanaü dattaü dàtàram api pãóayet 12,110.017a sva÷arãroparodhena varam àdàtum icchataþ 12,110.017c satyasaüpratipattyarthaü ye bråyuþ sàkùiõaþ kva cit 12,110.017e anuktvà tatra tad vàcyaü sarve te 'nçtavàdinaþ 12,110.018a pràõàtyaye vivàhe ca vaktavyam ançtaü bhavet 12,110.018c arthasya rakùaõàrthàya pareùàü dharmakàraõàt 12,110.018e pareùàü dharmam àkàïkùan nãcaþ syàd dharmabhikùukaþ 12,110.019a prati÷rutya tu dàtavyaü ÷vaþkàryas tu balàtkçtaþ 12,110.019c yaþ ka÷ cid dharmasamayàt pracyuto 'dharmam àsthitaþ 12,110.019d*0256_01 dambhenaiva sa hantavyas taü panthànaü samà÷ritaþ 12,110.019d*0256_02 cyutaþ sadaiva dharmebhyo 'mànavaü dharmam àsthitaþ 12,110.020a ÷añhaþ svadharmam utsçjya tam icched upajãvitum 12,110.020c sarvopàyair nihantavyaþ pàpo nikçtijãvanaþ 12,110.021a dhanam ity eva pàpànàü sarveùàm iha ni÷cayaþ 12,110.021c ye 'viùahyà hy asaübhojyà nikçtyà patanaü gatàþ 12,110.022a cyutà devamanuùyebhyo yathà pretàs tathaiva te 12,110.022b*0257_01 niryaj¤às tapasà hãnà mà sma taiþ saha saügamaþ 12,110.022c dhanàdànàd duþkhataraü jãvitàd viprayojanam 12,110.023a ayaü vo rocatàü dharma iti vàcyaþ prayatnataþ 12,110.023c na ka÷ cid asti pàpànàü dharma ity eùa ni÷cayaþ 12,110.024a tathàgataü ca yo hanyàn nàsau pàpena lipyate 12,110.024c svakarmaõà hataü hanti hata eva sa hanyate 12,110.024e teùu yaþ samayaü ka÷ cit kurvãta hatabuddhiùu 12,110.025a yathà kàka÷ ca gçdhra÷ ca tathaivopadhijãvinaþ 12,110.025c årdhvaü dehavimokùànte bhavanty etàsu yoniùu 12,110.026a yasmin yathà vartate yo manuùyas; tasmiüs tathà vartitavyaü sa dharmaþ 12,110.026c màyàcàro màyayà vartitavyaþ; sàdhvàcàraþ sàdhunà pratyudeyaþ 12,111.001 yudhiùñhira uvàca 12,111.001a kli÷yamàneùu bhåteùu tais tair bhàvais tatas tataþ 12,111.001c durgàõy atitared yena tan me bråhi pitàmaha 12,111.002 bhãùma uvàca 12,111.002a à÷rameùu yathokteùu yathoktaü ye dvijàtayaþ 12,111.002c vartante saüyatàtmàno durgàõy atitaranti te 12,111.003a ye dambhàn na japanti sma yeùàü vçtti÷ ca saüvçtà 12,111.003c viùayàü÷ ca nigçhõanti durgàõy atitaranti te 12,111.003d*0258_01 pratyàhur nocyamànà ye na hiüsanti ca hiüsitàþ 12,111.003d*0258_02 prayacchanti na yàcante durgàõy atitaranti te 12,111.004a vàsayanty atithãn nityaü nityaü ye cànasåyakàþ 12,111.004c nityaü svàdhyàya÷ãlà÷ ca durgàõy atitaranti te 12,111.005a màtàpitro÷ ca ye vçttiü vartante dharmakovidàþ 12,111.005c varjayanti divàsvapnaü durgàõy atitaranti te 12,111.006a sveùu dàreùu vartante nyàyavçtteùv çtàv çtau 12,111.006c agnihotraparàþ santo durgàõy atitaranti te 12,111.007a ye na lobhàn nayanty arthàn ràjàno rajasàvçtàþ 12,111.007c viùayàn parirakùanto durgàõy atitaranti te 12,111.008a àhaveùu ca ye ÷åràs tyaktvà maraõajaü bhayam 12,111.008c dharmeõa jayam icchanto durgàõy atitaranti te 12,111.009a ye pàpàni na kurvanti karmaõà manasà girà 12,111.009c nikùiptadaõóà bhåteùu durgàõy atitaranti te 12,111.010a ye vadantãha satyàni pràõatyàge 'py upasthite 12,111.010c pramàõabhåtà bhåtànàü durgàõy atitaranti te 12,111.011a anadhyàyeùu ye vipràþ svàdhyàyaü naiva kurvate 12,111.011c taponityàþ sutapaso durgàõy atitaranti te 12,111.012a karmàõy akuhakàrthàni yeùàü vàca÷ ca sånçtàþ 12,111.012c yeùàm arthà÷ ca sàdhvarthà durgàõy atitaranti te 12,111.013a ye tapa÷ ca tapasyanti kaumàrabrahmacàriõaþ 12,111.013c vidyàvedavratasnàtà durgàõy atitaranti te 12,111.014a ye ca saü÷àntarajasaþ saü÷àntatamasa÷ ca ye 12,111.014c satye sthità mahàtmàno durgàõy atitaranti te 12,111.015a yeùàü na ka÷ cit trasati trasanti na ca kasya cit 12,111.015c yeùàm àtmasamo loko durgàõy atitaranti te 12,111.016a para÷riyà na tapyante ye santaþ puruùarùabhàþ 12,111.016c gràmyàd annàn nivçttà÷ ca durgàõy atitaranti te 12,111.017a sarvàn devàn namasyanti sarvàn dharmàü÷ ca ÷çõvate 12,111.017c ye ÷raddadhànà dàntà÷ ca durgàõy atitaranti te 12,111.018a ye na mànitam icchanti mànayanti ca ye param 12,111.018c mànyamànà na manyante durgàõy atitaranti te 12,111.019a ye ÷ràddhàni ca kurvanti tithyàü tithyàü prajàrthinaþ 12,111.019c suvi÷uddhena manasà durgàõy atitaranti te 12,111.020a ye krodhaü naiva kurvanti kruddhàn saü÷amayanti ca 12,111.020c na ca kupyanti bhçtyebhyo durgàõy atitaranti te 12,111.021a madhu màüsaü ca ye nityaü varjayantãha mànavàþ 12,111.021c janmaprabhçti madyaü ca durgàõy atitaranti te 12,111.022a yàtràrthaü bhojanaü yeùàü saütànàrthaü ca maithunam 12,111.022c vàk satyavacanàrthàya durgàõy atitaranti te 12,111.023a ã÷varaü sarvabhåtànàü jagataþ prabhavàpyayam 12,111.023c bhaktà nàràyaõaü ye ca durgàõy atitaranti te 12,111.024a ya eùa raktapadmàkùaþ pãtavàsà mahàbhujaþ 12,111.024c suhçd bhràtà ca mitraü ca saübandhã ca tavàcyutaþ 12,111.025a ya imàn sakalàül lokàü÷ carmavat pariveùñayet 12,111.025c icchan prabhur acintyàtmà govindaþ puruùottamaþ 12,111.026a sthitaþ priyahite jiùõoþ sa eùa puruùarùabha 12,111.026c ràjaüs tava ca durdharùo vaikuõñhaþ puruùottamaþ 12,111.027a ya enaü saü÷rayantãha bhaktyà nàràyaõaü harim 12,111.027c te tarantãha durgàõi na me 'tràsti vicàraõà 12,111.027d*0259_01 asminn arpitakarmàõaþ sarvabhàvena bhàrata 12,111.027d*0259_02 kçùõe kamalapatràkùe durgàõy atitaranti te 12,111.027d*0259_03 lokarakùàrtham utpannam adityàü ka÷yapàtmajam 12,111.027d*0259_04 devam indraü namasyanti durgàõy atitaranti te 12,111.027d*0259_05 brahmàõaü lokakartàraü ye namasyanti satpatim 12,111.027d*0259_06 yaùñavyaü kratubhir devaü durgàõy atitaranti te 12,111.027d*0259_07 yaü viùõur indraþ ÷aübhu÷ ca brahmà lokapitàmahaþ 12,111.027d*0259_08 stuvanti vividhaiþ stotrair devadevaü mahe÷varam 12,111.027d*0259_09 tam arcayanti ye ÷a÷vad durgàõy atitaranti te 12,111.028a durgàtitaraõaü ye ca pañhanti ÷ràvayanti ca 12,111.028c pàñhayanti ca viprebhyo durgàõy atitaranti te 12,111.029a iti kçtyasamudde÷aþ kãrtitas te mayànagha 12,111.029c saütared yena durgàõi paratreha ca mànavaþ 12,112.001 yudhiùñhira uvàca 12,112.001a asaumyàþ saumyaråpeõa saumyà÷ càsaumyadar÷inaþ 12,112.001c ãdç÷àn puruùàüs tàta kathaü vidyàmahe vayam 12,112.002 bhãùma uvàca 12,112.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,112.002c vyàghragomàyusaüvàdaü taü nibodha yudhiùñhira 12,112.003a purikàyàü puri purà ÷rãmatyàü pauriko nçpaþ 12,112.003c parahiüsàruciþ kråro babhåva puruùàdhamaþ 12,112.004a sa tv àyuùi parikùãõe jagàmànãpsitàü gatim 12,112.004c gomàyutvaü ca saüpràpto dåùitaþ pårvakarmaõà 12,112.005a saüsmçtya pårvajàtiü sa nirvedaü paramaü gataþ 12,112.005c na bhakùayati màüsàni parair upahçtàny api 12,112.006a ahiüsraþ sarvabhåteùu satyavàk sudçóhavrataþ 12,112.006c cakàra ca yathàkàmam àhàraü patitaiþ phalaiþ 12,112.006d*0260_01 parõàhàraþ kadà cic ca niyamavratavàn api 12,112.006d*0260_02 kadà cid udakenàpi vartayann anuyantritaþ 12,112.007a ÷ma÷àne tasya càvàso gomàyoþ saümato 'bhavat 12,112.007c janmabhåmyanurodhàc ca nànyad vàsam arocayat 12,112.008a tasya ÷aucam amçùyantaþ sarve te sahajàtayaþ 12,112.008c càlayanti sma tàü buddhiü vacanaiþ pra÷rayottaraiþ 12,112.009a vasan pitçvane raudre ÷aucaü lapsitum icchasi 12,112.009c iyaü vipratipattis te yadà tvaü pi÷ità÷anaþ 12,112.010a tatsamo và bhavàsmàbhir bhakùyàn dàsyàmahe vayam 12,112.010c bhuïkùva ÷aucaü parityajya yad dhi bhuktaü tad asti te 12,112.011a iti teùàü vacaþ ÷rutvà pratyuvàca samàhitaþ 12,112.011c madhuraiþ pra÷ritair vàkyair hetumadbhir aniùñhuraiþ 12,112.012a apramàõaü prasåtir me ÷ãlataþ kriyate kulam 12,112.012c pràrthayiùye tu tat karma yena vistãryate ya÷aþ 12,112.013a ÷ma÷àne yadi vàso me samàdhir me ni÷àmyatàm 12,112.013c àtmà phalati karmàõi nà÷ramo dharmalakùaõam 12,112.014a à÷rame yo dvijaü hanyàd gàü và dadyàd anà÷rame 12,112.014c kiü nu tat pàtakaü na syàt tad và dattaü vçthà bhavet 12,112.015a bhavantaþ sarvalobhena kevalaü bhakùaõe ratàþ 12,112.015c anubandhe tu ye doùàs tàn na pa÷yanti mohitàþ 12,112.016a apratyayakçtàü garhyàm arthàpanayadåùitàm 12,112.016c iha càmutra càniùñàü tasmàd vçttiü na rocaye 12,112.017a taü ÷uciü paõóitaü matvà ÷àrdålaþ khyàtavikramaþ 12,112.017c kçtvàtmasadç÷àü påjàü sàcivye 'vardhayat svayam 12,112.018a saumya vij¤àtaråpas tvaü gaccha yàtràü mayà saha 12,112.018c vriyantàm ãpsità bhogàþ parihàryà÷ ca puùkalàþ 12,112.019a tãkùõà vayam iti khyàtà bhavato j¤àpayàmahe 12,112.019c mçdupårvaü ghàtinas te ÷reya÷ càdhigamiùyati 12,112.020a atha saüpåjya tad vàkyaü mçgendrasya mahàtmanaþ 12,112.020c gomàyuþ pra÷ritaü vàkyaü babhàùe kiü cid ànataþ 12,112.021a sadç÷aü mçgaràjaitat tava vàkyaü madantare 12,112.021c yat sahàyàn mçgayase dharmàrthaku÷alठ÷ucãn 12,112.022a na ÷akyam anamàtyena mahattvam anu÷àsitum 12,112.022c duùñàmàtyena và vãra ÷arãraparipanthinà 12,112.023a sahàyàn anuraktàüs tu yatetànupasaühitàn 12,112.023c parasparam asaüghuùñàn vijigãùån alolupàn 12,112.024a tàn atãtopadhàn pràj¤àn hite yuktàn manasvinaþ 12,112.024c påjayethà mahàbhàgàn yathàcàryàn yathà pitén 12,112.025a na tv evaü mama saütoùàd rocate 'nyan mçgàdhipa 12,112.025c na kàmaye sukhàn bhogàn ai÷varyaü và tvadà÷rayam 12,112.026a na yokùyati hi me ÷ãlaü tava bhçtyaiþ puràtanaiþ 12,112.026c te tvàü vibhedayiùyanti duþkha÷ãlà madantare 12,112.027a saü÷rayaþ ÷làghanãyas tvam anyeùàm api bhàsvatàm 12,112.027c kçtàtmà sumahàbhàgaþ pàpakeùv apy adàruõaþ 12,112.028a dãrghadar÷ã mahotsàhaþ sthålalakùyo mahàbalaþ 12,112.028c kçtã càmoghakartàsi bhàvyai÷ ca samalaükçtaþ 12,112.029a kiü tu svenàsmi saütuùño duþkhà vçttir anuùñhità 12,112.029c sevàyà÷ càpi nàbhij¤aþ svacchandena vanecaraþ 12,112.030a ràjopakro÷adoùà÷ ca sarve saü÷rayavàsinàm 12,112.030c vanacaryà ca niþsaïgà nirbhayà niravagrahà 12,112.031a nçpeõàhåyamànasya yat tiùñhati bhayaü hçdi 12,112.031c na tat tiùñhati tuùñànàü vane målaphalà÷inàm 12,112.032a pànãyaü và niràyàsaü svàdv annaü và bhayottaram 12,112.032c vicàrya khalu pa÷yàmi tat sukhaü yatra nirvçtiþ 12,112.033a aparàdhair na tàvanto bhçtyàþ ÷iùñà naràdhipaiþ 12,112.033c upaghàtair yathà bhçtyà dåùità nidhanaü gatàþ 12,112.034a yadi tv etan mayà kàryaü mçgendro yadi manyate 12,112.034c samayaü kçtam icchàmi vartitavyaü yathà mayi 12,112.035a madãyà mànanãyàs te ÷rotavyaü ca hitaü vacaþ 12,112.035c kalpità yà ca te vçttiþ sà bhavet tava susthirà 12,112.036a na mantrayeyam anyais te sacivaiþ saha karhi cit 12,112.036c nãtimantaþ parãpsanto vçthà bråyuþ pare mayi 12,112.037a eka ekena saügamya raho bråyàü hitaü tava 12,112.037c na ca te j¤àtikàryeùu praùñavyo 'haü hitàhite 12,112.038a mayà saümantrya pa÷càc ca na hiüsyàþ sacivàs tvayà 12,112.038c madãyànàü ca kupito mà tvaü daõóaü nipàtayeþ 12,112.039a evam astv iti tenàsau mçgendreõàbhipåjitaþ 12,112.039c pràptavàn matisàcivyaü gomàyur vyàghrayonitaþ 12,112.040a taü tathà satkçtaü dçùñvà yujyamànaü ca karmaõi 12,112.040c pràdviùan kçtasaüghàtàþ pårvabhçtyà muhur muhuþ 12,112.041a mitrabuddhyà ca gomàyuü sàntvayitvà prave÷ya ca 12,112.041c doùeùu samatàü netum aicchann a÷ubhabuddhayaþ 12,112.042a anyathà hy ucitàþ pårvaü paradravyàpahàriõaþ 12,112.042c a÷aktàþ kiü cid àdàtuü dravyaü gomàyuyantritàþ 12,112.043a vyutthànaü càtra kàïkùadbhiþ kathàbhiþ pravilobhyate 12,112.043c dhanena mahatà caiva buddhir asya vilobhyate 12,112.044a na càpi sa mahàpràj¤as tasmàd dhairyàc cacàla ha 12,112.044c athàsya samayaü kçtvà vinà÷àya sthitàþ pare 12,112.045a ãpsitaü ca mçgendrasya màüsaü yat tatra saüskçtam 12,112.045c apanãya svayaü tad dhi tair nyastaü tasya ve÷mani 12,112.046a yadarthaü càpy apahçtaü yena yac caiva mantritam 12,112.046c tasya tad viditaü sarvaü kàraõàrthaü ca marùitam 12,112.047a samayo 'yaü kçtas tena sàcivyam upagacchatà 12,112.047c nopaghàtas tvayà gràhyo ràjan maitrãm ihecchatà 12,112.047d*0261_01 iti tasya ca mantrasya sthityarthaü tad upekùitam 12,112.047d*0262_00 bhãùma uvàca 12,112.047d*0262_01 kùudhitasya mçgendrasya bhoktum abhyutthitasya ca 12,112.048a bhojane copahartavye tan màüsaü na sma dç÷yate 12,112.048c mçgaràjena càj¤aptaü mçgyatàü cora ity uta 12,112.049a kçtakai÷ càpi tan màüsaü mçgendràyopavarõitam 12,112.049c sacivenopanãtaü te viduùà pràj¤amàninà 12,112.050a saroùas tv atha ÷àrdålaþ ÷rutvà gomàyucàpalam 12,112.050c babhåvàmarùito ràjà vadhaü càsyàbhyarocayat 12,112.051a chidraü tu tasya tad dçùñvà procus te pårvamantriõaþ 12,112.051c sarveùàm eva so 'smàkaü vçttibhaïgeùu vartate 12,112.051d*0263_01 ni÷cityaivaü tatas tasya te tat karmàõy avarõayan 12,112.052a idaü càsyedç÷aü karma vàllabhyena tu rakùyate 12,112.052c ÷ruta÷ ca svàminà pårvaü yàdç÷o naiùa tàdç÷aþ 12,112.053a vàïmàtreõaiva dharmiùñhaþ svabhàvena tu dàruõaþ 12,112.053c dharmacchadmà hy ayaü pàpo vçthàcàraparigrahaþ 12,112.053e kàryàrthaü bhojanàrtheùu vrateùu kçtavठ÷ramam 12,112.053f*0264_01 yadi vipratyayo hy eùa tad idaü dar÷ayàma te 12,112.053f*0264_02 tanmàüsaü caiva gomàyos tatkùaõàt tais tu óaukitam 12,112.054a màüsàpanayanaü j¤àtvà vyàghras teùàü tu tad vacaþ 12,112.054c àj¤àpayàm àsa tadà gomàyur vadhyatàm iti 12,112.055a ÷àrdålavacanaü ÷rutvà ÷àrdålajananã tataþ 12,112.055c mçgaràjaü hitair vàkyaiþ saübodhayitum àgamat 12,112.056a putra naitat tvayà gràhyaü kapañàrambhasaüvçtam 12,112.056c karmasaügharùajair doùair duùyaty a÷ucibhiþ ÷uciþ 12,112.057a nocchritaü sahate ka÷ cit prakriyà vairakàrikà 12,112.057c ÷ucer api hi yuktasya doùa eva nipàtyate 12,112.057d*0265_01 muner api vanasthasya svàni karmàõi kurvataþ 12,112.057d*0265_02 utpadyante trayaþ pakùà mitrodàsãna÷atravaþ 12,112.058a lubdhànàü ÷ucayo dveùyàþ kàtaràõàü tarasvinaþ 12,112.058c mårkhàõàü paõóità dveùyà daridràõàü mahàdhanàþ 12,112.058e adhàrmikàõàü dharmiùñhà viråpàõàü suråpakàþ 12,112.059a bahavaþ paõóità lubdhàþ sarve màyopajãvinaþ 12,112.059c kuryur doùam adoùasya bçhaspatimater api 12,112.060a ÷ånyàt tac ca gçhàn màüsaü yad adyàpahçtaü tava 12,112.060c necchate dãyamànaü ca sàdhu tàvad vimç÷yatàm 12,112.061a asatyàþ satyasaükà÷àþ satyà÷ càsatyadar÷inaþ 12,112.061c dç÷yante vividhà bhàvàs teùu yuktaü parãkùaõam 12,112.062a talavad dç÷yate vyoma khadyoto havyavàó iva 12,112.062c na caivàsti talaü vyomni na khadyote hutà÷anaþ 12,112.063a tasmàt pratyakùadçùño 'pi yuktam arthaþ parãkùitum 12,112.063c parãkùya j¤àpayan hy arthàn na pa÷càt paritapyate 12,112.064a na duùkaram idaü putra yat prabhur ghàtayet param 12,112.064c ÷làghanãyà ca varyà ca loke prabhavatàü kùamà 12,112.065a sthàpito 'yaü putra tvayà sàmanteùv adhi vi÷rutaþ 12,112.065c duþkhenàsàdyate pàtraü dhàryatàm eùa te suhçt 12,112.066a dåùitaü paradoùair hi gçhõãte yo 'nyathà ÷ucim 12,112.066c svayaü saüdåùitàmàtyaþ kùipram eva vina÷yati 12,112.067a tasmàd athàrisaüghàtàd gomàyoþ ka÷ cid àgataþ 12,112.067c dharmàtmà tena càkhyàtaü yathaitat kapañaü kçtam 12,112.068a tato vij¤àtacàritraþ satkçtya sa vimokùitaþ 12,112.068c pariùvakta÷ ca sasnehaü mçgendreõa punaþ punaþ 12,112.069a anuj¤àpya mçgendraü tu gomàyur nãti÷àstravit 12,112.069c tenàmarùeõa saütaptaþ pràyam àsitum aicchata 12,112.070a ÷àrdålas tatra gomàyuü snehàt prasrutalocanaþ 12,112.070c avàrayat sa dharmiùñhaü påjayà pratipåjayan 12,112.071a taü sa gomàyur àlokya snehàd àgatasaübhramam 12,112.071c babhàùe praõato vàkyaü bàùpagadgadayà girà 12,112.072a påjito 'haü tvayà pårvaü pa÷càc caiva vimànitaþ 12,112.072c pareùàm àspadaü nãto vastuü nàrhàmy ahaü tvayi 12,112.073a svasaütuùñà÷ cyutàþ sthànàn mànàt pratyavaropitàþ 12,112.073c svayaü copahçtà bhçtyà ye càpy upahçtàþ paraiþ 12,112.074a parikùãõà÷ ca lubdhà÷ ca kråràþ kàràbhitàpitàþ 12,112.074c hçtasvà mànino ye ca tyaktopàttà mahepsavaþ 12,112.075a saütàpità÷ ca ye ke cid vyasanaughapratãkùiõaþ 12,112.075c antarhitàþ sopahitàþ sarve te parasàdhanàþ 12,112.076a avamànena yuktasya sthàpitasya ca me punaþ 12,112.076c kathaü yàsyasi vi÷vàsam aham eùyàmi và punaþ 12,112.077a samartha iti saügçhya sthàpayitvà parãkùya ca 12,112.077c kçtaü ca samayaü bhittvà tvayàham avamànitaþ 12,112.078a prathamaü yaþ samàkhyàtaþ ÷ãlavàn iti saüsadi 12,112.078c na vàcyaü tasya vaiguõyaü pratij¤àü parirakùatà 12,112.079a evaü càvamatasyeha vi÷vàsaü kiü prayàsyasi 12,112.079c tvayi caiva hy avi÷vàse mamodvego bhaviùyati 12,112.080a ÷aïkitas tvam ahaü bhãtaþ pare chidrànudar÷inaþ 12,112.080c asnigdhà÷ caiva dustoùàþ karma caitad bahucchalam 12,112.080d*0266_01 pårvasaümànatà yatra pa÷càc caiva vimànanà 12,112.080d*0266_02 na taü dhãràþ pra÷aüsanti saümànitavimànitam 12,112.081a duþkhena ÷leùyate bhinnaü ÷liùñaü duþkhena bhidyate 12,112.081c bhinna÷liùñà tu yà prãtir na sà snehena vartate 12,112.082a ka÷ cid eva hi bhãtas tu dç÷yate na paràtmanoþ 12,112.082c kàryàpekùà hi vartante bhàvàþ snigdhàs tu durlabhàþ 12,112.083a suduþkhaü puruùaj¤ànaü cittaü hy eùàü calàcalam 12,112.083c samartho vàpy a÷akto và ÷ateùv eko 'dhigamyate 12,112.084a akasmàt prakriyà néõàm akasmàc càpakarùaõam 12,112.084c ÷ubhà÷ubhe mahattvaü ca prakartuü buddhilàghavàt 12,112.085a evaü bahuvidhaü sàntvam uktvà dharmàrthahetumat 12,112.085c prasàdayitvà ràjànaü gomàyur vanam abhyagàt 12,112.086a agçhyànunayaü tasya mçgendrasya sa buddhimàn 12,112.086c gomàyuþ pràyam àsãnas tyaktvà dehaü divaü yayau 12,113.001 yudhiùñhira uvàca 12,113.001a kiü pàrthivena kartavyaü kiü ca kçtvà sukhã bhavet 12,113.001c tan mamàcakùva tattvena sarvaü dharmabhçtàü vara 12,113.002 bhãùma uvàca 12,113.002a hanta te 'haü pravakùyàmi ÷çõu kàryaikani÷cayam 12,113.002c yathà ràj¤eha kartavyaü yac ca kçtvà sukhã bhavet 12,113.003a na tv evaü vartitavyaü sma yathedam anu÷u÷rumaþ 12,113.003c uùñrasya sumahad vçttaü tan nibodha yudhiùñhira 12,113.004a jàtismaro mahàn uùñraþ pràjàpatyayugodbhavaþ 12,113.004c tapaþ sumahad àtiùñhad araõye saü÷itavrataþ 12,113.005a tapasas tasya cànte vai prãtimàn abhavat prabhuþ 12,113.005c vareõa chandayàm àsa tata÷ cainaü pitàmahaþ 12,113.006 uùñra uvàca 12,113.006a bhagavaüs tvatprasàdàn me dãrghà grãvà bhaved iyam 12,113.006c yojanànàü ÷ataü sàgraü yà gacchec carituü vibho 12,113.007 bhãùma uvàca 12,113.007a evam astv iti coktaþ sa varadena mahàtmanà 12,113.007c pratilabhya varaü ÷reùñhaü yayàv uùñraþ svakaü vanam 12,113.008a sa cakàra tad àlasyaü varadànàt sa durmatiþ 12,113.008c na caicchac carituü gantuü duràtmà kàlamohitaþ 12,113.009a sa kadà cit prasàryaivaü tàü grãvàü ÷atayojanàm 12,113.009c cacàrà÷ràntahçdayo vàta÷ càgàt tato mahàn 12,113.010a sa guhàyàü ÷irogrãvaü nidhàya pa÷ur àtmanaþ 12,113.010c àstàtha varùam abhyàgàt sumahat plàvayaj jagat 12,113.011a atha ÷ãtaparãtàïgo jambukaþ kùucchramànvitaþ 12,113.011c sadàras tàü guhàm à÷u pravive÷a jalàrditaþ 12,113.012a sa dçùñvà màüsajãvã tu subhç÷aü kùucchramànvitaþ 12,113.012c abhakùayat tato grãvàm uùñrasya bharatarùabha 12,113.013a yadà tv abudhyatàtmànaü bhakùyamàõaü sa vai pa÷uþ 12,113.013c tadà saükocane yatnam akarod bhç÷aduþkhitaþ 12,113.014a yàvad årdhvam adha÷ caiva grãvàü saükùipate pa÷uþ 12,113.014c tàvat tena sadàreõa jambukena sa bhakùitaþ 12,113.015a sa hatvà bhakùayitvà ca jambukoùñraü tatas tadà 12,113.015c vigate vàtavarùe ca ni÷cakràma guhàmukhàt 12,113.016a evaü durbuddhinà pràptam uùñreõa nidhanaü tadà 12,113.016c àlasyasya kramàt pa÷ya mahad doùam upàgatam 12,113.017a tvam apy etaü vidhiü tyaktvà yogena niyatendriyaþ 12,113.017c vartasva buddhimålaü hi vijayaü manur abravãt 12,113.018a buddhi÷reùñhàni karmàõi bàhumadhyàni bhàrata 12,113.018c tàni jaïghàjaghanyàni bhàrapratyavaràõi ca 12,113.019a ràjyaü tiùñhati dakùasya saügçhãtendriyasya ca 12,113.019c guptamantra÷rutavataþ susahàyasya cànagha 12,113.019d*0267_01 asahàyavato hy arthà na tiùñhanti kadà cana 12,113.020a parãkùyakàriõo 'rthà÷ ca tiùñhantãha yudhiùñhira 12,113.020c sahàyayuktena mahã kçtsnà ÷akyà pra÷àsitum 12,113.021a idaü hi sadbhiþ kathitaü vidhij¤aiþ; purà mahendrapratimaprabhàva 12,113.021c mayàpi coktaü tava ÷àstradçùñyà; tvam atra yuktaþ pracarasva ràjan 12,114.001 yudhiùñhira uvàca 12,114.001a ràjà ràjyam anupràpya durbalo bharatarùabha 12,114.001c amitrasyàtivçddhasya kathaü tiùñhed asàdhanaþ 12,114.002 bhãùma uvàca 12,114.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,114.002c saritàü caiva saüvàdaü sàgarasya ca bhàrata 12,114.003a suràrinilayaþ ÷a÷vat sàgaraþ saritàü patiþ 12,114.003c papraccha saritaþ sarvàþ saü÷ayaü jàtam àtmanaþ 12,114.004a samåla÷àkhàn pa÷yàmi nihatàü÷ chàyino drumàn 12,114.004c yuùmàbhir iha pårõàbhir anyàüs tatra na vetasam 12,114.005a akàya÷ càlpasàra÷ ca vetasaþ kålaja÷ ca vaþ 12,114.005c avaj¤àya na÷akyo và kiü cid và tena vaþ kçtam 12,114.006a tad ahaü ÷rotum icchàmi sarvàsàm eva vo matam 12,114.006c yathà kålàni cemàni bhittvà nànãyate va÷am 12,114.007a tataþ pràha nadã gaïgà vàkyam uttaram arthavat 12,114.007c hetumad gràhakaü caiva sàgaraü saritàü patim 12,114.008a tiùñhanty ete yathàsthànaü nagà hy ekaniketanàþ 12,114.008c tatas tyajanti tat sthànaü pràtilomyàd acetasaþ 12,114.009a vetaso vegam àyàntaü dçùñvà namati netaraþ 12,114.009c sa ca vege 'bhyatikrànte sthànam àsàdya tiùñhati 12,114.010a kàlaj¤aþ samayaj¤a÷ ca sadà va÷ya÷ ca nodrumaþ 12,114.010c anulomas tathàstabdhas tena nàbhyeti vetasaþ 12,114.011a màrutodakavegena ye namanty unnamanti ca 12,114.011c oùadhyaþ pàdapà gulmà na te yànti paràbhavam 12,114.012a yo hi ÷atror vivçddhasya prabhor vadhavinà÷ane 12,114.012c pårvaü na sahate vegaü kùipram eva sa na÷yati 12,114.013a sàràsàraü balaü vãryam àtmano dviùata÷ ca yaþ 12,114.013c jànan vicarati pràj¤o na sa yàti paràbhavam 12,114.014a evam eva yadà vidvàn manyetàtibalaü ripum 12,114.014c saü÷rayed vaitasãü vçttim evaü praj¤ànalakùaõam 12,115.001 yudhiùñhira uvàca 12,115.001a vidvàn mårkhapragalbhena mçdus tãkùõena bhàrata 12,115.001c àkru÷yamànaþ sadasi kathaü kuryàd ariüdama 12,115.002 bhãùma uvàca 12,115.002a ÷råyatàü pçthivãpàla yathaiùo 'rtho 'nugãyate 12,115.002c sadà sucetàþ sahate narasyehàlpacetasaþ 12,115.003a aruùyan kru÷yamànasya sukçtaü nàma vindati 12,115.003c duùkçtaü càtmano marùã ruùyaty evàpamàrùñi vai 12,115.004a ñiññibhaü tam upekùeta và÷amànam ivàturam 12,115.004c lokavidveùam àpanno niùphalaü pratipadyate 12,115.005a iti sa ÷làghate nityaü tena pàpena karmaõà 12,115.005c idam ukto mayà ka÷ cit saümato janasaüsadi 12,115.005e sa tatra vrãóitaþ ÷uùko mçtakalpo 'vatiùñhati 12,115.006a ÷làghann a÷làghanãyena karmaõà nirapatrapaþ 12,115.006c upekùitavyo dàntena tàdç÷aþ puruùàdhamaþ 12,115.007a yad yad bråyàd alpamatis tat tad asya sahet sadà 12,115.007c pràkçto hi pra÷aüsan và nindan và kiü kariùyati 12,115.007e vane kàka ivàbuddhir và÷amàno nirarthakam 12,115.008a yadi vàgbhiþ prayogaþ syàt prayoge pàpakarmaõaþ 12,115.008c vàg evàrtho bhavet tasya na hy evàrtho jighàüsataþ 12,115.009a niùekaü viparãtaü sa àcaùñe vçttaceùñayà 12,115.009c mayåra iva kaupãnaü nçtyan saüdar÷ayann iva 12,115.010a yasyàvàcyaü na loke 'sti nàkàryaü vàpi kiü cana 12,115.010c vàcaü tena na saüdadhyàc chuciþ saükliùñakarmaõà 12,115.011a pratyakùaü guõavàdã yaþ parokùaü tu vinindakaþ 12,115.011c sa mànavaþ ÷vaval loke naùñalokaparàyaõaþ 12,115.012a tàdçg jana÷atasyàpi yad dadàti juhoti ca 12,115.012c parokùeõàpavàdena tan nà÷ayati sa kùaõàt 12,115.013a tasmàt pràj¤o naraþ sadyas tàdç÷aü pàpacetasam 12,115.013c varjayet sàdhubhir varjyaü sàrameyàmiùaü yathà 12,115.014a parivàdaü bruvàõo hi duràtmà vai mahàtmane 12,115.014c prakà÷ayati doùàn svàn sarpaþ phaõam ivocchritam 12,115.015a taü svakarmàõi kurvàõaü pratikartuü ya icchati 12,115.015c bhasmakåña ivàbuddhiþ kharo rajasi majjati 12,115.016a manuùya÷àlàvçkam apra÷àntaü; janàpavàde satataü niviùñam 12,115.016c màtaïgam unmattam ivonnadantaü; tyajeta taü ÷vànam ivàtiraudram 12,115.017a adhãrajuùñe pathi vartamànaü; damàd apetaü vinayàc ca pàpam 12,115.017c arivrataü nityam abhåtikàmaü; dhig astu taü pàpamatiü manuùyam 12,115.018a pratyucyamànas tu hi bhåya ebhir; ni÷àmya mà bhås tvam athàrtaråpaþ 12,115.018c uccasya nãcena hi saüprayogaü; vigarhayanti sthirabuddhayo ye 12,115.019a kruddho da÷àrdhena hi tàóayed và; sa pàüsubhir vàpakiret tuùair và 12,115.019c vivçtya dantàü÷ ca vibhãùayed và; siddhaü hi mårkhe kupite nç÷aüse 12,115.020a vigarhaõàü paramaduràtmanà kçtàü; saheta yaþ saüsadi durjanàn naraþ 12,115.020c pañhed idaü càpi nidar÷anaü sadà; na vàïmayaü sa labhati kiü cid apriyam 12,116.001 yudhiùñhira uvàca 12,116.001a pitàmaha mahàpràj¤a saü÷ayo me mahàn ayam 12,116.001c sa cchettavyas tvayà ràjan bhavàn kulakaro hi naþ 12,116.002a puruùàõàm ayaü tàta durvçttànàü duràtmanàm 12,116.002c kathito vàkyasaücàras tato vij¤àpayàmi te 12,116.003a yad dhitaü ràjyatantrasya kulasya ca sukhodayam 12,116.003c àyatyàü ca tadàtve ca kùemavçddhikaraü ca yat 12,116.004a putrapautràbhiràmaü ca ràùñravçddhikaraü ca yat 12,116.004c annapàne ÷arãre ca hitaü yat tad bravãhi me 12,116.005a abhiùikto hi yo ràjà ràjyastho mitrasaüvçtaþ 12,116.005c asuhçt samupeto và sa kathaü ra¤jayet prajàþ 12,116.006a yo hy asatpragraharatiþ sneharàgabalàtkçtaþ 12,116.006c indriyàõàm anã÷atvàd asajjanabubhåùakaþ 12,116.007a tasya bhçtyà viguõatàü yànti sarve kulodgatàþ 12,116.007c na ca bhçtyaphalair arthaiþ sa ràjà saüprayujyate 12,116.008a etàn me saü÷ayasthasya ràjadharmàn sudurlabhàn 12,116.008c bçhaspatisamo buddhyà bhavठ÷aüsitum arhati 12,116.009a ÷aüsità puruùavyàghra tvaü naþ kulahite rataþ 12,116.009c kùattà caiva pañupraj¤o yo naþ ÷aüsati sarvadà 12,116.010a tvattaþ kulahitaü vàkyaü ÷rutvà ràjyahitodayam 12,116.010c amçtasyàvyayasyeva tçptaþ svapsyàmy ahaü sukham 12,116.011a kãdçùàþ saünikarùasthà bhçtyàþ syur và guõànvitàþ 12,116.011c kãdç÷aiþ kiükulãnair và saha yàtrà vidhãyate 12,116.012a na hy eko bhçtyarahito ràjà bhavati rakùità 12,116.012c ràjyaü cedaü janaþ sarvas tat kulãno 'bhi÷aüsati 12,116.013a na hi pra÷àstuü ràjyaü hi ÷akyam ekena bhàrata 12,116.013c asahàyavatà tàta naivàrthàþ ke cid apy uta 12,116.013e labdhuü labdhvà càpi sadà rakùituü bharatarùabha 12,116.014 bhãùma uvàca 12,116.014a yasya bhçtyajanaþ sarvo j¤ànavij¤ànakovidaþ 12,116.014c hitaiùã kulajaþ snigdhaþ sa ràjyaphalam a÷nute 12,116.015a mantriõo yasya kulajà asaühàryàþ sahoùitàþ 12,116.015c nçpater matidàþ santi saübandhaj¤ànakovidàþ 12,116.016a anàgatavidhàtàraþ kàlaj¤ànavi÷àradàþ 12,116.016c atikràntam a÷ocantaþ sa ràjyaphalam a÷nute 12,116.017a samaduþkhasukhà yasya sahàyàþ satyakàriõaþ 12,116.017c arthacintàparà yasya sa ràjyaphalam a÷nute 12,116.018a yasya nàrto janapadaþ saünikarùagataþ sadà 12,116.018c akùudraþ satpathàlambã sa ràjyaphalabhàg bhavet 12,116.019a ko÷àkùapañalaü yasya ko÷avçddhikarair janaiþ 12,116.019c àptais tuùñai÷ ca satataü dhàryate sa nçpottamaþ 12,116.020a koùñhàgàram asaühàryair àptaiþ saücayatatparaiþ 12,116.020c pàtrabhåtair alubdhai÷ ca pàlyamànaü guõãbhavet 12,116.021a vyavahàra÷ ca nagare yasya karmaphalodayaþ 12,116.021c dç÷yate ÷aïkhalikhitaþ sa dharmaphalabhàg bhavet 12,116.022a saügçhãtamanuùya÷ ca yo ràjà ràjadharmavit 12,116.022c ùaóvargaü pratigçhõan sa dharmàt phalam upà÷nute 12,117.000*0268_00 yudhiùñhira uvàca 12,117.000*0268_01 na santi kulajà yatra sahàyàþ pàrthivasya tu 12,117.000*0268_02 akulãnà÷ ca kartavyà na và bharatasattama 12,117.001 bhãùma uvàca 12,117.001a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,117.001c nidar÷anakaraü loke sajjanàcaritaü sadà 12,117.002a asyaivàrthasya sadç÷aü yac chrutaü me tapovane 12,117.002c jàmadagnyasya ràmasya yad uktam çùisattamaiþ 12,117.003a vane mahati kasmiü÷ cid amanuùyaniùevite 12,117.003c çùir målaphalàhàro niyato niyatendriyaþ 12,117.004a dãkùàdamaparaþ ÷àntaþ svàdhyàyaparamaþ ÷uciþ 12,117.004c upavàsavi÷uddhàtmà satataü satpathe sthitaþ 12,117.005a tasya saüdç÷ya sadbhàvam upaviùñasya dhãmataþ 12,117.005c sarvasattvàþ samãpasthà bhavanti vanacàriõaþ 12,117.006a siühavyàghràþ sa÷arabhà mattà÷ caiva mahàgajàþ 12,117.006c dvãpinaþ khaógabhallåkà ye cànye bhãmadar÷anàþ 12,117.007a te sukhapra÷nadàþ sarve bhavanti kùatajà÷anàþ 12,117.007c tasyarùeþ ÷iùyavac caiva nyagbhåtàþ priyakàriõaþ 12,117.008a dattvà ca te sukhapra÷naü sarve yànti yathàgatam 12,117.008c gràmyas tv ekaþ pa÷us tatra nàjahàc chvà mahàmunim 12,117.009a bhakto 'nuraktaþ satatam upavàsakç÷o 'balaþ 12,117.009c phalamålotkaràhàraþ ÷àntaþ ÷iùñàkçtir yathà 12,117.010a tasyarùer upaviùñasya pàdamåle mahàmuneþ 12,117.010c manuùyavad gato bhàvaþ snehabaddho 'bhavad bhç÷am 12,117.011a tato 'bhyayàn mahàvãryo dvãpã kùatajabhojanaþ 12,117.011c ÷vàrtham atyantasaüduùñaþ kråraþ kàla ivàntakaþ 12,117.012a lelihyamànas tçùitaþ pucchàsphoñanatatparaþ 12,117.012c vyàditàsyaþ kùudhàbhagnaþ pràrthayànas tadàmiùam 12,117.013a taü dçùñvà kråram àyàntaü jãvitàrthã naràdhipa 12,117.013c provàca ÷và muniü tatra yat tac chçõu mahàmate 12,117.014a ÷va÷atrur bhagavann atra dvãpã màü hantum icchati 12,117.014c tvatprasàdàd bhayaü na syàt tasmàn mama mahàmune 12,117.014d*0269_01 tathà kuru mahàbàho sarvaj¤as tvaü na saü÷ayaþ 12,117.014d*0270_01 sa munis tasya vij¤àya bhàvaj¤o bhayakàraõam 12,117.014d*0270_02 rutaj¤aþ sarvasattvànàü tam ai÷varyasamanvitaþ 12,117.015 munir uvàca 12,117.015a na bhayaü dvãpinaþ kàryaü mçtyutas te kathaü cana 12,117.015c eùa ÷varåparahito dvãpã bhavasi putraka 12,117.016 bhãùma uvàca 12,117.016a tataþ ÷và dvãpitàü nãto jàmbånadanibhàkçtiþ 12,117.016c citràïgo visphuran hçùño vane vasati nirbhayaþ 12,117.016d*0271_01 taü dçùñvà sa punar dvãpã àtmanaþ sadç÷aü ÷ubham 12,117.016d*0271_02 aviruddhas tatas tasya kùaõena samapadyata 12,117.017a tato 'bhyayàn mahàraudro vyàditàsyaþ kùudhànvitaþ 12,117.017c dvãpinaü lelihad vaktro vyàghro rudhiralàlasaþ 12,117.018a vyàghraü dçùñvà kùudhàbhagnaü daüùñriõaü vanagocaram 12,117.018c dvãpã jãvitarakùàrtham çùiü ÷araõam eyivàn 12,117.019a tataþ saüvàsajaü sneham çùiõà kurvatà sadà 12,117.019c sa dvãpã vyàghratàü nãto ripubhir balavattaraþ 12,117.019e tato dçùñvà sa ÷àrdålo nàbhyahaüs taü vi÷àü pate 12,117.020a sa tu ÷và vyàghratàü pràpya balavàn pi÷ità÷anaþ 12,117.020c na målaphalabhogeùu spçhàm apy akarot tadà 12,117.021a yathà mçgapatir nityaü prakàïkùati vanaukasaþ 12,117.021c tathaiva sa mahàràja vyàghraþ samabhavat tadà 12,117.022a vyàghras tåñajamålasthas tçptaþ supto hatair mçgaiþ 12,117.022c nàga÷ càgàt tam udde÷aü matto megha ivotthitaþ 12,117.023a prabhinnakarañaþ pràü÷uþ padmã vitatamastakaþ 12,117.023c suviùàõo mahàkàyo meghagambhãranisvanaþ 12,117.024a taü dçùñvà ku¤jaraü mattam àyàntaü madagarvitam 12,117.024c vyàghro hastibhayàt trastas tam çùiü ÷araõaü yayau 12,117.025a tato 'nayat ku¤jaratàü taü vyàghram çùisattamaþ 12,117.025c mahàmeghopamaü dçùñvà taü sa bhãto 'bhavad gajaþ 12,117.026a tataþ kamalaùaõóàni ÷allakãgahanàni ca 12,117.026c vyacarat sa mudà yuktaþ padmareõuvibhåùitaþ 12,117.027a kadà cid ramamàõasya hastinaþ sumukhaü tadà 12,117.027c çùes tasyoñajasthasya kàlo 'gacchan ni÷àni÷am 12,117.028a athàjagàma taü de÷aü kesarã kesaràruõaþ 12,117.028c girikandarajo bhãmaþ siüho nàgakulàntakaþ 12,117.029a taü dçùñvà siüham àyàntaü nàgaþ siühabhayàkulaþ 12,117.029c çùiü ÷araõam àpede vepamàno bhayàturaþ 12,117.030a tataþ sa siühatàü nãto nàgendro muninà tadà 12,117.030c vanyaü nàgaõayat siühaü tulyajàtisamanvayàt 12,117.031a dçùñvà ca so 'na÷at siüho vanyo bhãsannavàgbalaþ 12,117.031c sa cà÷rame 'vasat siühas tasminn eva vane sukhã 12,117.032a na tv anye kùudrapa÷avas tapovananivàsinaþ 12,117.032c vyadç÷yanta bhayatrastà jãvitàkàïkùiõaþ sadà 12,117.033a kadà cit kàlayogena sarvapràõivihiüsakaþ 12,117.033c balavàn kùatajàhàro nànàsattvabhayaükaraþ 12,117.034a aùñapàd årdhvacaraõaþ ÷arabho vanagocaraþ 12,117.034c taü siühaü hantum àgacchan munes tasya nive÷anam 12,117.034d*0272_01 taü dçùñvà ÷arabhaü yàntaü siühaþ parabhayàturaþ 12,117.034d*0272_02 çùiü ÷araõam àpede vepamànaþ kçtà¤jaliþ 12,117.035a taü muniþ ÷arabhaü cakre balotkañam ariüdama 12,117.035c tataþ sa ÷arabho vanyo muneþ ÷arabham agrataþ 12,117.035e dçùñvà balinam atyugraü drutaü saüpràdravad bhayàt 12,117.036a sa evaü ÷arabhasthàne nyasto vai muninà tadà 12,117.036c muneþ pàr÷vagato nityaü ÷àrabhyaü sukham àptavàn 12,117.037a tataþ ÷arabhasaütrastàþ sarve mçgagaõà vanàt 12,117.037c di÷aþ saüpràdravan ràjan bhayàj jãvitakàïkùiõaþ 12,117.038a ÷arabho 'py atisaüduùño nityaü pràõivadhe rataþ 12,117.038c phalamålà÷anaü ÷àntaü naicchat sa pi÷ità÷anaþ 12,117.039a tato rudhiratarùeõa balinà ÷arabho 'nvitaþ 12,117.039c iyeùa taü muniü hantum akçtaj¤aþ ÷vayonijaþ 12,117.039d*0273_01 cintayàm àsa ca tadà ÷arabhaþ ÷vànapårvakaþ 12,117.039d*0273_02 asya prabhàvàt saüpràpto vàïmàtreõa tu kevalam 12,117.039d*0273_03 ÷arabhatvaü suduùpràpaü sarvabhåtabhayaükaram 12,117.039d*0273_04 anye 'py atra bhayatrastàþ santi sattvà bhayàrditàþ 12,117.039d*0273_05 munim à÷ritya jãvanto mçgàþ pakùigaõàs tathà 12,117.039d*0273_06 teùàm api kadà cic ca ÷arabhatvaü prayacchati 12,117.039d*0273_07 sarvasattvottamaü loke balaü yatra pratiùñhitam 12,117.039d*0273_08 pakùiõàm apy ayaü dadyàt kadà cid gàruóaü balam 12,117.039d*0273_09 yàvad anyatra saüprãtaþ kàruõyaü tu samà÷ritaþ 12,117.039d*0273_10 na dadàti balaü tuùñaþ sattvasyànyasya kasya cit 12,117.039d*0273_11 tàvad enam ahaü vipraü vadhiùyàmi ca ÷ãghrataþ 12,117.039d*0273_12 sthàtuü mayà ÷akyam iha munighàtàn na saü÷ayaþ 12,117.040a tatas tena tapaþ÷aktyà vidito j¤ànacakùuùà 12,117.040c vij¤àya ca mahàpràj¤o muniþ ÷vànaü tam uktavàn 12,117.040d*0274_00 munir uvàca 12,117.040d*0274_01 aham agniprabho nàma munir bhçgukulànvayaþ 12,117.040d*0274_02 manasà nirdahe sarvaü jagat saüdhàrayàmi ca 12,117.040d*0274_03 mama va÷yaü jagat sarvaü devàn varjya caràcaram 12,117.040d*0274_04 santi devà÷ ca me bhãtàþ svadharmaü na tyajanti ye 12,117.040d*0274_05 svadharmàc calitàn sarvàn vàïmàtreõaiva nirdahe 12,117.040d*0274_06 kim aïga tvaü mayà nãtaþ ÷arabhatvam anàmayam 12,117.040d*0274_07 kråraþ sa sarvabhåteùu hãna÷ cà÷ucir eva ca 12,117.041a ÷và tvaü dvãpitvam àpanno dvãpã vyàghratvam àgataþ 12,117.041c vyàghro nàgo madapañur nàgaþ siühatvam àptavàn 12,117.042a siüho 'tibalasaüyukto bhåyaþ ÷arabhatàü gataþ 12,117.042c mayà snehaparãtena na vimçùñaþ kulànvayaþ 12,117.043a yasmàd evam apàpaü màü pàpa hiüsitum icchasi 12,117.043c tasmàt svayonim àpannaþ ÷vaiva tvaü hi bhaviùyasi 12,117.043d*0275_01 ÷và pårvaü dvãpy asi vyàghraþ gajaþ siühas tathà÷va[ùña]pàt 12,117.043d*0275_02 nijena ca svabhàvena punaþ ÷vàno bhaviùyasi 12,117.044a tato munijanadveùàd duùñàtmà ÷vàkçto 'budhaþ 12,117.044c çùiõà ÷arabhaþ ÷aptaþ svaü råpaü punar àptavàn 12,118.001 bhãùma uvàca 12,118.001a sa ÷và prakçtim àpannaþ paraü dainyam upàgamat 12,118.001c çùiõà huükçtaþ pàpas tapovanabahiùkçtaþ 12,118.002a evaü ràj¤à matimatà viditvà ÷ãla÷aucatàm 12,118.002c àrjavaü prakçtiü sattvaü kulaü vçttaü ÷rutaü damam 12,118.003a anukro÷aü balaü vãryaü bhàvaü saüpra÷amaü kùamàm 12,118.003c bhçtyà ye yatra yogyàþ syus tatra sthàpyàþ su÷ikùitàþ 12,118.004a nàparãkùya mahãpàlaþ prakartuü bhçtyam arhati 12,118.004c akulãnanaràkãrõo na ràjà sukham edhate 12,118.005a kulajaþ prakçto ràj¤à tatkulãnatayà sadà 12,118.005c na pàpe kurute buddhiü nindyamàno 'py anàgasi 12,118.006a akulãnas tu puruùaþ prakçtaþ sàdhusaükùayàt 12,118.006c durlabhai÷varyatàü pràpto ninditaþ ÷atrutàü vrajet 12,118.006d@012_0001 kàkaþ ÷vàno 'kulãna÷ ca bióàlaþ sarpa eva ca 12,118.006d@012_0002 akulãnà ca yà nàrã tulyàs te parikãrtitàþ 12,118.006d@012_0003 lokapàlàþ sadodvignàþ pa÷yanty akulajàn yathà 12,118.006d@012_0004 nàrãü và puruùaü vàtha ÷ãlaü tatràpi kàraõam 12,118.006d@012_0005 duùkulãnà ca yà strã syàd duùkulãna÷ ca yaþ pumàn 12,118.006d@012_0006 ahiüsà÷ãlasaüyogàd dharmàc ca kulatàü vrajet 12,118.006d@012_0007 dharmaü prati mahàràja ÷lokàn àha bçhaspatiþ 12,118.006d@012_0008 ÷çõu sarvàn mahãpàla hçdi tàü÷ ca kariùyasi 12,118.006d@012_0009 asitaü sitakarmàõaü yathà dàntaü tapasvinam 12,118.006d@012_0010 vçttastham api caõóàlaü taü devà bràhmaõaü viduþ 12,118.006d@012_0011 yadi ghàtayate ka÷ cit pàpasattvaü prajàhite 12,118.006d@012_0012 sarvasattvahitàrthàya na tenàsau vihiüsakaþ 12,118.006d@012_0013 dvãpinaü ÷arabhaü siühaü vyàghraü ku¤jaram eva ca 12,118.006d@012_0014 mahiùaü ca varàhaü ca såkara÷vànapannagàn 12,118.006d@012_0015 gobràhmaõahitàrthàya bàlastrãrakùaõàya ca 12,118.006d@012_0016 vçddhàturaparitràõe yo hinasti sa dharmavit 12,118.006d@012_0017 bràhmaõaþ pàpakarmà ca mleccho và dhàrmikaþ ÷uciþ 12,118.006d@012_0018 ÷reyàüs tatra bhaven mleccho bràhmaõaþ pàpakçn na ca 12,118.006d@012_0019 duùkulãnaþ kulãno và yaþ ka÷ cic chãlavàn naraþ 12,118.006d@012_0020 prakçtiü tasya vij¤àya sthiràü và yadi vàsthiràm 12,118.006d@012_0021 ÷ãlavàn uttamaü karma kuryàd ràjà samàhitaþ 12,118.006d@012_0022 niyu¤jãta mahãpàlo durvçttaü pàpakarmasu 12,118.007a kulãnaü ÷ikùitaü pràj¤aü j¤ànavij¤ànakovidam 12,118.007c sarva÷àstràrthatattvaj¤aü sahiùõuü de÷ajaü tathà 12,118.008a kçtaj¤aü balavantaü ca kùàntaü dàntaü jitendriyam 12,118.008c alubdhaü labdhasaütuùñaü svàmimitrabubhåùakam 12,118.009a sacivaü de÷akàlaj¤aü sarvasaügrahaõe ratam 12,118.009c satkçtaü yuktamanasaü hitaiùiõam atandritam 12,118.010a yuktàcàraü svaviùaye saüdhivigrahakovidam 12,118.010c ràj¤as trivargavettàraü paurajànapadapriyam 12,118.011a khàtakavyåhatattvaj¤aü balaharùaõakovidam 12,118.011c iïgitàkàratattvaj¤aü yàtràyànavi÷àradam 12,118.011d*0276_01 bhinnànàü ràjasaüghàtaü saühatànàü ca bhedati 12,118.011d*0276_02 ekaþ kruddho raõe kuryàt ku¤jaraþ sàdhunoditaþ 12,118.011d*0276_03 madaklinnakapolasya kiü cid a¤citacakùuùaþ 12,118.011d*0276_04 svidyadàbhogagaõóasya kaþ ÷obhàü varõituü kùamaþ 12,118.011d*0276_05 vegenàdhàvamànasya prasàritakarasya ca 12,118.011d*0276_06 kaþ samarthaþ puraþ sthàtuü stabdhakarõasya danti[naþ] 12,118.011d*0276_07 **** **** di÷o da÷a 12,118.011d*0276_08 tat sainyaü ku¤jarà yatra sa nçpo yasya ku¤jaràþ 12,118.011d*0276_09 mårtimàn vijayo ràjan ku¤jarà madadarpitàþ 12,118.012a hasti÷ikùàsu tattvaj¤am ahaükàravivarjitam 12,118.012c pragalbhaü dakùiõaü dàntaü balinaü yuktakàriõam 12,118.013a cokùaü cokùajanàkãrõaü suveùaü sukhadar÷anam 12,118.013c nàyakaü nãtiku÷alaü guõaùaùñyà samanvitam 12,118.014a astabdhaü pra÷ritaü ÷aktaü mçduvàdinam eva ca 12,118.014c dhãraü ÷lakùõaü maharddhiü ca de÷akàlopapàdakam 12,118.015a sacivaü yaþ prakurute na cainam avamanyate 12,118.015c tasya vistãryate ràjyaü jyotsnà grahapater iva 12,118.016a etair eva guõair yukto ràjà ÷àstravi÷àradaþ 12,118.016c eùñavyo dharmaparamaþ prajàpàlanatatparaþ 12,118.017a dhãro marùã ÷uciþ ÷ãghraþ kàle puruùakàravit 12,118.017c ÷u÷råùuþ ÷rutavठ÷rotà åhàpohavi÷àradaþ 12,118.018a medhàvã dhàraõàyukto yathànyàyopapàdakaþ 12,118.018c dàntaþ sadà priyàbhàùã kùamàvàü÷ ca viparyaye 12,118.019a dànàcchede svayaükàrã sudvàraþ sukhadar÷anaþ 12,118.019c àrtahastaprado nityam àptaümanyo naye rataþ 12,118.020a nàhaüvàdã na nirdvaüdvo na yatkiücanakàrakaþ 12,118.020c kçte karmaõy amoghànàü kartà bhçtyajanapriyaþ 12,118.021a saügçhãtajano 'stabdhaþ prasannavadanaþ sadà 12,118.021c dàtà bhçtyajanàvekùã na krodhã sumahàmanàþ 12,118.022a yuktadaõóo na nirdaõóo dharmakàryànu÷àsakaþ 12,118.022c càranetraþ paràvekùã dharmàrthaku÷alaþ sadà 12,118.023a ràjà guõa÷atàkãrõa eùñavyas tàdç÷o bhavet 12,118.023c yodhà÷ caiva manuùyendra sarvair guõaguõair vçtàþ 12,118.024a anveùñavyàþ supuruùàþ sahàyà ràjyadhàraõàþ 12,118.024c na vimànayitavyà÷ ca ràj¤à vçddhim abhãpsatà 12,118.025a yodhàþ samara÷auñãràþ kçtaj¤àþ ÷astrakovidàþ 12,118.025c dharma÷àstrasamàyuktàþ padàtijanasaüyutàþ 12,118.026a arthamànavivçddhà÷ ca rathacaryàvi÷àradàþ 12,118.026c iùvastraku÷alà yasya tasyeyaü nçpater mahã 12,118.026d*0277_01 j¤àtãnàm anavaj¤ànaü bhçtyeùv a÷añhatà sadà 12,118.026d*0277_02 naipuõyaü càrthacaryàsu yasyaite tasya sà mahã 12,118.026d*0277_03 àlasyaü caiva nidrà ca vyasanàny atihàsyatà 12,118.026d*0277_04 yasyaitàni na vidyante tasyeyaü suciraü mahã 12,118.026d*0277_05 vçddhasevã mahotsàho varõànàü caiva rakùità 12,118.026d*0277_06 dharmacaryà sadà yasya tasyeyaü suciraü mahã 12,118.026d*0277_07 nãtivartmànusaraõaü nityam utthànam eva ca 12,118.026d*0277_08 ripåõàm anavaj¤ànaü tasyeyaü suciraü mahã 12,118.026d*0277_09 utthànaü caiva daivaü ca tayor nànàtvam eva ca 12,118.026d*0277_10 manunà varõitaü pårvaü vakùye ÷çõu tad eva hi 12,118.026d*0277_11 utthànaü hi narendràõàü bçhaspatir abhàùata 12,118.026d*0277_12 nayànayavidhànaj¤aþ sadà bhava kurådvaha 12,118.026d*0277_13 durhçdàü chidradar÷ã yaþ suhçdàm upakàravàn 12,118.026d*0277_14 vi÷eùavic ca bhçtyànàü sa ràjyaphalam a÷nute 12,118.027a sarvasaügrahaõe yukto nçpo bhavati yaþ sadà 12,118.027c utthàna÷ãlo mitràóhyaþ sa ràjà ràjasattamaþ 12,118.028a ÷akyà a÷vasahasreõa vãràroheõa bhàrata 12,118.028c saügçhãtamanuùyeõa kçtsnà jetuü vasuüdharà 12,119.001 bhãùma uvàca 12,119.001a evaü ÷unàsamàn bhçtyàn svasthàne yo naràdhipaþ 12,119.001c niyojayati kçtyeùu sa ràjyaphalam a÷nute 12,119.002a na ÷và svasthànam utkramya pramàõam abhi satkçtaþ 12,119.002c àropyaþ ÷và svakàt sthànàd utkramyànyat prapadyate 12,119.003a svajàtikulasaüpannàþ sveùu karmasv avasthitàþ 12,119.003c prakartavyà budhà bhçtyà nàsthàne prakriyà kùamà 12,119.004a anuråpàõi karmàõi bhçtyebhyo yaþ prayacchati 12,119.004c sa bhçtyaguõasaüpannaü ràjà phalam upà÷nute 12,119.005a ÷arabhaþ ÷arabhasthàne siühaþ siüha ivorjitaþ 12,119.005c vyàghro vyàghra iva sthàpyo dvãpã dvãpã yathà tathà 12,119.006a karmasv ihànuråpeùu nyasyà bhçtyà yathàvidhi 12,119.006c pratilomaü na bhçtyàs te sthàpyàþ karmaphalaiùiõà 12,119.007a yaþ pramàõam atikramya pratilomaü naràdhipaþ 12,119.007c bhçtyàn sthàpayate 'buddhir na sa ra¤jayate prajàþ 12,119.008a na bàli÷à na ca kùudrà na càpratimitendriyàþ 12,119.008c nàkulãnà naràþ pàr÷ve sthàpyà ràj¤à hitaiùiõà 12,119.009a sàdhavaþ ku÷alàþ ÷årà j¤ànavanto 'nasåyakàþ 12,119.009c akùudràþ ÷ucayo dakùà naràþ syuþ pàripàr÷vakàþ 12,119.010a nyagbhåtàs tatparàþ kùàntà÷ caukùàþ prakçtijàþ ÷ubhàþ 12,119.010c sve sve sthàne 'parikruùñàs te syå ràj¤o bahi÷caràþ 12,119.011a siühasya satataü pàr÷ve siüha eva jano bhavet 12,119.011c asiühaþ siühasahitaþ siühaval labhate phalam 12,119.012a yas tu siühaþ ÷vabhiþ kãrõaþ siühakarmaphale rataþ 12,119.012c na sa siühaphalaü bhoktuü ÷aktaþ ÷vabhir upàsitaþ 12,119.013a evam etair manuùyendra ÷åraiþ pràj¤air bahu÷rutaiþ 12,119.013c kulãnaiþ saha ÷akyeta kçtsnàü jetuü vasuüdharàm 12,119.014a nàvaidyo nànçjuþ pàr÷ve nàvidyo nàmahàdhanaþ 12,119.014c saügràhyo vasudhàpàlair bhçtyo bhçtyavatàü vara 12,119.015a bàõavad visçtà yànti svàmikàryaparà janàþ 12,119.015c ye bhçtyàþ pàrthivahitàs teùàü sàntvaü prayojayet 12,119.016a ko÷a÷ ca satataü rakùyo yatnam àsthàya ràjabhiþ 12,119.016c ko÷amålà hi ràjànaþ ko÷amålakaro bhava 12,119.017a koùñhàgàraü ca te nityaü sphãtaü dhànyaiþ susaücitam 12,119.017c sadàstu satsu saünyastaü dhanadhànyaparo bhava 12,119.018a nityayuktà÷ ca te bhçtyà bhavantu raõakovidàþ 12,119.018c vàjinàü ca prayogeùu vai÷àradyam iheùyate 12,119.019a j¤àtibandhujanàvekùã mitrasaübandhisaüvçtaþ 12,119.019c paurakàryahitànveùã bhava kauravanandana 12,119.020a eùà te naiùñhikã buddhiþ praj¤à càbhihità mayà 12,119.020c ÷và te nidar÷anaü tàta kiü bhåyaþ ÷rotum icchasi 12,120.001 yudhiùñhira uvàca 12,120.001a ràjavçttàny anekàni tvayà proktàni bhàrata 12,120.001c pårvaiþ pårvaniyuktàni ràjadharmàrthavedibhiþ 12,120.002a tad eva vistareõoktaü pårvair dçùñaü satàü matam 12,120.002c praõayaü ràjadharmàõàü prabråhi bharatarùabha 12,120.003 bhãùma uvàca 12,120.003a rakùaõaü sarvabhåtànàm iti kùatre paraü matam 12,120.003c tad yathà rakùaõaü kuryàt tathà ÷çõu mahãpate 12,120.004a yathà barhàõi citràõi bibharti bhujagà÷anaþ 12,120.004c tathà bahuvidhaü ràjà råpaü kurvãta dharmavit 12,120.005a taikùõyaü jihmatvam àdàntyaü satyam àrjavam eva ca 12,120.005c madhyasthaþ sattvam àtiùñhaüs tathà vai sukham çcchati 12,120.006a yasminn arthe hitaü yat syàt tad varõaü råpam àvi÷et 12,120.006c bahuråpasya ràj¤o hi såkùmo 'py artho na sãdati 12,120.007a nityaü rakùitamantraþ syàd yathà måkaþ ÷aracchikhã 12,120.007c ÷lakùõàkùaratanuþ ÷rãmàn bhavec chàstravi÷àradaþ 12,120.008a àpaddvàreùu yattaþ syàj jalaprasravaõeùv iva 12,120.008c ÷ailavarùodakànãva dvijàn siddhàn samà÷rayet 12,120.009a arthakàmaþ ÷ikhàü ràjà kuryàd dharmadhvajopamàm 12,120.009c nityam udyatadaõóaþ syàd àcarec càpramàdataþ 12,120.009e loke càyavyayau dçùñvà vçkùàd vçkùam ivàplavan 12,120.010a mçjàvàn syàt svayåthyeùu bhàvàni caraõaiþ kùipet 12,120.010c jàtapakùaþ parispanded rakùed vaikalyam àtmanaþ 12,120.011a doùàn vivçõuyàc chatroþ parapakùàn vidhånayet 12,120.011c kànaneùv iva puùpàõi barhãvàrthàn samàcaret 12,120.012a ucchritàn à÷rayet sphãtàn narendràn acalopamàn 12,120.012c ÷rayec chàyàm avij¤àtàü guptaü ÷araõam à÷rayet 12,120.013a pràvçùãvàsitagrãvo majjeta ni÷i nirjane 12,120.013c màyåreõa guõenaiva strãbhi÷ càlakùita÷ caret 12,120.013e na jahyàc ca tanutràõaü rakùed àtmànam àtmanà 12,120.014a càrabhåmiùv abhigamàn pà÷àü÷ ca parivarjayet 12,120.014c pãóayec càpi tàü bhåmiü praõa÷yed gahane punaþ 12,120.014d*0278_01 evaü mayåradharmeõa vartayan satataü naraþ 12,120.015a hanyàt kruddhàn ativiùàn ye jihmagatayo 'hitàn 12,120.015c nà÷rayed bàlabarhàõi sannivàsàni vàsayet 12,120.016a sadà barhinibhaþ kàmaü prasaktikçtam àcaret 12,120.016c sarvata÷ càdadet praj¤àü pataügàn gahaneùv iva 12,120.016e evaü mayåravad ràjà svaràùñraü paripàlayet 12,120.017a àtmavçddhikarãü nãtiü vidadhãta vicakùaõaþ 12,120.017c àtmasaüyamanaü buddhyà parabuddhyàvatàraõam 12,120.017e buddhyà càtmaguõapràptir etac chàstranidar÷anam 12,120.018a paraü cà÷vàsayet sàmnà sva÷aktiü copalakùayet 12,120.018c àtmanaþ parimar÷ena buddhiü buddhyà vicàrayet 12,120.018e sàntvayogamatiþ pràj¤aþ kàryàkàryavicàrakaþ 12,120.019a nigåóhabuddhir dhãraþ syàd vaktavye vakùyate tathà 12,120.019c saünikçùñàü kathàü pràj¤o yadi buddhyà bçhaspatiþ 12,120.019e svabhàvam eùyate taptaü kçùõàyasam ivodake 12,120.020a anuyu¤jãta kçtyàni sarvàõy eva mahãpatiþ 12,120.020c àgamair upadiùñàni svasya caiva parasya ca 12,120.021a kùudraü kråraü tathà pràj¤aü ÷åraü càrthavi÷àradam 12,120.021c svakarmaõi niyu¤jãta ye cànye vacanàdhikàþ 12,120.022a apy adçùñvà niyuktàni anuråpeùu karmasu 12,120.022c sarvàüs tàn anuvarteta svaràüs tantrãr ivàyatà 12,120.023a dharmàõàm avirodhena sarveùàü priyam àcaret 12,120.023c mamàyam iti ràjà yaþ sa parvata ivàcalaþ 12,120.024a vyavasàyaü samàdhàya såryo ra÷mim ivàyatàm 12,120.024c dharmam evàbhirakùeta kçtvà tulye priyàpriye 12,120.025a kulaprakçtide÷ànàü dharmaj¤àn mçdubhàùiõaþ 12,120.025c madhye vayasi nirdoùàn hite yuktठjitendriyàn 12,120.026a alubdhठ÷ikùitàn dàntàn dharmeùu pariniùñhitàn 12,120.026c sthàpayet sarvakàryeùu ràjà dharmàrtharakùiõaþ 12,120.027a etenaiva prakàreõa kçtyànàm àgatiü gatim 12,120.027c yuktaþ samanutiùñheta tuùña÷ càrair upaskçtaþ 12,120.028a amoghakrodhaharùasya svayaü kçtyànvavekùiõaþ 12,120.028c àtmapratyayako÷asya vasudhaiva vasuüdharà 12,120.029a vyakta÷ cànugraho yasya yathàrtha÷ càpi nigrahaþ 12,120.029c guptàtmà guptaràùñra÷ ca sa ràjà ràjadharmavit 12,120.030a nityaü ràùñram avekùeta gobhiþ sårya ivotpatan 12,120.030c càràü÷ ca nacaràn vidyàt tathà buddhyà na saüjvaret 12,120.031a kàlapràptam upàdadyàn nàrthaü ràjà prasåcayet 12,120.031c ahany ahani saüduhyàn mahãü gàm iva buddhimàn 12,120.032a yathà krameõa puùpebhya÷ cinoti madhu ùañpadaþ 12,120.032c tathà dravyam upàdàya ràjà kurvãta saücayam 12,120.033a yad dhi guptàva÷iùñaü syàt tad dhitaü dharmakàmayoþ 12,120.033c saücayànuvisargã syàd ràjà ÷àstravid àtmavàn 12,120.034a nàlpam arthaü paribhaven nàvamanyeta ÷àtravàn 12,120.034c buddhyàvabudhyed àtmànaü na càbuddhiùu vi÷vaset 12,120.035a dhçtir dàkùyaü saüyamo buddhir agryà; dhairyaü ÷auryaü de÷akàlo 'pramàdaþ 12,120.035c svalpasya và mahato vàpi vçddhau; dhanasyaitàny aùña samindhanàni 12,120.036a agnistoko vardhate hy àjyasikto; bãjaü caikaü bahusàhasram eti 12,120.036c kùayodayau vipulau saüni÷àmya; tasmàd alpaü nàvamanyeta vidvàn 12,120.037a bàlo 'bàlaþ sthaviro và ripur yaþ; sadà pramattaü puruùaü nihanyàt 12,120.037c kàlenànyas tasya målaü hareta; kàlaj¤àtà pàrthivànàü variùñhaþ 12,120.038a haret kãrtiü dharmam asyoparundhyàd; arthe dãrghaü vãryam asyopahanyàt 12,120.038c ripur dveùñà durbalo và balã và; tasmàc chatrau naiva heóed yatàtmà 12,120.039a kùayaü ÷atroþ saücayaü pàlanaü càpy; ubhau càrthau sahitau dharmakàmau 12,120.039c ata÷ cànyan matimàn saüdadhãta; tasmàd ràjà buddhimantaü ÷rayeta 12,120.040a buddhir dãptà balavantaü hinasti; balaü buddhyà vardhate pàlyamànam 12,120.040c ÷atrur buddhyà sãdate vardhamàno; buddheþ pa÷càt karma yat tat pra÷astam 12,120.041a sarvàn kàmàn kàmayàno hi dhãraþ; sattvenàlpenàplute hãnadehaþ 12,120.041c yathàtmànaü pràrthayate 'rthamànaiþ; ÷reyaþpàtraü pårayate hy analpam 12,120.042a tasmàd ràjà pragçhãtaþ pareùu; målaü lakùmyàþ sarvato 'bhyàdadãta 12,120.042c dãrghaü kàlam api saüpãóyamàno; vidyutsaüpàtam iva mànorjitaþ syàt 12,120.043a vidyà tapo và vipulaü dhanaü và; sarvam etad vyavasàyena ÷akyam 12,120.043c brahma yattaü nivasati dehavatsu; tasmàd vidyàd vyavasàyaü prabhåtam 12,120.044a yatràsate matimanto manasvinaþ; ÷akro viùõur yatra sarasvatã ca 12,120.044c vasanti bhåtàni ca yatra nityaü; tasmàd vidvàn nàvamanyeta deham 12,120.045a lubdhaü hanyàt saüpradànena nityaü; lubdhas tçptiü paravittasya naiti 12,120.045c sarvo lubdhaþ karmaguõopabhoge; yo 'rthair hãno dharmakàmau jahàti 12,120.046a dhanaü bhojyaü putradàraü samçddhiü; sarvo lubdhaþ pràrthayate pareùàm 12,120.046c lubdhe doùàþ saübhavantãha sarve; tasmàd ràjà na pragçhõãta lubdhàn 12,120.047a saüdar÷ane satpuruùaü jaghanyam api codayet 12,120.047c àrambhàn dviùatàü pràj¤aþ sarvàn arthàüs tu sådayet 12,120.048a dharmànviteùu vij¤àto mantrã gupta÷ ca pàõóava 12,120.048c àpto ràjan kulãna÷ ca paryàpto ràjyasaügrahe 12,120.049a vidhipravçttàn naradevadharmàn; uktàn samàsena nibodha buddhyà 12,120.049c imàn vidadhyàd vyanusçtya yo vai; ràjà mahãü pàlayituü sa ÷aktaþ 12,120.050a anãtijaü yady avidhànajaü sukhaü; hañhapraõãtaü vividhaü pradç÷yate 12,120.050c na vidyate tasya gatir mahãpater; na vidyate ràùñrajam uttamaü sukham 12,120.051a dhanair vi÷iùñàn mati÷ãlapåjitàn; guõopapannàn yudhi dçùñavikramàn 12,120.051c guõeùu dçùñàn aciràd ihàtmavàn; sato 'bhisaüdhàya nihanti ÷àtravàn 12,120.052a pa÷yed upàyàn vividhaiþ kriyàpathair; na cànupàyena matiü nive÷ayet 12,120.052c ÷riyaü vi÷iùñàü vipulaü ya÷o dhanaü; na doùadar÷ã puruùaþ sama÷nute 12,120.053a prãtipravçttau vinivartane tathà; suhçtsu vij¤àya nivçtya cobhayoþ 12,120.053c yad eva mitraü gurubhàram àvahet; tad eva susnigdham udàhared budhaþ 12,120.054a etàn mayoktàüs tava ràjadharmàn; nçõàü ca guptau matim àdadhatsva 12,120.054c avàpsyase puõyaphalaü sukhena; sarvo hi lokottamadharmamålaþ 12,121.001 yudhiùñhira uvàca 12,121.001a ayaü pitàmahenokto ràjadharmaþ sanàtanaþ 12,121.001c ã÷vara÷ ca mahàdaõóo daõóe sarvaü pratiùñhitam 12,121.002a devatànàm çùãõàü ca pitéõàü ca mahàtmanàm 12,121.002c yakùarakùaþpi÷àcànàü martyànàü ca vi÷eùataþ 12,121.003a sarveùàü pràõinàü loke tiryakùv api nivàsinàm 12,121.003c sarvavyàpã mahàtejà daõóaþ ÷reyàn iti prabho 12,121.004a ity etad uktaü bhavatà sarvaü daõóyaü caràcaram 12,121.004c dç÷yate lokam àsaktaü sasuràsuramànuùam 12,121.005a etad icchàmy ahaü j¤àtuü tattvena bharatarùabha 12,121.005c ko daõóaþ kãdç÷o daõóaþ kiüråpaþ kiüparàyaõaþ 12,121.006a kimàtmakaþ kathaübhåtaþ katimårtiþ kathaüprabhuþ 12,121.006c jàgarti sa kathaü daõóaþ prajàsv avahitàtmakaþ 12,121.007a ka÷ ca pårvàparam idaü jàgarti paripàlayan 12,121.007c ka÷ ca vij¤àyate pårvaü ko 'paro daõóasaüj¤itaþ 12,121.007e kiüsaüstha÷ ca bhaved daõóaþ kà càsya gatir iùyate 12,121.008 bhãùma uvàca 12,121.008a ÷çõu kauravya yo daõóo vyavahàryo yathà ca saþ 12,121.008c yasmin hi sarvam àyattaü sa daõóa iha kevalaþ 12,121.009a dharmasyàkhyà mahàràja vyavahàra itãùyate 12,121.009c tasya lopaþ kathaü na syàl lokeùv avahitàtmanaþ 12,121.009e ity arthaü vyavahàrasya vyavahàratvam iùyate 12,121.010a api caitat purà ràjan manunà proktam àditaþ 12,121.010c supraõãtena daõóena priyàpriyasamàtmanà 12,121.010e prajà rakùati yaþ samyag dharma eva sa kevalaþ 12,121.011a athoktam etad vacanaü pràg eva manunà purà 12,121.011c janma coktaü vasiùñhena brahmaõo vacanaü mahat 12,121.012a pràg idaü vacanaü proktam ataþ pràgvacanaü viduþ 12,121.012c vyavahàrasya càkhyànàd vyavahàra ihocyate 12,121.013a daõóàt trivargaþ satataü supraõãtàt pravartate 12,121.013c daivaü hi paramo daõóo råpato 'gnir ivocchikhaþ 12,121.014a nãlotpaladala÷yàma÷ caturdaüùñra÷ caturbhujaþ 12,121.014c aùñapàn naikanayanaþ ÷aïkukarõordhvaromavàn 12,121.015a jañã dvijihvas tàmràsyo mçgaràjatanucchadaþ 12,121.015c etad råpaü bibharty ugraü daõóo nityaü duràvaraþ 12,121.016a asir gadà dhanuþ ÷aktis tri÷ålaü mudgaraþ ÷araþ 12,121.016c musalaü para÷u÷ cakraü pràso daõóarùñitomaràþ 12,121.017a sarvapraharaõãyàni santi yànãha kàni cit 12,121.017c daõóa eva hi sarvàtmà loke carati mårtimàn 12,121.018a bhindaü÷ chindan rujan kçntan dàrayan pàñayaüs tathà 12,121.018c ghàtayann abhidhàvaü÷ ca daõóa eva caraty uta 12,121.019a asir vi÷asano dharmas tãkùõavartmà duràsadaþ 12,121.019c ÷rãgarbho vijayaþ ÷àstà vyavahàraþ prajàgaraþ 12,121.020a ÷àstraü bràhmaõamantra÷ ca ÷àstà pràgvacanaü gataþ 12,121.020c dharmapàlo 'kùaro devaþ satyago nityago grahaþ 12,121.021a asaïgo rudratanayo manujyeùñhaþ ÷ivaükaraþ 12,121.021c nàmàny etàni daõóasya kãrtitàni yudhiùñhira 12,121.022a daõóo hi bhagavàn viùõur yaj¤o nàràyaõaþ prabhuþ 12,121.022c ÷a÷vad råpaü mahad bibhran mahàpuruùa ucyate 12,121.023a yathoktà brahmakanyeti lakùmãr nãtiþ sarasvatã 12,121.023c daõóanãtir jagaddhàtrã daõóo hi bahuvigrahaþ 12,121.024a arthànarthau sukhaü duþkhaü dharmàdharmau balàbale 12,121.024c daurbhàgyaü bhàgadheyaü ca puõyàpuõye guõàguõau 12,121.025a kàmàkàmàv çtur màsaþ ÷arvarã divasaþ kùaõaþ 12,121.025c aprasàdaþ prasàda÷ ca harùaþ krodhaþ ÷amo damaþ 12,121.026a daivaü puruùakàra÷ ca mokùàmokùau bhayàbhaye 12,121.026c hiüsàhiüse tapo yaj¤aþ saüyamo 'tha viùàviùam 12,121.027a anta÷ càdi÷ ca madhyaü ca kçtyànàü ca prapa¤canam 12,121.027c madaþ pramàdo darpa÷ ca dambho dhairyaü nayànayau 12,121.028a a÷aktiþ ÷aktir ity eva mànastambhau vyayàvyayau 12,121.028c vinaya÷ ca visarga÷ ca kàlàkàlau ca bhàrata 12,121.029a ançtaü j¤àj¤atà satyaü ÷raddhà÷raddhe tathaiva ca 12,121.029c klãbatà vyavasàya÷ ca làbhàlàbhau jayàjayau 12,121.030a tãkùõatà mçdutà mçtyur àgamànàgamau tathà 12,121.030c viràddhi÷ caiva ràddhi÷ ca kàryàkàrye balàbale 12,121.031a asåyà cànasåyà ca dharmàdharmau tathaiva ca 12,121.031c apatrapànapatrape hrã÷ ca saüpad vipac ca ha 12,121.032a tejaþ karmaõi pàõóityaü vàk÷aktis tattvabuddhità 12,121.032c evaü daõóasya kauravya loke 'smin bahuråpatà 12,121.033a na syàd yadãha daõóo vai pramatheyuþ parasparam 12,121.033c bhayàd daõóasya cànyonyaü ghnanti naiva yudhiùñhira 12,121.034a daõóena rakùyamàõà hi ràjann aharahaþ prajàþ 12,121.034c ràjànaü vardhayantãha tasmàd daõóaþ paràyaõam 12,121.035a vyavasthàpayati kùipram imaü lokaü nare÷vara 12,121.035c satye vyavasthito dharmo bràhmaõeùv avatiùñhate 12,121.036a dharmayuktà dvijàþ ÷reùñhà vedayuktà bhavanti ca 12,121.036c babhåva yaj¤o vedebhyo yaj¤aþ prãõàti devatàþ 12,121.037a prãtà÷ ca devatà nityam indre paridadaty uta 12,121.037c annaü dadàti ÷akra÷ càpy anugçhõann imàþ prajàþ 12,121.038a pràõà÷ ca sarvabhåtànàü nityam anne pratiùñhitàþ 12,121.038c tasmàt prajàþ pratiùñhante daõóo jàgarti tàsu ca 12,121.039a evaüprayojana÷ caiva daõóaþ kùatriyatàü gataþ 12,121.039c rakùan prajàþ prajàgarti nityaü suvihito 'kùaraþ 12,121.040a ã÷varaþ puruùaþ pràõaþ sattvaü vittaü prajàpatiþ 12,121.040c bhåtàtmà jãva ity eva nàmabhiþ procyate 'ùñabhiþ 12,121.041a adadad daõóa evàsmai dhruvam ai÷varyam eva ca 12,121.041c bale naya÷ ca saüyuktaþ sadà pa¤cavidhàtmakaþ 12,121.042a kulabàhudhanàmàtyàþ praj¤à coktà balàni ca 12,121.042c àhàryaü càùñakair dravyair balam anyad yudhiùñhira 12,121.043a hastino '÷và rathàþ pattir nàvo viùñis tathaiva ca 12,121.043c dai÷ikà÷ càrakà÷ caiva tad aùñàïgaü balaü smçtam 12,121.044a aùñàïgasya tu yuktasya hastino hastiyàyinaþ 12,121.044c a÷vàrohàþ padàtà÷ ca mantriõo rasadà÷ ca ye 12,121.045a bhikùukàþ pràóvivàkà÷ ca mauhårtà daivacintakàþ 12,121.045c ko÷o mitràõi dhànyaü ca sarvopakaraõàni ca 12,121.046a saptaprakçti càùñàïgaü ÷arãram iha yad viduþ 12,121.046c ràjyasya daõóa evàïgaü daõóaþ prabhava eva ca 12,121.047a ã÷vareõa prayatnena dhàraõe kùatriyasya hi 12,121.047c daõóo dattaþ samànàtmà daõóo hãdaü sanàtanam 12,121.047e ràj¤àü påjyatamo nànyo yathàdharmapradar÷anaþ 12,121.048a brahmaõà lokarakùàrthaü svadharmasthàpanàya ca 12,121.048c bhartçpratyaya utpanno vyavahàras tathàparaþ 12,121.048e tasmàd yaþ sahito dçùño bhartçpratyayalakùaõaþ 12,121.049a vyavahàras tu vedàtmà vedapratyaya ucyate 12,121.049c maula÷ ca nara÷àrdåla ÷àstrokta÷ ca tathàparaþ 12,121.050a ukto ya÷ càpi daõóo 'sau bhartçpratyayalakùaõaþ 12,121.050c j¤eyo na sa narendrastho daõóapratyaya eva ca 12,121.051a daõóapratyayadçùño 'pi vyavahàràtmakaþ smçtaþ 12,121.051c vyavahàraþ smçto ya÷ ca sa vedaviùayàtmakaþ 12,121.052a ya÷ ca vedaprasåtàtmà sa dharmo guõadar÷akaþ 12,121.052c dharmapratyaya utpanno yathàdharmaþ kçtàtmabhiþ 12,121.053a vyavahàraþ prajàgoptà brahmadiùño yudhiùñhira 12,121.053c trãn dhàrayati lokàn vai satyàtmà bhåtivardhanaþ 12,121.054a ya÷ ca daõóaþ sa dçùño no vyavahàraþ sanàtanaþ 12,121.054c vyavahàra÷ ca yo dçùñaþ sa dharma iti naþ ÷rutaþ 12,121.054e ya÷ ca vedaþ sa vai dharmo ya÷ ca dharmaþ sa satpathaþ 12,121.055a brahmà prajàpatiþ pårvaü babhåvàtha pitàmahaþ 12,121.055c lokànàü sa hi sarveùàü sasuràsurarakùasàm 12,121.055e samanuùyoragavatàü kartà caiva sa bhåtakçt 12,121.056a tato no vyavahàro 'yaü bhartçpratyayalakùaõaþ 12,121.056c tasmàd idam avocàma vyavahàranidar÷anam 12,121.057a màtà pità ca bhràtà ca bhàryà càtha purohitaþ 12,121.057c nàdaõóyo vidyate ràj¤àü yaþ svadharme na tiùñhati 12,122.001 bhãùma uvàca 12,122.001a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,122.001c aïgeùu ràjà dyutimàn vasuhoma iti ÷rutaþ 12,122.002a sa ràjà dharmanityaþ san saha patnyà mahàtapàþ 12,122.002c mu¤japçùñhaü jagàmàtha devarùigaõapåjitam 12,122.003a tatra ÷çïge himavato merau kanakaparvate 12,122.003c yatra mu¤javañe ràmo jañàharaõam àdi÷at 12,122.004a tadàprabhçti ràjendra çùibhiþ saü÷itavrataiþ 12,122.004c mu¤japçùñha iti proktaþ sa de÷o rudrasevitaþ 12,122.005a sa tatra bahubhir yuktaþ sadà ÷rutimayair guõaiþ 12,122.005c bràhmaõànàm anumato devarùisadç÷o 'bhavat 12,122.006a taü kadà cid adãnàtmà sakhà ÷akrasya mànitaþ 12,122.006c abhyàgacchan mahãpàlo màndhàtà ÷atrukar÷anaþ 12,122.007a so 'bhisçtya tu màndhàtà vasuhomaü naràdhipam 12,122.007c dçùñvà prakçùñaü tapasà vinayenàbhyatiùñhata 12,122.008a vasuhomo 'pi ràj¤o vai gàm arghyaü ca nyavedayat 12,122.008c aùñàïgasya ca ràjyasya papraccha ku÷alaü tadà 12,122.009a sadbhir àcaritaü pårvaü yathàvad anuyàyinam 12,122.009c apçcchad vasuhomas taü ràjan kiü karavàõi te 12,122.010a so 'bravãt paramaprãto màndhàtà ràjasattamam 12,122.010c vasuhomaü mahàpràj¤am àsãnaü kurunandana 12,122.011a bçhaspater mataü ràjann adhãtaü sakalaü tvayà 12,122.011c tathaivau÷anasaü ÷àstraü vij¤àtaü te naràdhipa 12,122.012a tad ahaü ÷rotum icchàmi daõóa utpadyate katham 12,122.012c kiü vàpi pårvaü jàgarti kiü và paramam ucyate 12,122.013a kathaü kùatriyasaüstha÷ ca daõóaþ saüpraty avasthitaþ 12,122.013c bråhi me sumahàpràj¤a dadàmy àcàryavetanam 12,122.014 vasuhoma uvàca 12,122.014a ÷çõu ràjan yathà daõóaþ saübhåto lokasaügrahaþ 12,122.014c prajàvinayarakùàrthaü dharmasyàtmà sanàtanaþ 12,122.015a brahmà yiyakùur bhagavàn sarvalokapitàmahaþ 12,122.015c çtvijaü nàtmanà tulyaü dadar÷eti hi naþ ÷rutam 12,122.016a sa garbhaü ÷irasà devo varùapågàn adhàrayat 12,122.016c pårõe varùasahasre tu sa garbhaþ kùuvato 'patat 12,122.017a sa kùupo nàma saübhåtaþ prajàpatir ariüdama 12,122.017c çtvig àsãt tadà ràjan yaj¤e tasya mahàtmanaþ 12,122.018a tasmin pravçtte satre tu brahmaõaþ pàrthivarùabha 12,122.018c hçùñaråpapracàratvàd daõóaþ so 'ntarhito 'bhavat 12,122.019a tasminn antarhite càtha prajànàü saükaro 'bhavat 12,122.019c naiva kàryaü na càkàryaü bhojyàbhojyaü na vidyate 12,122.020a peyàpeyaü kutaþ siddhir hiüsanti ca parasparam 12,122.020c gamyàgamyaü tadà nàsãt parasvaü svaü ca vai samam 12,122.021a parasparaü vilumpante sàrameyà ivàmiùam 12,122.021c abalaü balino jaghnur nirmaryàdam avartata 12,122.022a tataþ pitàmaho viùõuü bhagavantaü sanàtanam 12,122.022c saüpåjya varadaü devaü mahàdevam athàbravãt 12,122.023a atra sàdhv anukampàü vai kartum arhasi kevalam 12,122.023b*0279_01 ayaü viùõuþ sakhà tubhyaü dharmasya parirakùaõe 12,122.023b*0279_02 tvaü hi sarvavidhànaj¤aþ sattvànàü tvaü gatiþ parà 12,122.023c saükaro na bhaved atra yathà vai tad vidhãyatàm 12,122.024a tataþ sa bhagavàn dhyàtvà ciraü ÷ålajañàdharaþ 12,122.024b*0280_01 devadevo mahàdevaþ kàraõaü jagataþ param 12,122.024b*0280_02 brahmaviùõvindrasahitaþ sarvai÷ ca sa suràsuraiþ 12,122.024b*0280_03 lokasaüdhàraõàrthaü ca lokasaükaranà÷anam 12,122.024c àtmànam àtmanà daõóam asçjad devasattamaþ 12,122.025a tasmàc ca dharmacaraõàü nãtiü devãü sarasvatãm 12,122.025c asçjad daõóanãtiþ sà triùu lokeùu vi÷rutà 12,122.025d@013_0001 yayàsau nãyate daõóaþ satataü pàpakàriùu 12,122.025d@013_0002 daõóasya nayanàt sà hi daõóanãtir ihocyate 12,122.025d@013_0003 bhåyaþ sa bhagavàn dhyàtvà ciraü ÷åladharaþ prabhuþ 12,122.025d@013_0004 asçjat sarva÷àstràõi mahàdevo mahe÷varaþ 12,122.025d@013_0005 daõóanãteþ prayogàrthaü pramàõàni ca sarva÷aþ 12,122.025d@013_0006 vidyà÷ catasraþ kåñasthàs tàsàü bhedavikalpanàþ 12,122.025d@013_0007 aïgàni vedà÷ catvàro mãmàüsà nyàyavistaraþ 12,122.025d@013_0008 puràõaü dharma÷àstraü ca vidyà hy età÷ caturda÷a 12,122.025d@013_0009 àyurvedo dhanurvedo gàndharva÷ ceti te trayaþ 12,122.025d@013_0010 artha÷àstraü caturthaü tu vidyà hy aùñàda÷aiva tu 12,122.025d@013_0011 da÷a càùñau ca vikhyàtà età dharmasya saühitàþ 12,122.025d@013_0012 etàsàm eva vidyànàü vyàsam àha mahe÷varaþ 12,122.025d@013_0013 ÷atàni trãõi ÷àstràõàm àha tantràõi saptatim 12,122.025d@013_0014 vyàsa eva tu vidyànàü mahàdevena kãrtitaþ 12,122.025d@013_0015 tantraü pà÷upataü nàma pà¤caràtraü ca vi÷rutam 12,122.025d@013_0016 yoga÷àstraü ca sàükhyaü ca tantraü lokàyataü tathà 12,122.025d@013_0017 tantraü brahmatulà nàma tarkavidyà divaukasàm 12,122.025d@013_0018 sukhaduþkhàrthajij¤àsà kàrakaü ceti vi÷rutam 12,122.025d@013_0019 tarkavidyàs tathà càùñau sa cokto nyàyavistaraþ 12,122.025d@013_0020 da÷a càùñau ca vij¤eyàþ pauràõà yaj¤asaühitàþ 12,122.025d@013_0021 puràõà÷ ca praõãtà÷ ca tàvad eva hi saühitàþ 12,122.025d@013_0022 dharma÷àstràõi tadvac ca ekàrthànãti nànyathà 12,122.025d@013_0023 ekàrthàni puràõàni vedà÷ caikàrthasaühitàþ 12,122.025d@013_0024 nànàrthàni ca sarvàõi tarka÷àstràõi ÷aükaraþ 12,122.025d@013_0025 provàca bhagavàn devaþ kàlaj¤ànàni yàni ca 12,122.025d@013_0026 catuþùaùñipramàõàni àyurvedaü ca sottaram 12,122.025d@013_0027 aùñàda÷a vikalpàntàü daõóanãtiü ca ÷à÷vatãm 12,122.025d@013_0028 gàndharvam itihàsaü ca nànàvistaram uktavàn 12,122.025d@013_0029 ity etàþ ÷aükaraproktà vidyàþ ÷abdàrthasaüyutàþ 12,122.025d@013_0030 punar bhedasahasraü ca tàsàm eva tu vistaraþ 12,122.025d@013_0031 çùibhir devagandharvaiþ savikalpaþ savistaraþ 12,122.025d@013_0032 ÷a÷vad abhyasyate loke veda eva ca sarva÷aþ 12,122.025d@013_0033 vidyà÷ catasraþ saükùiptà vedavàdà÷ ca te smçtàþ 12,122.025d@013_0034 etàsàü pàrago ya÷ ca sa cokto vedapàragaþ 12,122.025d@013_0035 vedànàü pàrago rudro viùõur indro bçhaspatiþ 12,122.025d@013_0036 ÷ukraþ svàyaübhuva÷ caiva manuþ paramadharmavit 12,122.025d@013_0037 brahmà ca paramo devaþ sadà sarvaiþ suràsuraiþ 12,122.025d@013_0038 ÷arvasyànugrahàc caiva vyàso vai vedapàragaþ 12,122.025d@013_0039 ahaü ÷àütanavo bhãùmaþ prasàdàn màdhavasya ca 12,122.025d@013_0040 ÷aükarasya prasàdàc ca brahmaõa÷ ca kurådvaha 12,122.025d@013_0041 vedapàraga ity ukto yàj¤avalkya÷ ca sarva÷aþ 12,122.025d@013_0042 kalpe kalpe mahàbhàgair çùibhis tattvadar÷ibhiþ 12,122.025d@013_0043 çùiputrair çùãkai÷ ca bhidyante mi÷rakair api 12,122.025d@013_0044 ÷ivena brahmaõà caiva viùõunà ca vikalpitaþ 12,122.025d@013_0045 àdikalpe puna÷ caiva bhidyante sàdhubhiþ punaþ 12,122.025d@013_0046 idànãm api vidvadbhir bhidyante ca vikalpakaiþ 12,122.025d@013_0047 pårvajanmànusàreõa bahudheyaü sarasvatã 12,122.026a bhåyaþ sa bhagavàn dhyàtvà ciraü ÷ålavaràyudhaþ 12,122.026c tasya tasya nikàyasya cakàraikaikam ã÷aram 12,122.027a devànàm ã÷varaü cakre devaü da÷a÷atekùaõam 12,122.027c yamaü vaivasvataü càpi pitéõàm akarot patim 12,122.028a dhanànàü rakùasàü càpi kuberam api ce÷varam 12,122.028c parvatànàü patiü meruü saritàü ca mahodadhim 12,122.029a apàü ràjye suràõàü ca vidadhe varuõaü prabhum 12,122.029c mçtyuü pràõe÷varam atho tejasàü ca hutà÷anam 12,122.030a rudràõàm api ce÷ànaü goptàraü vidadhe prabhuþ 12,122.030c mahàtmànaü mahàdevaü vi÷àlàkùaü sanàtanam 12,122.030d*0281_01 da÷a caikaü ca ye rudràs tasyaite mårtisaübhavàþ 12,122.030d*0281_02 nànàråpadharo devaþ sa eva bhagavठ÷ivaþ 12,122.031a vasiùñham ã÷aü vipràõàü vasånàü jàtavedasam 12,122.031c tejasàü bhàskaraü cakre nakùatràõàü ni÷àkaram 12,122.032a vãrudhàm aü÷umantaü ca bhåtànàü ca prabhuü varam 12,122.032c kumàraü dvàda÷abhujaü skandaü ràjànam àdi÷at 12,122.033a kàlaü sarve÷am akarot saühàravinayàtmakam 12,122.033c mçtyo÷ caturvibhàgasya duþkhasya ca sukhasya ca 12,122.034a ã÷varaþ sarvadehas tu ràjaràjo dhanàdhipaþ 12,122.034c sarveùàm eva rudràõàü ÷ålapàõir iti ÷rutiþ 12,122.034d*0282_01 ã÷vara÷ cetanaþ kartà puruùaþ kàraõaü ÷ivaþ 12,122.034d*0282_02 viùõur brahmà ÷a÷ã såryaþ ÷akro devà÷ ca sànvayàþ 12,122.034d*0282_03 j¤ànàtmakaþ ÷ivo hy eva eteùàm api kàraõam 12,122.034d*0282_04 sçjate grasate caiva tamobhåtam idaü yathà 12,122.034d*0282_05 apraj¤àtaü jagat sarvaü tadà hy eko mahe÷varaþ 12,122.035a tam ekaü brahmaõaþ putram anujàtaü kùupaü dadau 12,122.035c prajànàm adhipaü ÷reùñhaü sarvadharmabhçtàm api 12,122.036a mahàdevas tatas tasmin vçtte yaj¤e yathàvidhi 12,122.036c daõóaü dharmasya goptàraü viùõave satkçtaü dadau 12,122.037a viùõur aïgirase pràdàd aïgirà munisattamaþ 12,122.037c pràdàd indramarãcibhyàü marãcir bhçgave dadau 12,122.038a bhçgur dadàv çùibhyas tu taü daõóaü dharmasaühitam 12,122.038c çùayo lokapàlebhyo lokapàlàþ kùupàya ca 12,122.039a kùupas tu manave pràdàd àdityatanayàya ca 12,122.039c putrebhyaþ ÷ràddhadevas tu såkùmadharmàrthakàraõàt 12,122.039e taü dadau såryaputras tu manur vai rakùaõàtmakam 12,122.040a vibhajya daõóaþ kartavyo dharmeõa na yadçcchayà 12,122.040c durvàcà nigraho bandho hiraõyaü bàhyataþkriyà 12,122.041a vyaïgatvaü ca ÷arãrasya vadho và nàlpakàraõàt 12,122.041c ÷arãrapãóàs tàs tàs tu dehatyàgo vivàsanam 12,122.042a ànupårvyà ca daõóo 'sau prajà jàgarti pàlayan 12,122.042c indro jàgarti bhagavàn indràd agnir vibhàvasuþ 12,122.043a agner jàgarti varuõo varuõàc ca prajàpatiþ 12,122.043c prajàpates tato dharmo jàgarti vinayàtmakaþ 12,122.044a dharmàc ca brahmaõaþ putro vyavasàyaþ sanàtanaþ 12,122.044c vyavasàyàt tatas tejo jàgarti paripàlayan 12,122.045a oùadhyas tejasas tasmàd oùadhibhya÷ ca parvatàþ 12,122.045c parvatebhya÷ ca jàgarti raso rasaguõàt tathà 12,122.046a jàgarti nirçtir devã jyotãüùi nirçter api 12,122.046c vedàþ pratiùñhà jyotirbhyas tato haya÷iràþ prabhuþ 12,122.047a brahmà pitàmahas tasmàj jàgarti prabhur avyayaþ 12,122.047c pitàmahàn mahàdevo jàgarti bhagavठ÷ivaþ 12,122.048a vi÷vedevàþ ÷ivàc càpi vi÷vebhya÷ ca tatharùayaþ 12,122.048c çùibhyo bhagavàn somaþ somàd devàþ sanàtanàþ 12,122.049a devebhyo bràhmaõà loke jàgratãty upadhàraya 12,122.049c bràhmaõebhya÷ ca ràjanyà lokàn rakùanti dharmataþ 12,122.049e sthàvaraü jaïgamaü caiva kùatriyebhyaþ sanàtanam 12,122.050a prajà jàgrati loke 'smin daõóo jàgarti tàsu ca 12,122.050c sarvasaükùepako daõóaþ pitàmahasamaþ prabhuþ 12,122.051a jàgarti kàlaþ pårvaü ca madhye cànte ca bhàrata 12,122.051c ã÷varaþ sarvalokasya mahàdevaþ prajàpatiþ 12,122.052a devadevaþ ÷ivaþ ÷arvo jàgarti satataü prabhuþ 12,122.052c kapardã ÷aükaro rudro bhavaþ sthàõur umàpatiþ 12,122.053a ity eùa daõóo vikhyàta àdau madhye tathàvare 12,122.053c bhåmipàlo yathànyàyaü vartetànena dharmavit 12,122.054 bhãùma uvàca 12,122.054a itãdaü vasuhomasya ÷çõuyàd yo mataü naraþ 12,122.054c ÷rutvà ca samyag varteta sa kàmàn àpnuyàn nçpaþ 12,122.055a iti te sarvam àkhyàtaü yo daõóo manujarùabha 12,122.055c niyantà sarvalokasya dharmàkràntasya bhàrata 12,122.055d*0283_01 vasuhomàc chrutaü ràj¤à màndhàtrà bhåbhçtà purà 12,122.055d*0283_02 mayàpi kathitaü puõyam àkhyànaü prathitaü tathà 12,123.001 yudhiùñhira uvàca 12,123.001a tàta dharmàrthakàmànàü ÷rotum icchàmi ni÷cayam 12,123.001c lokayàtrà hi kàrtsnyena triùv eteùu pratiùñhità 12,123.002a dharmàrthakàmàþ kiümålàs trayàõàü prabhava÷ ca kaþ 12,123.002c anyonyaü cànuùajjante vartante ca pçthak pçthak 12,123.003 bhãùma uvàca 12,123.003a yadà te syuþ sumanaso lokasaüsthàrthani÷caye 12,123.003c kàlaprabhavasaüsthàsu sajjante ca trayas tadà 12,123.004a dharmamålas tu deho 'rthaþ kàmo 'rthaphalam ucyate 12,123.004c saükalpamålàs te sarve saükalpo viùayàtmakaþ 12,123.005a viùayà÷ caiva kàrtsnyena sarva àhàrasiddhaye 12,123.005c målam etat trivargasya nivçttir mokùa ucyate 12,123.006a dharmaþ ÷arãrasaüguptir dharmàrthaü càrtha iùyate 12,123.006c kàmo ratiphala÷ càtra sarve caite rajasvalàþ 12,123.007a saünikçùñàü÷ cared enàn na cainàn manasà tyajet 12,123.007c vimuktas tamasà sarvàn dharmàdãn kàmanaiùñhikàn 12,123.008a ÷reùñhabuddhis trivargasya yad ayaü pràpnuyàt kùaõàt 12,123.008b*0284_01 karmaõà buddhipårveõa bhavaty artho na và punaþ 12,123.008b*0285_01 arthàrtham anyad bhavati viparãtam athàparam 12,123.008b*0285_02 anarthàrtham avàpyàrtham anyatràdyopakàrakam 12,123.008c buddhyà budhyed ihàrthe na tad ahnà tu nikçùñayà 12,123.009a apadhyànamalo dharmo malo 'rthasya nigåhanam 12,123.009c saüpramodamalaþ kàmo bhåyaþ svaguõavartitaþ 12,123.010a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,123.010c kàmandasya ca saüvàdam aïgàriùñhasya cobhayoþ 12,123.011a kàmandam çùim àsãnam abhivàdya naràdhipaþ 12,123.011c aïgàriùñho 'tha papraccha kçtvà samayaparyayam 12,123.012a yaþ pàpaü kurute ràjà kàmamohabalàtkçtaþ 12,123.012c pratyàsannasya tasyarùe kiü syàt pàpapraõà÷anam 12,123.013a adharmo dharma iti ha yo 'j¤ànàd àcared iha 12,123.013c taü càpi prathitaü loke kathaü ràjà nivartayet 12,123.014 kàmanda uvàca 12,123.014a yo dharmàrthau samutsçjya kàmam evànuvartate 12,123.014c sa dharmàrthaparityàgàt praj¤ànà÷am ihàrchati 12,123.015a praj¤àpraõà÷ako mohas tathà dharmàrthanà÷akaþ 12,123.015c tasmàn nàstikatà caiva duràcàra÷ ca jàyate 12,123.016a duràcàràn yadà ràjà praduùñàn na niyacchati 12,123.016c tasmàd udvijate lokaþ sarpàd ve÷magatàd iva 12,123.017a taü prajà nànuvartante bràhmaõà na ca sàdhavaþ 12,123.017c tataþ saükùayam àpnoti tathà vadhyatvam eti ca 12,123.018a apadhvastas tv avamato duþkhaü jãvati jãvitam 12,123.018c jãvec ca yad apadhvastas tac chuddhaü maraõaü bhavet 12,123.019a atraitad àhur àcàryàþ pàpasya ca nibarhaõam 12,123.019c sevitavyà trayã vidyà satkàro bràhmaõeùu ca 12,123.020a mahàmanà bhaved dharme vivahec ca mahàkule 12,123.020c bràhmaõàü÷ càpi seveta kùamàyuktàn manasvinaþ 12,123.021a japed udaka÷ãlaþ syàt sumukho nànyad àsthitaþ 12,123.021c dharmànvitàn saüpravi÷ed bahiþ kçtvaiva duùkçtãn 12,123.022a prasàdayen madhuraya vàcàpy atha ca karmaõà 12,123.022c ity asmãti vaden nityaü pareùàü kãrtayan guõàn 12,123.023a apàpo hy evam àcàraþ kùipraü bahumato bhavet 12,123.023c pàpàny api ca kçcchràõi ÷amayen nàtra saü÷ayaþ 12,123.024a guravo 'pi paraü dharmaü yad bråyus tat tathà kuru 12,123.024c guråõàü hi prasàdàd dhi ÷reyaþ param avàpsyasi 12,124.001 yudhiùñhira uvàca 12,124.001a ime janà nara÷reùñha pra÷aüsanti sadà bhuvi 12,124.001c dharmasya ÷ãlam evàdau tato me saü÷ayo mahàn 12,124.002a yadi tac chakyam asmàbhir j¤àtuü dharmabhçtàü vara 12,124.002c ÷rotum icchàmi tat sarvaü yathaitad upalabhyate 12,124.003a kathaü nu pràpyate ÷ãlaü ÷rotum icchàmi bhàrata 12,124.003c kiülakùaõaü ca tat proktaü bråhi me vadatàü vara 12,124.004 bhãùma uvàca 12,124.004a purà duryodhaneneha dhçtaràùñràya mànada 12,124.004c àkhyàtaü tapyamànena ÷riyaü dçùñvà tathàgatàm 12,124.005a indraprasthe mahàràja tava sabhràtçkasya ha 12,124.005c sabhàyàü càvahasanaü tat sarvaü ÷çõu bhàrata 12,124.006a bhavatas tàü sabhàü dçùñvà samçddhiü càpy anuttamàm 12,124.006c duryodhanas tadàsãnaþ sarvaü pitre nyavedayat 12,124.007a ÷rutvà ca dhçtaràùñro 'pi duryodhanavacas tadà 12,124.007c abravãt karõasahitaü duryodhanam idaü vacaþ 12,124.008a kimarthaü tapyase putra ÷rotum icchàmi tattvataþ 12,124.008c ÷rutvà tvàm anuneùyàmi yadi samyag bhaviùyasi 12,124.009a yathà tvaü mahad ai÷varyaü pràptaþ parapuraüjaya 12,124.009c kiükarà bhràtaraþ sarve mitràþ saübandhinas tathà 12,124.010a àcchàdayasi pràvàràn a÷nàsi pi÷itodanam 12,124.010c àjàneyà vahanti tvàü kasmàc chocasi putraka 12,124.011 duryodhana uvàca 12,124.011a da÷a tàni sahasràõi snàtakànàü mahàtmanàm 12,124.011c bhu¤jate rukmapàtrãùu yudhiùñhiranive÷ane 12,124.012a dçùñvà ca tàü sabhàü divyàü divyapuùpaphalànvitàm 12,124.012c a÷vàüs tittirakalmàùàn ratnàni vividhàni ca 12,124.013a dçùñvà tàü pàõóaveyànàm çddhim indropamàü ÷ubhàm 12,124.013c amitràõàü sumahatãm anu÷ocàmi mànada 12,124.014 dhçtaràùñra uvàca 12,124.014a yadãcchasi ÷riyaü tàta yàdç÷ãü tàü yudhiùñhire 12,124.014c vi÷iùñàü và naravyàghra ÷ãlavàn bhava putraka 12,124.015a ÷ãlena hi trayo lokàþ ÷akyà jetuü na saü÷ayaþ 12,124.015c na hi kiü cid asàdhyaü vai loke ÷ãlavatàü bhavet 12,124.016a ekaràtreõa màndhàtà tryaheõa janamejayaþ 12,124.016c saptaràtreõa nàbhàgaþ pçthivãü pratipedivàn 12,124.017a ete hi pàrthivàþ sarve ÷ãlavanto damànvitàþ 12,124.017c atas teùàü guõakrãtà vasudhà svayam àgamat 12,124.017d*0286_00 duryodhana uvàca 12,124.017d*0286_01 kathaü tat pràpyate ÷ãlaü ÷rotum icchàmi bhàrata 12,124.017d*0286_02 yena ÷ãlena saüpràptàþ kùipram ete vasuüdharàm 12,124.018a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,124.018c nàradena purà proktaü ÷ãlam à÷ritya bhàrata 12,124.019a prahràdena hçtaü ràjyaü mahendrasya mahàtmanaþ 12,124.019c ÷ãlam à÷ritya daityena trailokyaü ca va÷ãkçtam 12,124.020a tato bçhaspatiü ÷akraþ prà¤jaliþ samupasthitaþ 12,124.020c uvàca ca mahàpràj¤aþ ÷reya icchàmi veditum 12,124.021a tato bçhaspatis tasmai j¤ànaü naiþ÷reyasaü param 12,124.021c kathayàm àsa bhagavàn devendràya kurådvaha 12,124.022a etàvac chreya ity eva bçhaspatir abhàùata 12,124.022c indras tu bhåyaþ papraccha kva vi÷eùo bhaved iti 12,124.023 bçhaspatir uvàca 12,124.023a vi÷eùo 'sti mahàüs tàta bhàrgavasya mahàtmanaþ 12,124.023c tatràgamaya bhadraü te bhåya eva puraüdara 12,124.024 dhçtaràùñra uvàca 12,124.024a àtmanas tu tataþ ÷reyo bhàrgavàt sumahàya÷àþ 12,124.024c j¤ànam àgamayat prãtyà punaþ sa paramadyutiþ 12,124.025a tenàpi samanuj¤àto bhàrgaveõa mahàtmanà 12,124.025c ÷reyo 'stãti punar bhåyaþ ÷ukram àha ÷atakratuþ 12,124.026a bhàrgavas tv àha dharmaj¤aþ prahràdasya mahàtmanaþ 12,124.026c j¤ànam asti vi÷eùeõa tato hçùña÷ ca so 'bhavat 12,124.027a sa tato bràhmaõo bhåtvà prahràdaü pàka÷àsanaþ 12,124.027c sçtvà provàca medhàvã ÷reya icchàmi veditum 12,124.028a prahràdas tv abravãd vipraü kùaõo nàsti dvijarùabha 12,124.028c trailokyaràjye saktasya tato nopadi÷àmi te 12,124.029a bràhmaõas tv abravãd vàkyaü kasmin kàle kùaõo bhavet 12,124.029c tatopadiùñam icchàmi yad yat kàryàntaraü bhavet 12,124.030a tataþ prãto 'bhavad ràjà prahràdo brahmavàdine 12,124.030c tathety uktvà ÷ubhe kàle j¤ànatattvaü dadau tadà 12,124.031a bràhmaõo 'pi yathànyàyaü guruvçttim anuttamàm 12,124.031c cakàra sarvabhàvena yadvat sa manasecchati 12,124.032a pçùña÷ ca tena bahu÷aþ pràptaü katham ariüdama 12,124.032c trailokyaràjyaü dharmaj¤a kàraõaü tad bravãhi me 12,124.032d*0287_01 prahlàdo 'pi mahàràja bràhmaõaü vàkyam abravãt 12,124.033 prahràda uvàca 12,124.033a nàsåyàmi dvija÷reùñha ràjàsmãti kadà cana 12,124.033c kavyàni vadatàü tàta saüyacchàmi vahàmi ca 12,124.034a te visrabdhàþ prabhàùante saüyacchanti ca màü sadà 12,124.034c te mà kavyapade saktaü ÷u÷råùum anasåyakam 12,124.035a dharmàtmànaü jitakrodhaü saüyataü saüyatendriyam 12,124.035c samàcinvanti ÷àstàraþ kùaudraü madhv iva makùikàþ 12,124.036a so 'haü vàgagrapiùñànàü rasànàm avalehità 12,124.036c svajàtyàn adhitiùñhàmi nakùatràõãva candramàþ 12,124.037a etat pçthivyàm amçtam etac cakùur anuttamam 12,124.037c yad bràhmaõamukhe kavyam etac chrutvà pravartate 12,124.038 dhçtaràùñra uvàca 12,124.038a etàvac chreya ity àha prahràdo brahmavàdinam 12,124.038c ÷u÷råùitas tena tadà daityendro vàkyam abravãt 12,124.039a yathàvad guruvçttyà te prãto 'smi dvijasattama 12,124.039c varaü vçõãùva bhadraü te pradàtàsmi na saü÷ayaþ 12,124.040a kçtam ity eva daityendram uvàca sa ca vai dvijaþ 12,124.040c prahràdas tv abravãt prãto gçhyatàü vara ity uta 12,124.041 bràhmaõa uvàca 12,124.041a yadi ràjan prasannas tvaü mama cecchasi ced dhitam 12,124.041c bhavataþ ÷ãlam icchàmi pràptum eùa varo mama 12,124.042 dhçtaràùñra uvàca 12,124.042a tataþ prãta÷ ca daityendro bhayaü càsyàbhavan mahat 12,124.042c vare pradiùñe vipreõa nàlpatejàyam ity uta 12,124.043a evam astv iti taü pràha prahràdo vismitas tadà 12,124.043c upàkçtya tu vipràya varaü duþkhànvito 'bhavat 12,124.044a datte vare gate vipre cintàsãn mahatã tataþ 12,124.044c prahràdasya mahàràja ni÷cayaü na ca jagmivàn 12,124.045a tasya cintayatas tàta chàyàbhåtaü mahàdyute 12,124.045c tejo vigrahavat tàta ÷arãram ajahàt tadà 12,124.046a tam apçcchan mahàkàyaü prahràdaþ ko bhavàn iti 12,124.046c pratyàha nanu ÷ãlo 'smi tyakto gacchàmy ahaü tvayà 12,124.047a tasmin dvijavare ràjan vatsyàmy aham aninditam 12,124.047c yo 'sau ÷iùyatvam àgamya tvayi nityaü samàhitaþ 12,124.047e ity uktvàntarhitaü tad vai ÷akraü cànvavi÷at prabho 12,124.048a tasmiüs tejasi yàte tu tàdçgråpas tato 'paraþ 12,124.048c ÷arãràn niþsçtas tasya ko bhavàn iti càbravãt 12,124.049a dharmaü prahràda màü viddhi yatràsau dvijasattamaþ 12,124.049c tatra yàsyàmi daityendra yataþ ÷ãlaü tato hy aham 12,124.050a tato 'paro mahàràja prajvalann iva tejasà 12,124.050c ÷arãràn niþsçtas tasya prahràdasya mahàtmanaþ 12,124.051a ko bhavàn iti pçùña÷ ca tam àha sa mahàdyutiþ 12,124.051c satyam asmy asurendràgrya yàsye 'haü dharmam anv iha 12,124.052a tasminn anugate dharmaü puruùe puruùo 'paraþ 12,124.052c ni÷cakràma tatas tasmàt pçùña÷ càha mahàtmanà 12,124.052e vçttaü prahràda màü viddhi yataþ satyaü tato hy aham 12,124.053a tasmin gate mahà÷vetaþ ÷arãràt tasya niryayau 12,124.053c pçùña÷ càha balaü viddhi yato vçttam ahaü tataþ 12,124.053e ity uktvà ca yayau tatra yato vçttaü naràdhipa 12,124.054a tataþ prabhàmayã devã ÷arãràt tasya niryayau 12,124.054c tàm apçcchat sa daityendraþ sà ÷rãr ity evam abravãt 12,124.055a uùitàsmi sukhaü vãra tvayi satyaparàkrame 12,124.055c tvayà tyaktà gamiùyàmi balaü yatra tato hy aham 12,124.056a tato bhayaü pràduràsãt prahràdasya mahàtmanaþ 12,124.056c apçcchata ca tàü bhåyaþ kva yàsi kamalàlaye 12,124.057a tvaü hi satyavratà devã lokasya parame÷varã 12,124.057c ka÷ càsau bràhmaõa÷reùñhas tattvam icchàmi veditum 12,124.058 ÷rãr uvàca 12,124.058a sa ÷akro brahmacàrã ca yas tvayà copa÷ikùitaþ 12,124.058c trailokye te yad ai÷varyaü tat tenàpahçtaü prabho 12,124.059a ÷ãlena hi tvayà lokàþ sarve dharmaj¤a nirjitàþ 12,124.059c tad vij¤àya mahendreõa tava ÷ãlaü hçtaü prabho 12,124.060a dharmaþ satyaü tathà vçttaü balaü caiva tathà hy aham 12,124.060c ÷ãlamålà mahàpràj¤a sadà nàsty atra saü÷ayaþ 12,124.061 bhãùma uvàca 12,124.061a evam uktvà gatà tu ÷rãs te ca sarve yudhiùñhira 12,124.061c duryodhanas tu pitaraü bhåya evàbravãd idam 12,124.062a ÷ãlasya tattvam icchàmi vettuü kauravanandana 12,124.062c pràpyate ca yathà ÷ãlaü tam upàyaü vadasva me 12,124.063 dhçtaràùñra uvàca 12,124.063a sopàyaü pårvam uddiùñaü prahràdena mahàtmanà 12,124.063c saükùepatas tu ÷ãlasya ÷çõu pràptiü naràdhipa 12,124.064a adrohaþ sarvabhåteùu karmaõà manasà girà 12,124.064c anugraha÷ ca dànaü ca ÷ãlam etat pra÷asyate 12,124.065a yad anyeùàü hitaü na syàd àtmanaþ karma pauruùam 12,124.065c apatrapeta và yena na tat kuryàt kathaü cana 12,124.066a tat tu karma tathà kuryàd yena ÷làgheta saüsadi 12,124.066c etac chãlaü samàsena kathitaü kurusattama 12,124.067a yady apy a÷ãlà nçpate pràpnuvanti kva cic chriyam 12,124.067c na bhu¤jate ciraü tàta samålà÷ ca patanti te 12,124.068a etad viditvà tattvena ÷ãlavàn bhava putraka 12,124.068c yadãcchasi ÷riyaü tàta suvi÷iùñàü yudhiùñhiràt 12,124.068d*0288_01 jità sabhà ÷àstravatà samàsà[? -masyà] gomatà jità 12,124.068d*0288_02 adhvà jito yànavatà sarvaü ÷ãlavatà jitam 12,124.068d*0289_01 adhikàü vàpi ràjendra tatas tvaü ÷ãlavàn bhava 12,124.069 bhãùma uvàca 12,124.069a etat kathitavàn putre dhçtaràùñro naràdhipa 12,124.069c etat kuruùva kaunteya tataþ pràpsyasi tat phalam 12,125.001 yudhiùñhira uvàca 12,125.001a ÷ãlaü pradhànaü puruùe kathitaü te pitàmaha 12,125.001c katham à÷à samutpannà yà ca sà tad vadasva me 12,125.002a saü÷ayo me mahàn eùa samutpannaþ pitàmaha 12,125.002c chettà ca tasya nànyo 'sti tvattaþ parapuraüjaya 12,125.003a pitàmahà÷à mahatã mamàsãd dhi suyodhane 12,125.003c pràpte yuddhe tu yad yuktaü tat kartàyam iti prabho 12,125.004a sarvasyà÷à sumahatã puruùasyopajàyate 12,125.004c tasyàü vihanyamànàyàü duþkho mçtyur asaü÷ayam 12,125.005a so 'haü hatà÷o durbuddhiþ kçtas tena duràtmanà 12,125.005c dhàrtaràùñreõa ràjendra pa÷ya mandàtmatàü mama 12,125.006a à÷àü mahattaràü manye parvatàd api sadrumàt 12,125.006c àkà÷àd api và ràjann aprameyaiva và punaþ 12,125.007a eùà caiva kuru÷reùñha durvicintyà sudurlabhà 12,125.007c durlabhatvàc ca pa÷yàmi kim anyad durlabhaü tataþ 12,125.008 bhãùma uvàca 12,125.008a atra te vartayiùyàmi yudhiùñhira nibodha tat 12,125.008c itihàsaü sumitrasya nirvçttam çùabhasya ca 12,125.009a sumitro nàma ràjarùir haihayo mçgayàü gataþ 12,125.009c sasàra sa mçgaü viddhvà bàõena nataparvaõà 12,125.010a sa mçgo bàõam àdàya yayàv amitavikramaþ 12,125.010c sa ca ràjà balã tårõaü sasàra mçgam antikàt 12,125.011a tato nimnaü sthalaü caiva sa mçgo 'dravad à÷ugaþ 12,125.011c muhårtam eva ràjendra samena sa pathàgamat 12,125.012a tataþ sa ràjà tàruõyàd aurasena balena ca 12,125.012c sasàra bàõàsanabhçt sakhaógo haüsavat tadà 12,125.013a tãrtvà nadàn nadã÷ caiva palvalàni vanàni ca 12,125.013c atikramyàbhyatikramya sasàraiva vane caran 12,125.014a sa tu kàmàn mçgo ràjann àsàdyàsàdya taü nçpam 12,125.014c punar abhyeti javano javena mahatà tataþ 12,125.015a sa tasya bàõair bahubhiþ samabhyasto vanecaraþ 12,125.015c prakrãóann iva ràjendra punar abhyeti càntikam 12,125.016a puna÷ ca javam àsthàya javano mçgayåthapaþ 12,125.016c atãtyàtãtya ràjendra punar abhyeti càntikam 12,125.017a tasya marmacchidaü ghoraü sumitro 'mitrakar÷anaþ 12,125.017c samàdàya ÷ara÷reùñhaü kàrmukàn niravàsçjat 12,125.018a tato gavyåtimàtreõa mçgayåthapayåthapaþ 12,125.018c tasya bàõapathaü tyaktvà tasthivàn prahasann iva 12,125.019a tasmin nipatite bàõe bhåmau prajvalite tataþ 12,125.019c pravive÷a mahàraõyaü mçgo ràjàpy athàdravat 12,125.020a pravi÷ya tu mahàraõyaü tàpasànàm athà÷ramam 12,125.020c àsasàda tato ràjà ÷rànta÷ copàvi÷at punaþ 12,125.021a taü kàrmukadharaü dçùñvà ÷ramàrtaü kùudhitaü tadà 12,125.021c sametya çùayas tasmin påjàü cakrur yathàvidhi 12,125.021d*0290_01 sa påjàm çùibhir dattàü pratigçhya naràdhipaþ 12,125.021d*0290_02 apçcchat tàpasàn sarvàüs tapaso vçddhim uttamàm 12,125.021d*0290_03 te tasya ràj¤o vacanaü pratigçhya tapodhanàþ 12,125.022a çùayo ràja÷àrdålam apçcchan svaü prayojanam 12,125.022c kena bhadramukhàrthena saüpràpto 'si tapovanam 12,125.023a padàtir baddhanistriü÷o dhanvã bàõã nare÷vara 12,125.023c etad icchàma vij¤àtuü kutaþ pràpto 'si mànada 12,125.023e kasmin kule hi jàtas tvaü kiünàmàsi bravãhi naþ 12,125.024a tataþ sa ràjà sarvebhyo dvijebhyaþ puruùarùabha 12,125.024c àcakhyau tad yathànyàyaü paricaryàü ca bhàrata 12,125.025a haihayànàü kule jàtaþ sumitro mitranandanaþ 12,125.025c caràmi mçgayåthàni nighnan bàõaiþ sahasra÷aþ 12,125.025e balena mahatà guptaþ sàmàtyaþ sàvarodhanaþ 12,125.026a mçgas tu viddho bàõena mayà sarati ÷alyavàn 12,125.026c taü dravantam anu pràpto vanam etad yadçcchayà 12,125.026e bhavatsakà÷e naùña÷rãr hatà÷aþ ÷ramakar÷itaþ 12,125.027a kiü nu duþkham ato 'nyad vai yad ahaü ÷ramakar÷itaþ 12,125.027c bhavatàm à÷ramaü pràpto hatà÷o naùñalakùaõaþ 12,125.028a na ràjalakùaõatyàgo na purasya tapodhanàþ 12,125.028c duþkhaü karoti tat tãvraü yathà÷à vihatà mama 12,125.029a himavàn và mahà÷ailaþ samudro và mahodadhiþ 12,125.029c mahattvàn nànvapadyetàü rodasyor antaraü yathà 12,125.029e à÷àyàs tapasi ÷reùñhàs tathà nàntam ahaü gataþ 12,125.030a bhavatàü viditaü sarvaü sarvaj¤à hi tapodhanàþ 12,125.030c bhavantaþ sumahàbhàgàs tasmàt prakùyàmi saü÷ayam 12,125.031a à÷àvàn puruùo yaþ syàd antarikùam athàpi và 12,125.031c kiü nu jyàyastaraü loke mahattvàt pratibhàti vaþ 12,125.031e etad icchàmi tattvena ÷rotuü kim iha durlabham 12,125.032a yadi guhyaü taponityà na vo bråteha màciram 12,125.032c na hi guhyam ataþ ÷rotum icchàmi dvijapuügavàþ 12,125.033a bhavattapovighàto và yena syàd virame tataþ 12,125.033c yadi vàsti kathàyogo yo 'yaü pra÷no mayeritaþ 12,125.034a etat kàraõasàmagryaü ÷rotum icchàmi tattvataþ 12,125.034c bhavanto hi taponityà bråyur etat samàhitàþ 12,126.001 bhãùma uvàca 12,126.001a tatas teùàü samastànàm çùãõàm çùisattamaþ 12,126.001c çùabho nàma viprarùiþ smayann iva tato 'bravãt 12,126.002a puràhaü ràja÷àrdåla tãrthàny anucaran prabho 12,126.002c samàsàditavàn divyaü naranàràyaõà÷ramam 12,126.003a yatra sà badarã ramyà hrado vaihàyasas tathà 12,126.003c yatra cà÷va÷irà ràjan vedàn pañhati ÷à÷vatàn 12,126.004a tasmin sarasi kçtvàhaü vidhivat tarpaõaü purà 12,126.004c pitéõàü devatànàü ca tato ''÷ramam iyàü tadà 12,126.005a remàte yatra tau nityaü naranàràyaõàv çùã 12,126.005c adåràd à÷ramaü kaü cid vàsàrtham agamaü tataþ 12,126.006a tata÷ cãràjinadharaü kç÷am uccam atãva ca 12,126.006c adràkùam çùim àyàntaü tanuü nàma taponidhim 12,126.007a anyair narair mahàbàho vapuùàùñaguõànvitam 12,126.007c kç÷atà càpi ràjarùe na dçùñà tàdç÷ã kva cit 12,126.008a ÷arãram api ràjendra tasya kàniùñhikàsamam 12,126.008c grãvà bàhå tathà pàdau ke÷à÷ càdbhutadar÷anàþ 12,126.009a ÷iraþ kàyànuråpaü ca karõau netre tathaiva ca 12,126.009c tasya vàk caiva ceùñà ca sàmànye ràjasattama 12,126.010a dçùñvàhaü taü kç÷aü vipraü bhãtaþ paramadurmanàþ 12,126.010c pàdau tasyàbhivàdyàtha sthitaþ prà¤jalir agrataþ 12,126.011a nivedya nàma gotraü ca pitaraü ca nararùabha 12,126.011c pradiùñe càsane tena ÷anair aham upàvi÷am 12,126.012a tataþ sa kathayàm àsa kathà dharmàrthasaühitàþ 12,126.012c çùimadhye mahàràja tatra dharmabhçtàü varaþ 12,126.013a tasmiüs tu kathayaty eva ràjà ràjãvalocanaþ 12,126.013c upàyàj javanair a÷vaiþ sabalaþ sàvarodhanaþ 12,126.014a smaran putram araõye vai naùñaü paramadurmanàþ 12,126.014c bhåridyumnapità dhãmàn raghu÷reùñho mahàya÷àþ 12,126.015a iha drakùyàmi taü putraü drakùyàmãheti pàrthivaþ 12,126.015c evam à÷àkçto ràjaü÷ caran vanam idaü purà 12,126.016a durlabhaþ sa mayà draùñuü nånaü paramadhàrmikaþ 12,126.016c ekaþ putro mahàraõye naùña ity asakçt tadà 12,126.017a durlabhaþ sa mayà draùñum à÷à ca mahatã mama 12,126.017c tayà parãtagàtro 'haü mumårùur nàtra saü÷ayaþ 12,126.018a etac chrutvà sa bhagavàüs tanur munivarottamaþ 12,126.018c avàk÷irà dhyànaparo muhårtam iva tasthivàn 12,126.019a tam anudhyàntam àlakùya ràjà paramadurmanàþ 12,126.019c uvàca vàkyaü dãnàtmà mandaü mandam ivàsakçt 12,126.020a durlabhaü kiü nu viprarùe à÷àyà÷ caiva kiü bhavet 12,126.020c bravãtu bhagavàn etad yadi guhyaü na tan mayi 12,126.021a maharùir bhagavàüs tena pårvam àsãd vimànitaþ 12,126.021c bàli÷àü buddhim àsthàya mandabhàgyatayàtmanaþ 12,126.022a arthayan kala÷aü ràjan kà¤canaü valkalàni ca 12,126.022b*0291_01 avaj¤àpårvakenàpi na saüpàditavàüs tataþ 12,126.022c nirviõõaþ sa tu viprarùir nirà÷aþ samapadyata 12,126.023a evam uktvàbhivàdyàtha tam çùiü lokapåjitam 12,126.023c ÷rànto nyaùãdad dharmàtmà yathà tvaü narasattama 12,126.024a arghyaü tataþ samànãya pàdyaü caiva mahàn çùiþ 12,126.024c àraõyakena vidhinà ràj¤e sarvaü nyavedayat 12,126.025a tatas te munayaþ sarve parivàrya nararùabham 12,126.025c upàvi÷an puraskçtya saptarùaya iva dhruvam 12,126.026a apçcchaü÷ caiva te tatra ràjànam aparàjitam 12,126.026c prayojanam idaü sarvam à÷ramasya prave÷anam 12,126.027 ràjovàca 12,126.027a vãradyumna iti khyàto ràjàhaü dikùu vi÷rutaþ 12,126.027c bhåridyumnaü sutaü naùñam anveùñuü vanam àgataþ 12,126.028a ekaputraþ sa vipràgrya bàla eva ca so 'nagha 12,126.028c na dç÷yate vane càsmiüs tam anveùñuü caràmy aham 12,126.029 çùabha uvàca 12,126.029a evam ukte tu vacane ràj¤à munir adhomukhaþ 12,126.029c tåùõãm evàbhavat tatra na ca pratyuktavàn nçpam 12,126.030a sa hi tena purà vipro ràj¤à nàtyarthamànitaþ 12,126.030c à÷àkç÷aü ca ràjendra tapo dãrghaü samàsthitaþ 12,126.031a pratigraham ahaü ràj¤àü na kariùye kathaü cana 12,126.031c anyeùàü caiva varõànàm iti kçtvà dhiyaü tadà 12,126.032a à÷à hi puruùaü bàlaü làlàpayati tasthuùã 12,126.032c tàm ahaü vyapaneùyàmi iti kçtvà vyavasthitaþ 12,126.032d*0292_01 vãradyumnas tu taü bhåyaþ papraccha munisattamam 12,126.033 ràjovàca 12,126.033a à÷àyàþ kiü kç÷atvaü ca kiü ceha bhuvi durlabham 12,126.033c bravãtu bhagavàn etat tvaü hi dharmàrthadar÷ivàn 12,126.034 çùabha uvàca 12,126.034a tataþ saüsmçtya tat sarvaü smàrayiùyann ivàbravãt 12,126.034c ràjànaü bhagavàn vipras tataþ kç÷atanus tanuþ 12,126.035a kç÷atve na samaü ràjann à÷àyà vidyate nçpa 12,126.035c tasyà vai durlabhatvàt tu pràrthitàþ pàrthivà mayà 12,126.036 ràjovàca 12,126.036a kç÷àkç÷e mayà brahman gçhãte vacanàt tava 12,126.036c durlabhatvaü ca tasyaiva vedavàkyam iva dvija 12,126.037a saü÷ayas tu mahàpràj¤a saüjàto hçdaye mama 12,126.037c tan me sattama tattvena vaktum arhasi pçcchataþ 12,126.038a tvattaþ kç÷ataraü kiü nu bravãtu bhagavàn idam 12,126.038c yadi guhyaü na te vipra loke 'smin kiü nu durlabham 12,126.039 kç÷atanur uvàca 12,126.039a durlabho 'py atha và nàsti yo 'rthã dhçtim ivàpnuyàt 12,126.039c sudurlabhataras tàta yo 'rthinaü nàvamanyate 12,126.040a saü÷rutya nopakriyate paraü ÷aktyà yathàrhataþ 12,126.040c saktà yà sarvabhåteùu sà÷à kç÷atarã mayà 12,126.040d*0293_01 kçtaghneùu ca yà saktà nç÷aüseùv alaseùu ca 12,126.040d*0293_02 apakàriùu yà saktà sà÷à kç÷atarã mayà 12,126.041a ekaputraþ pità putre naùñe và proùite tathà 12,126.041c pravçttiü yo na jànàti sà÷à kç÷atarã mayà 12,126.042a prasave caiva nàrãõàü vçddhànàü putrakàrità 12,126.042c tathà narendra dhaninàm à÷à kç÷atarã mayà 12,126.042d*0294_01 pradànakàïkùiõãnàü ca kanyànàü vayasi sthite 12,126.042d*0294_02 ÷rutvà kathàs tathàyuktàþ sà÷à kç÷atarã mayà 12,126.043 çùabha uvàca 12,126.043a etac chrutvà tato ràjan sa ràjà sàvarodhanaþ 12,126.043c saüspç÷ya pàdau ÷irasà nipapàta dvijarùabhe 12,126.044 ràjovàca 12,126.044a prasàdaye tvà bhagavan putreõecchàmi saügatim 12,126.044b*0295_01 yad etad uktaü bhavatà saüprati dvijasattama 12,126.044c vçõãùva ca varaü vipra yam icchasi yathàvidhi 12,126.045 çùabha uvàca 12,126.045a abravãc ca hi taü vàkyaü ràjà ràjãvalocanaþ 12,126.045c satyam etad yathà vipra tvayoktaü nàsty ato mçùà 12,126.046a tataþ prahasya bhagavàüs tanur dharmabhçtàü varaþ 12,126.046c putram asyànayat kùipraü tapasà ca ÷rutena ca 12,126.047a taü samànàyya putraü tu tadopàlabhya pàrthivam 12,126.047c àtmànaü dar÷ayàm àsa dharmaü dharmabhçtàü varaþ 12,126.048a saüdar÷ayitvà càtmànaü divyam adbhutadar÷anam 12,126.048c vipàpmà vigatakrodha÷ cacàra vanam antikàt 12,126.049a etad dçùñaü mayà ràjaüs tata÷ ca vacanaü ÷rutam 12,126.049c à÷àm apanayasvà÷u tataþ kç÷atarãm imàm 12,126.050 bhãùma uvàca 12,126.050a sa tatrokto mahàràja çùabheõa mahàtmanà 12,126.050c sumitro 'panayat kùipram à÷àü kç÷atarãü tadà 12,126.051a evaü tvam api kaunteya ÷rutvà vàõãm imàü mama 12,126.051c sthiro bhava yathà ràjan himavàn acalottamaþ 12,126.052a tvaü hi draùñà ca ÷rotà ca kçcchreùv arthakçteùv iha 12,126.052c ÷rutvà mama mahàràja na saütaptum ihàrhasi 12,127.001 yudhiùñhira uvàca 12,127.001a nàmçtasyeva paryàptir mamàsti bruvati tvayi 12,127.001b*0296_01 yady api syàt paràvçttis tathàtçpto 'smi bhàrata 12,127.001c tasmàt kathaya bhåyas tvaü dharmam eva pitàmaha 12,127.001d*0297_01 na hi tçptiü paràü yàmi dharme kautåhalaü hi me 12,127.002 bhãùma uvàca 12,127.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,127.002c gautamasya ca saüvàdaü yamasya ca mahàtmanaþ 12,127.003a pàriyàtragiriü pràpya gautamasyà÷ramo mahàn 12,127.003c uvàsa gautamo yatra kàlaü tad api me ÷çõu 12,127.004a ùaùñiü varùasahasràõi so 'tapyad gautamas tapaþ 12,127.004c tam ugratapasaü yuktaü tapasà bhàvitaü munim 12,127.005a upayàto naravyàghra lokapàlo yamas tadà 12,127.005c tam apa÷yat sutapasam çùiü vai gautamaü munim 12,127.006a sa taü viditvà brahmarùir yamam àgatam ojasà 12,127.006c prà¤jaliþ prayato bhåtvà upasçptas tapodhanaþ 12,127.007a taü dharmaràjo dçùñvaiva namaskçtya nararùabham 12,127.007c nyamantrayata dharmeõa kriyatàü kim iti bruvan 12,127.008 gautama uvàca 12,127.008a màtàpitçbhyàm ànçõyaü kiü kçtvà samavàpnuyàt 12,127.008c kathaü ca lokàn a÷nàti puruùo durlabhठ÷ubhàn 12,127.009 yama uvàca 12,127.009*0298_01 nànyat tãrthaü na devo 'nyo dharmo 'nyo na kathaü cana 12,127.009*0298_02 naraü tàvad ajànantaü pàvayanti mahãpatim 12,127.009*0298_03 tasmàt pàpaü parityajya bhaktim àsthàya ÷à÷vatãm 12,127.009*0298_04 karmaõà manasà vàcàto bhajann ançõo bhavet 12,127.009a tapaþ÷aucavatà nityaü satyadharmaratena ca 12,127.009c màtàpitror aharahaþ påjanaü kàryam a¤jasà 12,127.010a a÷vamedhai÷ ca yaùñavyaü bahubhiþ svàptadakùiõaiþ 12,127.010c tena lokàn upà÷nàti puruùo 'dbhutadar÷anàn 12,128.001 yudhiùñhira uvàca 12,128.001a mitraiþ prahãyamàõasya bahvamitrasya kà gatiþ 12,128.001c ràj¤aþ saükùãõako÷asya balahãnasya bhàrata 12,128.002a duùñàmàtyasahàyasya srutamantrasya sarvataþ 12,128.002c ràjyàt pracyavamànasya gatim anyàm apa÷yataþ 12,128.003a paracakràbhiyàtasya durbalasya balãyasà 12,128.003a*0299_01 **** **** pararàùñràõi mçdnataþ 12,128.003a*0299_02 vigrahe vartamànasya 12,128.003c asaüvihitaràùñrasya de÷akàlàvajànataþ 12,128.004a apràpyaü ca bhavet sàntvaü bhedo vàpy atipãóanàt 12,128.004c jãvitaü càrthahetor và tatra kiü sukçtaü bhavet 12,128.005 bhãùma uvàca 12,128.005a guhyaü mà dharmam apràkùãr atãva bharatarùabha 12,128.005c apçùño notsahe vaktuü dharmam enaü yudhiùñhira 12,128.006a dharmo hy aõãyàn vacanàd buddhe÷ ca bharatarùabha 12,128.006c ÷rutvopàsya sadàcàraiþ sàdhur bhavati sa kva cit 12,128.007a karmaõà buddhipårveõa bhavaty àóhyo na và punaþ 12,128.007c tàdç÷o 'yam anupra÷naþ sa vyavasyas tvayà dhiyà 12,128.008a upàyaü dharmabahulaü yàtràrthaü ÷çõu bhàrata 12,128.008c nàham etàdç÷aü dharmaü bubhåùe dharmakàraõàt 12,128.008e duþkhàdàna ihàóhyeùu syàt tu pa÷càt kùamo mataþ 12,128.009a anugamya gatãnàü ca sarvàsàm eva ni÷cayam 12,128.009c yathà yathà hi puruùo nityaü ÷àstram avekùate 12,128.009e tathà tathà vijànàti vij¤ànaü càsya rocate 12,128.010a avij¤ànàd ayoga÷ ca puruùasyopajàyate 12,128.010c avij¤ànàd ayogo hi yogo bhåtikaraþ punaþ 12,128.011a a÷aïkamàno vacanam anasåyur idaü ÷çõu 12,128.011c ràj¤aþ ko÷akùayàd eva jàyate balasaükùayaþ 12,128.012a ko÷aü saüjanayed ràjà nirjalebhyo yathà jalam 12,128.012c kàlaü pràpyànugçhõãyàd eùa dharmo 'tra sàüpratam 12,128.013a upàyadharmaü pràpyainaü pårvair àcaritaü janaiþ 12,128.013c anyo dharmaþ samarthànàm àpatsv anya÷ ca bhàrata 12,128.014a pràkko÷aþ procyate dharmo buddhir dharmàd garãyasã 12,128.014c dharmaü pràpya nyàyavçttim abalãyàn na vindati 12,128.015a yasmàd dhanasyopapattir ekàntena na vidyate 12,128.015c tasmàd àpady adharmo 'pi ÷råyate dharmalakùaõaþ 12,128.016a adharmo jàyate yasminn iti vai kavayo viduþ 12,128.016c anantaraþ kùatriyasya iti vai vicikitsase 12,128.017a yathàsya dharmo na glàyen neyàc chatruva÷aü yathà 12,128.017c tat kartavyam ihety àhur nàtmànam avasàdayet 12,128.018a sannàtmà naiva dharmasya na parasya na càtmanaþ 12,128.018c sarvopàyair ujjihãrùed àtmànam iti ni÷cayaþ 12,128.019a tatra dharmavidàü tàta ni÷cayo dharmanaipuõe 12,128.019c udyamo jãvanaü kùatre bàhuvãryàd iti ÷rutiþ 12,128.020a kùatriyo vçttisaürodhe kasya nàdàtum arhati 12,128.020c anyatra tàpasasvàc ca bràhmaõasvàc ca bhàrata 12,128.021a yathà vai bràhmaõaþ sãdann ayàjyam api yàjayet 12,128.021c abhojyànnàni cà÷nãyàt tathedaü nàtra saü÷ayaþ 12,128.022a pãóitasya kim advàram utpatho nidhçtasya và 12,128.022c advàrataþ pradravati yadà bhavati pãóitaþ 12,128.023a tasya ko÷abalajyànyà sarvalokaparàbhavaþ 12,128.023c bhaikùacaryà na vihità na ca viñ÷ådrajãvikà 12,128.024a svadharmànantarà vçttir yànyàn anupajãvataþ 12,128.024c vahataþ prathamaü kalpam anukalpena jãvanam 12,128.025a àpadgatena dharmàõàm anyàyenopajãvanam 12,128.025c api hy etad bràhmaõeùu dçùñaü vçttiparikùaye 12,128.026a kùatriye saü÷ayaþ kaþ syàd ity etan ni÷citaü sadà 12,128.026c àdadãta vi÷iùñebhyo nàvasãdet kathaü cana 12,128.027a hantàraü rakùitàraü ca prajànàü kùatriyaü viduþ 12,128.027c tasmàt saürakùatà kàryam àdànaü kùatrabandhunà 12,128.028a anyatra ràjan hiüsàyà vçttir nehàsti kasya cit 12,128.028c apy araõyasamutthasya ekasya carato muneþ 12,128.029a na ÷aïkhalikhitàü vçttiü ÷akyam àsthàya jãvitum 12,128.029c vi÷eùataþ kuru÷reùñha prajàpàlanam ãpsatà 12,128.030a parasparàbhisaürakùà ràj¤à ràùñreõa càpadi 12,128.030c nityam eveha kartavyà eùa dharmaþ sanàtanaþ 12,128.031a ràjà ràùñraü yathàpatsu dravyaughaiþ parirakùati 12,128.031c ràùñreõa ràjà vyasane parirakùyas tathà bhavet 12,128.032a ko÷aü daõóaü balaü mitraü yad anyad api saücitam 12,128.032c na kurvãtàntaraü ràùñre ràjà parigate kùudhà 12,128.033a bãjaü bhaktena saüpàdyam iti dharmavido viduþ 12,128.033c atraitac chambarasyàhur mahàmàyasya dar÷anam 12,128.034a dhik tasya jãvitaü ràj¤o ràùñre yasyàvasãdati 12,128.034c avçttyàntyamanuùyo 'pi yo vai veda ÷iber vacaþ 12,128.035a ràj¤aþ ko÷abalaü målaü ko÷amålaü punar balam 12,128.035c tan målaü sarvadharmàõàü dharmamålàþ punaþ prajàþ 12,128.036a nànyàn apãóayitveha ko÷aþ ÷akyaþ kuto balam 12,128.036c tadarthaü pãóayitvà ca doùaü na pràptum arhati 12,128.037a akàryam api yaj¤àrthaü kriyate yaj¤akarmasu 12,128.037c etasmàt kàraõàd ràjà na doùaü pràptum arhati 12,128.038a arthàrtham anyad bhavati viparãtam athàparam 12,128.038c anarthàrtham athàpy anyat tat sarvaü hy arthalakùaõam 12,128.038e evaü buddhyà saüprapa÷yen medhàvã kàryani÷cayam 12,128.039a yaj¤àrtham anyad bhavati yaj¤e nàrthas tathàparaþ 12,128.039c yaj¤asyàrthàrtham evànyat tat sarvaü yaj¤asàdhanam 12,128.040a upamàm atra vakùyàmi dharmatattvaprakà÷inãm 12,128.040c yåpaü chindanti yaj¤àrthaü tatra ye paripanthinaþ 12,128.041a drumàþ ke cana sàmantà dhruvaü chindanti tàn api 12,128.041c te càpi nipatanto 'nyàn nighnanti ca vanaspatãn 12,128.042a evaü ko÷asya mahato ye naràþ paripanthinaþ 12,128.042c tàn ahatvà na pa÷yàmi siddhim atra paraütapa 12,128.043a dhanena jayate lokàv ubhau param imaü tathà 12,128.043c satyaü ca dharmavacanaü yathà nàsty adhanas tathà 12,128.044a sarvopàyair àdadãta dhanaü yaj¤aprayojanam 12,128.044c na tulyadoùaþ syàd evaü kàryàkàryeùu bhàrata 12,128.045a naitau saübhavato ràjan kathaü cid api bhàrata 12,128.045c na hy araõyeùu pa÷yàmi dhanavçddhàn ahaü kva cit 12,128.046a yad idaü dç÷yate vittaü pçthivyàm iha kiü cana 12,128.046c mamedaü syàn mamedaü syàd ity ayaü kàïkùate janaþ 12,128.047a na ca ràjyasamo dharmaþ ka÷ cid asti paraütapa 12,128.047c dharmaü ÷aüsanti te ràj¤àm àpadartham ito 'nyathà 12,128.048a dànena karmaõà cànye tapasànye tapasvinaþ 12,128.048c buddhyà dàkùyeõa càpy anye cinvanti dhanasaücayàn 12,128.049a adhanaü durbalaü pràhur dhanena balavàn bhavet 12,128.049c sarvaü dhanavataþ pràpyaü sarvaü tarati ko÷avàn 12,128.049e ko÷àd dharma÷ ca kàma÷ ca paro lokas tathàpy ayam 12,128.049f*0300_01 taü ca dharmeõa lipseta nàdharmeõa kadà cana 12,128.049f*0301_01 nàràyaõaü namaskçtya naraü caiva narottamam 12,128.049f*0301_02 devãü sarasvatãü caiva tato jayam udãrayet 12,129.001 yudhiùñhira uvàca 12,129.001a kùãõasya dãrghasåtrasya sànukro÷asya bandhuùu 12,129.001c viraktapauraràùñrasya nirdravyanicayasya ca 12,129.002a pari÷aïkitamukhyasya srutamantrasya bhàrata 12,129.002c asaübhàvitamitrasya bhinnàmàtyasya sarva÷aþ 12,129.003a paracakràbhiyàtasya durbalasya balãyasà 12,129.003c àpannacetaso bråhi kiü kàryam ava÷iùyate 12,129.004 bhãùma uvàca 12,129.004a bàhya÷ ced vijigãùuþ syàd dharmàrthaku÷alaþ ÷uciþ 12,129.004c javena saüdhiü kurvãta pårvàn pårvàn vimokùayan 12,129.005a adharmavijigãùu÷ ced balavàn pàpani÷cayaþ 12,129.005c àtmanaþ saünirodhena saüdhiü tenàbhiyojayet 12,129.006a apàsya ràjadhànãü và tared anyena vàpadam 12,129.006c tadbhàvabhàve dravyàõi jãvan punar upàrjayet 12,129.007a yàs tu syuþ kevalatyàgàc chakyàs taritum àpadaþ 12,129.007c kas tatràdhikam àtmànaü saütyajed arthadharmavit 12,129.008a avarodhàj jugupseta kà sapatnadhane dayà 12,129.008c na tv evàtmà pradàtavyaþ ÷akye sati kathaü cana 12,129.009 yudhiùñhira uvàca 12,129.009a àbhyantare prakupite bàhye copanipãóite 12,129.009c kùãõe ko÷e srute mantre kiü kàryam ava÷iùyate 12,129.010 bhãùma uvàca 12,129.010a kùipraü và saüdhikàmaþ syàt kùipraü và tãkùõavikramaþ 12,129.010c padàpanayanaü kùipram etàvat sàüparàyikam 12,129.011a anuraktena puùñena hçùñena jagatãpate 12,129.011c alpenàpi hi sainyena mahãü jayati pàrthivaþ 12,129.012a hato và divam àrohed vijayã kùitim àvaset 12,129.012c yuddhe tu saütyajan pràõठ÷akrasyaiti salokatàm 12,129.013a sarvalokàgamaü kçtvà mçdutvaü gantum eva ca 12,129.013c vi÷vàsàd vinayaü kuryàd vyavasyed vàpy upànahau 12,129.014a apakramitum icched và yathàkàmaü tu sàntvayet 12,129.014c viliïgamitvà mitreõa tataþ svayam upakramet 12,130.001 yudhiùñhira uvàca 12,130.001a hãne paramake dharme sarvalokàtilaïghini 12,130.001c sarvasmin dasyusàd bhåte pçthivyàm upajãvane 12,130.002a kenàsmin bràhmaõo jãvej jaghanye kàla àgate 12,130.002c asaütyajan putrapautràn anukro÷àt pitàmaha 12,130.003 bhãùma uvàca 12,130.003a vij¤ànabalam àsthàya jãvitavyaü tathàgate 12,130.003c sarvaü sàdhvartham evedam asàdhvarthaü na kiü cana 12,130.004a asàdhubhyo niràdàya sàdhubhyo yaþ prayacchati 12,130.004c àtmànaü saükramaü kçtvà kçtsnadharmavid eva saþ 12,130.005a suroùeõàtmano ràjan ràjye sthitim akopayan 12,130.005c adattam apy àdadãta dàtur vittaü mameti và 12,130.006a vij¤ànabalapåto yo vartate ninditeùv api 12,130.006c vçttavij¤ànavàn dhãraþ kas taü kiü vaktum arhati 12,130.007a yeùàü balakçtà vçttir naiùàm anyàbhirocate 12,130.007c tejasàbhipravardhante balavanto yudhiùñhira 12,130.008a yad eva prakçtaü ÷àstram avi÷eùeõa vindati 12,130.008c tad eva madhyàþ sevante medhàvã càpy athottaram 12,130.009a çtvikpurohitàcàryàn satkçtair abhipåjitàn 12,130.009c na bràhmaõàn yàtayeta doùàn pràpnoti yàtayan 12,130.010a etat pramàõaü lokasya cakùur etat sanàtanam 12,130.010c tat pramàõo 'vagàheta tena tat sàdhv asàdhu và 12,130.011a bahåni gràmavàstavyà roùàd bråyuþ parasparam 12,130.011c na teùàü vacanàd ràjà satkuryàd yàtayeta và 12,130.012a na vàcyaþ parivàdo vai na ÷rotavyaþ kathaü cana 12,130.012c karõàv eva pidhàtavyau prastheyaü và tato 'nyataþ 12,130.013a na vai satàü vçttam etat parivàdo na pai÷unam 12,130.013c guõànàm eva vaktàraþ santaþ satsu yudhiùñhira 12,130.014a yathà samadhurau damyau sudàntau sàdhuvàhinau 12,130.014c dhuram udyamya vahatas tathà varteta vai nçpaþ 12,130.014e yathà yathàsya vahataþ sahàyàþ syus tathàpare 12,130.015a àcàram eva manyante garãyo dharmalakùaõam 12,130.015c apare naivam icchanti ye ÷aïkhalikhitapriyàþ 12,130.015e màrdavàd atha lobhàd và te bråyur vàkyam ãdç÷am 12,130.016a àrùam apy atra pa÷yanti vikarmasthasya yàpanam 12,130.016c na càrùàt sadç÷aü kiü cit pramàõaü vidyate kva cit 12,130.017a devà api vikarmasthaü yàtayanti naràdhamam 12,130.017c vyàjena vindan vittaü hi dharmàt tu parihãyate 12,130.018a sarvataþ satkçtaþ sadbhir bhåtiprabhavakàraõaiþ 12,130.018c hçdayenàbhyanuj¤àto yo dharmas taü vyavasyati 12,130.019a ya÷ caturguõasaüpannaü dharmaü veda sa dharmavit 12,130.019c aher iva hi dharmasya padaü duþkhaü gaveùitum 12,130.020a yathà mçgasya viddhasya mçgavyàdhaþ padaü nayet 12,130.020c kakùe rudhirapàtena tathà dharmapadaü nayet 12,130.021a evaü sadbhir vinãtena pathà gantavyam acyuta 12,130.021c ràjarùãõàü vçttam etad avagaccha yudhiùñhira 12,131.001 bhãùma uvàca 12,131.001a svaràùñràt pararàùñràc ca ko÷aü saüjanayen nçpaþ 12,131.001c ko÷àd dhi dharmaþ kaunteya ràjyamålaþ pravartate 12,131.002a tasmàt saüjanayet ko÷aü saühçtya paripàlayet 12,131.002c paripàlyànugçhõãyàd eùa dharmaþ sanàtanaþ 12,131.003a na ko÷aþ ÷uddha÷aucena na nç÷aüsena jàyate 12,131.003c padaü madhyamam àsthàya ko÷asaügrahaõaü caret 12,131.004a abalasya kutaþ ko÷o hy ako÷asya kuto balam 12,131.004c abalasya kuto ràjyam aràj¤aþ ÷rãþ kuto bhavet 12,131.005a uccair vçtteþ ÷riyo hànir yathaiva maraõaü tathà 12,131.005c tasmàt ko÷aü balaü mitràõy atha ràjà vivardhayet 12,131.006a hãnako÷aü hi ràjànam avajànanti mànavàþ 12,131.006c na càsyàlpena tuùyanti kàryam abhyutsahanti ca 12,131.007a ÷riyo hi kàraõàd ràjà satkriyàü labhate paràm 12,131.007c sàsya gåhati pàpàni vàso guhyam iva striyàþ 12,131.008a çddhim asyànuvartante purà viprakçtà janàþ 12,131.008c ÷àlàvçkà ivàjasraü jighàüsån iva vindati 12,131.008e ãdç÷asya kuto ràj¤aþ sukhaü bharatasattama 12,131.009a udyacched eva na glàyed udyamo hy eva pauruùam 12,131.009c apy aparvaõi bhajyeta na nameteha kasya cit 12,131.010a apy araõyaü samà÷ritya cared dasyugaõaiþ saha 12,131.010c na tv evoddhçtamaryàdair dasyubhiþ sahita÷ caret 12,131.010e dasyånàü sulabhà senà raudrakarmasu bhàrata 12,131.011a ekàntena hy amaryàdàt sarvo 'py udvijate janaþ 12,131.011c dasyavo 'py upa÷aïkante niranukro÷akàriõaþ 12,131.012a sthàpayed eva maryàdàü janacittaprasàdinãm 12,131.012c alpàpy atheha maryàdà loke bhavati påjità 12,131.013a nàyaü loko 'sti na para iti vyavasito janaþ 12,131.013c nàlaü gantuü ca vi÷vàsaü nàstike bhaya÷aïkini 12,131.014a yathà sadbhiþ paràdànam ahiüsà dasyubhis tathà 12,131.014c anurajyanti bhåtàni samaryàdeùu dasyuùu 12,131.015a ayudhyamànasya vadho dàràmar÷aþ kçtaghnatà 12,131.015c brahmavittasya càdànaü niþ÷eùakaraõaü tathà 12,131.015e striyà moùaþ paristhànaü dasyuùv etad vigarhitam 12,131.016a sa eùa eva bhavati dasyur etàni varjayan 12,131.016c abhisaüdadhate ye na vinà÷àyàsya bhàrata 12,131.016e na÷eùam evopàlabhya na kurvantãti ni÷cayaþ 12,131.017a tasmàt sa÷eùaü kartavyaü svàdhãnam api dasyubhiþ 12,131.017c na balastho 'ham asmãti nç÷aüsàni samàcaret 12,131.018a sa÷eùakàriõas tàta ÷eùaü pa÷yanti sarvataþ 12,131.018c niþ÷eùakàriõo nityam a÷eùakaraõàd bhayam 12,132.001 bhãùma uvàca 12,132.001*0302_01 atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,132.001a atra karmàntavacanaü kãrtayanti puràvidaþ 12,132.001c pratyakùàv eva dharmàrthau kùatriyasya vijànataþ 12,132.001e tatra na vyavadhàtavyaü parokùà dharmayàpanà 12,132.002a adharmo dharma ity etad yathà vçkapadaü tathà 12,132.002c dharmàdharmaphale jàtu na dadar÷eha ka÷ cana 12,132.003a bubhåùed balavàn eva sarvaü balavato va÷e 12,132.003c ÷riyaü balam amàtyàü÷ ca balavàn iha vindati 12,132.004a yo hy anàóhyaþ sa patitas tad ucchiùñaü yad alpakam 12,132.004c bahv apathyaü balavati na kiü cit tràyate bhayàt 12,132.005a ubhau satyàdhikàrau tau tràyete mahato bhayàt 12,132.005c ati dharmàd balaü manye balàd dharmaþ pravartate 12,132.006a bale pratiùñhito dharmo dharaõyàm iva jaïgamaþ 12,132.006c dhåmo vàyor iva va÷aü balaü dharmo 'nuvartate 12,132.007a anã÷vare balaü dharmo drumaü vallãva saü÷rità 12,132.007c va÷yo balavatàü dharmaþ sukhaü bhogavatàm iva 12,132.007e nàsty asàdhyaü balavatàü sarvaü balavatàü ÷uci 12,132.008a duràcàraþ kùãõabalaþ parimàõaü niyacchati 12,132.008c atha tasmàd udvijate sarvo loko vçkàd iva 12,132.009a apadhvasto hy avamato duþkhaü jãvati jãvitam 12,132.009c jãvitaü yad avakùiptaü yathaiva maraõaü tathà 12,132.010a yad enam àhuþ pàpena càritreõa vinikùatam 12,132.010c sa bhç÷aü tapyate 'nena vàk÷alyena parikùataþ 12,132.011a atraitad àhur àcàryàþ pàpasya parimokùaõe 12,132.011c trayãü vidyàü niùeveta tathopàsãta sa dvijàn 12,132.012a prasàdayen madhurayà vàcàpy atha ca karmaõà 12,132.012c mahàmanà÷ caiva bhaved vivahec ca mahàkule 12,132.013a ity asmãti vaded evaü pareùàü kãrtayan guõàn 12,132.013c japed udaka÷ãlaþ syàt pe÷alo nàtijalpanaþ 12,132.014a brahmakùatraü saüpravi÷ed bahu kçtvà suduùkaram 12,132.014c ucyamàno 'pi lokena bahu tat tad acintayan 12,132.015a apàpo hy evam àcàraþ kùipraü bahumato bhavet 12,132.015c sukhaü vittaü ca bhu¤jãta vçttenaitena gopayet 12,132.015d*0303_01 api tebhyo mçgàn hatvà nayec ca satataü vane 12,132.015d*0303_02 yasmin na pratigçhõanti dasyubhojana÷aïkayà 12,132.015e loke ca labhate påjàü paratra ca mahat phalam 12,133.001 bhãùma uvàca 12,133.001a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,133.001c yathà dasyuþ samaryàdaþ pretyabhàve na na÷yati 12,133.002a prahartà matimठ÷åraþ ÷rutavàn anç÷aüsavàn 12,133.002c rakùann akùayiõaü dharmaü brahmaõyo gurupåjakaþ 12,133.003a niùàdyàü kùatriyàj jàtaþ kùatradharmànupàlakaþ 12,133.003c kàpavyo nàma naiùàdir dasyutvàt siddhim àptavàn 12,133.004a araõye sàyapårvàhõe mçgayåthaprakopità 12,133.004b*0304_01 asti kàpalyasa iti mçgayur dharmakovidaþ 12,133.004c vidhij¤o mçgajàtãnàü nipànànàü ca kovidaþ 12,133.005a sarvakànanade÷aj¤aþ pàriyàtracaraþ sadà 12,133.005c dharmaj¤aþ sarvabhåtànàm amogheùur dçóhàyudhaþ 12,133.006a apy aneka÷atàþ senà eka eva jigàya saþ 12,133.006c sa vçddhàv andhapitarau mahàraõye 'bhyapåjayat 12,133.007a madhumàüsair målaphalair annair uccàvacair api 12,133.007c satkçtya bhojayàm àsa samyak paricacàra ca 12,133.008a àraõyakàn pravrajitàn bràhmaõàn paripàlayan 12,133.008c api tebhyo mçgàn hatvà ninàya ca mahàvane 12,133.009a ye sma na pratigçhõanti dasyubhojana÷aïkayà 12,133.009c teùàm àsajya geheùu kàlya eva sa gacchati 12,133.010a taü bahåni sahasràõi gràmaõitve 'bhivavrire 12,133.010c nirmaryàdàni dasyånàü niranukro÷akàriõàm 12,133.011 dasyava åcuþ 12,133.011a muhårtade÷akàlaj¤a pràj¤a ÷ãladçóhàyudha 12,133.011c gràmaõãr bhava no mukhyaþ sarveùàm eva saümataþ 12,133.012a yathà yathà vakùyasi naþ kariùyàmas tathà tathà 12,133.012c pàlayàsmàn yathànyàyaü yathà màtà yathà pità 12,133.013 kàpavya uvàca 12,133.013a mà vadhãs tvaü striyaü bhãruü mà ÷i÷uü mà tapasvinam 12,133.013c nàyudhyamàno hantavyo na ca gràhyà balàt striyaþ 12,133.014a sarvathà strã na hantavyà sarvasattveùu yudhyatà 12,133.014c nityaü gobràhmaõe svasti yoddhavyaü ca tadarthataþ 12,133.015a sasyaü ca nàpahantavyaü sãravighnaü ca mà kçthàþ 12,133.015b*0305_01 pitaro devatà vipràþ ÷apanty atra nivàrite 12,133.015c påjyante yatra devà÷ ca pitaro 'tithayas tathà 12,133.016a sarvabhåteùv api ca vai bràhmaõo mokùam arhati 12,133.016c kàryà càpacitis teùàü sarvasvenàpi yà bhavet 12,133.017a yasya hy ete saüpraruùñà mantrayanti paràbhavam 12,133.017c na tasya triùu lokeùu tràtà bhavati ka÷ cana 12,133.018a yo bràhmaõàn paribhaved vinà÷aü vàpi rocayet 12,133.018c såryodaya ivàva÷yaü dhruvaü tasya paràbhavaþ 12,133.019a ihaiva phalam àsãnaþ pratyàkàïkùati ÷aktitaþ 12,133.019c ye ye no na pradàsyanti tàüs tàn senàbhiyàsyati 12,133.020a ÷iùñyarthaü vihito daõóo na vadhàrthaü vini÷cayaþ 12,133.020c ye ca ÷iùñàn prabàdhante dharmas teùàü vadhaþ smçtaþ 12,133.021a ye hi ràùñroparodhena vçttiü kurvanti ke cana 12,133.021c tad eva te 'nu mãyante kuõapaü kçmayo yathà 12,133.022a ye punar dharma÷àstreõa varterann iha dasyavaþ 12,133.022c api te dasyavo bhåtvà kùipraü siddhim avàpnuyuþ 12,133.023 bhãùma uvàca 12,133.023a tat sarvam upacakrus te kàpavyasyànu÷àsanam 12,133.023c vçttiü ca lebhire sarve pàpebhya÷ càpy upàraman 12,133.024a kàpavyaþ karmaõà tena mahatãü siddhim àptavàn 12,133.024c sàdhånàm àcaran kùemaü dasyån pàpàn nivartayan 12,133.025a idaü kàpavyacaritaü yo nityam anukãrtayet 12,133.025c nàraõyebhyaþ sa bhåtebhyo bhayam àrchet kadà cana 12,133.026a bhayaü tasya na martyebhyo nàmartyebhyaþ kathaü cana 12,133.026c na sato nàsato ràjan sa hy araõyeùu gopatiþ 12,134.001 bhãùma uvàca 12,134.001a atra gàthà brahmagãtàþ kãrtayanti puràvidaþ 12,134.001c yena màrgeõa ràjànaþ ko÷aü saüjanayanti ca 12,134.002a na dhanaü yaj¤a÷ãlànàü hàryaü devasvam eva tat 12,134.002c dasyånàü niùkriyàõàü ca kùatriyo hartum arhati 12,134.003a imàþ prajàþ kùatriyàõàü rakùyà÷ càdyà÷ ca bhàrata 12,134.003c dhanaü hi kùatriyasyeha dvitãyasya na vidyate 12,134.004a tad asya syàd balàrthaü và dhanaü yaj¤àrtham eva và 12,134.004c abhogyà hy oùadhã÷ chittvà bhogyà eva pacanty uta 12,134.005a yo vai na devàn na pitén na martyàn haviùàrcati 12,134.005c ànantikàü tàü dhanitàm àhur vedavido janàþ 12,134.006a haret tad draviõaü ràjan dhàrmikaþ pçthivãpatiþ 12,134.006c na hi tat prãõayel lokàn na ko÷aü tadvidhaü nçpaþ 12,134.007a asàdhubhyo niràdàya sàdhubhyo yaþ prayacchati 12,134.007c àtmànaü saükramaü kçtvà manye dharmavid eva saþ 12,134.007d*0306_01 tathà tathà jayel lokठ÷aktyà caiva yathà tathà 12,134.008a audbhijjà jantavaþ ke cid yuktavàco yathà tathà 12,134.008c aniùñataþ saübhavanti tathàyaj¤aþ pratàyate 12,134.009a yathaiva daü÷ama÷akaü yathà càõóapipãlikam 12,134.009c saiva vçttir ayaj¤eùu tathà dharmo vidhãyate 12,134.010a yathà hy akasmàd bhavati bhåmau pàüsutçõolapam 12,134.010c tathaiveha bhaved dharmaþ såkùmaþ såkùmataro 'pi ca 12,135.001 bhãùma uvàca 12,135.001*0307_01 anàgatavidhàtà ca pratyutpannamati÷ ca yaþ 12,135.001*0307_02 dvàv eva sukham edhete dãrghasåtrã vina÷yati 12,135.001a atraiva cedam avyagraþ ÷çõvàkhyànam anuttamam 12,135.001c dãrghasåtraü samà÷ritya kàryàkàryavini÷caye 12,135.002a nàtigàdhe jalasthàye suhçdaþ ÷akulàs trayaþ 12,135.002c prabhåtamatsye kaunteya babhåvuþ sahacàriõaþ 12,135.003a atraikaþ pràptakàlaj¤o dãrghadar÷ã tathàparaþ 12,135.003c dãrghasåtra÷ ca tatraikas trayàõàü jalacàriõàm 12,135.004a kadà cit taj jalasthàyaü matsyabandhàþ samantataþ 12,135.004c niþsràvayàm àsur atho nimneùu vividhair mukhaiþ 12,135.005a prakùãyamàõaü taü buddhvà jalasthàyaü bhayàgame 12,135.005c abravãd dãrghadar÷ã tu tàv ubhau suhçdau tadà 12,135.006a iyam àpat samutpannà sarveùàü salilaukasàm 12,135.006c ÷ãghram anyatra gacchàmaþ panthà yàvan na duùyati 12,135.007a anàgatam anarthaü hi sunayair yaþ prabàdhate 12,135.007c na sa saü÷ayam àpnoti rocatàü vàü vrajàmahe 12,135.008a dãrghasåtras tu yas tatra so 'bravãt samyag ucyate 12,135.008c na tu kàryà tvarà yàvad iti me ni÷cità matiþ 12,135.009a atha saüpratipattij¤aþ pràbravãd dãrghadar÷inam 12,135.009c pràpte kàle na me kiü cin nyàyataþ parihàsyate 12,135.010a evam ukto niràkràmad dãrghadar÷ã mahàmatiþ 12,135.010c jagàma srotasaikena gambhãrasalilà÷ayam 12,135.011a tataþ prasrutatoyaü taü samãkùya salilà÷ayam 12,135.011c babandhur vividhair yogair matsyàn matsyopajãvinaþ 12,135.012a viloóyamàne tasmiüs tu srutatoye jalà÷aye 12,135.012c agacchad grahaõaü tatra dãrghasåtraþ sahàparaiþ 12,135.013a uddànaü kriyamàõaü ca matsyànàü vãkùya rajjubhiþ 12,135.013c pravi÷yàntaram anyeùàm agrasat pratipattimàn 12,135.014a grastam eva tad uddànaü gçhãtvàsta tathaiva saþ 12,135.014c sarvàn eva tu tàüs tatra te vidur grathità iti 12,135.015a tataþ prakùàlyamàneùu matsyeùu vimale jale 12,135.015c tyaktvà rajjuü vimukto 'bhåc chãghraü saüpratipattimàn 12,135.016a dãrghasåtras tu mandàtmà hãnabuddhir acetanaþ 12,135.016c maraõaü pràptavàn måóho yathaivopahatendriyaþ 12,135.017a evaü pràptatamaü kàlaü yo mohàn nàvabudhyate 12,135.017c sa vina÷yati vai kùipraü dãrghasåtro yathà jhaùaþ 12,135.018a àdau na kurute ÷reyaþ ku÷alo 'smãti yaþ pumàn 12,135.018c sa saü÷ayam avàpnoti yathà saüpratipattimàn 12,135.019a anàgatavidhànaü tu yo naraþ kurute kùamam 12,135.019c ÷reyaþ pràpnoti so 'tyarthaü dãrghadar÷ã yathà hy asau 12,135.020a kalàþ kàùñhà muhårtà÷ ca dinà nàóyaþ kùaõà lavàþ 12,135.020c pakùà màsà÷ ca çtavas tulyàþ saüvatsaràõi ca 12,135.021a pçthivã de÷a ity uktaþ kàlaþ sa ca na dç÷yate 12,135.021c abhipretàrthasiddhyarthaü nyàyato yac ca tat tathà 12,135.022a etau dharmàrtha÷àstreùu mokùa÷àstreùu carùibhiþ 12,135.022c pradhànàv iti nirdiùñau kàme÷àbhimatau nçõàm 12,135.023a parãkùyakàrã yuktas tu samyak samupapàdayet 12,135.023c de÷akàlàv abhipretau tàbhyàü phalam avàpnuyàt 12,136.001 yudhiùñhira uvàca 12,136.001a sarvatra buddhiþ kathità ÷reùñhà te bharatarùabha 12,136.001c anàgatà tathotpannà dãrghasåtrà vinà÷inã 12,136.002a tad icchàmi paràü buddhiü ÷rotuü bharatasattama 12,136.002c yathà ràjan na muhyeta ÷atrubhiþ parivàritaþ 12,136.003a dharmàrthaku÷ala pràj¤a sarva÷àstravi÷àrada 12,136.003c pçcchàmi tvà kuru÷reùñha tan me vyàkhyàtum arhasi 12,136.004a ÷atrubhir bahubhir grasto yathà varteta pàrthivaþ 12,136.004c etad icchàmy ahaü ÷rotuü sarvam eva yathàvidhi 12,136.005a viùamasthaü hi ràjànaü ÷atravaþ paripanthinaþ 12,136.005c bahavo 'py ekam uddhartuü yatante pårvatàpitàþ 12,136.006a sarvataþ pràrthyamànena durbalena mahàbalaiþ 12,136.006c ekenaivàsahàyena ÷akyaü sthàtuü kathaü bhavet 12,136.007a kathaü mitram ariü caiva vindeta bharatarùabha 12,136.007c ceùñitavyaü kathaü càtra ÷atror mitrasya càntare 12,136.008a praj¤àtalakùaõe ràjann amitre mitratàü gate 12,136.008c kathaü nu puruùaþ kuryàt kiü và kçtvà sukhã bhavet 12,136.009a vigrahaü kena và kuryàt saüdhiü và kena yojayet 12,136.009c kathaü và ÷atrumadhyastho vartetàbalavàn iti 12,136.010a etad vai sarvakçtyànàü paraü kçtyaü paraütapa 12,136.010c naitasya ka÷ cid vaktàsti ÷rotà càpi sudurlabhaþ 12,136.011a çte ÷àütanavàd bhãùmàt satyasaüdhàj jitendriyàt 12,136.011c tad anviùya mahàbàho sarvam etad vadasva me 12,136.012 bhãùma uvàca 12,136.012a tvadyukto 'yam anupra÷no yudhiùñhira guõodayaþ 12,136.012c ÷çõu me putra kàrtsnyena guhyam àpatsu bhàrata 12,136.013a amitro mitratàü yàti mitraü càpi praduùyati 12,136.013c sàmarthyayogàt kàryàõàü tadgatyà hi sadà gatiþ 12,136.014a tasmàd vi÷vasitavyaü ca vigrahaü ca samàcaret 12,136.014c de÷aü kàlaü ca vij¤àya kàryàkàryavini÷caye 12,136.015a saüdhàtavyaü budhair nityaü vyavasyaü ca hitàrthibhiþ 12,136.015c amitrair api saüdheyaü pràõà rakùyà÷ ca bhàrata 12,136.016a yo hy amitrair naro nityaü na saüdadhyàd apaõóitaþ 12,136.016c na so 'rtham àpnuyàt kiü cit phalàny api ca bhàrata 12,136.017a yas tv amitreõa saüdhatte mitreõa ca virudhyate 12,136.017c arthayuktiü samàlokya sumahad vindate phalam 12,136.018a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,136.018c màrjàrasya ca saüvàdaü nyagrodhe måùakasya ca 12,136.019a vane mahati kasmiü÷ cin nyagrodhaþ sumahàn abhåt 12,136.019c latàjàlaparicchanno nànàdvijagaõàyutaþ 12,136.020a skandhavàn meghasaükà÷aþ ÷ãtacchàyo manoramaþ 12,136.020c vairantyam abhito jàtas tarur vyàlamçgàkulaþ 12,136.021a tasya målaü samà÷ritya kçtvà ÷atamukhaü bilam 12,136.021c vasati sma mahàpràj¤aþ palito nàma måùakaþ 12,136.022a ÷àkhà÷ ca tasya saü÷ritya vasati sma sukhaü puraþ 12,136.022c loma÷o nàma màrjàraþ pakùisattvàvasàdakaþ 12,136.023a tatra càgatya caõóàlo vairantyakçtaketanaþ 12,136.023c ayojayat tam unmàthaü nityam astaü gate ravau 12,136.024a tatra snàyumayàn pà÷àn yathàvat saünidhàya saþ 12,136.024c gçhaü gatvà sukhaü ÷ete prabhàtàm eti ÷arvarãm 12,136.025a tatra sma nityaü badhyante naktaü bahuvidhà mçgàþ 12,136.025c kadà cit tatra màrjàras tv apramatto 'py abadhyata 12,136.026a tasmin baddhe mahàpràj¤aþ ÷atrau nityàtatàyini 12,136.026c taü kàlaü palito j¤àtvà vicacàra sunirbhayaþ 12,136.027a tenànucaratà tasmin vane vi÷vastacàriõà 12,136.027c bhakùaü vicaramàõena naciràd dçùñam àmiùam 12,136.028a sa tam unmàtham àruhya tad àmiùam abhakùayat 12,136.028c tasyopari sapatnasya baddhasya manasà hasan 12,136.029a àmiùe tu prasaktaþ sa kadà cid avalokayan 12,136.029c apa÷yad aparaü ghoram àtmanaþ ÷atrum àgatam 12,136.030a ÷araprasånasaükà÷aü mahãvivara÷àyinam 12,136.030c nakulaü harikaü nàma capalaü tàmralocanam 12,136.031a tena måùakagandhena tvaramàõam upàgatam 12,136.031c bhakùàrthaü lelihad vaktraü bhåmàv årdhvamukhaü sthitam 12,136.032a ÷àkhàgatam ariü cànyad apa÷yat koñaràlayam 12,136.032c ulåkaü candrakaü nàma tãkùõatuõóaü kùapàcaram 12,136.033a gatasya viùayaü tasya nakulolåkayos tadà 12,136.033c athàsyàsãd iyaü cintà tat pràpya sumahad bhayam 12,136.034a àpady asyàü sukaùñàyàü maraõe samupasthite 12,136.034c samantàd bhaya utpanne kathaü kàryaü hitaiùiõà 12,136.035a sa tathà sarvato ruddhaþ sarvatra samadar÷anaþ 12,136.035c abhavad bhayasaütapta÷ cakre cemàü paràü gatim 12,136.036a àpad vinà÷abhåyiùñhà ÷ataikãyaü ca jãvitam 12,136.036c samantasaü÷ayà ceyam asmàn àpad upasthità 12,136.037a gataü hi sahasà bhåmiü nakulo màü samàpnuyàt 12,136.037b*0308_01 ulåke mårdhni saünaddhe bhujagàràv avàksthite 12,136.037b*0308_02 màrjàre pà÷asaübaddhe kiü kartavyaü mayà bhavet 12,136.037b*0308_03 kaccid ràjaguõaiþ ùaóbhiþ saptopàyàs tathànagha 12,136.037c ulåka÷ ceha tiùñhantaü màrjàraþ pà÷asaükùayàt 12,136.038a na tv evàsmadvidhaþ pràj¤aþ saümohaü gantum arhati 12,136.038c kariùye jãvite yatnaü yàvad ucchvàsanigraham 12,136.039a na hi buddhyànvitàþ pràj¤à nãti÷àstravi÷àradàþ 12,136.039c saübhramanty àpadaü pràpya mahato 'rthàn avàpya ca 12,136.040a na tv anyàm iha màrjàràd gatiü pa÷yàmi sàüpratam 12,136.040c viùamastho hy ayaü jantuþ kçtyaü càsya mahan mayà 12,136.041a jãvitàrthã kathaü tv adya pràrthitaþ ÷atrubhis tribhiþ 12,136.041c tasmàd imam ahaü ÷atruü màrjàraü saü÷rayàmi vai 12,136.042a kùatravidyàü samà÷ritya hitam asyopadhàraye 12,136.042c yenemaü ÷atrusaüghàtaü matipårveõa va¤caye 12,136.043a ayam atyanta÷atrur me vaiùamyaü paramaü gataþ 12,136.043c måóho gràhayituü svàrthaü saügatyà yadi ÷akyate 12,136.044a kadà cid vyasanaü pràpya saüdhiü kuryàn mayà saha 12,136.044c balinà saüniviùñasya ÷atror api parigrahaþ 12,136.044e kàrya ity àhur àcàryà viùame jãvitàrthinà 12,136.045a ÷reyàn hi paõóitaþ ÷atrur na ca mitram apaõóitam 12,136.045c mama hy amitre màrjàre jãvitaü saüpratiùñhitam 12,136.046a hantainaü saüpravakùyàmi hetum àtmàbhirakùaõe 12,136.046c apãdànãm ayaü ÷atruþ saügatyà paõóito bhavet 12,136.046d*0309_01 evaü vicintayàm àsa måùakaþ ÷atruceùñitam 12,136.047a tato 'rthagatitattvaj¤aþ saüdhivigrahakàlavit 12,136.047c sàntvapårvam idaü vàkyaü màrjàraü måùako 'bravãt 12,136.048a sauhçdenàbhibhàùe tvà kaccin màrjàra jãvasi 12,136.048c jãvitaü hi tavecchàmi ÷reyaþ sàdhàraõaü hi nau 12,136.049a na te saumya viùattavyaü jãviùyasi yathà purà 12,136.049c ahaü tvàm uddhariùyàmi pràõठjahyàü hi te kçte 12,136.050a asti ka÷ cid upàyo 'tra puùkalaþ pratibhàti màm 12,136.050c yena ÷akyas tvayà mokùaþ pràptuü ÷reyo yathà mayà 12,136.051a mayà hy upàyo dçùño 'yaü vicàrya matim àtmanaþ 12,136.051c àtmàrthaü ca tvadarthaü ca ÷reyaþ sàdhàraõaü hi nau 12,136.052a idaü hi nakulolåkaü pàpabuddhy abhitaþ sthitam 12,136.052c na dharùayati màrjàra tena me svasti sàüpratam 12,136.053a kåjaü÷ capalanetro 'yaü kau÷iko màü nirãkùate 12,136.053c naga÷àkhàgrahas tiùñhaüs tasyàhaü bhç÷am udvije 12,136.054a satàü sàptapadaü sakhyaü savàso me 'si paõóitaþ 12,136.054c sàüvàsyakaü kariùyàmi nàsti te mçtyuto bhayam 12,136.055a na hi ÷aknoùi màrjàra pà÷aü chettuü vinà mayà 12,136.055c ahaü chetsyàmi te pà÷aü yadi màü tvaü na hiüsasi 12,136.056a tvam à÷rito nagasyàgraü målaü tv aham upà÷ritaþ 12,136.056c ciroùitàv ihàvàü vai vçkùe 'smin viditaü hi te 12,136.057a yasminn à÷vasate ka÷ cid ya÷ ca nà÷vasate kva cit 12,136.057c na tau dhãràþ pra÷aüsanti nityam udvignacetasau 12,136.058a tasmàd vivardhatàü prãtiþ satyà saügatir astu nau 12,136.058c kàlàtãtam apàrthaü hi na pra÷aüsanti paõóitàþ 12,136.059a arthayuktim imàü tàvad yathàbhåtàü ni÷àmaya 12,136.059c tava jãvitam icchàmi tvaü mamecchasi jãvitam 12,136.060a ka÷ cit tarati kàùñhena sugambhãràü mahànadãm 12,136.060c sa tàrayati tat kàùñhaü sa ca kàùñhena tàryate 12,136.061a ãdç÷o nau samàyogo bhaviùyati sunistaraþ 12,136.061c ahaü tvàü tàrayiùyàmi tvaü ca màü tàrayiùyasi 12,136.062a evam uktvà tu palitas tadartham ubhayor hitam 12,136.062c hetumad grahaõãyaü ca kàlàkàïkùã vyapaikùata 12,136.063a atha suvyàhçtaü tasya ÷rutvà ÷atrur vicakùaõaþ 12,136.063c hetumad grahaõãyàrthaü màrjàro vàkyam abravãt 12,136.064a buddhimàn vàkyasaüpannas tad vàkyam anuvarõayan 12,136.064c tàm avasthàm avekùyàntyàü sàmnaiva pratyapåjayat 12,136.065a tatas tãkùõàgrada÷ano vaióåryamaõilocanaþ 12,136.065c måùakaü mandam udvãkùya màrjàro loma÷o 'bravãt 12,136.066a nandàmi saumya bhadraü te yo màü jãvantam icchasi 12,136.066c ÷reya÷ ca yadi jànãùe kriyatàü mà vicàraya 12,136.067a ahaü hi dçóham àpannas tvam àpannataro mayà 12,136.067c dvayor àpannayoþ saüdhiþ kriyatàü mà vicàraya 12,136.068a vidhatsva pràptakàlaü yat kàryaü sidhyatu càvayoþ 12,136.068c mayi kçcchràd vinirmukte na vinaïkùyati te kçtam 12,136.069a nyastamàno 'smi bhakto 'smi ÷iùyas tvaddhitakçt tathà 12,136.069c nide÷ava÷avartã ca bhavantaü ÷araõaü gataþ 12,136.070a ity evam uktaþ palito màrjàraü va÷am àgatam 12,136.070c vàkyaü hitam uvàcedam abhinãtàrtham arthavat 12,136.071a udàraü yad bhavàn àha naitac citraü bhavadvidhe 12,136.071c vidito yas tu màrgo me hitàrthaü ÷çõu taü mama 12,136.072a ahaü tvànupravekùyàmi nakulàn me mahad bhayam 12,136.072c tràyasva màü mà vadhã÷ ca ÷akto 'smi tava mokùaõe 12,136.073a ulåkàc caiva màü rakùa kùudraþ pràrthayate hi màm 12,136.073c ahaü chetsyàmi te pà÷àn sakhe satyena te ÷ape 12,136.074a tad vacaþ saügataü ÷rutvà loma÷o yuktam arthavat 12,136.074c harùàd udvãkùya palitaü svàgatenàbhyapåjayat 12,136.075a sa taü saüpåjya palitaü màrjàraþ sauhçde sthitaþ 12,136.075c suvicintyàbravãd dhãraþ prãtas tvarita eva hi 12,136.076a kùipram àgaccha bhadraü te tvaü me pràõasamaþ sakhà 12,136.076c tava pràj¤a prasàdàd dhi kùipraü pràpsyàmi jãvitam 12,136.077a yad yad evaügatenàdya ÷akyaü kartuü mayà tava 12,136.077c tad àj¤àpaya kartàhaü saüdhir evàstu nau sakhe 12,136.078a asmàt te saü÷ayàn muktaþ samitragaõabàndhavaþ 12,136.078c sarvakàryàõi kartàhaü priyàõi ca hitàni ca 12,136.079a mukta÷ ca vyasanàd asmàt saumyàham api nàma te 12,136.079c prãtim utpàdayeyaü ca pratikartuü ca ÷aknuyàm 12,136.079d*0310_01 pratyapakurvan bahv api na bhàti pårvopakàriõà tulyaþ 12,136.079d*0310_02 ekaþ karoti hi kçte niùkàraõam eva kurute 'nyaþ 12,136.080a gràhayitvà tu taü svàrthaü màrjàraü måùakas tadà 12,136.080c pravive÷a suvisrabdhaþ samyag arthàü÷ cacàra ha 12,136.081a evam à÷vàsito vidvàn màrjàreõa sa måùakaþ 12,136.081c màrjàrorasi visrabdhaþ suùvàpa pitçmàtçvat 12,136.082a lãnaü tu tasya gàtreùu màrjàrasyàtha måùakam 12,136.082c tau dçùñvà nakulolåkau nirà÷au jagmatur gçhàn 12,136.082d*0311_01 tathaiva tau susaütrastau dçóham àgatatandritau 12,136.082d*0311_02 dçùñvà tayoþ paràü prãtiü vismayaü paramaü gatau 12,136.082d*0311_03 balinau matimantau ca suvçttau càpy upàsitau 12,136.082d*0311_04 a÷aktau tu nayàt tasmàt saüpradharùayituü balàt 12,136.082d*0311_05 kàryàrthakçtasaüdhã tau dçùñvà màrjàramåùikau 12,136.082d*0311_06 ulåkanakulau tårõaü jagmatus tau svam àlayam 12,136.083a lãnas tu tasya gàtreùu palito de÷akàlavit 12,136.083c ciccheda pà÷àn nçpate kàlàkàïkùã ÷anaiþ ÷anaiþ 12,136.084a atha bandhaparikliùño màrjàro vãkùya måùakam 12,136.084c chindantaü vai tadà pà÷àn atvarantaü tvarànvitaþ 12,136.085a tam atvarantaü palitaü pà÷ànàü chedane tadà 12,136.085c saücodayitum àrebhe màrjàro måùakaü tadà 12,136.086a kiü saumya nàbhitvarase kiü kçtàrtho 'vamanyase 12,136.086c chindhi pà÷àn amitraghna purà ÷vapaca eti saþ 12,136.087a ity uktas tvaratà tena matimàn palito 'bravãt 12,136.087c màrjàram akçtapraj¤aü va÷yam àtmahitaü vacaþ 12,136.088a tåùõãü bhava na te saumya tvarà kàryà na saübhramaþ 12,136.088c vayam evàtra kàlaj¤à na kàlaþ parihàsyate 12,136.089a akàle kçtyam àrabdhaü kartuü nàrthàya kalpate 12,136.089c tad eva kàla àrabdhaü mahate 'rthàya kalpate 12,136.090a akàlavipramuktàn me tvatta eva bhayaü bhavet 12,136.090c tasmàt kàlaü pratãkùasva kim iti tvarase sakhe 12,136.091a yàvat pa÷yàmi caõóàlam àyàntaü ÷astrapàõinam 12,136.091c tata÷ chetsyàmi te pà÷aü pràpte sàdhàraõe bhaye 12,136.092a tasmin kàle pramuktas tvaü tarum evàdhirohasi 12,136.092c na hi te jãvitàd anyat kiü cit kçtyaü bhaviùyati 12,136.093a tato bhavaty atikrànte traste bhãte ca loma÷a 12,136.093c ahaü bilaü pravekùyàmi bhavठ÷àkhàü gamiùyati 12,136.094a evam uktas tu màrjàro måùakeõàtmano hitam 12,136.094c vacanaü vàkyatattvaj¤o jãvitàrthã mahàmatiþ 12,136.095a athàtmakçtyatvaritaþ samyak pra÷rayam àcaran 12,136.095c uvàca loma÷o vàkyaü måùakaü cirakàriõam 12,136.096a na hy evaü mitrakàryàõi prãtyà kurvanti sàdhavaþ 12,136.096c yathà tvaü mokùitaþ kçcchràt tvaramàõena vai mayà 12,136.097a tathaiva tvaramàõena tvayà kàryaü hitaü mama 12,136.097c yatnaü kuru mahàpràj¤a yathà svasty àvayor bhavet 12,136.098a atha và pårvavairaü tvaü smaran kàlaü vikarùasi 12,136.098c pa÷ya duùkçtakarmatvaü vyaktam àyuþkùayo mama 12,136.099a yac ca kiü cin mayàj¤ànàt purastàd vipriyaü kçtam 12,136.099c na tan manasi kartavyaü kùamaye tvàü prasãda me 12,136.100a tam evaüvàdinaü pràj¤aþ ÷àstravid buddhisaümataþ 12,136.100c uvàcedaü vacaþ ÷reùñhaü màrjàraü måùakas tadà 12,136.101a ÷rutaü me tava màrjàra svam arthaü parigçhõataþ 12,136.101c mamàpi tvaü vijànãhi svam arthaü parigçhõataþ 12,136.102a yan mitraü bhãtavat sàdhyaü yan mitraü bhayasaühitam 12,136.102c surakùitaü tataþ kàryaü pàõiþ sarpamukhàd iva 12,136.103a kçtvà balavatà saüdhim àtmànaü yo na rakùati 12,136.103c apathyam iva tad bhuktaü tasyànarthàya kalpate 12,136.104a na ka÷ cit kasya cin mitraü na ka÷ cit kasya cit suhçt 12,136.104b*0312_01 arthatas tu nibadhyante mitràõi ripavas tathà 12,136.104c arthair arthà nibadhyante gajair vanagajà iva 12,136.105a na hi ka÷ cit kçte kàrye kartàraü samavekùate 12,136.105c tasmàt sarvàõi kàryàõi sàva÷eùàõi kàrayet 12,136.106a tasmin kàle 'pi ca bhavàn divàkãrtibhayànvitaþ 12,136.106c mama na grahaõe ÷aktaþ palàyanaparàyaõaþ 12,136.107a chinnaü tu tantubàhulyaü tantur eko 'va÷eùitaþ 12,136.107c chetsyàmy ahaü tad apy à÷u nirvçto bhava loma÷a 12,136.108a tayoþ saüvadator evaü tathaivàpannayor dvayoþ 12,136.108c kùayaü jagàma sà ràtrir loma÷aü càvi÷ad bhayam 12,136.109a tataþ prabhàtasamaye vikçtaþ kçùõapiïgalaþ 12,136.109c sthålasphig vikaco råkùaþ ÷vacakraparivàritaþ 12,136.110a ÷aïkukarõo mahàvaktraþ palito ghoradar÷anaþ 12,136.110c parigho nàma caõóàlaþ ÷astrapàõir adç÷yata 12,136.111a taü dçùñvà yamadåtàbhaü màrjàras trastacetanaþ 12,136.111c uvàca palitaü bhãtaþ kim idànãü kariùyasi 12,136.112a atha càpi susaütrastau taü dçùñvà ghoradar÷anam 12,136.112c kùaõena nakulolåkau nairà÷yaü jagmatus tadà 12,136.113a balinau matimantau ca saüghàtaü càpy upàgatau 12,136.113c a÷akyau sunayàt tasmàt saüpradharùayituü balàt 12,136.114a kàryàrthaü kçtasaüdhã tau dçùñvà màrjàramåùakau 12,136.114c ulåkanakulau tårõaü jagmatuþ svaü svam àlayam 12,136.115a tata÷ ciccheda taü tantuü màrjàrasya sa måùakaþ 12,136.115c vipramukto 'tha màrjàras tam evàbhyapatad drumam 12,136.116a sa ca tasmàd bhayàn mukto mukto ghoreõa ÷atruõà 12,136.116c bilaü vive÷a palitaþ ÷àkhàü bheje ca loma÷aþ 12,136.117a unmàtham apy athàdàya caõóàlo vãkùya sarva÷aþ 12,136.117c vihatà÷aþ kùaõenàtha tasmàd de÷àd apàkramat 12,136.117e jagàma ca svabhavanaü caõóàlo bharatarùabha 12,136.118a tatas tasmàd bhayàn mukto durlabhaü pràpya jãvitam 12,136.118c bilasthaü pàdapàgrasthaþ palitaü loma÷o 'bravãt 12,136.119a akçtvà saüvidaü kàü cit sahasàham upaplutaþ 12,136.119c kçtaj¤aü kçtakalyàõaü kaccin màü nàbhi÷aïkase 12,136.120a gatvà ca mama vi÷vàsaü dattvà ca mama jãvitam 12,136.120c mitropabhogasamaye kiü tvaü naivopasarpasi 12,136.121a kçtvà hi pårvaü mitràõi yaþ pa÷càn nànutiùñhati 12,136.121c na sa mitràõi labhate kçcchràsv àpatsu durmatiþ 12,136.122a tat kçto 'haü tvayà mitraü sàmarthyàd àtmanaþ sakhe 12,136.122c sa màü mitratvam àpannam upabhoktuü tvam arhasi 12,136.123a yàni me santi mitràõi ye ca me santi bàndhavàþ 12,136.123c sarve tvàü påjayiùyanti ÷iùyà gurum iva priyam 12,136.124a ahaü ca påjayiùye tvàü samitragaõabàndhavam 12,136.124c jãvitasya pradàtàraü kçtaj¤aþ ko na påjayet 12,136.125a ã÷varo me bhavàn astu ÷arãrasya gçhasya ca 12,136.125c arthànàü caiva sarveùàm anu÷àstà ca me bhava 12,136.126a amàtyo me bhava pràj¤a piteva hi pra÷àdhi màm 12,136.126c na te 'sti bhayam asmatto jãvitenàtmanaþ ÷ape 12,136.127a buddhyà tvam u÷anàþ sàkùàd bale tv adhikçtà vayam 12,136.127c tvanmantrabalayukto hi vindeta jayam eva ha 12,136.128a evam uktaþ paraü sàntvaü màrjàreõa sa måùakaþ 12,136.128c uvàca paramàrthaj¤aþ ÷lakùõam àtmahitaü vacaþ 12,136.129a yad bhavàn àha tat sarvaü mayà te loma÷a ÷rutam 12,136.129c mamàpi tàvad bruvataþ ÷çõu yat pratibhàti màm 12,136.130a veditavyàni mitràõi boddhavyà÷ càpi ÷atravaþ 12,136.130c etat susåkùmaü loke 'smin dç÷yate pràj¤asaümatam 12,136.131a ÷atruråpà÷ ca suhçdo mitraråpà÷ ca ÷atravaþ 12,136.131b*0313_01 eùàü saumyàni mitràõi krodhanà÷ caiva ÷atravaþ 12,136.131b*0313_02 sàntvitàs te na budhyante ràgalobhava÷aü gatàþ 12,136.131c sàntvitàs te na budhyante ràgalobhava÷aü gatàþ 12,136.132a nàsti jàtyà ripur nàma mitraü nàma na vidyate 12,136.132c sàmarthyayogàj jàyante mitràõi ripavas tathà 12,136.133a yo yasmi¤ jãvati svàrthaü pa÷yet tàvat sa jãvati 12,136.133c sa tasya tàvan mitraü syàd yàvan na syàd viparyayaþ 12,136.134a nàsti maitrã sthirà nàma na ca dhruvam asauhçdam 12,136.134c arthayuktyà hi jàyante mitràõi ripavas tathà 12,136.135a mitraü ca ÷atrutàm eti kasmiü÷ cit kàlaparyaye 12,136.135c ÷atru÷ ca mitratàm eti svàrtho hi balavattaraþ 12,136.136a yo vi÷vasati mitreùu na cà÷vasati ÷atruùu 12,136.136c arthayuktim avij¤àya calitaü tasya jãvitam 12,136.137a arthayuktim avij¤àya yaþ ÷ubhe kurute matim 12,136.137c mitre và yadi và ÷atrau tasyàpi calità matiþ 12,136.138a na vi÷vased avi÷vaste vi÷vaste 'pi na vi÷vaset 12,136.138c vi÷vàsàd bhayam utpannaü målàny api nikçntati 12,136.139a arthayuktyà hi dç÷yante pità màtà sutàs tathà 12,136.139c màtulà bhàgineyà÷ ca tathà saübandhibàndhavàþ 12,136.140a putraü hi màtàpitaru tyajataþ patitaü priyam 12,136.140c loko rakùati càtmànaü pa÷ya svàrthasya sàratàm 12,136.141a taü manye nikçtipraj¤aü yo mokùaü pratyanantaram 12,136.141c kçtyaü mçgayase kartuü sukhopàyam asaü÷ayam 12,136.142a asmin nilaya eva tvaü nyagrodhàd avatàritaþ 12,136.142c pårvaü niviùñam unmàthaü capalatvàn na buddhavàn 12,136.143a àtmana÷ capalo nàsti kuto 'nyeùàü bhaviùyati 12,136.143c tasmàt sarvàõi kàryàõi capalo hanty asaü÷ayam 12,136.144a bravãti madhuraü kaü cit priyo me ha bhavàn iti 12,136.144c tan mithyàkaraõaü sarvaü vistareõàpi me ÷çõu 12,136.145a kàraõàt priyatàm eti dveùyo bhavati kàraõàt 12,136.145c arthàrthã jãvaloko 'yaü na ka÷ cit kasya cit priyaþ 12,136.146a sakhyaü sodarayor bhràtror daüpatyor và parasparam 12,136.146c kasya cin nàbhijànàmi prãtiü niùkàraõàm iha 12,136.147a yady api bhràtaraþ kruddhà bhàryà và kàraõàntare 12,136.147c svabhàvatas te prãyante netaraþ prãyate janaþ 12,136.148a priyo bhavati dànena priyavàdena càparaþ 12,136.148c mantrahomajapair anyaþ kàryàrthaü prãyate janaþ 12,136.149a utpanne kàraõe prãtir nàsti nau kàraõàntare 12,136.149c pradhvaste kàraõasthàne sà prãtir vinivartate 12,136.150a kiü nu tat kàraõaü manye yenàhaü bhavataþ priyaþ 12,136.150c anyatràbhyavahàràrthàt tatràpi ca budhà vayam 12,136.151a kàlo hetuü vikurute svàrthas tam anuvartate 12,136.151c svàrthaü pràj¤o 'bhijànàti pràj¤aü loko 'nuvartate 12,136.152a na tv ãdç÷aü tvayà vàcyaü viduùi svàrthapaõóite 12,136.152c akàle 'viùamasthasya svàrthahetur ayaü tava 12,136.153a tasmàn nàhaü cale svàrthàt susthitaþ saüdhivigrahe 12,136.153c abhràõàm iva råpàõi vikurvanti kùaõe kùaõe 12,136.154a adyaiva hi ripur bhåtvà punar adyaiva sauhçdam 12,136.154c puna÷ ca ripur adyaiva yuktãnàü pa÷ya càpalam 12,136.155a àsãt tàvat tu maitrã nau yàvad dhetur abhåt purà 12,136.155c sà gatà saha tenaiva kàlayuktena hetunà 12,136.156a tvaü hi me 'tyantataþ ÷atruþ sàmarthyàn mitratàü gataþ 12,136.156c tat kçtyam abhinirvçttaü prakçtiþ ÷atrutàü gatà 12,136.157a so 'ham evaü praõãtàni j¤àtvà ÷àstràõi tattvataþ 12,136.157c pravi÷eyaü kathaü pà÷aü tvatkçtaü tad vadasva me 12,136.158a tvadvãryeõa vimukto 'haü madvãryeõa tathà bhavàn 12,136.158c anyonyànugrahe vçtte nàsti bhåyaþ samàgamaþ 12,136.159a tvaü hi saumya kçtàrtho 'dya nirvçttàrthàs tathà vayam 12,136.159c na te 'sty anyan mayà kçtyaü kiü cid anyatra bhakùaõàt 12,136.160a aham annaü bhavàn bhoktà durbalo 'haü bhavàn balã 12,136.160c nàvayor vidyate saüdhir niyukte viùame bale 12,136.161a saümanye 'haü tava praj¤àü yan mokùàt pratyanantaram 12,136.161c bhakùyaü mçgayase nånaü sukhopàyam asaü÷ayam 12,136.162a bhakùyàrtham eva baddhas tvaü sa muktaþ prasçtaþ kùudhà 12,136.162c ÷àstraj¤am abhisaüdhàya nånaü bhakùayitàdya màm 12,136.163a jànàmi kùudhitaü hi tvàm àhàrasamaya÷ ca te 12,136.163c sa tvaü màm abhisaüdhàya bhakùyaü mçgayase punaþ 12,136.164a yac càpi putradàraü svaü tat saünisçjase mayi 12,136.164c ÷u÷råùàü nàma me kartuü sakhe mama na tatkùamam 12,136.165a tvayà màü sahitaü dçùñvà priyà bhàryà sutà÷ ca ye 12,136.165c kasmàn màü te na khàdeyur hçùñàþ praõayinas tvayi 12,136.166a nàhaü tvayà sameùyàmi vçtto hetuþ samàgame 12,136.166c ÷ivaü dhyàyasva me 'trasthaþ sukçtaü smaryate yadi 12,136.167a ÷atror annàdyabhåtaþ san kliùñasya kùudhitasya ca 12,136.167c bhakùyaü mçgayamàõasya kaþ pràj¤o viùayaü vrajet 12,136.168a svasti te 'stu gamiùyàmi dåràd api tavodvije 12,136.168c nàhaü tvayà sameùyàmi nirvçto bhava loma÷a 12,136.168d*0314_01 yadi tvaü sukçtaü vetsi tatsakhyam anusàraya 12,136.168d*0314_02 vi÷vastaü và pramattaü và etad eva kçtaü bhavet 12,136.169a balavat saünikarùo hi na kadà cit pra÷asyate 12,136.169c pra÷àntàd api me pràj¤a bhetavyaü balinaþ sadà 12,136.170a yadi tv arthena me kàryaü bråhi kiü karavàõi te 12,136.170c kàmaü sarvaü pradàsyàmi na tv àtmànaü kadà cana 12,136.171a àtmàrthe saütatis tyàjyà ràjyaü ratnaü dhanaü tathà 12,136.171c api sarvasvam utsçjya rakùed àtmànam àtmanà 12,136.172a ai÷varyadhanaratnànàü pratyamitre 'pi tiùñhatàm 12,136.172c dçùñà hi punar àvçttir jãvatàm iti naþ ÷rutam 12,136.173a na tv àtmanaþ saüpradànaü dhanaratnavad iùyate 12,136.173c àtmà tu sarvato rakùyo dàrair api dhanair api 12,136.174a àtmarakùitatantràõàü suparãkùitakàriõàm 12,136.174c àpado nopapadyante puruùàõàü svadoùajàþ 12,136.175a ÷atrån samyag vijànanti durbalà ye balãyasaþ 12,136.175b*0315_01 ÷aïkanãyaþ sa sarvatra priyam apy àcaran sadà 12,136.175b*0315_02 kulajànàü sumitràõàü dhàrmikàõàü mahàtmanàm 12,136.175c teùàü na càlyate buddhir àtmàrthaü kçtani÷cayà 12,136.176a ity abhivyaktam evàsau palitenàvabhartsitaþ 12,136.176c màrjàro vrãóito bhåtvà måùakaü vàkyam abravãt 12,136.176d*0316_00 loma÷a uvàca 12,136.176d*0316_01 satyaü ÷ape tvayàhaü vai mitradroho vigarhitaþ 12,136.176d*0317_01 satàü saptapadaü mitraü kathaü tvaü màü na vi÷vaseþ 12,136.177a saümanye 'haü tava praj¤àü yas tvaü mama hite rataþ 12,136.177c uktavàn arthatattvena mayà saübhinnadar÷anaþ 12,136.178a na tu màm anyathà sàdho tvaü vij¤àtum ihàrhasi 12,136.178c pràõapradànajaü tvatto mama sauhçdam àgatam 12,136.179a dharmaj¤o 'smi guõaj¤o 'smi kçtaj¤o 'smi vi÷eùataþ 12,136.179c mitreùu vatsala÷ càsmi tvadvidheùu vi÷eùataþ 12,136.180a tan màm evaügate sàdho na yàvayitum arhasi 12,136.180c tvayà hi yàvyamàno 'haü pràõठjahyàü sabàndhavaþ 12,136.181a dhik ÷abdo hi budhair dçùño madvidheùu manasviùu 12,136.181c maraõaü dharmatattvaj¤a na màü ÷aïkitum arhasi 12,136.182a iti saüståyamàno hi màrjàreõa sa måùakaþ 12,136.182c manasà bhàvagambhãraü màrjàraü vàkyam abravãt 12,136.183a sàdhur bhavठ÷rutàrtho 'smi prãyate na ca vi÷vase 12,136.183c saüstavair và dhanaughair và nàhaü ÷akyaþ punas tvayà 12,136.184a na hy amitrava÷aü yànti pràj¤à niùkàraõaü sakhe 12,136.184c asminn arthe ca gàthe dve nibodho÷anasà kçte 12,136.185a ÷atrusàdhàraõe kçtye kçtvà saüdhiü balãyasà 12,136.185c samàhita÷ cared yuktyà kçtàrtha÷ ca na vi÷vaset 12,136.185d*0318_01 na vi÷vased avi÷vaste vi÷vaste nàtivi÷vaset 12,136.185d*0318_02 nityaü vi÷vàsayed anyàn pareùàü tu na vi÷vaset 12,136.186a tasmàt sarvàsv avasthàsu rakùej jãvitam àtmanaþ 12,136.186c dravyàõi saütati÷ caiva sarvaü bhavati jãvataþ 12,136.187a saükùepo nãti÷àstràõàm avi÷vàsaþ paro mataþ 12,136.187c nçùu tasmàd avi÷vàsaþ puùkalaü hitam àtmanaþ 12,136.188a vadhyante na hy avi÷vastàþ ÷atrubhir durbalà api 12,136.188c vi÷vastàs tv à÷u vadhyante balavanto 'pi durbalaiþ 12,136.189a tvadvidhebhyo mayà hy àtmà rakùyo màrjàra sarvadà 12,136.189c rakùa tvam api càtmànaü caõóàlàj jàtikilbiùàt 12,136.190a sa tasya bruvatas tv evaü saütràsàj jàtasàdhvasaþ 12,136.190c svabilaü hi javenà÷u màrjàraþ prayayau tataþ 12,136.191a tataþ ÷àstràrthatattvaj¤o buddhisàmarthyam àtmanaþ 12,136.191c vi÷ràvya palitaþ pràj¤o bilam anyaj jagàma ha 12,136.192a evaü praj¤àvatà buddhyà durbalena mahàbalàþ 12,136.192c ekena bahavo 'mitràþ palitenàbhisaüdhitàþ 12,136.193a ariõàpi samarthena saüdhiü kurvãta paõóitaþ 12,136.193c måùaka÷ ca bióàla÷ ca muktàv anyonyasaü÷rayàt 12,136.194a ity eùa kùatradharmasya mayà màrgo 'nudar÷itaþ 12,136.194c vistareõa mahãpàla saükùepeõa punaþ ÷çõu 12,136.195a anyonyakçtavairau tu cakratuþ prãtim uttamàm 12,136.195c anyonyam abhisaüdhàtum abhåc caiva tayor matiþ 12,136.196a tatra pràj¤o 'bhisaüdhatte samyag buddhibalà÷rayàt 12,136.196c abhisaüdhãyate pràj¤aþ pramàdàd api càbudhaiþ 12,136.197a tasmàd abhãtavad bhãto vi÷vastavad avi÷vasan 12,136.197c na hy apramatta÷ calati calito và vina÷yati 12,136.198a kàlena ripuõà saüdhiþ kàle mitreõa vigrahaþ 12,136.198c kàrya ity eva tattvaj¤àþ pràhur nityaü yudhiùñhira 12,136.199a evaü matvà mahàràja ÷àstràrtham abhigamya ca 12,136.199c abhiyukto 'pramatta÷ ca pràg bhayàd bhãtavac caret 12,136.200a bhãtavat saüvidhiþ kàryaþ pratisaüdhis tathaiva ca 12,136.200c bhayàd utpadyate buddhir apramattàbhiyogajà 12,136.201a na bhayaü vidyate ràjan bhãtasyànàgate bhaye 12,136.201c abhãtasya tu visrambhàt sumahaj jàyate bhayam 12,136.202a na bhãrur iti càtyantaü mantro 'deyaþ kathaü cana 12,136.202c avij¤ànàd dhi vij¤àte gacched àspadadar÷iùu 12,136.203a tasmàd abhãtavad bhãto vi÷vastavad avi÷vasan 12,136.203c kàryàõàü gurutàü buddhvà nànçtaü kiü cid àcaret 12,136.204a evam etan mayà proktam itihàsaü yudhiùñhira 12,136.204c ÷rutvà tvaü suhçdàü madhye yathàvat samupàcara 12,136.205a upalabhya matiü càgryàm arimitràntaraü tathà 12,136.205c saüdhivigrahakàlaü ca mokùopàyaü tathàpadi 12,136.206a ÷atrusàdhàraõe kçtye kçtvà saüdhiü balãyasà 12,136.206c samàgamaü cared yuktyà kçtàrtho na ca vi÷vaset 12,136.207a aviruddhàü trivargeõa nãtim etàü yudhiùñhira 12,136.207c abhyuttiùñha ÷rutàd asmàd bhåyas tvaü ra¤jayan prajàþ 12,136.208a bràhmaõai÷ càpi te sàrdhaü yàtrà bhavatu pàõóava 12,136.208c bràhmaõà hi paraü ÷reyo divi ceha ca bhàrata 12,136.209a ete dharmasya vettàraþ kçtaj¤àþ satataü prabho 12,136.209c påjitàþ ÷ubhakarmàõaþ pårvajityà naràdhipa 12,136.210a ràjyaü ÷reyaþ paraü ràjan ya÷aþ kãrtiü ca lapsyase 12,136.210c kulasya saütatiü caiva yathànyàyaü yathàkramam 12,136.211a dvayor imaü bhàrata saüdhivigrahaü; subhàùitaü buddhivi÷eùakàritam 12,136.211c tathànvavekùya kùitipena sarvadà; niùevitavyaü nçpa ÷atrumaõóale 12,137.001 yudhiùñhira uvàca 12,137.001a ukto mantro mahàbàho na vi÷vàso 'sti ÷atruùu 12,137.001c kathaü hi ràjà varteta yadi sarvatra nà÷vaset 12,137.002a vi÷vàsàd dhi paraü ràj¤o ràjann utpadyate bhayam 12,137.002c kathaü vai nà÷vasan ràjà ÷atrå¤ jayati pàrthiva 12,137.003a etan me saü÷ayaü chindhi mano me saüpramuhyati 12,137.003c avi÷vàsakathàm etàm upa÷rutya pitàmaha 12,137.004 bhãùma uvàca 12,137.004a ÷çõu kaunteya yo vçtto brahmadattanive÷ane 12,137.004c påjanyà saha saüvàdo brahmadattasya pàrthiva 12,137.005a kàmpilye brahmadattasya antaþpuranivàsinã 12,137.005c påjanã nàma ÷akunã dãrghakàlaü sahoùità 12,137.006a rutaj¤à sarvabhåtànàü yathà vai jãvajãvakaþ 12,137.006c sarvaj¤à sarvadharmaj¤à tiryagyonigatàpi sà 12,137.007a abhiprajàtà sà tatra putram ekaü suvarcasam 12,137.007c samakàlaü ca ràj¤o 'pi devyàþ putro vyajàyata 12,137.007d*0319_01 tayor arthe kçtaj¤à sà khecarã påjanã sadà 12,137.008a samudratãraü gatvà sà tv àjahàra phaladvayam 12,137.008c puùñyarthaü ca svaputrasya ràjaputrasya caiva ha 12,137.009a phalam ekaü sutàyàdàd ràjaputràya càparam 12,137.009c amçtàsvàdasadç÷aü balatejovivardhanam 12,137.009d*0320_01 àdàyàdàya saivà÷u tayoþ pràdàt punaþ punaþ 12,137.009e tatràgacchat paràü vçddhiü ràjaputraþ phalà÷anàt 12,137.009f*0321_01 tataþ sa dhàtryà kakùeõa uhyamàno nçpàtmajaþ 12,137.009f*0321_02 dadar÷a taü pakùisutaü bàlyàd àgatya bàlakaþ 12,137.010a dhàtryà hastagata÷ càpi tenàkrãóata pakùiõà 12,137.010c ÷ånye tu tam upàdàya pakùiõaü samajàtakam 12,137.010e hatvà tataþ sa ràjendra dhàtryà hastam upàgamat 12,137.011a atha sà ÷akunã ràjann àgamat phalahàrikà 12,137.011c apa÷yan nihataü putraü tena bàlena bhåtale 12,137.012a bàùpapårõamukhã dãnà dçùñvà sà tu hataü sutam 12,137.012c påjanã duþkhasaütaptà rudatã vàkyam abravãt 12,137.013a kùatriye saügataü nàsti na prãtir na ca sauhçdam 12,137.013c kàraõe saübhajantãha kçtàrthàþ saütyajanti ca 12,137.014a kùatriyeùu na vi÷vàsaþ kàryaþ sarvopaghàtiùu 12,137.014c apakçtyàpi satataü sàntvayanti nirarthakam 12,137.015a aham asya karomy adya sadç÷ãü vairayàtanàm 12,137.015c kçtaghnasya nç÷aüsasya bhç÷aü vi÷vàsaghàtinaþ 12,137.016a sahasaüjàtavçddhasya tathaiva sahabhojinaþ 12,137.016c ÷araõàgatasya ca vadhas trividhaü hy asya kilbiùam 12,137.017a ity uktvà caraõàbhyàü tu netre nçpasutasya sà 12,137.017c bhittvà svasthà tata idaü påjanã vàkyam abravãt 12,137.018a icchayaiva kçtaü pàpaü sadya evopasarpati 12,137.018c kçtapratikriyaü teùàü na na÷yati ÷ubhà÷ubham 12,137.019a pàpaü karma kçtaü kiü cin na tasmin yadi vidyate 12,137.019c nipàtyate 'sya putreùu na cet pautreùu naptçùu 12,137.019d*0322_01 brahmadattaþ sutaü dçùñvà påjanyà hçtalocanam 12,137.019d*0322_02 kçte pratikçtaü matvà påjanãm idam abravãt 12,137.020 brahmadatta uvàca 12,137.020a asti vai kçtam asmàbhir asti pratikçtaü tvayà 12,137.020c ubhayaü tat samãbhåtaü vasa påjani mà gamaþ 12,137.021 påjany uvàca 12,137.021a sakçt kçtàparàdhasya tatraiva parilambataþ 12,137.021c na tad budhàþ pra÷aüsanti ÷reyas tatràpasarpaõam 12,137.022a sàntve prayukte nçpate kçtavaire na vi÷vaset 12,137.022c kùipraü prabadhyate måóho na hi vairaü pra÷àmyati 12,137.023a anyonyaü kçtavairàõàü putrapautraü nigacchati 12,137.023c putrapautre vinaùñe tu paralokaü nigacchati 12,137.024a sarveùàü kçtavairàõàm avi÷vàsaþ sukhàvahaþ 12,137.024c ekàntato na vi÷vàsaþ kàryo vi÷vàsaghàtakaþ 12,137.025a na vi÷vased avi÷vaste vi÷vaste 'pi na vi÷vaset 12,137.025b*0323_01 vi÷vàsàd bhayam utpannam api målaü nikçntati 12,137.025c kàmaü vi÷vàsayed anyàn pareùàü tu na vi÷vaset 12,137.025d*0324_01 avi÷vàsàt paraü hanti vi÷vàsàd vadhyate paraiþ 12,137.026a màtà pità bàndhavànàü variùñhau; bhàryà jarà bãjamàtraü tu putraþ 12,137.026c bhràtà ÷atruþ klinnapàõir vayasya; àtmà hy ekaþ sukhaduþkhasya vettà 12,137.027a anyonyakçtavairàõàü na saüdhir upapadyate 12,137.027c sa ca hetur atikrànto yadartham aham àvasam 12,137.028a påjitasyàrthamànàbhyàü jantoþ pårvàpakàriõaþ 12,137.028c ceto bhavaty avi÷vastaü pårvaü tràsayate balàt 12,137.029a pårvaü saümànanà yatra pa÷càc caiva vimànanà 12,137.029c jahyàt taü sattvavàn vàsaü saümànitavimànitaþ 12,137.030a uùitàsmi tavàgàre dãrghakàlam ahiüsità 12,137.030c tad idaü vairam utpannaü sukham àssva vrajàmy aham 12,137.031 brahmadatta uvàca 12,137.031a yatkçte pratikuryàd vai na sa tatràparàdhnuyàt 12,137.031c ançõas tena bhavati vasa påjani mà gamaþ 12,137.032 påjany uvàca 12,137.032a na kçtasya na kartu÷ ca sakhyaü saüdhãyate punaþ 12,137.032c hçdayaü tatra jànàti kartu÷ caiva kçtasya ca 12,137.033 brahmadatta uvàca 12,137.033a kçtasya caiva kartu÷ ca sakhyaü saüdhãyate punaþ 12,137.033c vairasyopa÷amo dçùñaþ pàpaü nopà÷nute punaþ 12,137.034 påjany uvàca 12,137.034a nàsti vairam upakràntaü sàntvito 'smãti nà÷vaset 12,137.034c vi÷vàsàd badhyate bàlas tasmàc chreyo hy adar÷anam 12,137.035a tarasà ye na ÷akyante ÷astraiþ suni÷itair api 12,137.035c sàmnà te vinigçhyante gajà iva kareõubhiþ 12,137.036 brahmadatta uvàca 12,137.036a saüvàsàj jàyate sneho jãvitàntakareùv api 12,137.036c anyonyasya ca vi÷vàsaþ ÷vapacena ÷uno yathà 12,137.037a anyonyakçtavairàõàü saüvàsàn mçdutàü gatam 12,137.037c naiva tiùñhati tad vairaü puùkarastham ivodakam 12,137.038 påjany uvàca 12,137.038a vairaü pa¤casamutthànaü tac ca budhyanti paõóitàþ 12,137.038c strãkçtaü vàstujaü vàgjaü sasapatnàparàdhajam 12,137.039a tatra dàtà nihantavyaþ kùatriyeõa vi÷eùataþ 12,137.039c prakà÷aü vàprakà÷aü và buddhvà de÷abalàdikam 12,137.040a kçtavaire na vi÷vàsaþ kàryas tv iha suhçdy api 12,137.040c channaü saütiùñhate vairaü gåóho 'gnir iva dàruùu 12,137.041a na vittena na pàruùyair na sàntvena na ca ÷rutaiþ 12,137.041c vairàgniþ ÷àmyate ràjann aurvàgnir iva sàgare 12,137.042a na hi vairàgnir udbhåtaþ karma vàpy aparàdhajam 12,137.042c ÷àmyaty adagdhvà nçpate vinà hy ekatarakùayàt 12,137.043a satkçtasyàrthamànàbhyàü syàt tu pårvàpakàriõaþ 12,137.043c naiva ÷àntir na vi÷vàsaþ karma tràsayate balàt 12,137.044a naivàpakàre kasmiü÷ cid ahaü tvayi tathà bhavàn 12,137.044c vi÷vàsàd uùità pårvaü nedànãü vi÷vasàmy aham 12,137.045 brahmadatta uvàca 12,137.045a kàlena kriyate kàryaü tathaiva vividhàþ kriyàþ 12,137.045c kàlenaiva pravartante kaþ kasyehàparàdhyati 12,137.046a tulyaü cobhe pravartete maraõaü janma caiva ha 12,137.046c kàryate caiva kàlena tannimittaü hi jãvati 12,137.047a badhyante yugapat ke cid ekaikasya na càpare 12,137.047c kàlo dahati bhåtàni saüpràpyàgnir ivendhanam 12,137.048a nàhaü pramàõaü naiva tvam anyonyakaraõe ÷ubhe 12,137.048c kàlo nityam upàdhatte sukhaü duþkhaü ca dehinàm 12,137.049a evaü vaseha sasnehà yathàkàlam ahiüsità 12,137.049c yat kçtaü tac ca me kùàntaü tvaü caiva kùama påjani 12,137.050 påjany uvàca 12,137.050a yadi kàlaþ pramàõaü te na vairaü kasya cid bhavet 12,137.050c kasmàt tv apacitiü yànti bàndhavà bàndhave hate 12,137.051a kasmàd devàsuràþ pårvam anyonyam abhijaghnire 12,137.051c yadi kàlena niryàõaü sukhaduþkhe bhavàbhavau 12,137.052a bhiùajo bheùajaü kartuü kasmàd icchanti rogiõe 12,137.052c yadi kàlena pacyante bheùajaiþ kiü prayojanam 12,137.053a pralàpaþ kriyate kasmàt sumahठ÷okamårchitaiþ 12,137.053c yadi kàlaþ pramàõaü te kasmàd dharmo 'sti kartçùu 12,137.054a tava putro mamàpatyaü hatavàn hiüsito mayà 12,137.054c anantaraü tvayà càhaü bandhanãyà mahãpate 12,137.055a ahaü hi putra÷okena kçtapàpà tavàtmaje 12,137.055c tathà tvayà prahartavyaü mayi tattvaü ca me ÷çõu 12,137.056a bhakùàrthaü krãóanàrthaü và narà và¤chanti pakùiõaþ 12,137.056c tçtãyo nàsti saüyogo vadhabandhàd çte kùamaþ 12,137.057a vadhabandhabhayàd eke mokùatantram upàgatàþ 12,137.057c maraõotpàtajaü duþkham àhur dharmavido janàþ 12,137.058a sarvasya dayitàþ pràõàþ sarvasya dayitàþ sutàþ 12,137.058c duþkhàd udvijate sarvaþ sarvasya sukham ãpsitam 12,137.059a duþkhaü jarà brahmadatta duþkham arthaviparyayaþ 12,137.059c duþkhaü càniùñasaüvàso duþkham iùñaviyogajam 12,137.060a vairabandhakçtaü duþkhaü hiüsàjaü strãkçtaü tathà 12,137.060c duþkhaü sukhena satataü janàd viparivartate 12,137.061a na duþkhaü paraduþkhe vai ke cid àhur abuddhayaþ 12,137.061c yo duþkhaü nàbhijànàti sa jalpati mahàjane 12,137.062a yas tu ÷ocati duþkhàrtaþ sa kathaü vaktum utsahet 12,137.062b*0343_01 bhinnàþ ÷liùñà na ÷akyante ÷astraiþ suni÷itair api 12,137.062b*0343_02 sàmnà te 'pi nigçhyante gajà iva kareõubhiþ 12,137.062c rasaj¤aþ sarvaduþkhasya yathàtmani tathà pare 12,137.063a yat kçtaü te mayà ràjaüs tvayà ca mama yat kçtam 12,137.063c na tad varùa÷ataiþ ÷akyaü vyapohitum ariüdama 12,137.064a àvayoþ kçtam anyonyaü tatra saüdhir na vidyate 12,137.064c smçtvà smçtvà hi te putraü navaü vairaü bhaviùyati 12,137.065a vairam antikam àsajya yaþ prãtiü kartum icchati 12,137.065c mçnmayasyeva bhagnasya tasya saüdhir na vidyate 12,137.066a ni÷cita÷ càrtha÷àstraj¤air avi÷vàsaþ sukhodayaþ 12,137.066c u÷anà÷ càtha gàthe dve prahràdàyàbravãt purà 12,137.067a ye vairiõaþ ÷raddadhate satye satyetare 'pi và 12,137.067c te ÷raddadhànà vadhyante madhu ÷uùkatçõair yathà 12,137.068a na hi vairàõi ÷àmyanti kuleùv à da÷amàd yugàt 12,137.068c àkhyàtàra÷ ca vidyante kule ced vidyate pumàn 12,137.069a upaguhya hi vairàõi sàntvayanti naràdhipàþ 12,137.069c athainaü pratipiüùanti pårõaü ghañam ivà÷mani 12,137.070a sadà na vi÷vased ràjan pàpaü kçtveha kasya cit 12,137.070c apakçtya pareùàü hi vi÷vàsàd duþkham a÷nute 12,137.071 brahmadatta uvàca 12,137.071a nàvi÷vàsàc cinvate 'rthàn nehante càpi kiü cana 12,137.071c bhayàd ekataràn nityaü mçtakalpà bhavanti ca 12,137.072 påjany uvàca 12,137.072a yasyeha vraõinau pàdau padbhyàü ca parisarpati 12,137.072c kùaõyete tasya tau pàdau suguptam abhidhàvataþ 12,137.073a netràbhyàü sarujàbhyàü yaþ prativàtam udãkùate 12,137.073c tasya vàyurujàtyarthaü netrayor bhavati dhruvam 12,137.074a duùñaü panthànam à÷ritya yo mohàd abhipadyate 12,137.074c àtmano balam aj¤àtvà tad antaü tasya jãvitam 12,137.075a yas tu varùam avij¤àya kùetraü kçùati mànavaþ 12,137.075c hãnaü puruùakàreõa sasyaü naivàpnute punaþ 12,137.076a ya÷ ca tiktaü kaùàyaü vàpy àsvàdavidhuraü hitam 12,137.076c àhàraü kurute nityaü so 'mçtatvàya kalpate 12,137.077a pathyaü bhuktvà naro lobhàd yo 'nyad a÷nàti bhojanam 12,137.077c pariõàmam avij¤àya tad antaü tasya jãvitam 12,137.078a daivaü puruùakàra÷ ca sthitàv anyonyasaü÷rayàt 12,137.078c udàttànàü karma tantraü daivaü klãbà upàsate 12,137.079a karma càtmahitaü kàryaü tãkùõaü và yadi và mçdu 12,137.079c grasyate 'karma÷ãlas tu sadànarthair akiücanaþ 12,137.080a tasmàt saü÷ayite 'py arthe kàrya eva paràkramaþ 12,137.080c sarvasvam api saütyajya kàryam àtmahitaü naraiþ 12,137.081a vidyà ÷auryaü ca dàkùyaü ca balaü dhairyaü ca pa¤camam 12,137.081c mitràõi sahajàny àhur vartayantãha yair budhàþ 12,137.082a nive÷anaü ca kupyaü ca kùetraü bhàryà suhçjjanaþ 12,137.082c etàny upacitàny àhuþ sarvatra labhate pumàn 12,137.083a sarvatra ramate pràj¤aþ sarvatra ca virocate 12,137.083c na vibhãùayate kaü cid bhãùito na bibheti ca 12,137.084a nityaü buddhimato hy arthaþ svalpako 'pi vivardhate 12,137.084c dàkùyeõa kurute karma saüyamàt pratitiùñhati 12,137.085a gçhasnehàvabaddhànàü naràõàm alpamedhasàm 12,137.085c kustrã khàdati màüsàni màghamà segavàm iva 12,137.086a gçhaü kùetràõi mitràõi svade÷a iti càpare 12,137.086c ity evam avasãdanti narà buddhiviparyaye 12,137.087a utpatet sarujàd de÷àd vyàdhidurbhikùapãóitàt 12,137.087c anyatra vastuü gacched và vased và nityamànitaþ 12,137.088a tasmàd anyatra yàsyàmi vastuü nàham ihotsahe 12,137.088c kçtam etad anàhàryaü tava putreõa pàrthiva 12,137.089a kubhàryàü ca kuputraü ca kuràjànaü kusauhçdam 12,137.089c kusaübandhaü kude÷aü ca dårataþ parivarjayet 12,137.090a kumitre nàsti vi÷vàsaþ kubhàryàyàü kuto ratiþ 12,137.090c kuràjye nirvçtir nàsti kude÷e na prajãvyate 12,137.091a kumitre saügataü nàsti nityam asthirasauhçde 12,137.091c avamànaþ kusaübandhe bhavaty arthaviparyaye 12,137.092a sà bhàryà yà priyaü bråte sa putro yatra nirvçtiþ 12,137.092c tan mitraü yatra vi÷vàsaþ sa de÷o yatra jãvyate 12,137.093a yatra nàsti balàtkàraþ sa ràjà tãvra÷àsanaþ 12,137.093c na caiva hy abhisaübandho daridraü yo bubhåùati 12,137.094a bhàryà de÷o 'tha mitràõi putrasaübandhibàndhavàþ 12,137.094c etat sarvaü guõavati dharmanetre mahãpatau 12,137.095a adharmaj¤asya vilayaü prajà gacchanty anigrahàt 12,137.095c ràjà målaü trivargasya apramatto 'nupàlayan 12,137.096a baliùaóbhàgam uddhçtya baliü tam upayojayet 12,137.096c na rakùati prajàþ samyag yaþ sa pàrthivataskaraþ 12,137.097a dattvàbhayaü yaþ svayam eva ràjà; na tat pramàõaü kurute yathàvat 12,137.097c sa sarvalokàd upalabhya pàpam; adharmabuddhir nirayaü prayàti 12,137.098a dattvàbhayaü yaþ sma ràjà pramàõaü kurute sadà 12,137.098c sa sarvasukhakçj j¤eyaþ prajà dharmeõa pàlayan 12,137.099a pità màtà gurur goptà vahnir vai÷ravaõo yamaþ 12,137.099c sapta ràj¤o guõàn etàn manur àha prajàpatiþ 12,137.100a pità hi ràjà ràùñrasya prajànàü yo 'nukampakaþ 12,137.100c tasmin mithyàpraõãte hi tiryag gacchati mànavaþ 12,137.101a saübhàvayati màteva dãnam abhyavapadyate 12,137.101c dahaty agnir ivàniùñàn yamayan bhavate yamaþ 12,137.102a iùñeùu visçjaty arthàn kubera iva kàmadaþ 12,137.102c gurur dharmopade÷ena goptà ca paripàlanàt 12,137.103a yas tu ra¤jayate ràjà paurajànapadàn guõaiþ 12,137.103c na tasya bhra÷yate ràjyaü guõadharmànupàlanàt 12,137.104a svayaü samupajànan hi paurajànapadakriyàþ 12,137.104c sa sukhaü modate bhåpa iha loke paratra ca 12,137.105a nityodvignàþ prajà yasya karabhàraprapãóitàþ 12,137.105c anarthair vipralupyante sa gacchati paràbhavam 12,137.106a prajà yasya vivardhante sarasãva mahotpalam 12,137.106c sa sarvayaj¤aphalabhàg ràjà loke mahãyate 12,137.107a balinà vigraho ràjan na kathaü cit pra÷asyate 12,137.107c balinà vigçhãtasya kuto ràjyaü kutaþ sukham 12,137.108 bhãùma uvàca 12,137.108a saivam uktvà ÷akunikà brahmadattaü naràdhipam 12,137.108c ràjànaü samanuj¤àpya jagàmàthepsitàü di÷am 12,137.109a etat te brahmadattasya påjanyà saha bhàùitam 12,137.109c mayoktaü bharata÷reùñha kim anyac chrotum icchasi 12,138.001 yudhiùñhira uvàca 12,138.001a yugakùayàt parikùãõe dharme loke ca bhàrata 12,138.001c dasyubhiþ pãóyamàne ca kathaü stheyaü pitàmaha 12,138.002 bhãùma uvàca 12,138.002a hanta te kathayiùyàmi nãtim àpatsu bhàrata 12,138.002c utsçjyàpi ghçõàü kàle yathà varteta bhåmipaþ 12,138.003a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,138.003c bharadvàjasya saüvàdaü ràj¤aþ ÷atruütapasya ca 12,138.004a ràjà ÷atruütapo nàma sauvãràõàü mahàrathaþ 12,138.004c kaõiïkam upasaügamya papracchàrthavini÷cayam 12,138.005a alabdhasya kathaü lipsà labdhaü kena vivardhate 12,138.005c vardhitaü pàlayet kena pàlitaü praõayet katham 12,138.006a tasmai vini÷cayàrthaü sa paripçùñàrthani÷cayaþ 12,138.006c uvàca bràhmaõo vàkyam idaü hetumad uttaram 12,138.007a nityam udyatadaõóaþ syàn nityaü vivçtapauruùaþ 12,138.007c acchidra÷ chidradar÷ã ca pareùàü vivarànugaþ 12,138.008a nityam udyatadaõóasya bhç÷am udvijate janaþ 12,138.008c tasmàt sarvàõi bhåtàni daõóenaiva prarodhayet 12,138.009a evam eva pra÷aüsanti paõóitàs tattvadar÷inaþ 12,138.009c tasmàc catuùñaye tasmin pradhàno daõóa ucyate 12,138.010a chinnamåle hy adhiùñhàne sarve tajjãvino hatàþ 12,138.010c kathaü hi ÷àkhàs tiùñheyu÷ chinnamåle vanaspatau 12,138.011a målam evàdita÷ chindyàt parapakùasya paõóitaþ 12,138.011c tataþ sahàyàn pakùaü ca sarvam evànusàrayet 12,138.012a sumantritaü suvikràntaü suyuddhaü supalàyitam 12,138.012c àpadàü padakàleùu kurvãta na vicàrayet 12,138.013a vàïmàtreõa vinãtaþ syàd dhçdayena yathà kùuraþ 12,138.013c ÷lakùõapårvàbhibhàùã ca kàmakrodhau vivarjayet 12,138.014a sapatnasahite kàrye kçtvà saüdhiü na vi÷vaset 12,138.014c apakràmet tataþ kùipraü kçtakàryo vicakùaõaþ 12,138.015a ÷atruü ca mitraråpeõa sàntvenaivàbhisàntvayet 12,138.015c nitya÷a÷ codvijet tasmàt sarpàd ve÷magatàd iva 12,138.016a yasya buddhiü paribhavet tam atãtena sàntvayet 12,138.016c anàgatena duùpraj¤aü pratyutpannena paõóitam 12,138.017a a¤jaliü ÷apathaü sàntvaü praõamya ÷irasà vadet 12,138.017c a÷ruprapàtanaü caiva kartavyaü bhåtim icchatà 12,138.018a vahed amitraü skandhena yàvat kàlaviparyayaþ 12,138.018c athainam àgate kàle bhindyàd ghañam ivà÷mani 12,138.019a muhårtam api ràjendra tindukàlàtavaj jvalet 12,138.019c na tuùàgnir ivànarcir dhåmàyeta nara÷ ciram 12,138.020a nànarthakenàrthavattvaü kçtaghnena samàcaret 12,138.020c arthe tu ÷akyate bhoktuü kçtakàryo 'vamanyate 12,138.020e tasmàt sarvàõi kàryàõi sàva÷eùàõi kàrayet 12,138.021a kokilasya varàhasya meroþ ÷ånyasya ve÷manaþ 12,138.021c vyàóasya bhakticitrasya yac chreùñhaü tat samàcaret 12,138.022a utthàyotthàya gacchec ca nityayukto ripor gçhàn 12,138.022c ku÷alaü càpi pçccheta yady apy aku÷alaü bhavet 12,138.023a nàlasàþ pràpnuvanty arthàn na klãbà na ca màninaþ 12,138.023c na ca lokaravàd bhãtà na ca ÷a÷vat pratãkùiõaþ 12,138.024a nàsya chidraü paro vidyàd vidyàc chidraü parasya tu 12,138.024c gåhet kårma ivàïgàni rakùed vivaram àtmanaþ 12,138.025a bakavac cintayed arthàn siühavac ca paràkramet 12,138.025c vçkavac càvalumpeta ÷a÷avac ca viniùpatet 12,138.026a pànam akùàs tathà nàryo mçgayà gãtavàditam 12,138.026c etàni yuktyà seveta prasaïgo hy atra doùavàn 12,138.027a kuryàt tçõamayaü càpaü ÷ayãta mçga÷àyikàm 12,138.027c andhaþ syàd andhavelàyàü bàdhiryam api saü÷rayet 12,138.028a de÷aü kàlaü samàsàdya vikrameta vicakùaõaþ 12,138.028c de÷akàlàbhyatãto hi vikramo niùphalo bhavet 12,138.029a kàlàkàlau saüpradhàrya balàbalam athàtmanaþ 12,138.029c parasparabalaü j¤àtvà tathàtmànaü niyojayet 12,138.030a daõóenopanataü ÷atruü yo ràjà na niyacchati 12,138.030c sa mçtyum upagåhyàs te garbham a÷vatarã yathà 12,138.031a supuùpitaþ syàd aphalaþ phalavàn syàd duràruhaþ 12,138.031c àmaþ syàt pakvasaükà÷o na ca ÷ãryeta kasya cit 12,138.031d*0344_01 àdàtavyaü na dàtavyaü priyaü bråyàn nirarthakam 12,138.032a à÷àü kàlavatãü kuryàt tàü ca vighnena yojayet 12,138.032c vighnaü nimittato bråyàn nimittaü càpi hetutaþ 12,138.033a bhãtavat saüvidhàtavyaü yàvad bhayam anàgatam 12,138.033c àgataü tu bhayaü dçùñvà prahartavyam abhãtavat 12,138.034a na saü÷ayam anàruhya naro bhadràõi pa÷yati 12,138.034c saü÷ayaü punar àruhya yadi jãvati pa÷yati 12,138.035a anàgataü vijànãyàd yacched bhayam upasthitam 12,138.035c punar vçddhikùayàt kiü cid abhivçttaü ni÷àmayet 12,138.036a pratyupasthitakàlasya sukhasya parivarjanam 12,138.036c anàgatasukhà÷à ca naiùa buddhimatàü nayaþ 12,138.037a yo 'riõà saha saüdhàya sukhaü svapiti vi÷vasan 12,138.037c sa vçkùàgraprasupto và patitaþ pratibudhyate 12,138.038a karmaõà yena teneha mçdunà dàruõena và 12,138.038c uddhared dãnam àtmànaü samartho dharmam àcaret 12,138.039a ye sapatnàþ sapatnànàü sarvàüs tàn apavatsayet 12,138.039c àtmana÷ càpi boddhavyà÷ càràþ praõihitàþ paraiþ 12,138.040a càraþ suvihitaþ kàrya àtmano 'tha parasya ca 12,138.040c pàùaõóàüs tàpasàdãü÷ ca pararàùñraü prave÷ayet 12,138.040d*0345_01 pàùaõóàdyair avij¤àtair viditvàriü va÷aü nayet 12,138.041a udyàneùu vihàreùu prapàsv àvasatheùu ca 12,138.041c pànàgàreùu ve÷eùu tãrtheùu ca sabhàsu ca 12,138.042a dharmàbhicàriõaþ pàpà÷ càrà lokasya kaõñakàþ 12,138.042c samàgacchanti tàn buddhvà niyacchec chamayed api 12,138.043a na vi÷vased avi÷vaste vi÷vaste nàpi vi÷vaset 12,138.043c vi÷vastaü bhayam anveti nàparãkùya ca vi÷vaset 12,138.044a vi÷vàsayitvà tu paraü tattvabhåtena hetunà 12,138.044c athàsya praharet kàle kiü cid vicalite pade 12,138.045a a÷aïkyam api ÷aïketa nityaü ÷aïketa ÷aïkitàt 12,138.045c bhayaü hi ÷aïkitàj jàtaü samålam api kçntati 12,138.046a avadhànena maunena kàùàyeõa jañàjinaiþ 12,138.046c vi÷vàsayitvà dveùñàram avalumped yathà vçkaþ 12,138.047a putro và yadi và bhràtà pità và yadi và suhçt 12,138.047c arthasya vighnaü kurvàõà hantavyà bhåtivardhanàþ 12,138.048a guror apy avaliptasya kàryàkàryam ajànataþ 12,138.048c utpathapratipannasya daõóo bhavati ÷àsanam 12,138.049a pratyutthànàbhivàdàbhyàü saüpradànena kasya cit 12,138.049c pratipuùkalaghàtã syàt tãkùõatuõóa iva dvijaþ 12,138.050a nàcchittvà paramarmàõi nàkçtvà karma dàruõam 12,138.050b*0346_01 nàvicàrya ciraü kàle naro bhadràõi pa÷yati 12,138.050c nàhatvà matsyaghàtãva pràpnoti paramàü ÷riyam 12,138.051a nàsti jàtyà ripur nàma mitraü nàma na vidyate 12,138.051c sàmarthyayogàj jàyante mitràõi ripavas tathà 12,138.052a amitraü naiva mu¤ceta bruvantaü karuõàny api 12,138.052c duþkhaü tatra na kurvãta hanyàt pårvàpakàriõam 12,138.053a saügrahànugrahe yatnaþ sadà kàryo 'nasåyatà 12,138.053c nigraha÷ càpi yatnena kartavyo bhåtim icchatà 12,138.054a prahariùyan priyaü bråyàt prahçtyàpi priyottaram 12,138.054c api càsya ÷ira÷ chittvà rudyàc choced athàpi và 12,138.055a nimantrayeta sàntvena saümànena titikùayà 12,138.055c à÷àkàraõam ity etat kartavyaü bhåtim icchatà 12,138.056a na ÷uùkavairaü kurvãta na bàhubhyàü nadãü taret 12,138.056c apàrthakam anàyuùyaü goviùàõasya bhakùaõam 12,138.056e dantà÷ ca parighçùyante rasa÷ càpi na labhyate 12,138.057a trivarge trividhà pãóànubandhàs traya eva ca 12,138.057c anubandhavadhau j¤àtvà pãóàü hi parivarjayet 12,138.058a çõa÷eùo 'gni÷eùa÷ ca ÷atru÷eùas tathaiva ca 12,138.058c punaþ punar vivardheta svalpo 'py anivàritaþ 12,138.059a vardhamànam çõaü tiùñhat paribhåtà÷ ca ÷atravaþ 12,138.059c àvahanty anayaü tãvraü vyàdhaya÷ càpy upekùitàþ 12,138.060a nàsamyak kçtakàrã syàd apramattaþ sadà bhavet 12,138.060c kaõñako 'pi hi du÷chinno vikàraü kurute ciram 12,138.061a vadhena ca manuùyàõàü màrgàõàü dåùaõena ca 12,138.061c àkaràõàü vinà÷ai÷ ca pararàùñraü vinà÷ayet 12,138.062a gçdhradçùñir bakàlãnaþ ÷vaceùñaþ siühavikramaþ 12,138.062c anudvignaþ kàka÷aïkã bhujaügacaritaü caret 12,138.062d*0347_01 ÷åram a¤jalipàtena bhãruü bhedena bhedayet 12,138.062d*0347_02 lubdham arthapradànena samaü tulyena vigrahaþ 12,138.063a ÷reõimukhyopajàpeùu vallabhànunayeùu ca 12,138.063c amàtyàn parirakùeta bhedasaüghàtayor api 12,138.064a mçdur ity avamanyante tãkùõa ity udvijanti ca 12,138.064c tãkùõakàle ca tãkùõaþ syàn mçdukàle mçdur bhavet 12,138.065a mçdunà sumçduü hanti mçdunà hanti dàruõam 12,138.065c nàsàdhyaü mçdunà kiü cit tasmàt tãkùõataraü mçdu 12,138.066a kàle mçdur yo bhavati kàle bhavati dàruõaþ 12,138.066c sa sàdhayati kçtyàni ÷atråü÷ caivàdhitiùñhati 12,138.067a paõóitena viruddhaþ san dåre 'smãti na vi÷vaset 12,138.067c dãrghau buddhimato bàhå yàbhyàü hiüsati hiüsitaþ 12,138.068a na tat tared yasya na pàram uttaren; na tad dhared yat punar àharet paraþ 12,138.068c na tat khaned yasya na målam utkhanen; na taü hanyàd yasya ÷iro na pàtayet 12,138.069a itãdam uktaü vçjinàbhisaühitaü; na caitad evaü puruùaþ samàcaret 12,138.069c paraprayuktaü tu kathaü ni÷àmayed; ato mayoktaü bhavato hitàrthinà 12,138.070a yathàvad uktaü vacanaü hitaü tadà; ni÷amya vipreõa suvãraràùñriyaþ 12,138.070c tathàkarod vàkyam adãnacetanaþ; ÷riyaü ca dãptàü bubhuje sabàndhavaþ 12,139.001 yudhiùñhira uvàca 12,139.001a hãne paramake dharme sarvalokàtilaïghini 12,139.001c adharme dharmatàü nãte dharme càdharmatàü gate 12,139.002a maryàdàsu prabhinnàsu kùubhite dharmani÷caye 12,139.002c ràjabhiþ pãóite loke corair vàpi vi÷àü pate 12,139.003a sarvà÷rameùu måóheùu karmasåpahateùu ca 12,139.003c kàmàn mohàc ca lobhàc ca bhayaü pa÷yatsu bhàrata 12,139.004a avi÷vasteùu sarveùu nityabhãteùu pàrthiva 12,139.004c nikçtyà hanyamàneùu va¤cayatsu parasparam 12,139.005a saüpradãpteùu de÷eùu bràhmaõye càbhipãóite 12,139.005c avarùati ca parjanye mitho bhede samutthite 12,139.006a sarvasmin dasyusàd bhåte pçthivyàm upajãvane 12,139.006c kena svid bràhmaõo jãvej jaghanye kàla àgate 12,139.007a atityakùuþ putrapautràn anukro÷àn naràdhipa 12,139.007c katham àpatsu varteta tan me bråhi pitàmaha 12,139.008a kathaü ca ràjà varteta loke kaluùatàü gate 12,139.008c katham arthàc ca dharmàc ca na hãyeta paraütapa 12,139.009 bhãùma uvàca 12,139.009a ràjamålà mahàràja yogakùemasuvçùñayaþ 12,139.009c prajàsu vyàdhaya÷ caiva maraõaü ca bhayàni ca 12,139.010a kçtaü tretà dvàpara÷ ca kali÷ ca bharatarùabha 12,139.010c ràjamålàni sarvàõi mama nàsty atra saü÷ayaþ 12,139.011a tasmiüs tv abhyàgate kàle prajànàü doùakàrake 12,139.011c vij¤ànabalam àsthàya jãvitavyaü tadà bhavet 12,139.012a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,139.012c vi÷vàmitrasya saüvàdaü caõóàlasya ca pakkaõe 12,139.013a tretàdvàparayoþ saüdhau purà daivavidhikramàt 12,139.013c anàvçùñir abhåd ghorà ràjan dvàda÷avàrùikã 12,139.014a prajànàm abhivçddhànàü yugànte paryupasthite 12,139.014c tretànirmokùasamaye dvàparapratipàdane 12,139.015a na vavarùa sahasràkùaþ pratilomo 'bhavad guruþ 12,139.015c jagàma dakùiõaü màrgaü somo vyàvçttalakùaõaþ 12,139.016a nàva÷yàyo 'pi ràtryante kuta evàbhraràjayaþ 12,139.016c nadyaþ saükùiptatoyaughàþ kva cid antargatàbhavan 12,139.017a saràüsi sarita÷ caiva kåpàþ prasravaõàni ca 12,139.017c hatatviñkàny alakùyanta nisargàd daivakàritàt 12,139.018a upa÷uùkajalasthàyà vinivçttasabhàprapà 12,139.018c nivçttayaj¤asvàdhyàyà nirvaùañkàramaïgalà 12,139.019a utsannakçùigorakùyà nivçttavipaõàpaõà 12,139.019c nivçttapågasamayà saüpranaùñamahotsavà 12,139.020a asthikaïkàlasaükãrõà hàhàbhåtajanàkulà 12,139.020c ÷ånyabhåyiùñhanagarà dagdhagràmanive÷anà 12,139.021a kva cic coraiþ kva cic chastraiþ kva cid ràjabhir àturaiþ 12,139.021c parasparabhayàc caiva ÷ånyabhåyiùñhanirjanà 12,139.022a gatadaivatasaükalpà vçddhabàlavinàkçtà 12,139.022c gojàvimahiùair hãnà parasparaharàharà 12,139.023a hataviprà hatàrakùà pranaùñauùadhisaücayà 12,139.023c ÷yàvabhåtanarapràyà babhåva vasudhà tadà 12,139.024a tasmin pratibhaye kàle kùãõe dharme yudhiùñhira 12,139.024c babhramuþ kùudhità martyàþ khàdantaþ sma parasparam 12,139.025a çùayo niyamàüs tyaktvà parityaktàgnidaivatàþ 12,139.025c à÷ramàn saüparityajya paryadhàvann itas tataþ 12,139.026a vi÷vàmitro 'tha bhagavàn maharùir aniketanaþ 12,139.026c kùudhà parigato dhãmàn samantàt paryadhàvata 12,139.026d*0348_01 tyaktvà dàràü÷ ca putràü÷ ca kasmiü÷ cij janasaüsadi 12,139.026d*0348_02 bhakùyàbhakùyasamo bhåtvà niragnir aniketanaþ 12,139.027a sa kadà cit paripata¤ ÷vapacànàü nive÷anam 12,139.027c hiüsràõàü pràõihantéõàm àsasàda vane kva cit 12,139.028a vibhinnakala÷àkãrõaü ÷vacarmàcchàdanàyutam 12,139.028c varàhakharabhagnàsthikapàlaghañasaükulam 12,139.029a mçtacelaparistãrõaü nirmàlyakçtabhåùaõam 12,139.029c sarpanirmokamàlàbhiþ kçtacihnakuñãmañham 12,139.029d*0349_01 kukkuñàràvabahulaü gardabhadhvaninàditam 12,139.029d*0349_02 tad yoùidbhiþ kharair vàkyaiþ kalahadbhiþ parasparam 12,139.030a ulåkapakùadhvajibhir devatàyatanair vçtam 12,139.030c lohaghaõñàpariùkàraü ÷vayåthaparivàritam 12,139.031a tat pravi÷ya kùudhàviùño gàdheþ putro mahàn çùiþ 12,139.031c àhàrànveùaõe yuktaþ paraü yatnaü samàsthitaþ 12,139.032a na ca kva cid avindat sa bhikùamàõo 'pi kau÷ikaþ 12,139.032c màüsam annaü målaphalam anyad và tatra kiü cana 12,139.033a aho kçcchraü mayà pràptam iti ni÷citya kau÷ikaþ 12,139.033c papàta bhåmau daurbalyàt tasmiü÷ caõóàlapakkaõe 12,139.034a cintayàm àsa sa muniþ kiü nu me sukçtaü bhavet 12,139.034c kathaü vçthà na mçtyuþ syàd iti pàrthivasattama 12,139.035a sa dadar÷a ÷vamàüsasya kutantãü vitatàü muniþ 12,139.035c caõóàlasya gçhe ràjan sadyaþ ÷astrahatasya ca 12,139.036a sa cintayàm àsa tadà steyaü kàryam ito mayà 12,139.036c na hãdànãm upàyo 'nyo vidyate pràõadhàraõe 12,139.037a àpatsu vihitaü steyaü vi÷iùñasamahãnataþ 12,139.037c paraü paraü bhavet pårvam asteyam iti ni÷cayaþ 12,139.038a hãnàd àdeyam àdau syàt samànàt tadanantaram 12,139.038c asaübhavàd àdadãta vi÷iùñàd api dhàrmikàt 12,139.039a so 'ham antàvasànànàü haramàõaþ parigrahàt 12,139.039c na steyadoùaü pa÷yàmi hariùyàmy etad àmiùam 12,139.040a etàü buddhiü samàsthàya vi÷vàmitro mahàmuniþ 12,139.040c tasmin de÷e prasuùvàpa patito yatra bhàrata 12,139.041a sa vigàóhàü ni÷àü dçùñvà supte caõóàlapakkaõe 12,139.041c ÷anair utthàya bhagavàn pravive÷a kuñãmañham 12,139.042a sa supta eva caõóàlaþ ÷leùmàpihitalocanaþ 12,139.042c paribhinnasvaro råkùa uvàcàpriyadar÷anaþ 12,139.043a kaþ kutantãü ghaññayati supte caõóàlapakkaõe 12,139.043c jàgarmi nàvasupto 'smi hato 'sãti ca dàruõaþ 12,139.044a vi÷vàmitro 'ham ity eva sahasà tam uvàca saþ 12,139.044c sahasàbhyàgatabhayaþ sodvegas tena karmaõà 12,139.044d*0350_01 vi÷vàmitro 'ham àyuùmann àgato 'haü bubhukùitaþ 12,139.044d*0350_02 mà vadhãr mama sadbuddher yadi samyak prapa÷yasi 12,139.045a caõóàlas tad vacaþ ÷rutvà maharùer bhàvitàtmanaþ 12,139.045c ÷ayanàd upasaübhrànta iyeùotpatituü tataþ 12,139.046a sa visçjyà÷ru netràbhyàü bahumànàt kçtà¤jaliþ 12,139.046c uvàca kau÷ikaü ràtrau brahman kiü te cikãrùitam 12,139.047a vi÷vàmitras tu màtaïgam uvàca parisàntvayan 12,139.047c kùudhito 'haü gatapràõo hariùyàmi ÷vajàghanãm 12,139.048a avasãdanti me pràõàþ smçtir me na÷yati kùudhà 12,139.048a*0351_01 **** **** tçùitaþ param asmy aham 12,139.048b*0352_01 durbalo naùñasaüj¤a÷ ca bhakùyàbhakùyavivarjitaþ 12,139.048c svadharmaü budhyamàno 'pi hariùyàmi ÷vajàghanãm 12,139.049a añan bhaikùaü na vindàmi yadà yuùmàkam àlaye 12,139.049c tadà buddhiþ kçtà pàpe hariùyàmi ÷vajàghanãm 12,139.050a tçùitaþ kaluùaü pàtà nàsti hrãr a÷anàrthinaþ 12,139.050c kùud dharmaü dåùayaty atra hariùyàmi ÷vajàghanãm 12,139.051a agnir mukhaü purodhà÷ ca devànàü ÷ucipàd vibhuþ 12,139.051c yathà sa sarvabhug brahmà tathà màü viddhi dharmataþ 12,139.052a tam uvàca sa caõóàlo maharùe ÷çõu me vacaþ 12,139.052c ÷rutvà tathà samàtiùñha yathà dharmàn na hãyase 12,139.052d*0353_01 dharmaü tavàpi viprarùe ÷çõu yat te bravãmy aham 12,139.053a mçgàõàm adhamaü ÷vànaü pravadanti manãùiõaþ 12,139.053c tasyàpy adhama udde÷aþ ÷arãrasyorujàghanã 12,139.054a nedaü samyag vyavasitaü maharùe karma vaikçtam 12,139.054c caõóàlasvasya haraõam abhakùyasya vi÷eùataþ 12,139.055a sàdhv anyam anupa÷ya tvam upàyaü pràõadhàraõe 12,139.055c na màüsalobhàt tapaso nà÷as te syàn mahàmune 12,139.056a jànato 'vihito màrgo na kàryo dharmasaükaraþ 12,139.056c mà sma dharmaü parityàkùãs tvaü hi dharmavid uttamaþ 12,139.057a vi÷vàmitras tato ràjann ity ukto bharatarùabha 12,139.057c kùudhàrtaþ pratyuvàcedaü punar eva mahàmuniþ 12,139.058a niràhàrasya sumahàn mama kàlo 'bhidhàvataþ 12,139.058c na vidyate 'bhyupàya÷ ca ka÷ cin me pràõadhàraõe 12,139.059a yena tena vi÷eùeõa karmaõà yena kena cit 12,139.059c abhyujjãvet sãdamànaþ samartho dharmam àcaret 12,139.060a aindro dharmaþ kùatriyàõàü bràhmaõànàm athàgnikaþ 12,139.060c brahmavahnir mama balaü bhakùyàmi samayaü kùudhà 12,139.061a yathà yathà vai jãved dhi tat kartavyam apãóayà 12,139.061c jãvitaü maraõàc chreyo jãvan dharmam avàpnuyàt 12,139.062a so 'haü jãvitam àkàïkùann abhakùasyàpi bhakùaõam 12,139.062c vyavasye buddhipårvaü vai tad bhavàn anumanyatàm 12,139.063a jãvan dharmaü cariùyàmi praõotsyàmy a÷ubhàni ca 12,139.063c tapobhir vidyayà caiva jyotãüùãva mahat tamaþ 12,139.064 ÷vapaca uvàca 12,139.064a naitat khàdan pràpsyase pràõam anyaü; nàyur dãrghaü nàmçtasyeva tçptim 12,139.064c bhikùàm anyàü bhikùa mà te mano 'stu; ÷vabhakùaõe ÷và hy abhakùo dvijànàm 12,139.065 vi÷vàmitra uvàca 12,139.065a na durbhikùe sulabhaü màüsam anyac; chvapàka nànnaü na ca me 'sti vittam 12,139.065c kùudhàrta÷ càham agatir nirà÷aþ; ÷vamàüse càsmin ùaórasàn sàdhu manye 12,139.066 ÷vapaca uvàca 12,139.066a pa¤ca pa¤canakhà bhakùyà brahmakùatrasya vai dvija 12,139.066b*0354_01 ÷alyakaþ ÷vàvidho godhàþ ÷a÷aþ kårma÷ ca pa¤camaþ 12,139.066c yadi ÷àstraü pramàõaü te màbhakùye mànasaü kçthàþ 12,139.067 vi÷vàmitra uvàca 12,139.067a agastyenàsuro jagdho vàtàpiþ kùudhitena vai 12,139.067c aham àpadgataþ kùubdho bhakùayiùye ÷vajàghanãm 12,139.068 ÷vapaca uvàca 12,139.068a bhikùàm anyàm àhareti na caitat kartum arhasi 12,139.068c na nånaü kàryam etad vai hara kàmaü ÷vajàghanãm 12,139.069 vi÷vàmitra uvàca 12,139.069a ÷iùñà vai kàraõaü dharme tadvçttam anuvartaye 12,139.069c paràü medhyà÷anàd etàü bhakùyàü manye ÷vajàghanãm 12,139.070 ÷vapaca uvàca 12,139.070a asatà yat samàcãrõaü na sa dharmaþ sanàtanaþ 12,139.070c nàvçttam anukàryaü vai mà chalenànçtaü kçthàþ 12,139.071 vi÷vàmitra uvàca 12,139.071a na pàtakaü nàvamatam çùiþ san kartum arhasi 12,139.071c samau ca ÷vamçgau manye tasmàd bhakùyà ÷vajàghanã 12,139.072 ÷vapaca uvàca 12,139.072a yad bràhmaõàrthe kçtam arthitena; tenarùiõà tac ca bhakùyàdhikàram 12,139.072c sa vai dharmo yatra na pàpam asti; sarvair upàyair hi sa rakùitavyaþ 12,139.073 vi÷vàmitra uvàca 12,139.073a mitraü ca me bràhmaõa÷ càyam àtmà; priya÷ ca me påjyatama÷ ca loke 12,139.073c taü bhartukàmo 'ham imàü hariùye; nç÷aüsànàm ãdç÷ànàü na bibhye 12,139.074 ÷vapaca uvàca 12,139.074a kàmaü narà jãvitaü saütyajanti; na càbhakùyaiþ pratikurvanti tatra 12,139.074c sarvàn kàmàn pràpnuvantãha vidvan; priyasva kàmaü sahitaþ kùudhà vai 12,139.075 vi÷vàmitra uvàca 12,139.075a sthàne tàvat saü÷ayaþ pretyabhàve; niþsaü÷ayaü karmaõàü và vinà÷aþ 12,139.075c ahaü punar varta ity à÷ayàtmà; målaü rakùan bhakùayiùyàmy abhakùyam 12,139.075d*0355_01 * * målartuülastrittipuõyaü (sic) 12,139.075d*0355_02 mohàtmake yatra yathà svabhakùe 12,139.076a buddhyàtmake vyastam astãti tuùño; mohàd ekatvaü yathà carma cakùuþ 12,139.076b*0356_01 yathà cakùuþ ÷abdatattvaü na budhyed 12,139.076b*0356_02 råpaü pa÷yec cakùur evaü tathaiva 12,139.076c yady apy enaþ saü÷ayàd àcaràmi; nàhaü bhaviùyàmi yathà tvam eva 12,139.077 ÷vapaca uvàca 12,139.077a patanãyam idaü duþkham iti me vartate matiþ 12,139.077c duùkçtã bràhmaõaü santaü yas tvàm aham upàlabhe 12,139.078 vi÷vàmitra uvàca 12,139.078a pibanty evodakaü gàvo maõóåkeùu ruvatsv api 12,139.078c na te 'dhikàro dharme 'sti mà bhår àtmapra÷aüsakaþ 12,139.079 ÷vapaca uvàca 12,139.079a suhçd bhåtvànu÷àsmi tvà kçpà hi tvayi me dvija 12,139.079c tad evaü ÷reya àdhatsva mà lobhàc chvànam àdithàþ 12,139.080 vi÷vàmitra uvàca 12,139.080a suhçn me tvaü sukhepsu÷ ced àpado màü samuddhara 12,139.080c jàne 'haü dharmato ''tmànaü ÷vànãm utsçja jàghanãm 12,139.081 ÷vapaca uvàca 12,139.081a naivotsahe bhavate dàtum etàü; nopekùituü hriyamàõaü svam annam 12,139.081c ubhau syàvaþ svamalenàvaliptau; dàtàhaü ca tvaü ca vipra pratãcchan 12,139.082 vi÷vàmitra uvàca 12,139.082a adyàham etad vçjinaü karma kçtvà; jãvaü÷ cariùyàmi mahàpavitram 12,139.082c prapåtàtmà dharmam evàbhipatsye; yad etayor guru tad vai bravãhi 12,139.083 ÷vapaca uvàca 12,139.083a àtmaiva sàkùã kila lokakçtye; tvam eva jànàsi yad atra duùñam 12,139.083c yo hy àdriyed bhakùyam iti ÷vamàüsaü; manye na tasyàsti vivarjanãyam 12,139.084 vi÷vàmitra uvàca 12,139.084a upàdàne khàdane vàsya doùaþ; kàryo nyàyair nityam atràpavàdaþ 12,139.084c yasmin na hiüsà nànçte vàkyale÷o; bhakùyakriyà tatra na tad garãyaþ 12,139.085 ÷vapaca uvàca 12,139.085a yady eùa hetus tava khàdanasya; na te vedaþ kàraõaü nànyadharmaþ 12,139.085c tasmàd abhakùye bhakùaõàd và dvijendra; doùaü na pa÷yàmi yathedam àttha 12,139.086 vi÷vàmitra uvàca 12,139.086a na pàtakaü bhakùaõam asya dçùñaü; suràü pãtvà patatãtãha ÷abdaþ 12,139.086c anyonyakarmàõi tathà tathaiva; na le÷amàtreõa kçtyaü hinasti 12,139.087 ÷vapaca uvàca 12,139.087a asthànato hãnataþ kutsitàd và; taü vidvàüsaü bàdhate sàdhuvçttam 12,139.087c sthànaü punar yo labhate niùaïgàt; tenàpi daõóaþ sahitavya eva 12,139.088 bhãùma uvàca 12,139.088a evam uktvà nivavçte màtaïgaþ kau÷ikaü tadà 12,139.088c vi÷vàmitro jahàraiva kçtabuddhiþ ÷vajàghanãm 12,139.089a tato jagràha pa¤càïgãü jãvitàrthã mahàmuniþ 12,139.089c sadàras tàm upàkçtya vane yàto mahàmuniþ 12,139.089d*0357_01 tathàsya buddhir abhavad vidhinàhaü ÷vajàghanãm 12,139.089d*0357_02 bhakùayàmi yathàkàmaü pårvaü saütarpya devatàþ 12,139.089d*0357_03 tato 'gnim upasaühçtya bràhmeõa vidhinà muniþ 12,139.089d*0357_04 aindràgneyena vidhinà caruü ÷rapayata svayam 12,139.089d*0357_05 tataþ samàrabhat karma daivaü pitryaü ca bhàrata 12,139.089d*0357_06 àhåya devàn indràdãn bhàgaü bhàgaü vidhikramàt 12,139.090a etasminn eva kàle tu pravavarùàtha vàsavaþ 12,139.090c saüjãvayan prajàþ sarvà janayàm àsa cauùadhãþ 12,139.091a vi÷vàmitro 'pi bhagavàüs tapasà dagdhakilbiùaþ 12,139.091c kàlena mahatà siddhim avàpa paramàdbhutàm 12,139.091d*0358_01 sa saühçtya ca tat karma anàsvàdya ca tad dhaviþ 12,139.091d*0358_02 toùayàm àsa devàü÷ ca pitéü÷ ca dvijasattamaþ 12,139.092a evaü vidvàn adãnàtmà vyasanastho jijãviùuþ 12,139.092c sarvopàyair upàyaj¤o dãnam àtmànam uddharet 12,139.093a etàü buddhiü samàsthàya jãvitavyaü sadà bhavet 12,139.093c jãvan puõyam avàpnoti naro bhadràõi pa÷yati 12,139.094a tasmàt kaunteya viduùà dharmàdharmavini÷caye 12,139.094c buddhim àsthàya loke 'smin vartitavyaü yatàtmanà 12,140.001 yudhiùñhira uvàca 12,140.001a yad idaü ghoram uddiùñam a÷raddheyam ivànçtam 12,140.001c asti svid dasyumaryàdà yàm ahaü parivarjaye 12,140.002a saümuhyàmi viùãdàmi dharmo me ÷ithilãkçtaþ 12,140.002c udyamaü nàdhigacchàmi kuta÷ cit paricintayan 12,140.003 bhãùma uvàca 12,140.003a naitac chuddhàgamàd eva tava dharmànu÷àsanam 12,140.003c praj¤àsamavatàro 'yaü kavibhiþ saübhçtaü madhu 12,140.004a bahvyaþ pratividhàtavyàþ praj¤à ràj¤à tatas tataþ 12,140.004c naika÷àkhena dharmeõa yàtraiùà saüpravartate 12,140.005a buddhisaüjananaü ràj¤àü dharmam àcaratàü sadà 12,140.005c jayo bhavati kauravya tadà tad viddhi me vacaþ 12,140.006a buddhi÷reùñhà hi ràjàno jayanti vijayaiùiõaþ 12,140.006c dharmaþ pratividhàtavyo buddhyà ràj¤à tatas tataþ 12,140.007a naika÷àkhena dharmeõa ràj¤àü dharmo vidhãyate 12,140.007c durbalasya kutaþ praj¤à purastàd anudàhçtà 12,140.008a advaidhaj¤aþ pathi dvaidhe saü÷ayaü pràptum arhati 12,140.008c buddhidvaidhaü veditavyaü purastàd eva bhàrata 12,140.009a pàr÷vataþkaraõaü praj¤à viùåcã tv àpagà iva 12,140.009c janas tåccàritaü dharmaü vijànàty anyathànyathà 12,140.010a samyag vij¤àninaþ ke cin mithyàvij¤ànino 'pare 12,140.010c tad vai yathàtathaü buddhvà j¤ànam àdadate satàm 12,140.011a parimuùõanti ÷àstràõi dharmasya paripanthinaþ 12,140.011c vaiùamyam arthavidyànàü nairarthyàt khyàpayanti te 12,140.012a àjijãviùavo vidyàü ya÷askàmàþ samantataþ 12,140.012c te sarve narapàpiùñhà dharmasya paripanthinaþ 12,140.013a apakvamatayo mandà na jànanti yathàtatham 12,140.013c sadà hy a÷àstraku÷alàþ sarvatràpariniùñhitàþ 12,140.014a parimuùõanti ÷àstràõi ÷àstradoùànudar÷inaþ 12,140.014c vij¤ànam atha vidyànàü na samyag iti vartate 12,140.015a nindayà paravidyànàü svàü vidyàü khyàpayanti ye 12,140.015c vàgastrà vàkchurãmattvà dugdhavidyàphalà iva 12,140.015e tàn vidyàvaõijo viddhi ràkùasàn iva bhàrata 12,140.016a vyàjena kçtsno vidito dharmas te parihàsyate 12,140.016c na dharmavacanaü vàcà na buddhyà ceti naþ ÷rutam 12,140.017a iti bàrhaspataü j¤ànaü provàca maghavà svayam 12,140.017c na tv eva vacanaü kiü cid animittàd ihocyate 12,140.018a svavinãtena ÷àstreõa vyavasyanti tathàpare 12,140.018c lokayàtràm ihaike tu dharmam àhur manãùiõaþ 12,140.019a samuddiùñaü satàü dharmaü svayam åhen na paõóitaþ 12,140.019c amarùàc chàstrasaümohàd avij¤ànàc ca bhàrata 12,140.020a ÷àstraü pràj¤asya vadataþ samåhe yàty adar÷anam 12,140.020c àgatàgamayà buddhyà vacanena pra÷asyate 12,140.021a aj¤ànàj j¤ànahetutvàd vacanaü sàdhu manyate 12,140.021c anapàhatam evedaü nedaü ÷àstram apàrthakam 12,140.022a daiteyàn u÷anàþ pràha saü÷ayacchedane purà 12,140.022c j¤ànam avyapade÷yaü hi yathà nàsti tathaiva tat 12,140.023a tena tvaü chinnamålena kaü toùayitum arhasi 12,140.023c atathyavihitaü yo và nedaü vàkyam upà÷nuyàt 12,140.024a ugràyaiva hi sçùño 'si karmaõe na tv avekùase 12,140.024c aïgemàm anvavekùasva ràjanãtiü bubhåùitum 12,140.024e yayà pramucyate tv anyo yadarthaü ca pramodate 12,140.025a ajo '÷vaþ kùatram ity etat sadç÷aü brahmaõà kçtam 12,140.025c tasmàn natãkùõabhåtànàü yàtrà kà cit prasidhyati 12,140.026a yas tv avadhyavadhe doùaþ sa vadhyasyàvadhe smçtaþ 12,140.026c eùaiva khalu maryàdà yàm ayaü parivarjayet 12,140.027a tasmàt tãkùõaþ prajà ràjà svadharme sthàpayed uta 12,140.027c anyonyaü bhakùayanto hi pracareyur vçkà iva 12,140.028a yasya dasyugaõà ràùñre dhvàïkùà matsyठjalàd iva 12,140.028c viharanti parasvàni sa vai kùatriyapàüsanaþ 12,140.029a kulãnàn sacivàn kçtvà vedavidyàsamanvitàn 12,140.029c pra÷àdhi pçthivãü ràjan prajà dharmeõa pàlayan 12,140.029d*0359_01 vedavedàïgatattvaj¤o japahomaparàyaõaþ 12,140.029d*0359_02 à÷ãrvàdaparo nityam eùa ràjà purohitaþ 12,140.030a vihãnajam akarmàõaü yaþ pragçhõàti bhåmipaþ 12,140.030c ubhayasyàvi÷eùaj¤as tad vai kùatraü napuüsakam 12,140.031a naivograü naiva cànugraü dharmeõeha pra÷asyate 12,140.031c ubhayaü na vyatikràmed ugro bhåtvà mçdur bhava 12,140.032a kaùñaþ kùatriyadharmo 'yaü sauhçdaü tvayi yat sthitam 12,140.032c ugre karmaõi sçùño 'si tasmàd ràjyaü pra÷àdhi vai 12,140.032d*0360_01 aruùñaþ kasya cid ràjann evam eva samàcara 12,140.033a a÷iùñanigraho nityaü ÷iùñasya paripàlanam 12,140.033c iti ÷akro 'bravãd dhãmàn àpatsu bharatarùabha 12,140.034 yudhiùñhira uvàca 12,140.034a asti svid dasyumaryàdà yàm anyo nàtilaïghayet 12,140.034c pçcchàmi tvàü satàü ÷reùñha tan me bråhi pitàmaha 12,140.035 bhãùma uvàca 12,140.035a bràhmaõàn eva seveta vidyàvçddhàüs tapasvinaþ 12,140.035c ÷rutacàritravçttàóhyàn pavitraü hy etad uttamam 12,140.036a yà devatàsu vçttis te sàstu vipreùu sarvadà 12,140.036c kruddhair hi vipraiþ karmàõi kçtàni bahudhà nçpa 12,140.037a teùàü prãtyà ya÷o mukhyam aprãtyà tu viparyayaþ 12,140.037c prãtyà hy amçtavad vipràþ kruddhà÷ caiva yathà viùam 12,141.001 yudhiùñhira uvàca 12,141.001a pitàmaha mahàpràj¤a sarva÷àstravi÷àrada 12,141.001c ÷araõaü pàlayànasya yo dharmas taü vadasva me 12,141.002 bhãùma uvàca 12,141.002a mahàn dharmo mahàràja ÷araõàgatapàlane 12,141.002c arhaþ praùñuü bhavàü÷ caiva pra÷naü bharatasattama 12,141.003a nçgaprabhçtayo ràjan ràjànaþ ÷araõàgatàn 12,141.003c paripàlya mahàràja saüsiddhiü paramàü gatàþ 12,141.004a ÷råyate hi kapotena ÷atruþ ÷araõam àgataþ 12,141.004c påjita÷ ca yathànyàyaü svai÷ ca màüsair nimantritaþ 12,141.005 yudhiùñhira uvàca 12,141.005a kathaü kapotena purà ÷atruþ ÷araõam àgataþ 12,141.005c svamàüsair bhojitaþ kàü ca gatiü lebhe sa bhàrata 12,141.006 bhãùma uvàca 12,141.006a ÷çõu ràjan kathàü divyàü sarvapàpapraõà÷inãm 12,141.006c nçpater mucukundasya kathitàü bhàrgaveõa ha 12,141.007a imam arthaü purà pàrtha mucukundo naràdhipaþ 12,141.007c bhàrgavaü paripapraccha praõato bharatarùabha 12,141.008a tasmai ÷u÷råùamàõàya bhàrgavo 'kathayat kathàm 12,141.008c iyaü yathà kapotena siddhiþ pràptà naràdhipa 12,141.009a dharmani÷cayasaüyuktàü kàmàrthasahitàü kathàm 12,141.009c ÷çõuùvàvahito ràjan gadato me mahàbhuja 12,141.010a ka÷ cit kùudrasamàcàraþ pçthivyàü kàlasaümataþ 12,141.010c cacàra pçthivãü pàpo ghoraþ ÷akunilubdhakaþ 12,141.011a kàkola iva kçùõàïgo råkùaþ pàpasamàhitaþ 12,141.011c yavamadhyaþ kç÷agrãvo hrasvapàdo mahàhanuþ 12,141.012a naiva tasya suhçt ka÷ cin na saübandhã na bàndhavaþ 12,141.012c sa hi taiþ saüparityaktas tena ghoreõa karmaõà 12,141.012d*0361_01 naraþ pàpasamàcàras tyaktavyo dårato budhaiþ 12,141.012d*0361_02 àtmànaü yo 'bhisaüdhatte so 'nyasya syàt kathaü hitaþ 12,141.012d*0361_03 ye nç÷aüsà duràtmànaþ pràõipràõaharà naràþ 12,141.012d*0361_04 udvejanãyà bhåtànàü vyàlà iva bhavanti te 12,141.013a sa vai kùàrakam àdàya dvijàn hatvà vane sadà 12,141.013c cakàra vikrayaü teùàü pataügànàü naràdhipa 12,141.014a evaü tu vartamànasya tasya vçttiü duràtmanaþ 12,141.014c agamat sumahàn kàlo na càdharmam abudhyata 12,141.015a tasya bhàryàsahàyasya ramamàõasya ÷à÷vatam 12,141.015c daivayogavimåóhasya nànyà vçttir arocata 12,141.016a tataþ kadà cit tasyàtha vanasthasya samudgataþ 12,141.016c pàtayann iva vçkùàüs tàn sumahàn vàtasaübhramaþ 12,141.017a meghasaükulam àkà÷aü vidyunmaõóalamaõóitam 12,141.017c saüchannaü sumuhårtena nausthàneneva sàgaraþ 12,141.018a vàridhàràsamåhai÷ ca saüprahçùñaþ ÷atakratuþ 12,141.018c kùaõena pårayàm àsa salilena vasuüdharàm 12,141.019a tato dhàràkule loke saübhraman naùñacetanaþ 12,141.019c ÷ãtàrtas tad vanaü sarvam àkulenàntaràtmanà 12,141.020a naiva nimnaü sthalaü vàpi so 'vindata vihaügahà 12,141.020c pårito hi jalaughena màrgas tasya vanasya vai 12,141.021a pakùiõo vàtavegena hatà lãnàs tadàbhavan 12,141.021c mçgàþ siühà varàhà÷ ca sthalàny à÷ritya tasthire 12,141.022a mahatà vàtavarùeõa tràsitàs te vanaukasaþ 12,141.022c bhayàrtà÷ ca kùudhàrtà÷ ca babhramuþ sahità vane 12,141.023a sa tu ÷ãtahatair gàtrair jagàmaiva na tasthivàn 12,141.023b*0362_01 dadar÷a patitàü bhåmau kapotãü ÷ãtavihvalàm 12,141.023b*0362_02 dçùñvàrto 'pi hi pàpàtmà sa tàü pa¤jarake 'kùipat 12,141.023b*0362_03 svayaü duþkhàbhibhåto 'pi duþkham evàkarot pare 12,141.023b*0362_04 pàpàtmà pàpakàritvàt pàpam eva cakàra saþ 12,141.023c so 'pa÷yad vanaùaõóeùu meghanãlaü vanaspatim 12,141.023d*0363_01 sevyamànaü vihaügaughai÷ chàyàvàsaphalàrthibhiþ 12,141.023d*0363_02 dhàtrà paropakàràya sa sàdhur iva nirmitaþ 12,141.023d*0363_03 athàbhavat kùaõenaiva viyad vimalatàrakam 12,141.023d*0363_04 mahat sara ivotphullaü kumudacchuritodakam 12,141.024a tàràóhyaü kumudàkàram àkà÷aü nirmalaü ca ha 12,141.024c meghair muktaü nabho dçùñvà lubdhakaþ ÷ãtavihvalaþ 12,141.025a di÷o 'valokayàm àsa velàü caiva duràtmavàn 12,141.025c dåre gràmanive÷a÷ ca tasmàd de÷àd iti prabho 12,141.025e kçtabuddhir vane tasmin vastuü tàü rajanãü tadà 12,141.026a so '¤jaliü prayataþ kçtvà vàkyam àha vanaspatim 12,141.026c ÷araõaü yàmi yàny asmin daivatànãha bhàrata 12,141.027a sa ÷ilàyàü ÷iraþ kçtvà parõàny àstãrya bhåtale 12,141.027c duþkhena mahatàviùñas tataþ suùvàpa pakùihà 12,142.001 bhãùma uvàca 12,142.001a atha vçkùasya ÷àkhàyàü vihaügaþ sasuhçjjanaþ 12,142.001c dãrghakàloùito ràjaüs tatra citratanåruhaþ 12,142.002a tasya kàlyaü gatà bhàryà carituü nàbhyavartata 12,142.002c pràptàü ca rajanãü dçùñvà sa pakùã paryatapyata 12,142.003a vàtavarùaü mahac càsãn na càgacchati me priyà 12,142.003c kiü nu tat kàraõaü yena sàdyàpi na nivartate 12,142.004a api svasti bhavet tasyàþ priyàyà mama kànane 12,142.004c tayà virahitaü hãdaü ÷ånyam adya gçhaü mama 12,142.004d*0364_01 putrapautravadhåbhçtyair àkãrõam api sarvataþ 12,142.004d*0364_02 bhàryàhãnaü gçhasthasya ÷ånyam eva gçhaü bhavet 12,142.004d*0364_03 na gçhaü gçham ity àhur gçhiõã gçham ucyate 12,142.004d*0364_04 gçhaü tu gçhiõãhãnam araõyasadç÷aü matam 12,142.005a yadi sà raktanetràntà citràïgã madhurasvarà 12,142.005c adya nàbhyeti me kàntà na kàryaü jãvitena me 12,142.005d*0365_01 na bhuïkte mayy abhukte yà nàsnàte snàti suvratà 12,142.005d*0365_02 nàtiùñhaty upatiùñheta ÷ete ca ÷ayite mayi 12,142.005d*0365_03 hçùñe bhavati sà hçùñà duþkhite mayi duþkhità 12,142.005d*0365_04 proùite dãnavadanà kruddhe ca priyavàdinã 12,142.006a patidharmaratà sàdhvã pràõebhyo 'pi garãyasã 12,142.006c sà hi ÷ràntaü kùudhàrtaü ca jànãte màü tapasvinã 12,142.007a anuraktà hità caiva snigdhà caiva pativratà 12,142.007c yasya vai tàdç÷ã bhàryà dhanyaþ sa manujo bhuvi 12,142.007d*0366_01 vçkùamåle 'pi dayità yasya tiùñhati tad gçham 12,142.007d*0366_02 pràsàdo 'pi tayà hãnaþ kàntàra iti ni÷citam 12,142.007d*0366_03 dharmàrthakàmakàleùu bhàryà puüsaþ sahàyinã 12,142.007d*0366_04 vide÷agamane càsya saiva vi÷vàsakàrikà 12,142.007d*0367_01 yasya bhàryà sadà raktà tathà chandànuvartinã 12,142.007d*0367_02 vibhave 'pi hi saütoùas tasya svarga ihaiva hi 12,142.007d*0367_03 sà bhàryà yà gçhe dakùà sà bhàryà yà pativratà 12,142.007d*0367_04 sà bhàryà yà priyaü bråte sà bhàryà yà manoramà 12,142.007d*0367_05 yasya bhàryà guõaj¤à ca bhartàram anugàminã 12,142.007d*0367_06 yà càtãva hi saühçùñà sà ÷rãþ sàkùàn na vai dhanam 12,142.008a bhàryà hi paramo nàthaþ puruùasyeha pañhyate 12,142.008c asahàyasya loke 'smiül lokayàtràsahàyinã 12,142.009a tathà rogàbhibhåtasya nityaü kçcchragatasya ca 12,142.009c nàsti bhàryàsamaü kiü cin narasyàrtasya bheùajam 12,142.010a nàsti bhàryàsamo bandhur nàsti bhàryàsamà gatiþ 12,142.010c nàsti bhàryàsamo loke sahàyo dharmasàdhanaþ 12,142.010d*0368_01 yasya bhàryà gçhe nàsti sàdhvã ca priyavàdinã 12,142.010d*0368_02 araõyaü tena gantavyaü yathàraõyaü tathà gçham 12,142.010d*0369_01 aho mama vinà vahniü dahyate gàtrasaücayam 12,142.010d*0369_02 pativratadharà sàdhvã pràõebhyo 'pi garãyasã 12,142.011a evaü vilapatas tasya dvijasyàrtasya tatra vai 12,142.011c gçhãtà ÷akunaghnena bhàryà ÷u÷ràva bhàratãm 12,142.011d*0370_00 kapoty uvàca 12,142.011d*0370_01 aho 'tãva subhàgyàhaü yasyà me dayitaþ patiþ 12,142.011d*0370_02 asato và sato vàpi guõàn evaü prabhàùate 12,142.012a na sà strãty abhibhàùà syàd yasyà bhartà na tuùyati 12,142.012b*0371_01 tuùñe bhartari nàrãõàü tuùñàþ syuþ sarvadevatàþ 12,142.012c agnisàkùikam apy etad bhartà hi ÷araõaü striyaþ 12,142.012d*0372_01 dàvàgnineva nirdagdhà sapuùpastabakà latà 12,142.012d*0372_02 bhasmãbhavatu sà nàrã yasyà bhartà na tuùyati 12,142.013a iti saücintya duþkhàrtà bhartàraü duþkhitaü tadà 12,142.013c kapotã lubdhakenàtha yattà vacanam abravãt 12,142.014a hanta vakùyàmi te ÷reyaþ ÷rutvà ca kuru tat tathà 12,142.014c ÷araõàgatasaütràtà bhava kànta vi÷eùataþ 12,142.015a eùa ÷àkunikaþ ÷ete tava vàsaü samà÷ritaþ 12,142.015c ÷ãtàrta÷ ca kùudhàrta÷ ca påjàm asmai prayojaya 12,142.016a yo hi ka÷ cid dvijaü hanyàd gàü và lokasya màtaram 12,142.016c ÷araõàgataü ca yo hanyàt tulyaü teùàü ca pàtakam 12,142.017a yàsmàkaü vihità vçttiþ kàpotã jàtidharmataþ 12,142.017c sà nyàyyàtmavatà nityaü tvadvidhenàbhivartitum 12,142.018a yas tu dharmaü yathà÷akti gçhastho hy anuvartate 12,142.018c sa pretya labhate lokàn akùayàn iti ÷u÷ruma 12,142.019a sa tvaü saütànavàn adya putravàn api ca dvija 12,142.019c tat svadehe dayàü tyaktvà dharmàrthau parigçhya vai 12,142.019e påjàm asmai prayuïkùva tvaü prãyetàsya mano yathà 12,142.019f*0373_01 matkçte mà ca saütàpaü kurvãthàs tvaü vihaügama 12,142.019f*0373_02 ÷arãrayàtràkçtyartham anyàn dàràn upaiùyasi 12,142.020a iti sà ÷akunã vàkyaü kùàrakasthà tapasvinã 12,142.020c atiduþkhànvità procya bhartàraü samudaikùata 12,142.021a sa patnyà vacanaü ÷rutvà dharmayuktisamanvitam 12,142.021c harùeõa mahatà yukto bàùpavyàkulalocanaþ 12,142.022a taü vai ÷àkunikaü dçùñvà vidhidçùñena karmaõà 12,142.022c påjayàm àsa yatnena sa pakùã pakùijãvinam 12,142.023a uvàca ca svàgataü te bråhi kiü karavàõy aham 12,142.023c saütàpa÷ ca na kartavyaþ svagçhe vartate bhavàn 12,142.024a tad bravãtu bhavàn kùipraü kiü karomi kim icchasi 12,142.024c praõayena bravãmi tvàü tvaü hi naþ ÷araõàgataþ 12,142.024d*0374_01 aràv apy ucitaü kàryam àtithyaü gçham àgate 12,142.024d*0374_02 chettum apy àgate chàyàü nopasaüharate drumaþ 12,142.025a ÷araõàgatasya kartavyam àtithyam iha yatnataþ 12,142.025c pa¤cayaj¤apravçttena gçhasthena vi÷eùataþ 12,142.026a pa¤cayaj¤àüs tu yo mohàn na karoti gçhà÷ramã 12,142.026c tasya nàyaü na ca paro loko bhavati dharmataþ 12,142.027a tad bråhi tvaü suvisrabdho yat tvaü vàcà vadiùyasi 12,142.027c tat kariùyàmy ahaü sarvaü mà tvaü ÷oke manaþ kçthàþ 12,142.028a tasya tad vacanaü ÷rutvà ÷akuner lubdhako 'bravãt 12,142.028c bàdhate khalu mà ÷ãtaü himatràõaü vidhãyatàm 12,142.029a evam uktas tataþ pakùã parõàny àstãrya bhåtale 12,142.029c yathà÷uùkàõi yatnena jvalanàrthaü drutaü yayau 12,142.030a sa gatvàïgàrakarmàntaü gçhãtvàgnim athàgamat 12,142.030c tataþ ÷uùkeùu parõeùu pàvakaü so 'bhyadãdipat 12,142.031a susaüdãptaü mahat kçtvà tam àha ÷araõàgatam 12,142.031c pratàpaya suvisrabdhaü svagàtràõy akutobhayaþ 12,142.032a sa tathoktas tathety uktvà lubdho gàtràõy atàpayat 12,142.032c agnipratyàgatapràõas tataþ pràha vihaügamam 12,142.032d*0375_01 harùeõa mahatàviùño vàkyaü vyàkulalocanaþ 12,142.032d*0375_02 tathemaü ÷akuniü dçùñvà vidhidçùñena karmaõà 12,142.033a dattam àhàram icchàmi tvayà kùud bàdhate hi màm 12,142.033c tad vacaþ sa prati÷rutya vàkyam àha vihaügamaþ 12,142.034a na me 'sti vibhavo yena nà÷ayàmi tava kùudhàm 12,142.034c utpannena hi jãvàmo vayaü nityaü vanaukasaþ 12,142.035a saücayo nàsti càsmàkaü munãnàm iva kànane 12,142.035c ity uktvà sa tadà tatra vivarõavadano 'bhavat 12,142.036a kathaü nu khalu kartavyam iti cintàparaþ sadà 12,142.036c babhåva bharata÷reùñha garhayan vçttim àtmanaþ 12,142.037a muhårtàl labdhasaüj¤as tu sa pakùã pakùighàtakam 12,142.037c uvàca tarpayiùye tvàü muhårtaü pratipàlaya 12,142.038a ity uktvà ÷uùkaparõaiþ sa saüprajvàlya hutà÷anam 12,142.038c harùeõa mahatà yuktaþ kapotaþ punar abravãt 12,142.039a devànàü ca munãnàü ca pitéõàü ca mahàtmanàm 12,142.039c ÷rutapårvo mayà dharmo mahàn atithipåjane 12,142.040a kuruùvànugrahaü me 'dya satyam etad bravãmi te 12,142.040c ni÷cità khalu me buddhir atithipratipåjane 12,142.041a tataþ satyapratij¤o vai sa pakùã prahasann iva 12,142.041c tam agniü triþ parikramya pravive÷a mahãpate 12,142.042a agnimadhyaü praviùñaü taü lubdho dçùñvàtha pakùiõam 12,142.042c cintayàm àsa manasà kim idaü nu kçtaü mayà 12,142.043a aho mama nç÷aüsasya garhitasya svakarmaõà 12,142.043c adharmaþ sumahàn ghoro bhaviùyati na saü÷ayaþ 12,142.044a evaü bahuvidhaü bhåri vilalàpa sa lubdhakaþ 12,142.044c garhayan svàni karmàõi dvijaü dçùñvà tathàgatam 12,143.001 bhãùma uvàca 12,143.001a tatas taü lubdhakaþ pa÷yan kçpayàbhipariplutaþ 12,143.001c kapotam agnau patitaü vàkyaü punar uvàca ha 12,143.002a kim ãdç÷aü nç÷aüsena mayà kçtam abuddhinà 12,143.002c bhaviùyati hi me nityaü pàtakaü hçdi jãvataþ 12,143.003a sa vinindann athàtmànaü punaþ punar uvàca ha 12,143.003c dhiï màm astu sudurbuddhiü sadà nikçtini÷cayam 12,143.003e ÷ubhaü karma parityajya yo 'haü ÷akunilubdhakaþ 12,143.004a nç÷aüsasya mamàdyàyaü pratyàde÷o na saü÷ayaþ 12,143.004c dattaþ svamàüsaü dadatà kapotena mahàtmanà 12,143.005a so 'haü tyakùye priyàn pràõàn putradàraü visçjya ca 12,143.005c upadiùño hi me dharmaþ kapotenàtidharmiõà 12,143.006a adya prabhçti dehaü svaü sarvabhogair vivarjitam 12,143.006c yathà svalpaü jalaü grãùme ÷oùayiùyàmy ahaü tathà 12,143.007a kùutpipàsàtapasahaþ kç÷o dhamanisaütataþ 12,143.007c upavàsair bahuvidhai÷ cariùye pàralaukikam 12,143.008a aho dehapradànena dar÷itàtithipåjanà 12,143.008c tasmàd dharmaü cariùyàmi dharmo hi paramà gatiþ 12,143.008e dçùño hi dharmo dharmiùñhair yàdç÷o vihagottame 12,143.009a evam uktvà vini÷citya raudrakarmà sa lubdhakaþ 12,143.009c mahàprasthànam à÷ritya prayayau saü÷itavrataþ 12,143.010a tato yaùñiü ÷alàkà÷ ca kùàrakaü pa¤jaraü tathà 12,143.010c tàü÷ ca baddhà kapotàn sa saüpramucyotsasarja ha 12,144.001 bhãùma uvàca 12,144.001a tato gate ÷àkunike kapotã pràha duþkhità 12,144.001c saüsmçtya bhartàram atho rudatã ÷okamårchità 12,144.002a nàhaü te vipriyaü kànta kadà cid api saüsmare 12,144.002c sarvà vai vidhavà nàrã bahuputràpi khecara 12,144.002e ÷ocyà bhavati bandhånàü patihãnà manasvinã 12,144.003a làlitàhaü tvayà nityaü bahumànàc ca sàntvità 12,144.003c vacanair madhuraiþ snigdhair asakçt sumanoharaiþ 12,144.004a kandareùu ca ÷ailànàü nadãnàü nirjhareùu ca 12,144.004c drumàgreùu ca ramyeùu ramitàhaü tvayà priya 12,144.005a àkà÷agamane caiva sukhitàhaü tvayà sukham 12,144.005c vihçtàsmi tvayà kànta tan me nàdyàsti kiü cana 12,144.006a mitaü dadàti hi pità mitaü màtà mitaü sutaþ 12,144.006c amitasya tu dàtàraü bhartàraü kà na påjayet 12,144.007a nàsti bhartçsamo nàtho na ca bhartçsamaü sukham 12,144.007c visçjya dhanasarvasvaü bhartà vai ÷araõaü striyàþ 12,144.008a na kàryam iha me nàtha jãvitena tvayà vinà 12,144.008c patihãnàpi kà nàrã satã jãvitum utsahet 12,144.009a evaü vilapya bahudhà karuõaü sà suduþkhità 12,144.009c pativratà saüpradãptaü pravive÷a hutà÷anam 12,144.010a tata÷ citràmbaradharaü bhartàraü sànvapa÷yata 12,144.010c vimànasthaü sukçtibhiþ påjyamànaü mahàtmabhiþ 12,144.011a citramàlyàmbaradharaü sarvàbharaõabhåùitam 12,144.011c vimàna÷atakoñãbhir àvçtaü puõyakãrtibhiþ 12,144.011d*0376_01 kapoto 'pi ca tàü dçùñvà kapotãü ca suråpiõãm 12,144.011d*0376_02 harùeõa mahatà yuktaþ pariùvajyedam abravãt 12,144.011d*0376_03 aho màm anugacchantyà kçtaü sàdhu ÷ubhaü tvayà 12,144.011d*0376_04 kùaõamàtreõa duþkhena sukhaü tena samàrjitam 12,144.011d*0376_05 tisraþ koñyardhakoñã ca yàni lomàni mànave 12,144.011d*0376_06 tàvat kàlaü vaset svarge bhartàraü yànugacchati 12,144.011d*0376_07 vyàlagràhã yathà vyàlaü bilàd uddharate balàt 12,144.011d*0376_08 tadvad bhartàram uddhçtya tenaiva saha modate 12,144.012a tataþ svargagataþ pakùã bhàryayà saha saügataþ 12,144.012c karmaõà påjitas tena reme tatra sa bhàryayà 12,145.001 bhãùma uvàca 12,145.001a vimànasthau tu tau ràjaül lubdhako vai dadar÷a ha 12,145.001c dçùñvà tau daüpatã duþkhàd acintayata sadgatim 12,145.002a kãdç÷eneha tapasà gaccheyaü paramàü gatim 12,145.002c iti buddhyà vini÷citya gamanàyopacakrame 12,145.003a mahàprasthànam à÷ritya lubdhakaþ pakùijãvanaþ 12,145.003c ni÷ceùño màrutàhàro nirmamaþ svargakàïkùayà 12,145.004a tato 'pa÷yat suvistãrõaü hçdyaü padmavibhåùitam 12,145.004c nànàdvijagaõàkãrõaü saraþ ÷ãtajalaü ÷ubham 12,145.004e pipàsàrto 'pi tad dçùñvà tçptaþ syàn nàtra saü÷ayaþ 12,145.005a upavàsakç÷o 'tyarthaü sa tu pàrthiva lubdhakaþ 12,145.005c upasarpata saühçùñaþ ÷vàpadàdhyuùitaü vanam 12,145.006a mahàntaü ni÷cayaü kçtvà lubdhakaþ pravive÷a ha 12,145.006c pravi÷ann eva ca vanaü nigçhãtaþ sa kaõñakaiþ 12,145.007a sa kaõñakavibhugnàïgo lohitàrdrãkçtacchaviþ 12,145.007c babhràma tasmin vijane nànàmçgasamàkule 12,145.008a tato drumàõàü mahatàü pavanena vane tadà 12,145.008c udatiùñhata saügharùàt sumahàn havyavàhanaþ 12,145.009a tad vanaü vçkùasaükãrõaü latàviñapasaükulam 12,145.009c dadàha pàvakaþ kruddho yugàntàgnisamaprabhaþ 12,145.010a sajvàlaiþ pavanoddhåtair visphuliïgaiþ samanvitaþ 12,145.010c dadàha tad vanaü ghoraü mçgapakùisamàkulam 12,145.011a tataþ sa dehamokùàrthaü saüprahçùñena cetasà 12,145.011c abhyadhàvata saüvçddhaü pàvakaü lubdhakas tadà 12,145.012a tatas tenàgninà dagdho lubdhako naùñakilbiùaþ 12,145.012c jagàma paramàü siddhiü tadà bharatasattama 12,145.013a tataþ svargastham àtmànaü so 'pa÷yad vigatajvaraþ 12,145.013c yakùagandharvasiddhànàü madhye bhràjantam indravat 12,145.014a evaü khalu kapota÷ ca kapotã ca pativratà 12,145.014c lubdhakena saha svargaü gatàþ puõyena karmaõà 12,145.015a yàpi caivaüvidhà nàrã bhartàram anuvartate 12,145.015c viràjate hi sà kùipraü kapotãva divi sthità 12,145.016a evam etat purà vçttaü lubdhakasya mahàtmanaþ 12,145.016c kapotasya ca dharmiùñhà gatiþ puõyena karmaõà 12,145.017a ya÷ cedaü ÷çõuyàn nityaü ya÷ cedaü parikãrtayet 12,145.017c nà÷ubhaü vidyate tasya manasàpi pramàdyataþ 12,145.018a yudhiùñhira mahàn eùa dharmo dharmabhçtàü vara 12,145.018c goghneùv api bhaved asmin niùkçtiþ pàpakarmaõaþ 12,145.018e niùkçtir na bhavet tasmin yo hanyàc charaõàgatam 12,145.018f*0377_01 itihàsam imaü putra ÷rutvà pàpavinà÷anam 12,145.018f*0377_02 na durgatim avàpnoti svargalokaü ca gacchati 12,145.018f*0378_01 àrtà gçhàgatàþ påjyàs tathaiva ÷araõàgatàþ 12,146.001 yudhiùñhira uvàca 12,146.001a abuddhipårvaü yaþ pàpaü kuryàd bharatasattama 12,146.001c mucyate sa kathaü tasmàd enasas tad vadasva me 12,146.002 bhãùma uvàca 12,146.002a atra te varõayiùye 'ham itihàsaü puràtanam 12,146.002c indrotaþ ÷aunako vipro yad àha janamejayam 12,146.003a àsãd ràjà mahàvãryaþ pàrikùij janamejayaþ 12,146.003c abuddhipårvaü brahmahatyà tam àgacchan mahãpatim 12,146.004a taü bràhmaõàþ sarva eva tatyajuþ sapurohitàþ 12,146.004c jagàma sa vanaü ràjà dahyamàno divàni÷am 12,146.005a sa prajàbhiþ parityakta÷ cakàra ku÷alaü mahat 12,146.005c ativelaü tapas tepe dahyamànaþ sa manyunà 12,146.005d*0379_01 brahmahatyàpanodàrtham apçcchad bràhmaõàn bahån 12,146.005d*0379_02 paryañan pçthivãü kçtsnàü de÷e de÷e naràdhipaþ 12,146.006a tatretihàsaü vakùyàmi dharmasyàsyopabçühaõam 12,146.006c dahyamànaþ pàpakçtyà jagàma janamejayaþ 12,146.007a variùyamàõa indrotaü ÷aunakaü saü÷itavratam 12,146.007c samàsàdyopajagràha pàdayoþ paripãóayan 12,146.008a tato bhãto mahàpràj¤o jagarhe subhç÷aü tadà 12,146.008c kartà pàpasya mahato bhråõahà kim ihàgataþ 12,146.009a kiü tavàsmàsu kartavyaü mà mà spràkùãþ kathaü cana 12,146.009c gaccha gaccha na te sthànaü prãõàty asmàn iha dhruvam 12,146.010a rudhirasyeva te gandhaþ ÷avasyeva ca dar÷anam 12,146.010c a÷ivaþ ÷ivasaükà÷o mçto jãvann ivàñasi 12,146.011a antarmçtyur a÷uddhàtmà pàpam evànucintayan 12,146.011c prabudhyase prasvapiùi vartase carase sukhã 12,146.012a moghaü te jãvitaü ràjan parikliùñaü ca jãvasi 12,146.012c pàpàyeva ca sçùño 'si karmaõe ha yavãyase 12,146.013a bahu kalyàõam icchanta ãhante pitaraþ sutàn 12,146.013c tapasà devatejyàbhir vandanena titikùayà 12,146.014a pitçvaü÷am imaü pa÷ya tvatkçte narakaü gatam 12,146.014c nirarthàþ sarva evaiùàm à÷àbandhàs tvadà÷rayàþ 12,146.015a yàn påjayanto vindanti svargam àyur ya÷aþ sukham 12,146.015c teùu te satataü dveùo bràhmaõeùu nirarthakaþ 12,146.016a imaü lokaü vimucya tvam avàïmårdhà patiùyasi 12,146.016c a÷à÷vatãþ ÷à÷vatã÷ ca samàþ pàpena karmaõà 12,146.017a adyamàno jantugçdhraiþ ÷itikaõñhair ayomukhaiþ 12,146.017c tato 'pi punar àvçttaþ pàpayoniü gamiùyasi 12,146.018a yad idaü manyase ràjan nàyam asti paraþ kutaþ 12,146.018c pratismàrayitàras tvàü yamadåtà yamakùaye 12,147.001 bhãùma uvàca 12,147.001a evam uktaþ pratyuvàca taü muniü janamejayaþ 12,147.001c garhyaü bhavàn garhayati nindyaü nindati mà bhavàn 12,147.002a dhikkàryaü mà dhikkurute tasmàt tvàhaü prasàdaye 12,147.002c sarvaü hãdaü svakçtaü me jvalàmy agnàv ivàhitaþ 12,147.003a svakarmàõy abhisaüdhàya nàbhinandati me manaþ 12,147.003c pràptaü nånaü mayà ghoraü bhayaü vaivasvatàd api 12,147.004a tat tu ÷alyam anirhçtya kathaü ÷akùyàmi jãvitum 12,147.004c sarvamanyån vinãya tvam abhi mà vada ÷aunaka 12,147.005a mahànasaü bràhmaõànàü bhaviùyàmy arthavàn punaþ 12,147.005c astu ÷eùaü kulasyàsya mà paràbhåd idaü kulam 12,147.006a na hi no brahma÷aptànàü ÷eùo bhavitum arhati 12,147.006c ÷rutãr alabhamànànàü saüvidaü vedani÷cayàt 12,147.007a nirvidyamànaþ subhç÷aü bhåyo vakùyàmi sàüpratam 12,147.007c bhåya÷ caivàbhinaïkùanti nirdharmà nirjapà iva 12,147.008a arvàk ca pratitiùñhanti pulinda÷abarà iva 12,147.008c na hy ayaj¤à amuü lokaü pràpnuvanti kathaü cana 12,147.009a avij¤àyaiva me praj¤àü bàlasyeva supaõóitaþ 12,147.009c brahman piteva putrebhyaþ prati màü và¤cha ÷aunaka 12,147.010 ÷aunaka uvàca 12,147.010a kim à÷caryaü yataþ pràj¤o bahu kuryàd dhi sàüpratam 12,147.010c iti vai paõóito bhåtvà bhåtànàü nopatapyati 12,147.011a praj¤àpràsàdam àruhya a÷ocyaþ ÷ocate janàn 12,147.011c jagatãsthàn ivàdristhaþ praj¤ayà pratipa÷yati 12,147.012a na copalabhate tatra na ca kàryàõi pa÷yati 12,147.012c nirviõõàtmà parokùo và dhikkçtaþ sarvasàdhuùu 12,147.013a viditvobhayato vãryaü màhàtmyaü veda àgame 12,147.013c kuruùveha mahà÷àntiü brahmà ÷araõam astu te 12,147.014a tad vai pàratrikaü càru bràhmaõànàm akupyatàm 12,147.014c atha cet tapyase pàpair dharmaü ced anupa÷yasi 12,147.015 janamejaya uvàca 12,147.015a anutapye ca pàpena na càdharmaü caràmy aham 12,147.015c bubhåùuü bhajamànaü ca prativà¤chàmi ÷aunaka 12,147.016 ÷aunaka uvàca 12,147.016a chittvà stambhaü ca mànaü ca prãtim icchàmi te nçpa 12,147.016c sarvabhåtahite tiùñha dharmaü caiva pratismara 12,147.017a na bhayàn na ca kàrpaõyàn na lobhàt tvàm upàhvaye 12,147.017c tàü me devà giraü satyàü ÷çõvantu bràhmaõaiþ saha 12,147.018a so 'haü na kena cic càrthã tvàü ca dharmam upàhvaye 12,147.018c kro÷atàü sarvabhåtànàm aho dhig iti kurvatàm 12,147.019a vakùyanti màm adharmaj¤à vakùyanty asuhçdo janàþ 12,147.019c vàcas tàþ suhçdaþ ÷rutvà saüjvariùyanti me bhç÷am 12,147.020a ke cid eva mahàpràj¤àþ parij¤àsyanti kàryatàm 12,147.020c jànãhi me kçtaü tàta bràhmaõàn prati bhàrata 12,147.021a yathà te matkçte kùemaü labheraüs tat tathà kuru 12,147.021c pratijànãhi càdrohaü bràhmaõànàü naràdhipa 12,147.022 janamejaya uvàca 12,147.022a naiva vàcà na manasà na punar jàtu karmaõà 12,147.022c drogdhàsmi bràhmaõàn vipra caraõàv eva te spç÷e 12,148.001 ÷aunaka uvàca 12,148.001a tasmàt te 'haü pravakùyàmi dharmam àvçttacetase 12,148.001c ÷rãmàn mahàbalas tuùño yas tvaü dharmam avekùase 12,148.001e purastàd dàruõo bhåtvà sucitrataram eva tat 12,148.002a anugçhõanti bhåtàni svena vçttena pàrthiva 12,148.002c kçtsne nånaü sadasatã iti loko vyavasyati 12,148.002e yatra tvaü tàdç÷o bhåtvà dharmam adyànupa÷yasi 12,148.003a hitvà suruciraü bhakùyaü bhogàü÷ ca tapa àsthitaþ 12,148.003c ity etad api bhåtànàm adbhutaü janamejaya 12,148.004a yo durbalo bhaved dàtà kçpaõo và tapodhanaþ 12,148.004c anà÷caryaü tad ity àhur nàtidåre hi vartate 12,148.005a etad eva hi kàrpaõyaü samagram asamãkùitam 12,148.005c tasmàt samãkùayaiva syàd bhavet tasmiüs tato guõaþ 12,148.006a yaj¤o dànaü dayà vedàþ satyaü ca pçthivãpate 12,148.006c pa¤caitàni pavitràõi ùaùñhaü sucaritaü tapaþ 12,148.007a tad eva ràj¤àü paramaü pavitraü janamejaya 12,148.007c tena samyag gçhãtena ÷reyàüsaü dharmam àpsyasi 12,148.008a puõyade÷àbhigamanaü pavitraü paramaü smçtam 12,148.008c api hy udàharantãmà gàthà gãtà yayàtinà 12,148.009a yo martyaþ pratipadyeta àyur jãveta và punaþ 12,148.009c yaj¤am ekàntataþ kçtvà tat saünyasya tapa÷ caret 12,148.010a puõyam àhuþ kurukùetraü sarasvatyàü pçthådakam 12,148.010a*0380_01 **** **** kurukùetràt sarasvatãm 12,148.010a*0380_02 sarasvatyà÷ ca tãrthàni 12,148.010c yatràvagàhya pãtvà và naivaü ÷vomaraõaü tapet 12,148.011a mahàsaraþ puùkaràõi prabhàsottaramànase 12,148.011c kàlodaü tv eva gantàsi labdhàyur jãvite punaþ 12,148.012a sarasvatãdçùadvatyau sevamàno 'nusaücareþ 12,148.012c svàdhyàya÷ãlaþ sthàneùu sarveùu samupaspç÷eþ 12,148.013a tyàgadharmaü pavitràõàü saünyàsaü param abravãt 12,148.013c atràpy udàharantãmà gàthàþ satyavatà kçtàþ 12,148.014a yathà kumàraþ satyo vai na puõyo na ca pàpakçt 12,148.014c na hy asti sarvabhåteùu duþkham asmin kutaþ sukham 12,148.015a evaü prakçtibhåtànàü sarvasaüsargayàyinàm 12,148.015c tyajatàü jãvitaü pràyo vivçte puõyapàtake 12,148.016a yat tv eva ràj¤o jyàyo vai kàryàõàü tad vadàmi te 12,148.016c balena saüvibhàgai÷ ca jaya svargaü punãùva ca 12,148.017a yasyaivaü balam oja÷ ca sa dharmasya prabhur naraþ 12,148.017c bràhmaõànàü sukhàrthaü tvaü paryehi pçthivãm imàm 12,148.018a yathaivainàn puràkùaipsãs tathaivainàn prasàdaya 12,148.018c api dhikkriyamàõo 'pi tyajyamàno 'py anekadhà 12,148.019a àtmano dar÷anaü vidvan nàhantàsmãti mà krudhaþ 12,148.019c ghañamànaþ svakàryeùu kuru naiþ÷reyasaü param 12,148.020a himàgnighorasadç÷o ràjà bhavati ka÷ cana 12,148.020c làïgalà÷anikalpo và bhavaty anyaþ paraütapa 12,148.021a na niþ÷eùeõa mantavyam acikitsyena và punaþ 12,148.021c na jàtu nàham asmãti prasaktavyam asàdhuùu 12,148.022a vikarmaõà tapyamànaþ pàdàt pàpasya mucyate 12,148.022c naitat kàryaü punar iti dvitãyàt parimucyate 12,148.022e cariùye dharmam eveti tçtãyàt parimucyate 12,148.022f*0381_01 ÷ucis tãrthàny anucaraü÷ caturthàt parimucyate 12,148.023a kalyàõam anumantavyaü puruùeõa bubhåùatà 12,148.023c ye sugandhãni sevante tathàgandhà bhavanti te 12,148.023e ye durgandhãni sevante tathàgandhà bhavanti te 12,148.024a tapa÷caryàparaþ sadyaþ pàpàd dhi parimucyate 12,148.024c saüvatsaram upàsyàgnim abhi÷astaþ pramucyate 12,148.024e trãõi varùàõy upàsyàgniü bhråõahà vipramucyate 12,148.024f*0382_01 abhyetya yojana÷ataü bhråõahà vipramucyate 12,148.025a yàvataþ pràõino hanyàt tajjàtãyàn svabhàvataþ 12,148.025c pramãyamàõàn unmocya bhråõahà vipramucyate 12,148.026a api vàpsu nimajjeta trir japann aghamarùaõam 12,148.026c yathà÷vamedhàvabhçthas tathà tan manur abravãt 12,148.027a kùipraü praõudate pàpaü satkàraü labhate tathà 12,148.027c api cainaü prasãdanti bhåtàni jaóamåkavat 12,148.028a bçhaspatiü devaguruü suràsuràþ; sametya sarve nçpate 'nvayu¤jan 12,148.028c dharme phalaü vettha kçte maharùe; tathetarasmin narake pàpaloke 12,148.029a ubhe tu yasya sukçte bhavetàü; kiü svit tayos tatra jayottaraü syàt 12,148.029c àcakùva naþ karmaphalaü maharùe; kathaü pàpaü nudate puõya÷ãlaþ 12,148.030 bçhaspatir uvàca 12,148.030a kçtvà pàpaü pårvam abuddhipårvaü; puõyàni yaþ kurute buddhipårvam 12,148.030c sa tat pàpaü nudate puõya÷ãlo; vàso yathà malinaü kùàrayuktyà 12,148.031a pàpaü kçtvà na manyeta nàham asmãti påruùaþ 12,148.031c cikãrùed eva kalyàõaü ÷raddadhàno 'nasåyakaþ 12,148.032a chidràõi vasanasyeva sàdhunà vivçõoti yaþ 12,148.032c yaþ pàpaü puruùaþ kçtvà kalyàõam abhipadyate 12,148.033a yathàdityaþ punar udyaüs tamaþ sarvaü vyapohati 12,148.033c kalyàõam àcarann evaü sarvaü pàpaü vyapohati 12,148.034 bhãùma uvàca 12,148.034a evam uktvà sa ràjànam indroto janamejayam 12,148.034c yàjayàm àsa vidhivad vàjimedhena ÷aunakaþ 12,148.035a tataþ sa ràjà vyapanãtakalmaùaþ; ÷riyà yutaþ prajvalitàgniråpayà 12,148.035c vive÷a ràjyaü svam amitrakar÷ano; divaü yathà pårõavapur ni÷àkaraþ 12,149.000*0383_00 yudhiùñhira uvàca 12,149.000*0383_01 kaccit pitàmahenàsãc chrutaü và dçùñam eva và 12,149.000*0383_02 kaccin martyo mçto ràjan punar ujjãvito bhavet 12,149.000*0384_00 yudhiùñhira uvàca 12,149.000*0384_01 yad eva ÷råyate ràjann abhiyogam anujjhatàm 12,149.000*0384_02 kadàpy aghañamàno 'pi ghañetàrtho mahàn api 12,149.000*0384_03 tad etaü saü÷ayaü chindhi mahàntaü hy api me sthitam 12,149.000*0384_04 çte pitàmahàd bhãùmàc chettà naivàsya vidyate 12,149.001 bhãùma uvàca 12,149.001a ÷çõu pàrtha yathàvçttam itihàsaü puràtanam 12,149.001c gçdhrajambukasaüvàdaü yo vçtto vaidi÷e purà 12,149.001d*0385_01 kasya cid bràhmaõasyàsãd duþkhalabdhaþ suto mçtaþ 12,149.001d*0385_02 bàla eva vi÷àlàkùo bàlagrahanipãóitaþ 12,149.002a duþkhitàþ ke cid àdàya bàlam apràptayauvanam 12,149.002c kulasarvasvabhåtaü vai rudantaþ ÷okavihvalàþ 12,149.003a bàlaü mçtaü gçhãtvàtha ÷ma÷ànàbhimukhàþ sthitàþ 12,149.003c aïkenàïkaü ca saükramya rurudur bhåtale tadà 12,149.003d*0386_01 ÷ocantas tasya pårvoktàn bhàùitàü÷ càsakçt punaþ 12,149.003d*0386_02 taü bàlaü bhåtale kùipya pratigantuü na ÷aknuyuþ 12,149.004a teùàü rudita÷abdena gçdhro 'bhyetya vaco 'bravãt 12,149.004c ekàtmakam imaü loke tyaktvà gacchata màciram 12,149.005a iha puüsàü sahasràõi strãsahasràõi caiva hi 12,149.005c samànãtàni kàlena kiü te vai jàtv abàndhavàþ 12,149.006a saüpa÷yata jagat sarvaü sukhaduþkhair adhiùñhitam 12,149.006c saüyogo viprayoga÷ ca paryàyeõopalabhyate 12,149.007a gçhãtvà ye ca gacchanti ye 'nuyànti ca tàn mçtàn 12,149.007c te 'py àyuùaþ pramàõena svena gacchanti jantavaþ 12,149.008a alaü sthitvà ÷ma÷àne 'smin gçdhragomàyusaükule 12,149.008c kaïkàlabahule ghore sarvapràõibhayaükare 12,149.009a na punar jãvitaþ ka÷ cit kàladharmam upàgataþ 12,149.009c priyo và yadi và dveùyaþ pràõinàü gatir ãdç÷ã 12,149.010a sarveõa khalu martavyaü martyaloke prasåyatà 12,149.010c kçtàntavihite màrge ko mçtaü jãvayiùyati 12,149.011a karmàntavihite loke càstaü gacchati bhàskare 12,149.011c gamyatàü svam adhiùñhànaü sutasnehaü visçjya vai 12,149.012a tato gçdhravacaþ ÷rutvà vikro÷antas tadà nçpa 12,149.012c bàndhavàs te 'bhyagacchanta putram utsçjya bhåtale 12,149.012d*0387_01 ni÷citàrthà÷ ca te sarve gamanaü prati bhàrata 12,149.013a vini÷cityàtha ca tataþ saütyajantaþ svam àtmajam 12,149.013a*0388_01 **** **** vikro÷antas tatas tataþ 12,149.013a*0388_02 mçtam ity eva gacchanto nirà÷às tasya dar÷ane 12,149.013a*0388_03 nivartane kçtadhiyaþ 12,149.013c nirà÷à jãvite tasya màrgam àruhya dhiùñhitàþ 12,149.014a dhvàïkùàbhrasamavarõas tu bilàn niþsçtya jambukaþ 12,149.014c gacchamànàn sma tàn àha nirghçõàþ khalu mànavàþ 12,149.015a àdityo 'yaü sthito måóhàþ snehaü kuruta mà bhayam 12,149.015c bahuråpo muhårta÷ ca jãvetàpi kadà cana 12,149.016a yåyaü bhåmau vinikùipya putrasnehavinàkçtàþ 12,149.016c ÷ma÷àne putram utsçjya kasmàd gacchatha nirghçõàþ 12,149.017a na vo 'sty asmin sute sneho bàle madhurabhàùiõi 12,149.017c yasya bhàùitamàtreõa prasàdam upagacchatha 12,149.018a na pa÷yatha sutasnehaü yàdç÷aþ pa÷upakùiõàm 12,149.018c na yeùàü dhàrayitvà tàn ka÷ cid asti phalàgamaþ 12,149.019a catuùpàt pakùikãñànàü pràõinàü snehasaïginàm 12,149.019c paralokagatisthànàü muniyaj¤akriyà iva 12,149.020a teùàü putràbhiràmàõàm iha loke paratra ca 12,149.020c na guõo dç÷yate ka÷ cit prajàþ saüdhàrayanti ca 12,149.021a apa÷yatàü priyàn putràn naiùàü ÷oko 'nutiùñhati 12,149.021c na ca puùõanti saüvçddhàs te màtàpitarau kva cit 12,149.022a mànuùàõàü kutaþ sneho yeùàü ÷oko bhaviùyati 12,149.022c imaü kulakaraü putraü kathaü tyaktvà gamiùyatha 12,149.023a ciraü mu¤cata bàùpaü ca ciraü snehena pa÷yata 12,149.023c evaüvidhàni hãùñàni dustyajàni vi÷eùataþ 12,149.024a kùãõasyàthàbhiyuktasya ÷ma÷ànàbhimukhasya ca 12,149.024c bàndhavà yatra tiùñhanti tatrànyo nàvatiùñhate 12,149.025a sarvasya dayitàþ pràõàþ sarvaþ snehaü ca vindati 12,149.025c tiryagyoniùv api satàü snehaü pa÷yata yàdç÷am 12,149.026a tyaktvà kathaü gacchethemaü padmalolàyatàkùakam 12,149.026c yathà navodvàhakçtaü snànamàlyavibhåùitam 12,149.027 bhãùma uvàca 12,149.027a jambukasya vacaþ ÷rutvà kçpaõaü paridevataþ 12,149.027c nyavartanta tadà sarve ÷avàrthaü te sma mànuùàþ 12,149.028 gçdhra uvàca 12,149.028a aho dhik sunç÷aüsena jambukenàlpamedhasà 12,149.028c kùudreõoktà hãnasattvà mànuùàþ kiü nivartatha 12,149.029a pa¤cabhåtaparityaktaü ÷ånyaü kàùñhatvam àgatam 12,149.029c kasmàc chocatha ni÷ceùñam àtmànaü kiü na ÷ocatha 12,149.030a tapaþ kuruta vai tãvraü mucyadhvaü yena kilbiùàt 12,149.030c tapasà labhyate sarvaü vilàpaþ kiü kariùyati 12,149.031a aniùñàni ca bhàgyàni jànãta saha mårtibhiþ 12,149.031c yena gacchati loko 'yaü dattvà ÷okam anantakam 12,149.032a dhanaü gà÷ ca suvarõaü ca maõiratnam athàpi ca 12,149.032c apatyaü ca tapomålaü tapoyogàc ca labhyate 12,149.033a yathàkçtà ca bhåteùu pràpyate sukhaduþkhatà 12,149.033c gçhãtvà jàyate jantur duþkhàni ca sukhàni ca 12,149.034a na karmaõà pituþ putraþ pità và putrakarmaõà 12,149.034c màrgeõànyena gacchanti tyaktvà sukçtaduùkçte 12,149.035a dharmaü carata yatnena tathàdharmàn nivartata 12,149.035c vartadhvaü ca yathàkàlaü daivateùu dvijeùu ca 12,149.036a ÷okaü tyajata dainyaü ca sutasnehàn nivartata 12,149.036c tyajyatàm ayam àkà÷e tataþ ÷ãghraü nivartata 12,149.037a yat karoti ÷ubhaü karma tathàdharmaü sudàruõam 12,149.037c tat kartaiva sama÷nàti bàndhavànàü kim atra hi 12,149.038a iha tyaktvà na tiùñhanti bàndhavà bàndhavaü priyam 12,149.038c sneham utsçjya gacchanti bàùpapårõàvilekùaõàþ 12,149.039a pràj¤o và yadi và mårkhaþ sadhano nirdhano 'pi và 12,149.039c sarvaþ kàlava÷aü yàti ÷ubhà÷ubhasamanvitaþ 12,149.040a kiü kariùyatha ÷ocitvà mçtaü kim anu÷ocatha 12,149.040c sarvasya hi prabhuþ kàlo dharmataþ samadar÷anaþ 12,149.041a yauvanasthàü÷ ca bàlàü÷ ca vçddhàn garbhagatàn api 12,149.041c sarvàn àvi÷ate mçtyur evaübhåtam idaü jagat 12,149.042 jambuka uvàca 12,149.042a aho mandãkçtaþ sneho gçdhreõehàlpamedhasà 12,149.042c putrasnehàbhibhåtànàü yuùmàkaü ÷ocatàü bhç÷am 12,149.043a samaiþ samyak prayuktai÷ ca vacanaiþ pra÷rayottaraiþ 12,149.043b*0389_01 sarvam etat prapadyà÷u kurutàü mà vicàraya 12,149.043c yad gacchatha jalasthàyaü sneham utsçjya dustyajam 12,149.044a aho putraviyogena mçta÷ånyopasevanàt 12,149.044c kro÷atàü vai bhç÷aü duþkhaü vivatsànàü gavàm iva 12,149.045a adya ÷okaü vijànàmi mànuùàõàü mahãtale 12,149.045c snehaü hi karuõaü dçùñvà mamàpy a÷råõy athàgaman 12,149.046a yatno hi satataü kàryaþ kçto daivena sidhyati 12,149.046c daivaü puruùakàra÷ ca kçtàntenopapadyate 12,149.047a anirvedaþ sadà kàryo nirvedàd dhi kutaþ sukham 12,149.047c prayatnàt pràpyate hy arthaþ kasmàd gacchatha nirdayàþ 12,149.048a àtmamàüsopavçttaü ca ÷arãràrdhamayãü tanum 12,149.048c pitéõàü vaü÷akartàraü vane tyaktvà kva yàsyatha 12,149.049a atha vàstaü gate sårye saüdhyàkàla upasthite 12,149.049c tato neùyatha và putram ihasthà và bhaviùyatha 12,149.049d*0390_00 ÷rãbhãùmaþ 12,149.049d*0390_01 jambukasya vacaþ ÷rutvà gçdhro ràjan yad abravãt 12,149.049d*0390_02 tat te 'haü saüpravakùyàmi tvam ihaikamanàþ ÷çõu 12,149.050 gçdhra uvàca 12,149.050a adya varùasahasraü me sàgraü jàtasya mànuùàþ 12,149.050c na ca pa÷yàmi jãvantaü mçtaü strãpuünapuüsakam 12,149.051a mçtà garbheùu jàyante mriyante jàtamàtrakàþ 12,149.051c vikramanto mriyante ca yauvanasthàs tathàpare 12,149.052a anityànãha bhàgyàni catuùpàt pakùiõàm api 12,149.052c jaïgamàjaïgamànàü càpy àyur agre 'vatiùñhate 12,149.053a iùñadàraviyuktà÷ ca putra÷okànvitàs tathà 12,149.053c dahyamànàþ sma ÷okena gçhaü gacchanti nityadà 12,149.054a aniùñànàü sahasràõi tatheùñànàü ÷atàni ca 12,149.054c utsçjyeha prayàtà vai bàndhavà bhç÷aduþkhitàþ 12,149.055a tyajyatàm eùa nistejàþ ÷ånyaþ kàùñhatvam àgataþ 12,149.055c anyadehaviùakto hi ÷àvaü kàùñham upàsate 12,149.056a bhràntajãvasya vai bàùpaü kasmàd dhitvà na gacchatha 12,149.056c nirarthako hy ayaü sneho nirartha÷ ca parigrahaþ 12,149.057a na cakùurbhyàü na karõàbhyàü saü÷çõoti samãkùate 12,149.057c tasmàd enaü samutsçjya svagçhàn gacchatà÷u vai 12,149.058a mokùadharmà÷ritair vàkyair hetumadbhir aniùñhuraiþ 12,149.058c mayoktà gacchata kùipraü svaü svam eva nive÷anam 12,149.059a praj¤àvij¤ànayuktena buddhisaüj¤àpradàyinà 12,149.059c vacanaü ÷ràvità råkùaü mànuùàþ saünivartata 12,149.059d*0391_01 ÷oko dviguõatàü yàti dçùñvà smçtvà ca ceùñitam 12,149.059d*0391_02 ity etad vacanaü ÷rutvà saünivçttàs tu mànuùàþ 12,149.059d*0391_03 apa÷yat taü tadà suptaü drutam àgatya jambukaþ 12,149.059d*0392_01 gçdhrasya vacanaü ÷rutvà jambuko vàkyam abravãt 12,149.060 jambuka uvàca 12,149.060a imaü kanakavarõàbhaü bhåùaõaiþ samalaükçtam 12,149.060c gçdhravàkyàt kathaü putraü tyajadhvaü pitçpiõóadam 12,149.061a na snehasya virodho 'sti vilàparuditasya vai 12,149.061c mçtasyàsya parityàgàt tàpo vai bhavità dhruvam 12,149.062a ÷råyate ÷ambuke ÷ådre hate bràhmaõadàrakaþ 12,149.062c jãvito dharmam àsàdya ràmàt satyaparàkramàt 12,149.063a tathà ÷vetasya ràjarùer bàlo diùñàntam àgataþ 12,149.063c ÷vo 'bhåte dharmanityena mçtaþ saüjãvitaþ punaþ 12,149.064a tathà ka÷ cid bhavet siddho munir và devatàpi và 12,149.064c kçpaõànàm anukro÷aü kuryàd vo rudatàm iha 12,149.065 bhãùma uvàca 12,149.065a ity uktàþ saünyavartanta ÷okàrtàþ putravatsalàþ 12,149.065c aïke ÷iraþ samàdhàya rurudur bahuvistaram 12,149.065d*0393_01 teùàü rudita÷abdena gçdhro 'bhyetya vaco 'bravãt 12,149.066 gçdhra uvàca 12,149.066a a÷rupàtapariklinnaþ pàõispar÷anapãóitaþ 12,149.066c dharmaràjaprayogàc ca dãrghàü nidràü prave÷itaþ 12,149.067a tapasàpi hi saüyukto na kàle nopahanyate 12,149.067c sarvasnehàvasànaü tad idaü tat pretapattanam 12,149.068a bàlavçddhasahasràõi sadà saütyajya bàndhavàþ 12,149.068c dinàni caiva ràtrã÷ ca duþkhaü tiùñhanti bhåtale 12,149.069a alaü nirbandham àgamya ÷okasya parivàraõam 12,149.069c apratyayaü kuto hy asya punar adyeha jãvitam 12,149.070a naiùa jambukavàkyena punaþ pràpsyati jãvitam 12,149.070c mçtasyotsçùñadehasya punar deho na vidyate 12,149.071a na vai mårtipradànena na jambuka÷atair api 12,149.071c ÷akyo jãvayituü hy eùa bàlo varùa÷atair api 12,149.072a api rudraþ kumàro và brahmà và viùõur eva và 12,149.072c varam asmai prayaccheyus tato jãved ayaü ÷i÷uþ 12,149.073a na ca bàùpavimokùeõa na cà÷vàsakçtena vai 12,149.073c na dãrgharuditeneha punarjãvo bhaviùyati 12,149.074a ahaü ca kroùñuka÷ caiva yåyaü caivàsya bàndhavàþ 12,149.074c dharmàdharmau gçhãtveha sarve vartàmahe 'dhvani 12,149.074d*0394_01 yadi jãved ayaü bhåyo yàvad evaü karomy aham 12,149.075a apriyaü paruùaü càpi paradrohaü parastriyam 12,149.075c adharmam ançtaü caiva dåràt pràj¤o nivartayet 12,149.076a satyaü dharmaü ÷ubhaü nyàyyaü pràõinàü mahatãü dayàm 12,149.076c ajihmatvam a÷àñhyaü ca yatnataþ parimàrgata 12,149.077a màtaraü pitaraü caiva bàndhavàn suhçdas tathà 12,149.077c jãvato ye na pa÷yanti teùàü dharmaviparyayaþ 12,149.078a yo na pa÷yati cakùurbhyàü neïgate ca kathaü cana 12,149.078c tasya niùñhàvasànànte rudantaþ kiü kariùyatha 12,149.079 bhãùma uvàca 12,149.079a ity uktàs taü sutaü tyaktvà bhåmau ÷okapariplutàþ 12,149.079c dahyamànàþ sutasnehàt prayayur bàndhavà gçhàn 12,149.080 jambuka uvàca 12,149.080a dàruõo martyaloko 'yaü sarvapràõivinà÷anaþ 12,149.080c iùñabandhuviyoga÷ ca tathaivàlpaü ca jãvitam 12,149.081a bahv alãkam asatyaü ca prativàdàpriyaüvadam 12,149.081c imaü prekùya punarbhàvaü duþkha÷okàbhivardhanam 12,149.082a na me mànuùaloko 'yaü muhårtam api rocate 12,149.082c aho dhig gçdhravàkyena saünivartatha mànuùàþ 12,149.083a pradãptàþ putra÷okena yathaivàbuddhayas tathà 12,149.083c kathaü gacchatha sasnehàþ sutasnehaü visçjya ca 12,149.083e ÷rutvà gçdhrasya vacanaü pàpasyehàkçtàtmanaþ 12,149.084a sukhasyànantaraü duþkhaü duþkhasyànantaraü sukham 12,149.084c sukhaduþkhànvite loke nehàsty ekam anantakam 12,149.085a imaü kùititale nyasya bàlaü råpasamanvitam 12,149.085c kula÷okàkaraü måóhàþ putraü tyaktvà kva yàsyatha 12,149.086a råpayauvanasaüpannaü dyotamànam iva ÷riyà 12,149.086c jãvantam enaü pa÷yàmi manasà nàtra saü÷ayaþ 12,149.087a vinà÷a÷ càpy anarho 'sya sukhaü pràpsyatha mànuùàþ 12,149.087c putra÷okàgnidagdhànàü mçtam apy adya vaþ kùamam 12,149.088a duþkhasaübhàvanàü kçtvà dhàrayitvà svayaü sukham 12,149.088c tyaktvà gamiùyatha kvàdya samutsçjyàlpabuddhivat 12,149.089 bhãùma uvàca 12,149.089a tathà dharmavirodhena priyamithyàbhidhyàyinà 12,149.089c ÷ma÷ànavàsinà nityaü ràtriü mçgayatà tadà 12,149.090a tato madhyasthatàü nãtà vacanair amçtopamaiþ 12,149.090c jambukena svakàryàrthaü bàndhavàs tasya dhiùñhitàþ 12,149.091 gçdhra uvàca 12,149.091a ayaü pretasamàkãrõo yakùaràkùasasevitaþ 12,149.091c dàruõaþ kànanodde÷aþ kau÷ikair abhinàditaþ 12,149.092a bhãmaþ sughora÷ ca tathà nãlameghasamaprabhaþ 12,149.092c asmi¤ ÷avaü parityajya pretakàryàõy upàsata 12,149.093a bhànur yàvan na yàty astaü yàvac ca vimalà di÷aþ 12,149.093c tàvad enaü parityajya pretakàryàõy upàsata 12,149.094a nadanti paruùaü ÷yenàþ ÷ivàþ kro÷anti dàruõàþ 12,149.094c mçgendràþ pratinandanti ravir astaü ca gacchati 12,149.095a citàdhåmena nãlena saürajyante ca pàdapàþ 12,149.095c ÷ma÷àne ca niràhàràþ pratinandanti dehinaþ 12,149.096a sarve vikràntavãryà÷ ca asmin de÷e sudàruõàþ 12,149.096c yuùmàn pradharùayiùyanti vikçtà màüsabhojanàþ 12,149.097a dåràc càyaü vanodde÷o bhayam atra bhaviùyati 12,149.097c tyajyatàü kàùñhabhåto 'yaü mçùyatàü jàmbukaü vacaþ 12,149.098a yadi jambukavàkyàni niùphalàny ançtàni ca 12,149.098c ÷roùyatha bhraùñavij¤ànàs tataþ sarve vinaïkùyatha 12,149.099 jambuka uvàca 12,149.099a sthãyatàü neha bhetavyaü yàvat tapati bhàskaraþ 12,149.099c tàvad asmin sutasnehàd anirvedena vartata 12,149.099d*0394A_01 taskaràõàü viràñànàü nçpàõàü caiva mànuùàþ 12,149.099d*0394A_02 bhayaü nàsmin vanodde÷e tathaiva hatabuddhinàm 12,149.100a svairaü rudata visrabdhàþ svairaü snehena pa÷yata 12,149.100b*0395_01 dàruõe 'smin vanodde÷e bhayaü vo na bhaviùyati 12,149.100b*0395_02 ayaü saumyo vanodde÷aþ pitéõàü nidhanàkaraþ 12,149.100c sthãyatàü yàvad àdityaþ kiü vaþ kravyàdabhàùitaiþ 12,149.101a yadi gçdhrasya vàkyàni tãvràõi rabhasàni ca 12,149.101c gçhõãta mohitàtmànaþ suto vo na bhaviùyati 12,149.102 bhãùma uvàca 12,149.102a gçdhro 'nastamite tv àha gate 'stam iti jambukaþ 12,149.102c mçtasya taü parijanam åcatus tau kùudhànvitau 12,149.103a svakàryadakùiõau ràjan gçdhro jambuka eva ca 12,149.103c kùutpipàsàpari÷ràntau ÷àstram àlambya jalpataþ 12,149.104a tayor vij¤ànaviduùor dvayor jambukapatriõoþ 12,149.104c vàkyair amçtakalpair hi pràtiùñhanta vrajanti ca 12,149.105a ÷okadainyasamàviùñà rudantas tasthire tadà 12,149.105c svakàryaku÷alàbhyàü te saübhràmyante ha naipuõàt 12,149.106a tathà tayor vivadator vij¤ànaviduùor dvayoþ 12,149.106c bàndhavànàü sthitànàü ca upàtiùñhata ÷aükaraþ 12,149.106d*0396_01 devyà praõodito devaþ kàruõyàrdrãkçtekùaõaþ 12,149.107a tatas tàn àha manujàn varado 'smãti ÷ålabhçt 12,149.107c te pratyåcur idaü vàkyaü duþkhitàþ praõatàþ sthitàþ 12,149.108a ekaputravihãnànàü sarveùàü jãvitàrthinàm 12,149.108c putrasya no jãvadànàj jãvitaü dàtum arhasi 12,149.109a evam uktaþ sa bhagavàn vàripårõena pàõinà 12,149.109c jãvaü tasmai kumàràya pràdàd varùa÷atàya vai 12,149.110a tathà gomàyugçdhràbhyàm adadat kùudvinà÷anam 12,149.110c varaü pinàkã bhagavàn sarvabhåtahite rataþ 12,149.111a tataþ praõamya taü devaü ÷reyoharùasamanvitàþ 12,149.111c kçtakçtyàþ sukhaü hçùñàþ pràtiùñhanta tadà vibho 12,149.112a anirvedena dãrgheõa ni÷cayena dhruveõa ca 12,149.112c devadevaprasàdàc ca kùipraü phalam avàpyate 12,149.113a pa÷ya devasya saüyogaü bàndhavànàü ca ni÷cayam 12,149.113c kçpaõànàü hi rudatàü kçtam a÷rupramàrjanam 12,149.114a pa÷ya càlpena kàlena ni÷cayànveùaõena ca 12,149.114c prasàdaü ÷aükaràt pràpya duþkhitàþ sukham àpnuvan 12,149.115a te vismitàþ prahçùñà÷ ca putrasaüjãvanàt punaþ 12,149.115c babhåvur bharata÷reùñha prasàdàc chaükarasya vai 12,149.116a tatas te tvarità ràja¤ ÷rutvà ÷okam aghodbhavam 12,149.116c vivi÷uþ putram àdàya nagaraü hçùñamànasàþ 12,149.116e eùà buddhiþ samastànàü càturvarõye nidar÷ità 12,149.117a dharmàrthamokùasaüyuktam itihàsam imaü ÷ubham 12,149.117c ÷rutvà manuùyaþ satatam iha pretya ca modate 12,150.000*0397_00 yudhiùñhira uvàca 12,150.000*0397_01 balinaþ pratyamitrasya nityam àsannavartinaþ 12,150.000*0397_02 upakàràpakàràbhyàü samarthasyodyatasya ca 12,150.000*0397_03 mohàd vikatthanàmàtrair asàro 'lpabalo laghuþ 12,150.000*0397_04 vàgbhir apratiråpàbhir abhidruhya pitàmaha 12,150.000*0397_05 àtmano balam àsthàya kathaü varteta mànavaþ 12,150.000*0397_06 àgacchato 'tikruddhasya tasyoddharaõakàmyayà 12,150.001 bhãùma uvàca 12,150.001a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,150.001c saüvàdaü bharata÷reùñha ÷almaleþ pavanasya ca 12,150.002a himavantaü samàsàdya mahàn àsãd vanaspatiþ 12,150.002c varùapågàbhisaüvçddhaþ ÷àkhàskandhapalà÷avàn 12,150.003a tatra sma mattà màtaïgà dharmàrtàþ ÷ramakar÷itàþ 12,150.003b*0398_01 yà varàhamçga÷àrdålapatatrigaõasaükulàþ 12,150.003c vi÷ramanti mahàbàho tathànyà mçgajàtayaþ 12,150.004a nalvamàtraparãõàho ghanacchàyo vanaspatiþ 12,150.004c ÷uka÷àrikasaüghuùñaþ phalavàn puùpavàn api 12,150.004d*0399_01 taü kadà cin munir dçùñvà nàrado vismito 'bravãt 12,150.004d*0399_02 dhanyas tvam eka evàsi ÷àlmale vàyuvallabhaþ 12,150.005a sàrthikà vaõija÷ càpi tàpasà÷ ca vanaukasaþ 12,150.005c vasanti vàsàn màrgasthàþ suramye tarusattame 12,150.006a tasyà tà vipulàþ ÷àkhà dçùñvà skandhàü÷ ca sarvataþ 12,150.006c abhigamyàbravãd enaü nàrado bharatarùabha 12,150.007a aho nu ramaõãyas tvam aho càsi manoramaþ 12,150.007c prãyàmahe tvayà nityaü tarupravara ÷almale 12,150.008a sadaiva ÷akunàs tàta mçgà÷ càdhas tathà gajàþ 12,150.008c vasanti tava saühçùñà manoharataràs tathà 12,150.009a tava ÷àkhà mahà÷àkha skandhaü ca vipulaü tathà 12,150.009c na vai prabhagnàn pa÷yàmi màrutena kathaü cana 12,150.009d*0400_01 sarvàvàsasya sadbhàvàt sauhçdàc càbhirakùati 12,150.010a kiü nu te màrutas tàta prãtimàn atha và suhçt 12,150.010c tvàü rakùati sadà yena vane 'smin pavano dhruvam 12,150.011a vivàn hi pavanaþ sthànàd vçkùàn uccàvacàn api 12,150.011c parvatànàü ca ÷ikharàõy àcàlayati vegavàn 12,150.012a ÷oùayaty eva pàtàlaü vivàn gandhavahaþ ÷uciþ 12,150.012c hradàü÷ ca sarita÷ caiva sàgaràü÷ ca tathaiva ha 12,150.013a tvàü saürakùeta pavanaþ sakhitvena na saü÷ayaþ 12,150.013c tasmàd bahala÷àkho 'si parõavàn puùpavàn api 12,150.014a idaü ca ramaõãyaü te pratibhàti vanaspate 12,150.014c yad ime vihagàs tàta ramante muditàs tvayi 12,150.015a eùàü pçthak samastànàü ÷råyate madhuraþ svaraþ 12,150.015c puùpasaümodane kàle và÷atàü sumanoharam 12,150.016a tatheme mudità nàgàþ svayåthakula÷obhinaþ 12,150.016c gharmàrtàs tvàü samàsàdya sukhaü vindanti ÷almale 12,150.017a tathaiva mçgajàtãbhir anyàbhir upa÷obhase 12,150.017c tathà sàrthàdhivàsai÷ ca ÷obhase meruvad druma 12,150.018a bràhmaõai÷ ca tapaþsiddhais tàpasaiþ ÷ramaõair api 12,150.018c triviùñapasamaü manye tavàyatanam eva ha 12,150.019a bandhutvàd atha và sakhyàc chalmale nàtra saü÷ayaþ 12,150.019c pàlayaty eva satataü bhãmaþ sarvatrago 'nilaþ 12,150.020a nyagbhàvaü paramaü vàyoþ ÷almale tvam upàgataþ 12,150.020c tavàham asmãti sadà yena rakùati màrutaþ 12,150.021a na taü pa÷yàmy ahaü vçkùaü parvataü vàpi taü dçóham 12,150.021c yo na vàyubalàd bhagnaþ pçthivyàm iti me matiþ 12,150.022a tvaü punaþ kàraõair nånaü ÷almale rakùyase sadà 12,150.022c vàyunà saparãvàras tena tiùñhasy asaü÷ayam 12,150.023 ÷almalir uvàca 12,150.023a na me vàyuþ sakhà brahman na bandhur na ca me suhçt 12,150.023c parameùñhã tathà naiva yena rakùati mànilaþ 12,150.024a mama tejobalaü vàyor bhãmam api hi nàrada 12,150.024c kalàm aùñàda÷ãü pràõair na me pràpnoti màrutaþ 12,150.025a àgacchan paramo vàyur mayà viùñambhito balàt 12,150.025c rujan drumàn parvatàü÷ ca yac cànyad api kiü cana 12,150.026a sa mayà bahu÷o bhagnaþ prabha¤jan vai prabha¤janaþ 12,150.026c tasmàn na bibhye devarùe kruddhàd api samãraõàt 12,150.027 nàrada uvàca 12,150.027a ÷almale viparãtaü te dar÷anaü nàtra saü÷ayaþ 12,150.027c na hi vàyor balenàsti bhåtaü tulyabalaü kva cit 12,150.028a indro yamo vai÷ravaõo varuõa÷ ca jale÷varaþ 12,150.028c na te 'pi tulyà marutaþ kiü punas tvaü vanaspate 12,150.029a yad dhi kiü cid iha pràõi ÷almale ceùñate bhuvi 12,150.029c sarvatra bhagavàn vàyu÷ ceùñàpràõakaraþ prabhuþ 12,150.030a eùa ceùñayate samyak pràõinaþ samyag àyataþ 12,150.030c asamyag àyato bhåya÷ ceùñate vikçto nçùu 12,150.031a sa tvam evaüvidhaü vàyuü sarvasattvabhçtàü varam 12,150.031c na påjayasi påjyaü taü kim anyad buddhilàghavàt 12,150.032a asàra÷ càsi durbuddhe kevalaü bahu bhàùase 12,150.032c krodhàdibhir avacchanno mithyà vadasi ÷almale 12,150.033a mama roùaþ samutpannas tvayy evaü saüprabhàùati 12,150.033c bravãmy eùa svayaü vàyos tava durbhàùitaü bahu 12,150.034a candanaiþ spandanaiþ ÷àlaiþ saralair devadàrubhiþ 12,150.034c vetasair bandhanai÷ càpi ye cànye balavattaràþ 12,150.035a tai÷ càpi naivaü durbuddhe kùipto vàyuþ kçtàtmabhiþ 12,150.035c te hi jànanti vàyo÷ ca balam àtmana eva ca 12,150.036a tasmàt te vai namasyanti ÷vasanaü drumasattamàþ 12,150.036c tvaü tu mohàn na jànãùe vàyor balam anantakam 12,150.036d*0401_01 eùa tasmàd gamiùyàmi sakà÷aü màtari÷vanaþ 12,151.001 bhãùma uvàca 12,151.001a evam uktvà tu ràjendra ÷almaliü brahmavittamaþ 12,151.001c nàradaþ pavane sarvaü ÷almaler vàkyam abravãt 12,151.002a himavatpçùñhajaþ ka÷ cic chalmaliþ parivàravàn 12,151.002c bçhanmålo bçhacchàkhaþ sa tvàü vàyo 'vamanyate 12,151.003a bahåny àkùepayuktàni tvàm àha vacanàni saþ 12,151.003c na yuktàni mayà vàyo tàni vaktuü tvayi prabho 12,151.004a jànàmi tvàm ahaü vàyo sarvapràõabhçtàü varam 12,151.004c variùñhaü ca gariùñhaü ca krodhe vaivasvataü yathà 12,151.005a evaü tu vacanaü ÷rutvà nàradasya samãraõaþ 12,151.005c ÷almaliü tam upàgamya kruddho vacanam abravãt 12,151.006a ÷almale nàrade yat tat tvayoktaü madvigarhaõam 12,151.006c ahaü vàyuþ prabhàvaü te dar÷ayàmy àtmano balam 12,151.007a nàhaü tvà nàbhijànàmi vidita÷ càsi me druma 12,151.007c pitàmahaþ prajàsarge tvayi vi÷ràntavàn prabhuþ 12,151.008a tasya vi÷ramaõàd eva prasàdo yaþ kçtas tava 12,151.008c rakùyase tena durbuddhe nàtmavãryàd drumàdhama 12,151.009a yan mà tvam avajànãùe yathànyaü pràkçtaü tathà 12,151.009c dar÷ayàmy eùa àtmànaü yathà màm avabhotsyase 12,151.010a evam uktas tataþ pràha ÷almaliþ prahasann iva 12,151.010c pavana tvaü vane kruddho dar÷ayàtmànam àtmanà 12,151.011a mayi vai tyajyatàü krodhaþ kiü me kruddhaþ kariùyasi 12,151.011c na te bibhemi pavana yady api tvaü svayaüprabhuþ 12,151.011d*0402_01 balàdhiko 'haü tvatta÷ ca na bhãþ kàryà mayà tava 12,151.011d*0402_02 ye tu buddhyà hi balinas te bhavanti balãyasaþ 12,151.011d*0402_03 pràõamàtrabalà ye vai naiva te balino matàþ 12,151.012a ity evam uktaþ pavanaþ ÷va ity evàbravãd vacaþ 12,151.012c dar÷ayiùyàmi te tejas tato ràtrir upàgamat 12,151.013a atha ni÷citya manasà ÷almalir vàtakàritam 12,151.013c pa÷yamànas tadàtmànam asamaü màtari÷vanaþ 12,151.014a nàrade yan mayà proktaü pavanaü prati tan mçùà 12,151.014c asamartho hy ahaü vàyor balena balavàn hi saþ 12,151.015a màruto balavàn nityaü yathainaü nàrado 'bravãt 12,151.015c ahaü hi durbalo 'nyebhyo vçkùebhyo nàtra saü÷ayaþ 12,151.016a kiü tu buddhyà samo nàsti mama ka÷ cid vanaspatiþ 12,151.016c tad ahaü buddhim àsthàya bhayaü mokùye samãraõàt 12,151.017a yadi tàü buddhim àsthàya careyuþ parõino vane 12,151.017c ariùñàþ syuþ sadà kruddhàt pavanàn nàtra saü÷ayaþ 12,151.018a te 'tra bàlà na jànanti yathà nainàn samãraõaþ 12,151.018c samãrayeta saükruddho yathà jànàmy ahaü tathà 12,151.019a tato ni÷citya manasà ÷almaliþ kùubhitas tadà 12,151.019c ÷àkhàþ skandhàn pra÷àkhà÷ ca svayam eva vya÷àtayat 12,151.020a sa parityajya ÷àkhà÷ ca patràõi kusumàni ca 12,151.020c prabhàte vàyum àyàntaü pratyaikùata vanaspatiþ 12,151.021a tataþ kruddhaþ ÷vasan vàyuþ pàtayan vai mahàdrumàn 12,151.021c àjagàmàtha taü de÷aü sthito yatra sa ÷almaliþ 12,151.022a taü hãnaparõaü patitàgra÷àkhaü; vi÷ãrõapuùpaü prasamãkùya vàyuþ 12,151.022c uvàca vàkyaü smayamàna enaü; mudà yutaü ÷almaliü rugõa÷àkham 12,151.023a aham apy evam eva tvàü kurvàõaþ ÷almale ruùà 12,151.023c àtmanà yat kçtaü kçtsnaü ÷àkhànàm apakarùaõam 12,151.024a hãnapuùpàgra÷àkhas tvaü ÷ãrõàïkurapalà÷avàn 12,151.024c àtmadurmantriteneha madvãryava÷ago 'bhavaþ 12,151.025a etac chrutvà vaco vàyoþ ÷almalir vrãóitas tadà 12,151.025c atapyata vacaþ smçtvà nàrado yat tadàbravãt 12,151.026a evaü yo ràja÷àrdåla durbalaþ san balãyasà 12,151.026c vairam àsajjate bàlas tapyate ÷almalir yathà 12,151.027a tasmàd vairaü na kurvãta durbalo balavattaraiþ 12,151.027c ÷oced dhi vairaü kurvàõo yathà vai ÷almalis tathà 12,151.028a na hi vairaü mahàtmàno vivçõvanty apakàriùu 12,151.028c ÷anaiþ ÷anair mahàràja dar÷ayanti sma te balam 12,151.029a vairaü na kurvãta naro durbuddhir buddhijãvinà 12,151.029c buddhir buddhimato yàti tåleùv iva hutà÷anaþ 12,151.030a na hi buddhyà samaü kiü cid vidyate puruùe nçpa 12,151.030c tathà balena ràjendra na samo 'stãti cintayet 12,151.031a tasmàt kùameta bàlàya jaóàya badhiràya ca 12,151.031c balàdhikàya ràjendra tad dçùñaü tvayi ÷atruhan 12,151.032a akùauhiõyo da÷aikà ca sapta caiva mahàdyute 12,151.032c balena na samà ràjann arjunasya mahàtmanaþ 12,151.033a hatàs tà÷ caiva bhagnà÷ ca pàõóavena ya÷asvinà 12,151.033c caratà balam àsthàya pàka÷àsaninà mçdhe 12,151.034a uktàs te ràjadharmà÷ ca àpaddharmà÷ ca bhàrata 12,151.034c vistareõa mahàràja kiü bhåyaþ prabravãmi te 12,152.001 yudhiùñhira uvàca 12,152.001a pàpasya yad adhiùñhànaü yataþ pàpaü pravartate 12,152.001c etad icchàmy ahaü j¤àtuü tattvena bharatarùabha 12,152.002 bhãùma uvàca 12,152.002a pàpasya yad adhiùñhànaü tac chçõuùva naràdhipa 12,152.002c eko lobho mahàgràho lobhàt pàpaü pravartate 12,152.003a ataþ pàpam adharma÷ ca tathà duþkham anuttamam 12,152.003c nikçtyà målam etad dhi yena pàpakçto janàþ 12,152.004a lobhàt krodhaþ prabhavati lobhàt kàmaþ pravartate 12,152.004c lobhàn moha÷ ca màyà ca mànastambhaþ paràsutà 12,152.005a akùamà hrãparityàgaþ ÷rãnà÷o dharmasaükùayaþ 12,152.005c abhidhyàpraj¤atà caiva sarvaü lobhàt pravartate 12,152.006a anyàya÷ càvitarka÷ ca vikarmasu ca yàþ kriyàþ 12,152.006c kåñavidyàdaya÷ caiva råpai÷varyamadas tathà 12,152.007a sarvabhåteùv avi÷vàsaþ sarvabhåteùv anàrjavam 12,152.007c sarvabhåteùv abhidrohaþ sarvabhåteùv ayuktatà 12,152.007e haraõaü paravittànàü paradàràbhimar÷anam 12,152.008a vàgvego mànaso vego nindàvegas tathaiva ca 12,152.008c upasthodarayor vego mçtyuvega÷ ca dàruõaþ 12,152.009a ãrùyàvega÷ ca balavàn mithyàvega÷ ca dustyajaþ 12,152.009c rasavega÷ ca durvàraþ ÷rotravega÷ ca duþsahaþ 12,152.010a kutsà vikatthà màtsaryaü pàpaü duùkarakàrità 12,152.010c sàhasànàü ca sarveùàm akàryàõàü kriyàs tathà 12,152.011a jàtau bàlye 'tha kaumàre yauvane càpi mànavaþ 12,152.011c na saütyajaty àtmakarma yan na jãryati jãryataþ 12,152.012a yo na pårayituü ÷akyo lobhaþ pràptyà kurådvaha 12,152.012c nityaü gambhãratoyàbhir àpagàbhir ivodadhiþ 12,152.012e na prahçùyati làbhair yo ya÷ ca kàmair na tçpyati 12,152.013a yo na devair na gandharvair nàsurair na mahoragaiþ 12,152.013c j¤àyate nçpa tattvena sarvair bhåtagaõais tathà 12,152.013e sa lobhaþ saha mohena vijetavyo jitàtmanà 12,152.014a dambho droha÷ ca nindà ca pai÷unyaü matsaras tathà 12,152.014c bhavanty etàni kauravya lubdhànàm akçtàtmanàm 12,152.015a sumahànty api ÷àstràõi dhàrayanti bahu÷rutàþ 12,152.015c chettàraþ saü÷ayànàü ca kli÷yantãhàlpabuddhayaþ 12,152.016a dveùakrodhaprasaktà÷ ca ÷iùñàcàrabahiùkçtàþ 12,152.016c antaþkùurà vàïmadhuràþ kåpà÷ channàs tçõair iva 12,152.016e dharmavaitaüsikàþ kùudrà muùõanti dhvajino jagat 12,152.017a kurvate ca bahån màrgàüs tàüs tàn hetubalà÷ritàþ 12,152.017c sarvaü màrgaü vilumpanti lobhàj¤àneùu niùñhitàþ 12,152.018a dharmasyàhriyamàõasya lobhagrastair duràtmabhiþ 12,152.018c yà yà vikriyate saüsthà tataþ sàbhiprapadyate 12,152.019a darpaþ krodho madaþ svapno harùaþ ÷oko 'timànità 12,152.019c tata eva hi kauravya dç÷yante lubdhabuddhiùu 12,152.019e etàn a÷iùñàn budhyasva nityaü lobhasamanvitàn 12,152.020a ÷iùñàüs tu paripçcchethà yàn vakùyàmi ÷ucivratàn 12,152.020c yeùu vçttibhayaü nàsti paralokabhayaü na ca 12,152.021a nàmiùeùu prasaïgo 'sti na priyeùv apriyeùu ca 12,152.021c ÷iùñàcàraþ priyo yeùu damo yeùu pratiùñhitaþ 12,152.022a sukhaü duþkhaü paraü yeùàü satyaü yeùàü paràyaõam 12,152.022c dàtàro na gçhãtàro dayàvantas tathaiva ca 12,152.023a pitçdevàtitheyà÷ ca nityodyuktàs tathaiva ca 12,152.023c sarvopakàriõo dhãràþ sarvadharmànupàlakàþ 12,152.024a sarvabhåtahità÷ caiva sarvadeyà÷ ca bhàrata 12,152.024c na te càlayituü ÷akyà dharmavyàpàrapàragàþ 12,152.025a na teùàü bhidyate vçttaü yat purà sàdhubhiþ kçtam 12,152.025c na tràsino na capalà na raudràþ satpathe sthitàþ 12,152.026a te sevyàþ sàdhubhir nityaü yeùv ahiüsà pratiùñhità 12,152.026c kàmakrodhavyapetà ye nirmamà nirahaükçtàþ 12,152.026e suvratàþ sthiramaryàdàs tàn upàssva ca pçccha ca 12,152.027a na gavàrthaü ya÷orthaü và dharmas teùàü yudhiùñhira 12,152.027c ava÷yakàrya ity eva ÷arãrasya kriyàs tathà 12,152.028a na bhayaü krodhacàpalyaü na ÷okas teùu vidyate 12,152.028c na dharmadhvajina÷ caiva na guhyaü kiü cid àsthitàþ 12,152.029a yeùv alobhas tathàmoho ye ca satyàrjave ratàþ 12,152.029c teùu kaunteya rajyethà yeùv atandrãkçtaü manaþ 12,152.030a ye na hçùyanti làbheùu nàlàbheùu vyathanti ca 12,152.030c nirmamà nirahaükàràþ sattvasthàþ samadar÷inaþ 12,152.031a làbhàlàbhau sukhaduþkhe ca tàta; priyàpriye maraõaü jãvitaü ca 12,152.031c samàni yeùàü sthiravikramàõàü; buddhàtmanàü sattvam avasthitànàm 12,152.032a sukhapriyais tàn sumahàpratàpàn; yatto 'pramatta÷ ca samarthayethàþ 12,152.032c daivàt sarve guõavanto bhavanti; ÷ubhà÷ubhà vàkpralàpà yathaiva 12,153.001 yudhiùñhira uvàca 12,153.001a anarthànàm adhiùñhànam ukto lobhaþ pitàmaha 12,153.001c aj¤ànam api vai tàta ÷rotum icchàmi tattvataþ 12,153.002 bhãùma uvàca 12,153.002a karoti pàpaü yo 'j¤ànàn nàtmano vetti ca kùamam 12,153.002c pradveùñi sàdhuvçttàü÷ ca sa lokasyaiti vàcyatàm 12,153.003a aj¤ànàn nirayaü yàti tathàj¤ànena durgatim 12,153.003c aj¤ànàt kle÷am àpnoti tathàpatsu nimajjati 12,153.004 yudhiùñhira uvàca 12,153.004a aj¤ànasya pravçttiü ca sthànaü vçddhiü kùayodayau 12,153.004c målaü yogaü gatiü kàlaü kàraõaü hetum eva ca 12,153.005a ÷rotum icchàmi tattvena yathàvad iha pàrthiva 12,153.005c aj¤ànaprabhavaü hãdaü yad duþkham upalabhyate 12,153.006 bhãùma uvàca 12,153.006a ràgo dveùas tathà moho harùaþ ÷oko 'bhimànità 12,153.006c kàmaþ krodha÷ ca darpa÷ ca tandrãr àlasyam eva ca 12,153.007a icchà dveùas tathà tàpaþ paravçddhyupatàpità 12,153.007c aj¤ànam etan nirdiùñaü pàpànàü caiva yàþ kriyàþ 12,153.008a etayà yà pravçtti÷ ca vçddhyàdãn yàü÷ ca pçcchasi 12,153.008c vistareõa mahàbàho ÷çõu tac ca vi÷àü pate 12,153.009a ubhàv etau samaphalau samadoùau ca bhàrata 12,153.009c aj¤ànaü càtilobha÷ càpy ekaü jànãhi pàrthiva 12,153.010a lobhaprabhavam aj¤ànaü vçddhaü bhåyaþ pravardhate 12,153.010c sthàne sthànaü kùaye kùaiõyam upaiti vividhàü gatim 12,153.011a målaü lobhasya mahataþ kàlàtmagatir eva ca 12,153.011c chinne 'cchinne tathà lobhe kàraõaü kàla eva hi 12,153.012a tasyàj¤ànàt tu lobho hi lobhàd aj¤ànam eva ca 12,153.012c sarve doùàs tathà lobhàt tasmàl lobhaü vivarjayet 12,153.013a janako yuvanà÷va÷ ca vçùàdarbhiþ prasenajit 12,153.013c lobhakùayàd divaü pràptàs tathaivànye janàdhipàþ 12,153.014a pratyakùaü tu kuru÷reùñha tyaja lobham ihàtmanà 12,153.014c tyaktvà lobhaü sukhaü loke pretya cànucariùyasi 12,154.001 yudhiùñhira uvàca 12,154.001a svàdhyàyakçtayatnasya bràhmaõasya pitàmaha 12,154.001c dharmakàmasya dharmàtman kiü nu ÷reya ihocyate 12,154.002a bahudhàdar÷ane loke ÷reyo yad iha manyase 12,154.002c asmiül loke pare caiva tan me bråhi pitàmaha 12,154.003a mahàn ayaü dharmapatho bahu÷àkha÷ ca bhàrata 12,154.003c kiü svid eveha dharmàõàm anuùñheyatamaü matam 12,154.004a dharmasya mahato ràjan bahu÷àkhasya tattvataþ 12,154.004c yan målaü paramaü tàta tat sarvaü bråhy atandritaþ 12,154.005 bhãùma uvàca 12,154.005a hanta te kathayiùyàmi yena ÷reyaþ prapatsyase 12,154.005c pãtvàmçtam iva pràj¤o j¤ànatçpto bhaviùyasi 12,154.006a dharmasya vidhayo naike te te proktà maharùibhiþ 12,154.006c svaü svaü vij¤ànam à÷ritya damas teùàü paràyaõam 12,154.007a damaü niþ÷reyasaü pràhur vçddhà ni÷cayadar÷inaþ 12,154.007c bràhmaõasya vi÷eùeõa damo dharmaþ sanàtanaþ 12,154.008a nàdàntasya kriyàsiddhir yathàvad upalabhyate 12,154.008c damo dànaü tathà yaj¤àn adhãtaü càtivartate 12,154.009a damas tejo vardhayati pavitraü ca damaþ param 12,154.009c vipàpmà tejasà yuktaþ puruùo vindate mahat 12,154.010a damena sadç÷aü dharmaü nànyaü lokeùu ÷u÷ruma 12,154.010c damo hi paramo loke pra÷astaþ sarvadharmiõàm 12,154.011a pretya càpi manuùyendra paramaü vindate sukham 12,154.011c damena hi samàyukto mahàntaü dharmam a÷nute 12,154.012a sukhaü dàntaþ prasvapiti sukhaü ca pratibudhyate 12,154.012c sukhaü paryeti lokàü÷ ca mana÷ càsya prasãdati 12,154.013a adàntaþ puruùaþ kle÷am abhãkùõaü pratipadyate 12,154.013c anarthàü÷ ca bahån anyàn prasçjaty àtmadoùajàn 12,154.014a à÷rameùu caturùv àhur damam evottamaü vratam 12,154.014c tasya liïgàni vakùyàmi yeùàü samudayo damaþ 12,154.015a kùamà dhçtir ahiüsà ca samatà satyam àrjavam 12,154.015c indriyàvajayo dàkùyaü màrdavaü hrãr acàpalam 12,154.016a akàrpaõyam asaürambhaþ saütoùaþ priyavàdità 12,154.016c avivitsànasåyà càpy eùàü samudayo damaþ 12,154.017a gurupåjà ca kauravya dayà bhåteùv apai÷unam 12,154.017c janavàdo 'mçùàvàdaþ stutinindàvivarjanam 12,154.018a kàmaþ krodha÷ ca lobha÷ ca darpaþ stambho vikatthanam 12,154.018c moha ãrùyàvamàna÷ cety etad dànto na sevate 12,154.019a anindito hy akàmàtmàthàlpeccho 'thànasåyakaþ 12,154.019c samudrakalpaþ sa naro na kadà cana påryate 12,154.020a ahaü tvayi mama tvaü ca mayi te teùu càpy aham 12,154.020c pårvasaübandhisaüyogàn naitad dànto niùevate 12,154.021a sarvà gràmyàs tathàraõyà yà÷ ca loke pravçttayaþ 12,154.021c nindàü caiva pra÷aüsàü ca yo nà÷rayati mucyate 12,154.022a maitro 'tha ÷ãlasaüpannaþ susahàyapara÷ ca yaþ 12,154.022c mukta÷ ca vividhaiþ saïgais tasya pretya mahat phalam 12,154.023a suvçttaþ ÷ãlasaüpannaþ prasannàtmàtmavid budhaþ 12,154.023c pràpyeha loke satkàraü sugatiü pratipadyate 12,154.024a karma yac chubham eveha sadbhir àcaritaü ca yat 12,154.024c tad eva j¤ànayuktasya muner dharmo na hãyate 12,154.025a niùkramya vanam àsthàya j¤ànayukto jitendriyaþ 12,154.025c kàlàkàïkùã carann evaü brahmabhåyàya kalpate 12,154.026a abhayaü yasya bhåtebhyo bhåtànàm abhayaü yataþ 12,154.026c tasya dehàd vimuktasya bhayaü nàsti kuta÷ cana 12,154.027a avàcinoti karmàõi na ca saüpracinoti ha 12,154.027c samaþ sarveùu bhåteùu maitràyaõagati÷ caret 12,154.028a ÷akunãnàm ivàkà÷e jale vàricarasya và 12,154.028c yathà gatir na dç÷yeta tathà tasya na saü÷ayaþ 12,154.029a gçhàn utsçjya yo ràjan mokùam evàbhipadyate 12,154.029c lokàs tejomayàs tasya kalpante ÷à÷vatãþ samàþ 12,154.030a saünyasya sarvakarmàõi saünyasya vidhivat tapaþ 12,154.030c saünyasya vividhà vidyàþ sarvaü saünyasya caiva ha 12,154.031a kàmeùu càpy anàvçttaþ prasannàtmàtmavic chuciþ 12,154.031c pràpyeha loke satkàraü svargaü samabhipadyate 12,154.032a yac ca paitàmahaü sthànaü brahmarà÷isamudbhavam 12,154.032c guhàyàü pihitaü nityaü tad damenàbhipadyate 12,154.033a j¤ànàràmasya buddhasya sarvabhåtàvirodhinaþ 12,154.033c nàvçttibhayam astãha paraloke bhayaü kutaþ 12,154.034a eka eva dame doùo dvitãyo nopapadyate 12,154.034c yad enaü kùamayà yuktam a÷aktaü manyate janaþ 12,154.035a etasya tu mahàpràj¤a doùasya sumahàn guõaþ 12,154.035c kùamàyàü vipulà lokàþ sulabhà hi sahiùõunà 12,154.036a dàntasya kim araõyena tathàdàntasya bhàrata 12,154.036c yatraiva hi vased dàntas tad araõyaü sa à÷ramaþ 12,154.037 vai÷aüpàyana uvàca 12,154.037a etad bhãùmasya vacanaü ÷rutvà ràjà yudhiùñhiraþ 12,154.037c amçteneva saütçptaþ prahçùñaþ samapadyata 12,154.038a puna÷ ca paripapraccha bhãùmaü dharmabhçtàü varam 12,154.038c tapaþ prati sa covàca tasmai sarvaü kurådvaha 12,155.001 bhãùma uvàca 12,155.001a sarvam etat tapomålaü kavayaþ paricakùate 12,155.001c na hy ataptatapà måóhaþ kriyàphalam avàpyate 12,155.002a prajàpatir idaü sarvaü tapasaivàsçjat prabhuþ 12,155.002c tathaiva vedàn çùayas tapasà pratipedire 12,155.003a tapaso hy ànupårvyeõa phalamålànilà÷anàþ 12,155.003c trãül lokàüs tapasà siddhàþ pa÷yanti susamàhitàþ 12,155.004a auùadhàny agadàdãni tisro vidyà÷ ca saüskçtàþ 12,155.004c tapasaiva hi sidhyanti tapomålaü hi sàdhanam 12,155.005a yad duràpaü duràmnàyaü duràdharùaü durutsaham 12,155.005c sarvaü tat tapasà ÷akyaü tapo hi duratikramam 12,155.006a suràpo 'saümatàdàyã bhråõahà gurutalpagaþ 12,155.006c tapasaiva sutaptena naraþ pàpàd vimucyate 12,155.007a tapaso bahuråpasya tais tair dvàraiþ pravartataþ 12,155.007c nivçttyà vartamànasya tapo nàna÷anàt param 12,155.008a ahiüsà satyavacanaü dànam indriyanigrahaþ 12,155.008c etebhyo hi mahàràja tapo nàna÷anàt param 12,155.009a na duùkarataraü dànàn nàtimàtaram à÷ramaþ 12,155.009c traividyebhyaþ paraü nàsti saünyàsaþ paramaü tapaþ 12,155.010a indriyàõãha rakùanti dhanadhànyàbhiguptaye 12,155.010c tasmàd arthe ca dharme ca tapo nàna÷anàt param 12,155.011a çùayaþ pitaro devà manuùyà mçgasattamàþ 12,155.011c yàni cànyàni bhåtàni sthàvaràõi caràõi ca 12,155.011d*0403_01 sthàvaràõi ca bhåtàni caràõy anyàni yàni ca 12,155.012a tapaþparàyaõàþ sarve sidhyanti tapasà ca te 12,155.012c ity evaü tapasà devà mahattvaü càpy avàpnuvan 12,155.013a imànãùñavibhàgàni phalàni tapasà sadà 12,155.013c tapasà ÷akyate pràptuü devatvam api ni÷cayàt 12,156.001 yudhiùñhira uvàca 12,156.001a satyaü dharme pra÷aüsanti viprarùipitçdevatàþ 12,156.001c satyam icchàmy ahaü ÷rotuü tan me bråhi pitàmaha 12,156.002a satyaü kiülakùaõaü ràjan kathaü và tad avàpyate 12,156.002c satyaü pràpya bhavet kiü ca kathaü caiva tad ucyate 12,156.003 bhãùma uvàca 12,156.003a càturvarõyasya dharmàõàü saükaro na pra÷asyate 12,156.003c avikàritamaü satyaü sarvavarõeùu bhàrata 12,156.003d*0404_01 tasmàc chreùñhatamaü satyaü sarvavarõeùu bhàrata 12,156.004a satyaü satsu sadà dharmaþ satyaü dharmaþ sanàtanaþ 12,156.004c satyam eva namasyeta satyaü hi paramà gatiþ 12,156.005a satyaü dharmas tapo yogaþ satyaü brahma sanàtanam 12,156.005c satyaü yaj¤aþ paraþ proktaþ satye sarvaü pratiùñhitam 12,156.006a àcàràn iha satyasya yathàvad anupårva÷aþ 12,156.006c lakùaõaü ca pravakùyàmi satyasyeha yathàkramam 12,156.007a pràpyate hi yathà satyaü tac ca ÷rotuü tvam arhasi 12,156.007c satyaü trayoda÷avidhaü sarvalokeùu bhàrata 12,156.008a satyaü ca samatà caiva dama÷ caiva na saü÷ayaþ 12,156.008c amàtsaryaü kùamà caiva hrãs titikùànasåyatà 12,156.009a tyàgo dhyànam athàryatvaü dhçti÷ ca satataü sthirà 12,156.009c ahiüsà caiva ràjendra satyàkàràs trayoda÷a 12,156.010a satyaü nàmàvyayaü nityam avikàri tathaiva ca 12,156.010c sarvadharmàviruddhaü ca yogenaitad avàpyate 12,156.011a àtmanãùñe tathàniùñe ripau ca samatà tathà 12,156.011c icchàdveùakùayaü pràpya kàmakrodhakùayaü tathà 12,156.012a damo nànyaspçhà nityaü dhairyaü gàmbhãryam eva ca 12,156.012c abhayaü krodha÷amanaü j¤ànenaitad avàpyate 12,156.013a amàtsaryaü budhàþ pràhur dànaü dharme ca saüyamam 12,156.013c avasthitena nityaü ca satyenàmatsarã bhavet 12,156.014a akùamàyàþ kùamàyà÷ ca priyàõãhàpriyàõi ca 12,156.014c kùamate sarvataþ sàdhuþ sàdhv àpnoti ca satyavàn 12,156.015a kalyàõaü kurute gàóhaü hrãmàn na ÷làghate kva cit 12,156.015c pra÷àntavàïmanà nityaü hrãs tu dharmàd avàpyate 12,156.016a dharmàrthahetoþ kùamate titikùà kùàntir ucyate 12,156.016c lokasaügrahaõàrthaü tu sà tu dhairyeõa labhyate 12,156.016d*0405_01 anasåyà tu gàmbhãryaü dànenaitad avàpyate 12,156.017a tyàgaþ snehasya yas tyàgo viùayàõàü tathaiva ca 12,156.017c ràgadveùaprahãõasya tyàgo bhavati nànyathà 12,156.017d*0406_01 dhyànaü cà÷àñhyam ity uktaü maunenaitad avàpyate 12,156.018a àryatà nàma bhåtànàü yaþ karoti prayatnataþ 12,156.018c ÷ubhaü karma niràkàro vãtaràgatvam eva ca 12,156.019a dhçtir nàma sukhe duþkhe yathà nàpnoti vikriyàm 12,156.019c tàü bhajeta sadà pràj¤o ya icched bhåtim àtmanaþ 12,156.020a sarvathà kùamiõà bhàvyaü tathà satyapareõa ca 12,156.020c vãtaharùabhayakrodho dhçtim àpnoti paõóitaþ 12,156.021a adrohaþ sarvabhåteùu karmaõà manasà girà 12,156.021c anugraha÷ ca dànaü ca satàü dharmaþ sanàtanaþ 12,156.022a ete trayoda÷àkàràþ pçthak satyaikalakùaõàþ 12,156.022c bhajante satyam eveha bçühayanti ca bhàrata 12,156.023a nàntaþ ÷akyo guõànàü hi vaktuü satyasya bhàrata 12,156.023c ataþ satyaü pra÷aüsanti vipràþ sapitçdevatàþ 12,156.024a nàsti satyàt paro dharmo nànçtàt pàtakaü param 12,156.024c sthitir hi satyaü dharmasya tasmàt satyaü na lopayet 12,156.025a upaiti satyàd dànaü hi tathà yaj¤àþ sadakùiõàþ 12,156.025c vratàgnihotraü vedà÷ ca ye cànye dharmani÷cayàþ 12,156.026a a÷vamedhasahasraü ca satyaü ca tulayà dhçtam 12,156.026c a÷vamedhasahasràd dhi satyam evàtiricyate 12,157.001 yudhiùñhira uvàca 12,157.001a yataþ prabhavati krodhaþ kàma÷ ca bharatarùabha 12,157.001c ÷okamohau vivitsà ca paràsutvaü tathà madaþ 12,157.002a lobho màtsaryam ãrùyà ca kutsàsåyà kçpà tathà 12,157.002c etat sarvaü mahàpràj¤a yàthàtathyena me vada 12,157.003 bhãùma uvàca 12,157.003a trayoda÷aite 'tibalàþ ÷atravaþ pràõinàü smçtàþ 12,157.003b*0407_01 ÷atravaþ pràõinàü sarve smçtàs te tu trayoda÷a 12,157.003c upàsate mahàràja samastàþ puruùàn iha 12,157.003d*0408_01 pràõinàü lobhayuktànàm ete vai ÷atravaþ smçtàþ 12,157.004a ete pramattaü puruùam apramattà nudanti hi 12,157.004c vçkà iva vilumpanti dçùñvaiva puruùetaràn 12,157.005a ebhyaþ pravartate duþkham ebhyaþ pàpaü pravartate 12,157.005c iti martyo vijànãyàt satataü bharatarùabha 12,157.006a eteùàm udayaü sthànaü kùayaü ca puruùottama 12,157.006c hanta te vartayiùyàmi tan me nigadataþ ÷çõu 12,157.006c*0409_01 **** **** krodhasyotpattim àditaþ 12,157.006c*0409_02 yathàtattvaü kùitipate 12,157.007a lobhàt krodhaþ prabhavati paradoùair udãryate 12,157.007c kùamayà tiùñhate ràja¤ ÷rãmàü÷ ca vinivartate 12,157.008a saükalpàj jàyate kàmaþ sevyamàno vivardhate 12,157.008b*0410_01 yadà pràj¤o viramate tadà sadyaþ praõa÷yati 12,157.008b*0410_02 paràsåyà krodhalobhàv antarà pratimucyate 12,157.008b*0410_03 dayayà sarvabhåtànàü nirvedàd vinivartate 12,157.008c avadyadar÷anàd vyeti tattvaj¤ànàc ca dhãmatàm 12,157.009a viruddhàni hi ÷àstràõi pa÷yantãhàlpabuddhayaþ 12,157.009c vivitsà jàyate tatra tattvaj¤ànàn nivartate 12,157.010a prãteþ ÷okaþ prabhavati viyogàt tasya dehinaþ 12,157.010c yadà nirarthakaü vetti tadà sadyaþ praõa÷yati 12,157.010d*0411_01 aj¤ànaprabhavo mohaþ pàpàbhyàsàt pravartate 12,157.010d*0411_02 yadà pràj¤eùu ramate tadà sadyaþ praõa÷yati 12,157.011a paràsutà krodhalobhàd abhyàsàc ca pravartate 12,157.011c dayayà sarvabhåtànàü nirvedàt sà nivartate 12,157.012a sattvatyàgàt tu màtsaryam ahitàni ca sevate 12,157.012c etat tu kùãyate tàta sàdhånàm upasevanàt 12,157.013a kulàj j¤ànàt tathai÷varyàn mado bhavati dehinàm 12,157.013c ebhir eva tu vij¤àtair madaþ sadyaþ praõa÷yati 12,157.014a ãrùyà kàmàt prabhavati saügharùàc caiva bhàrata 12,157.014c itareùàü tu martyànàü praj¤ayà sà praõa÷yati 12,157.015a vibhramàl lokabàhyànàü dveùyair vàkyair asaügataiþ 12,157.015c kutsà saüjàyate ràjann upekùàbhiþ pra÷àmyati 12,157.016a pratikartum a÷akyàya balasthàyàpakàriõe 12,157.016c asåyà jàyate tãvrà kàruõyàd vinivartate 12,157.017a kçpaõàn satataü dçùñvà tataþ saüjàyate kçpà 12,157.017b*0412_01 aj¤ànaprabhavo lobho bhåtànàü dç÷yate sadà 12,157.017b*0412_02 asthiratvaü ca bhogànàü dçùñvà j¤àtvà nivartate 12,157.017c dharmaniùñhàü yadà vetti tadà ÷àmyati sà kçpà 12,157.018a etàny eva jitàny àhuþ pra÷amàc ca trayoda÷a 12,157.018c ete hi dhàrtaràùñràõàü sarve doùàs trayoda÷a 12,157.018e tvayà sarvàtmanà nityaü vijità jeùyase ca tàn 12,158.001 yudhiùñhira uvàca 12,158.001a ànç÷aüsyaü vijànàmi dar÷anena satàü sadà 12,158.001c nç÷aüsàn na vijànàmi teùàü karma ca bhàrata 12,158.002a kaõñakàn kåpam agniü ca varjayanti yathà naràþ 12,158.002c tathà nç÷aüsakarmàõaü varjayanti narà naram 12,158.003a nç÷aüso hy adhamo nityaü pretya ceha ca bhàrata 12,158.003c tasmàd bravãhi kauravya tasya dharmavini÷cayam 12,158.004 bhãùma uvàca 12,158.004a spçhàsyàntarhità caiva viditàrthà ca karmaõà 12,158.004c àkroùñà kru÷yate caiva bandhità badhyate ca yaþ 12,158.005a dattànukãrtir viùamaþ kùudro naikçtikaþ ÷añhaþ 12,158.005c asaübhogã ca mànã ca tathà saïgã vikatthanaþ 12,158.006a sarvàti÷aïkã paruùo bàli÷aþ kçpaõas tathà 12,158.006c vargapra÷aüsã satatam à÷ramadveùasaükarã 12,158.007a hiüsàvihàrã satatam avi÷eùaguõàguõaþ 12,158.007c bahvalãko manasvã ca lubdho 'tyarthaü nç÷aüsakçt 12,158.008a dharma÷ãlaü guõopetaü pàpa ity avagacchati 12,158.008c àtma÷ãlànumànena na vi÷vasiti kasya cit 12,158.009a pareùàü yatra doùaþ syàt tad guhyaü saüprakà÷ayet 12,158.009c samàneùv eva doùeùu vçttyartham upaghàtayet 12,158.010a tathopakàriõaü caiva manyate va¤citaü param 12,158.010c dattvàpi ca dhanaü kàle saütapaty upakàriõe 12,158.011a bhakùyaü bhojyam atho lehyaü yac cànyat sàdhu bhojanam 12,158.011c prekùamàõeùu yo '÷nãyàn nç÷aüsa iti taü viduþ 12,158.012a bràhmaõebhyaþ pradàyàgraü yaþ suhçdbhiþ sahà÷nute 12,158.012c sa pretya labhate svargam iha cànantyam a÷nute 12,158.013a eùa te bharata÷reùñha nç÷aüsaþ parikãrtitaþ 12,158.013c sadà vivarjanãyo vai puruùeõa bubhåùatà 12,159.001 bhãùma uvàca 12,159.001a kçtàrtho yakùyamàõa÷ ca sarvavedàntaga÷ ca yaþ 12,159.001c àcàryapitçbhàryàrthaü svàdhyàyàrtham athàpi và 12,159.002a ete vai sàdhavo dçùñà bràhmaõà dharmabhikùavaþ 12,159.002c asvebhyo deyam etebhyo dànaü vidyàvi÷eùataþ 12,159.003a anyatra dakùiõà yà tu deyà bharatasattama 12,159.003c anyebhyo hi bahirvedyàü nàkçtànnaü vidhãyate 12,159.004a sarvaratnàni ràjà ca yathàrhaü pratipàdayet 12,159.004c bràhmaõà÷ caiva yaj¤à÷ ca sahànnàþ sahadakùiõàþ 12,159.004d*0413_01 anyonyaspardhino ràjan yajante guõataþ sadà 12,159.005a yasya traivàrùikaü bhaktaü paryàptaü bhçtyavçttaye 12,159.005c adhikaü vàpi vidyeta sa somaü pàtum arhati 12,159.006a yaj¤a÷ cet pratividdhaþ syàd aïgenaikena yajvanaþ 12,159.006c bràhmaõasya vi÷eùeõa dhàrmike sati ràjani 12,159.007a yo vai÷yaþ syàd bahupa÷ur hãnakratur asomapaþ 12,159.007c kuñumbàt tasya tad dravyaü yaj¤àrthaü pàrthivo haret 12,159.008a àhared ve÷mataþ kiü cit kàmaü ÷ådrasya dravyataþ 12,159.008c na hi ve÷mani ÷ådrasya ka÷ cid asti parigrahaþ 12,159.009a yo 'nàhitàgniþ ÷atagur ayajvà ca sahasraguþ 12,159.009c tayor api kuñumbàbhyàm àhared avicàrayan 12,159.010a adàtçbhyo haren nityaü vyàkhyàpya nçpatiþ prabho 12,159.010c tathà hy àcarato dharmo nçpateþ syàd athàkhilaþ 12,159.011a tathaiva saptame bhakte bhaktàni ùaó ana÷natà 12,159.011c a÷vastanavidhànena hartavyaü hãnakarmaõaþ 12,159.011e khalàt kùetràt tathàgàràd yato vàpy upapadyate 12,159.012a àkhyàtavyaü nçpasyaitat pçcchato 'pçcchato 'pi và 12,159.012c na tasmai dhàrayed daõóaü ràjà dharmeõa dharmavit 12,159.013a kùatriyasya hi bàli÷yàd bràhmaõaþ kli÷yate kùudhà 12,159.013c ÷ruta÷ãle samàj¤àya vçttim asya prakalpayet 12,159.013e athainaü parirakùeta pità putram ivaurasam 12,159.014a iùñiü vai÷vànarãü nityaü nirvaped abdaparyaye 12,159.014c avikalpaþ puràdharmo dharmavàdais tu kevalam 12,159.015a vi÷vais tu devaiþ sàdhyai÷ ca bràhmaõai÷ ca maharùibhiþ 12,159.015c àpatsu maraõàd bhãtair liïgapratinidhiþ kçtaþ 12,159.016a prabhuþ prathamakalpasya yo 'nukalpena vartate 12,159.016c na sàüparàyikaü tasya durmater vidyate phalam 12,159.017a na bràhmaõàn vedayeta ka÷ cid ràjani mànavaþ 12,159.017c avãryo vedanàd vidyàt suvãryo vãryavattaram 12,159.018a tasmàd ràj¤à sadà tejo duþsahaü brahmavàdinàm 12,159.018c mantà ÷àstà vidhàtà ca bràhmaõo deva ucyate 12,159.018e tasmin nàku÷alaü bråyàn na ÷uktàm ãrayed giram 12,159.019a kùatriyo bàhuvãryeõa taraty àpadam àtmanaþ 12,159.019c dhanena vai÷yaþ ÷ådra÷ ca mantrair homai÷ ca vai dvijaþ 12,159.020a na vai kanyà na yuvatir nàmantro na ca bàli÷aþ 12,159.020c pariveùñàgnihotrasya bhaven nàsaüskçtas tathà 12,159.020e narake nipatanty ete juhvànàþ sa ca yasya tat 12,159.020f*0414_01 tasmàd vaitànaku÷alo hotà syàd vedapàragaþ 12,159.021a pràjàpatyam adattvà÷vam agnyàdheyasya dakùiõàm 12,159.021c anàhitàgnir iti sa procyate dharmadar÷ibhiþ 12,159.022a puõyàny anyàni kurvãta ÷raddadhàno jitendriyaþ 12,159.022c anàptadakùiõair yaj¤air na yajeta kathaü cana 12,159.023a prajàþ pa÷åü÷ ca svargaü ca hanti yaj¤o hy adakùiõaþ 12,159.023c indriyàõi ya÷aþ kãrtim àyu÷ càsyopakçntati 12,159.024a udakyà hy àsate ye ca ye ca ke cid anagnayaþ 12,159.024c kulaü cà÷rotriyaü yeùàü sarve te ÷ådradharmiõaþ 12,159.025a udapànodake gràme bràhmaõo vçùalãpatiþ 12,159.025c uùitvà dvàda÷a samàþ ÷ådrakarmeha gacchati 12,159.026a anàryàü ÷ayane bibhrad ujjhan bibhrac ca yo dvijàm 12,159.026c abràhmaõo manyamànas tçõeùv àsãta pçùñhataþ 12,159.026e tathà sa ÷udhyate ràja¤ ÷çõu càtra vaco mama 12,159.027a yad ekaràtreõa karoti pàpaü; kçùõaü varõaü bràhmaõaþ sevamànaþ 12,159.027c sthànàsanàbhyàü vicaran vratã saüs; tribhir varùaiþ ÷amayed àtmapàpam 12,159.028a na narmayuktaü vacanaü hinasti; na strãùu ràjan na vivàhakàle 12,159.028c na gurvarthe nàtmano jãvitàrthe; pa¤cànçtàny àhur apàtakàni 12,159.029a ÷raddadhànaþ ÷ubhàü vidyàü hãnàd api samàcaret 12,159.029c suvarõam api càmedhyàd àdadãteti dhàraõà 12,159.030a strãratnaü duùkulàc càpi viùàd apy amçtaü pibet 12,159.030c aduùñà hi striyo ratnam àpa ity eva dharmataþ 12,159.031a gobràhmaõahitàrthaü ca varõànàü saükareùu ca 12,159.031c gçhõãyàt tu dhanur vai÷yaþ paritràõàya càtmanaþ 12,159.032a suràpànaü brahmahatyà gurutalpam athàpi và 12,159.032c anirde÷yàni manyante pràõàntànãti dhàraõà 12,159.033a suvarõaharaõaü stainyaü vipràsaïga÷ ca pàtakam 12,159.033c viharan madyapànaü càpy agamyàgamanaü tathà 12,159.034a patitaiþ saüprayogàc ca bràhmaõair yonitas tathà 12,159.034c acireõa mahàràja tàdç÷o vai bhavaty uta 12,159.035a saüvatsareõa patati patitena sahàcaran 12,159.035c yàjanàdhyàpanàd yaunàn na tu yànàsanà÷anàt 12,159.036a etàni ca tato 'nyàni nirde÷yànãti dhàraõà 12,159.036c nirde÷yakena vidhinà kàlenàvyasanã bhavet 12,159.037a annaü tiryaï na hotavyaü pretakarmaõy apàtite 12,159.037c triùu tv eteùu pårveùu na kurvãta vicàraõàm 12,159.038a amàtyàn và gurån vàpi jahyàd dharmeõa dhàrmikaþ 12,159.038c pràya÷cittam akurvàõair naitair arhati saüvidam 12,159.039a adharmakàrã dharmeõa tapasà hanti kilbiùam 12,159.039c bruvan stena iti stenaü tàvat pràpnoti kilbiùam 12,159.039e astenaü stena ity uktvà dviguõaü pàpam àpnuyàt 12,159.039f*0415_01 stenam astena ity uktvà tàvad àpnoti kilbiùam 12,159.040a tribhàgaü brahmahatyàyàþ kanyà pràpnoti duùyatã 12,159.040c yas tu dåùayità tasyàþ ÷eùaü pràpnoti kilbiùam 12,159.041a bràhmaõàyàvagåryeha spçùñvà gurutaraü bhavet 12,159.041c varùàõàü hi ÷ataü pàpaþ pratiùñhàü nàdhigacchati 12,159.042a sahasraü tv eva varùàõàü nipàtya narake vaset 12,159.042c tasmàn naivàvagåryàd dhi naiva jàtu nipàtayet 12,159.043a ÷oõitaü yàvataþ pàüsån saügçhõãyàd dvijakùatàt 12,159.043c tàvatãþ sa samà ràjan narake parivartate 12,159.044a bhråõahàhavamadhye tu ÷udhyate ÷astrapàtitaþ 12,159.044c àtmànaü juhuyàd vahnau samiddhe tena ÷udhyati 12,159.045a suràpo vàruõãm uùõàü pãtvà pàpàd vimucyate 12,159.045c tayà sa kàye nirdagdhe mçtyunà pretya ÷udhyati 12,159.045e lokàü÷ ca labhate vipro nànyathà labhate hi saþ 12,159.046a gurutalpam adhiùñhàya duràtmà pàpacetanaþ 12,159.046c sårmãü jvalantãm à÷liùya mçtyunà sa vi÷udhyati 12,159.047a atha và ÷i÷navçùaõàv àdàyà¤jalinà svayam 12,159.047c nairçtãü di÷am àsthàya nipatet sa tv ajihmagaþ 12,159.048a bràhmaõàrthe 'pi và pràõàn saütyajet tena ÷udhyati 12,159.048c a÷vamedhena vàpãùñvà gomedhenàpi và punaþ 12,159.048e agniùñomena và samyag iha pretya ca påyate 12,159.049a tathaiva dvàda÷a samàþ kapàlã brahmahà bhavet 12,159.049c brahmacàrã cared bhaikùaü svakarmodàharan muniþ 12,159.050a evaü và tapasà yukto brahmahà savanã bhavet 12,159.050c evaü và garbham aj¤àtà càtreyãü yo 'bhigacchati 12,159.050e dviguõà brahmahatyà vai àtreyãvyasane bhavet 12,159.051a suràpo niyatàhàro brahmacàrã kùamàcaraþ 12,159.051c årdhvaü tribhyo 'tha varùebhyo yajetàgniùñutà param 12,159.051e çùabhaikasahasraü gà dattvà ÷ubham avàpnuyàt 12,159.051f*0416_01 dãkùàbhiùekanirmukte kùatriye ùañ samàcaret 12,159.052a vai÷yaü hatvà tu varùe dve çùabhaika÷atà÷ ca gàþ 12,159.052c ÷ådraü hatvàbdam evaikam çùabhaikàda÷à÷ ca gàþ 12,159.053a ÷vabarbarakharàn hatvà ÷audram eva vrataü caret 12,159.053c màrjàracàùamaõóåkàn kàkaü bhàsaü ca måùakam 12,159.054a uktaþ pa÷usamo dharmo ràjan pràõinipàtanàt 12,159.054c pràya÷cittàny athànyàni pravakùyàmy anupårva÷aþ 12,159.055a talpe cànyasya caurye ca pçthak saüvatsaraü caret 12,159.055c trãõi ÷rotriyabhàryàyàü paradàre tu dve smçte 12,159.056a kàle caturthe bhu¤jàno brahmacàrã vratã bhavet 12,159.056c sthànàsanàbhyàü viharet trir ahno 'bhyuditàd apaþ 12,159.056d*0417_01 evam eva caran ràjaüs tasmàt pàpàt pramucyate 12,159.056e evam eva niràcànto ya÷ càgnãn apavidhyati 12,159.057a tyajaty akàraõe ya÷ ca pitaraü màtaraü tathà 12,159.057c patitaþ syàt sa kauravya tathà dharmeùu ni÷cayaþ 12,159.058a gràsàcchàdanam atyarthaü dadyàd iti nidar÷anam 12,159.058b*0418_01 brahmacàrã dvijebhya÷ ca dattvà pàpàt pramucyate 12,159.058c bhàryàyàü vyabhicàriõyàü niruddhàyàü vi÷eùataþ 12,159.058e yat puüsàü paradàreùu tac cainàü càrayed vratam 12,159.059a ÷reyàüsaü ÷ayane hitvà yà pàpãyàüsam çcchati 12,159.059c ÷vabhis tàü khàdayed ràjà saüsthàne bahusaüvçte 12,159.060a pumàüsaü bandhayet pràj¤aþ ÷ayane tapta àyase 12,159.060c apy àdadhãta dàråõi tatra dahyeta pàpakçt 12,159.061a eùa daõóo mahàràja strãõàü bhartçvyatikrame 12,159.061c saüvatsaràbhi÷astasya duùñasya dviguõo bhavet 12,159.062a dve tasya trãõi varùàõi catvàri sahasevinaþ 12,159.062c kucaraþ pa¤ca varùàõi cared bhaikùaü munivrataþ 12,159.063a parivittiþ parivettà yayà ca parividyate 12,159.063c pàõigràha÷ ca dharmeõa sarve te patitàþ smçtàþ 12,159.064a careyuþ sarva evaite vãrahà yad vrataü caret 12,159.064c càndràyaõaü caren màsaü kçcchraü và pàpa÷uddhaye 12,159.065a parivettà prayaccheta parivittàya tàü snuùàm 12,159.065c jyeùñhena tv abhyanuj¤àto yavãyàn pratyanantaram 12,159.065e enaso mokùam àpnoti sà ca tau caiva dharmataþ 12,159.066a amànuùãùu govarjam anàvçùñir na duùyati 12,159.066c adhiùñhàtàram attàraü pa÷ånàü puruùaü viduþ 12,159.067a paridhàyordhvavàlaü tu pàtram àdàya mçnmayam 12,159.067c caret sapta gçhàn bhaikùaü svakarma parikãrtayan 12,159.068a tatraiva labdhabhojã syàd dvàda÷àhàt sa ÷udhyati 12,159.068c caret saüvatsaraü càpi tad vrataü yan niràkçti 12,159.069a bhavet tu mànuùeùv evaü pràya÷cittam anuttamam 12,159.069c dànaü vàdànasakteùu sarvam eva prakalpayet 12,159.069e anàstikeùu gomàtraü pràõam ekaü pracakùate 12,159.070a ÷vavaràhamanuùyàõàü kukkuñasya kharasya ca 12,159.070c màüsaü måtrapurãùaü ca prà÷ya saüskàram arhati 12,159.071a bràhmaõasya suràpasya gandham àghràya somapaþ 12,159.071c apas tryahaü pibed uùõàs tryaham uùõaü payaþ pibet 12,159.071e tryaham uùõaü ghçtaü pãtvà vàyubhakùo bhavet tryaham 12,159.072a evam etat samuddiùñaü pràya÷cittaü sanàtanam 12,159.072c bràhmaõasya vi÷eùeõa tattvaj¤ànena jàyate 12,160.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,160.001a kathàntaram athàsàdya khaógayuddhavi÷àradaþ 12,160.001c nakulaþ ÷aratalpastham idam àha pitàmaham 12,160.002a dhanuþ praharaõaü ÷reùñham iti vàdaþ pitàmaha 12,160.002c matas tu mama dharmaj¤a khaóga eva susaü÷itaþ 12,160.003a vi÷ãrõe kàrmuke ràjan prakùãõeùu ca vàjiùu 12,160.003c khaógena ÷akyate yuddhe sàdhv àtmà parirakùitum 12,160.004a ÷aràsanadharàü÷ caiva gadà÷aktidharàüs tathà 12,160.004c ekaþ khaógadharo vãraþ samarthaþ pratibàdhitum 12,160.005a atra me saü÷aya÷ caiva kautåhalam atãva ca 12,160.005c kiü svit praharaõaü ÷reùñhaü sarvayuddheùu pàrthiva 12,160.006a kathaü cotpàditaþ khaógaþ kasyàrthàya ca kena và 12,160.006c pårvàcàryaü ca khaógasya prabråhi prapitàmaha 12,160.007a tasya tad vacanaü ÷rutvà màdrãputrasya dhãmataþ 12,160.007c sarvakau÷alasaüyuktaü såkùmacitràrthavac chubham 12,160.008a tatas tasyottaraü vàkyaü svaravarõopapàditam 12,160.008c ÷ikùànyàyopasaüpannaü droõa÷iùyàya pçcchate 12,160.009a uvàca sarvadharmaj¤o dhanurvedasya pàragaþ 12,160.009c ÷aratalpagato bhãùmo nakulàya mahàtmane 12,160.010a tattvaü ÷çõuùva màdreya yad etat paripçcchasi 12,160.010c prabodhito 'smi bhavatà dhàtumàn iva parvataþ 12,160.011a salilaikàrõavaü tàta purà sarvam abhåd idam 12,160.011c niùprakampam anàkà÷am anirde÷yamahãtalam 12,160.012a tamaþsaüvçtam aspar÷am atigambhãradar÷anam 12,160.012c niþ÷abdaü càprameyaü ca tatra jaj¤e pitàmahaþ 12,160.012d*0419_01 avyakteva guõàtãte karmavyàpàravarjite 12,160.012d*0419_02 pràdurbabhåva jalajaü tato jaj¤e pitàmahaþ 12,160.013a so 'sçjad vàyum agniü ca bhàskaraü càpi vãryavàn 12,160.013c àkà÷am asçjac cordhvam adho bhåmiü ca nairçtim 12,160.014a nabhaþ sacandratàraü ca nakùatràõi grahàüs tathà 12,160.014c saüvatsaràn ahoràtràn çtån atha lavàn kùaõàn 12,160.015a tataþ ÷arãraü lokasthaü sthàpayitvà pitàmahaþ 12,160.015c janayàm àsa bhagavàn putràn uttamatejasaþ 12,160.016a marãcim çùim atriü ca pulastyaü pulahaü kratum 12,160.016c vasiùñhàïgirasau cobhau rudraü ca prabhum ã÷varam 12,160.017a pràcetasas tathà dakùaþ kanyàþ ùaùñim ajãjanat 12,160.017c tà vai brahmarùayaþ sarvàþ prajàrthaü pratipedire 12,160.018a tàbhyo vi÷vàni bhåtàni devàþ pitçgaõàs tathà 12,160.018c gandharvàpsarasa÷ caiva rakùàüsi vividhàni ca 12,160.019a patatrimçgamãnà÷ ca plavaügà÷ ca mahoragàþ 12,160.019c nànàkçtibalà÷ cànye jalakùitivicàriõaþ 12,160.020a audbhidàþ svedajà÷ caiva aõóajà÷ ca jaràyujàþ 12,160.020c jaj¤e tàta tathà sarvaü jagat sthàvarajaïgamam 12,160.021a bhåtasargam imaü kçtvà sarvalokapitàmahaþ 12,160.021c ÷à÷vataü vedapañhitaü dharmaü ca yuyuje punaþ 12,160.022a tasmin dharme sthità devàþ sahàcàryapurohitàþ 12,160.022c àdityà vasavo rudràþ sasàdhyà maruda÷vinaþ 12,160.023a bhçgvatryaïgirasaþ siddhàþ kà÷yapa÷ ca tapodhanaþ 12,160.023c vasiùñhagautamàgastyàs tathà nàradaparvatau 12,160.024a çùayo vàlakhilyà÷ ca prabhàsàþ sikatàs tathà 12,160.024c ghçtàcàþ somavàyavyà vaikhànasamarãcipàþ 12,160.025a akçùñà÷ caiva haüsà÷ ca çùayo 'thàgniyonijàþ 12,160.025c vànaprasthàþ pç÷naya÷ ca sthità brahmànu÷àsane 12,160.026a dànavendràs tv atikramya tat pitàmaha÷àsanam 12,160.026c dharmasyàpacayaü cakruþ krodhalobhasamanvitàþ 12,160.027a hiraõyaka÷ipu÷ caiva hiraõyàkùo virocanaþ 12,160.027c ÷ambaro vipracitti÷ ca prahràdo namucir baliþ 12,160.028a ete cànye ca bahavaþ sagaõà daityadànavàþ 12,160.028c dharmasetum atikramya remire 'dharmani÷cayàþ 12,160.029a sarve sma tulyajàtãyà yathà devàs tathà vayam 12,160.029c ity evaü hetum àsthàya spardhamànàþ surarùibhiþ 12,160.030a na priyaü nàpy anukro÷aü cakrur bhåteùu bhàrata 12,160.030c trãn upàyàn atikramya daõóena rurudhuþ prajàþ 12,160.030e na jagmuþ saüvidaü tai÷ ca darpàd asurasattamàþ 12,160.031a atha vai bhagavàn brahmà brahmarùibhir upasthitaþ 12,160.031c tadà himavataþ pçùñhe suramye padmatàrake 12,160.032a ÷atayojanavistàre maõimuktàcayàcite 12,160.032c tasmin girivare putra puùpitadrumakànane 12,160.032e tasthau sa vibudha÷reùñho brahmà lokàrthasiddhaye 12,160.033a tato varùasahasrànte vitànam akarot prabhuþ 12,160.033c vidhinà kalpadçùñena yathoktenopapàditam 12,160.034a çùibhir yaj¤apañubhir yathàvat karmakartçbhiþ 12,160.034c marudbhiþ parisaüstãrõaü dãpyamànai÷ ca pàvakaiþ 12,160.035a kà¤canair yaj¤abhàõóai÷ ca bhràjiùõubhir alaükçtam 12,160.035c vçtaü devagaõai÷ caiva prababhau yaj¤amaõóalam 12,160.036a tathà brahmarùibhi÷ caiva sadasyair upa÷obhitam 12,160.036c tatra ghoratamaü vçttam çùãõàü me pari÷rutam 12,160.037a candramà vimalaü vyoma yathàbhyuditatàrakam 12,160.037c vidàryàgniü tathà bhåtam utthitaü ÷råyate tataþ 12,160.038a nãlotpalasavarõàbhaü tãkùõadaüùñraü kç÷odaram 12,160.038c pràü÷u durdar÷anaü caivàpy atitejas tathaiva ca 12,160.039a tasminn utpatamàne ca pracacàla vasuüdharà 12,160.039c tatrormikalilàvarta÷ cukùubhe ca mahàrõavaþ 12,160.040a petur ulkà mahotpàtàþ ÷àkhà÷ ca mumucur drumàþ 12,160.040c aprasannà di÷aþ sarvàþ pavana÷ cà÷ivo vavau 12,160.040e muhur muhu÷ ca bhåtàni pràvyathanta bhayàt tathà 12,160.041a tataþ sutumulaü dçùñvà tad adbhutam upasthitam 12,160.041c maharùisuragandharvàn uvàcedaü pitàmahaþ 12,160.042a mayaitac cintitaü bhåtam asir nàmaiùa vãryavàn 12,160.042c rakùaõàrthàya lokasya vadhàya ca suradviùàm 12,160.043a tatas tad råpam utsçjya babhau nistriü÷a eva saþ 12,160.043c vimalas tãkùõadhàra÷ ca kàlàntaka ivodyataþ 12,160.044a tatas taü ÷itikaõñhàya rudràyarùabhaketave 12,160.044c brahmà dadàv asiü dãptam adharmaprativàraõam 12,160.045a tataþ sa bhagavàn rudro brahmarùigaõasaüstutaþ 12,160.045c pragçhyàsim ameyàtmà råpam anyac cakàra ha 12,160.046a caturbàhuþ spç÷an mårdhnà bhåsthito 'pi nabhastalam 12,160.046c årdhvadçùñir mahàliïgo mukhàj jvàlàþ samutsçjan 12,160.046e vikurvan bahudhà varõàn nãlapàõóuralohitàn 12,160.047a bibhrat kçùõàjinaü vàso hemapravaratàrakam 12,160.047c netraü caikaü lalàñena bhàskarapratimaü mahat 12,160.047e ÷u÷ubhàte ca vimale dve netre kçùõapiïgale 12,160.048a tato devo mahàdevaþ ÷ålapàõir bhagàkùihà 12,160.048c saüpragçhya tu nistriü÷aü kàlàrkànalasaünibham 12,160.049a trikåñaü carma codyamya savidyutam ivàmbudam 12,160.049c cacàra vividhàn màrgàn mahàbalaparàkramaþ 12,160.049e vidhunvann asim àkà÷e dànavàntacikãrùayà 12,160.050a tasya nàdaü vinadato mahàhàsaü ca mu¤cataþ 12,160.050c babhau pratibhayaü råpaü tadà rudrasya bhàrata 12,160.051a tad råpadhàriõaü rudraü raudrakarma cikãrùavaþ 12,160.051c ni÷amya dànavàþ sarve hçùñàþ samabhidudruvuþ 12,160.052a a÷mabhi÷ càpy avarùanta pradãptai÷ ca tatholmukaiþ 12,160.052c ghoraiþ praharaõai÷ cànyaiþ ÷itadhàrair ayomukhaiþ 12,160.053a tatas tad dànavànãkaü saüpraõetàram acyutam 12,160.053c rudrakhaógabaloddhåtaü pracacàla mumoha ca 12,160.054a citraü ÷ãghrataratvàc ca carantam asidhàriõam 12,160.054c tam ekam asuràþ sarve sahasram iti menire 12,160.055a chindan bhindan rujan kçntan dàrayan pramathann api 12,160.055c acarad daityasaügheùu rudro 'gnir iva kakùagaþ 12,160.056a asivegaprarugõàs te chinnabàhåruvakùasaþ 12,160.056c saüprakçttottamàïgà÷ ca petur urvyàü mahàsuràþ 12,160.057a apare dànavà bhagnà rudraghàtàvapãóitàþ 12,160.057c anyonyam abhinardanto di÷aþ saüpratipedire 12,160.058a bhåmiü ke cit pravivi÷uþ parvatàn apare tathà 12,160.058c apare jagmur àkà÷am apare 'mbhaþ samàvi÷an 12,160.059a tasmin mahati saüvçtte samare bhç÷adàruõe 12,160.059c babhau bhåmiþ pratibhayà tadà rudhirakardamà 12,160.060a dànavànàü ÷arãrai÷ ca mahadbhiþ ÷oõitokùitaiþ 12,160.060c samàkãrõà mahàbàho ÷ailair iva sakiü÷ukaiþ 12,160.061a rudhireõa pariklinnà prababhau vasudhà tadà 12,160.061c raktàrdravasanà ÷yàmà nàrãva madavihvalà 12,160.062a sa rudro dànavàn hatvà kçtvà dharmottaraü jagat 12,160.062c raudraü råpaü vihàyà÷u cakre råpaü ÷ivaü ÷ivaþ 12,160.063a tato maharùayaþ sarve sarve devagaõàs tathà 12,160.063c jayenàdbhutakalpena devadevam athàrcayan 12,160.064a tataþ sa bhagavàn rudro dànavakùatajokùitam 12,160.064c asiü dharmasya goptàraü dadau satkçtya viùõave 12,160.065a viùõur marãcaye pràdàn marãcir bhagavàü÷ ca tam 12,160.065c maharùibhyo dadau khaógam çùayo vàsavàya tu 12,160.066a mahendro lokapàlebhyo lokapàlàs tu putraka 12,160.066c manave såryaputràya daduþ khaógaü suvistaram 12,160.067a åcu÷ cainaü tathaivàdyaü mànuùàõàü tvam ã÷varaþ 12,160.067c asinà dharmagarbheõa pàlayasva prajà iti 12,160.068a dharmasetum atikràntàþ såkùmasthålàrthakàraõàt 12,160.068c vibhajya daõóaü rakùyàþ syur dharmato na yadçcchayà 12,160.069a durvàcà nigraho daõóo hiraõyabahulas tathà 12,160.069c vyaïganaü ca ÷arãrasya vadho vànalpakàraõàt 12,160.070a aser etàni råpàõi durvàcàdãni nirdi÷et 12,160.070c aser eva pramàõàni parimàõavyatikramàt 12,160.071a adhisçjyàtha putraü svaü prajànàm adhipaü tataþ 12,160.071c manuþ prajànàü rakùàrthaü kùupàya pradadàv asim 12,160.072a kùupàj jagràha cekùvàkur ikùvàko÷ ca puråravàþ 12,160.072c àyu÷ ca tasmàl lebhe taü nahuùa÷ ca tato bhuvi 12,160.073a yayàtir nahuùàc càpi pårus tasmàc ca labdhavàn 12,160.073c àmårtarayasas tasmàt tato bhåmi÷ayo nçpaþ 12,160.073c*0420_01 **** **** gayàya pratyapàdayat 12,160.073c*0420_02 gayàc ca labdhavàn ràjà 12,160.074a bharata÷ càpi dauþùantir lebhe bhåmi÷ayàd asim 12,160.074c tasmàc ca lebhe dharmaj¤o ràjann aióabióas tathà 12,160.075a tata÷ caióabióàl lebhe dhundhumàro jane÷varaþ 12,160.075c dhundhumàràc ca kàmbojo mucukundas tato 'labhat 12,160.076a mucukundàn marutta÷ ca maruttàd api raivataþ 12,160.076c raivatàd yuvanà÷va÷ ca yuvanà÷vàt tato raghuþ 12,160.077a ikùvàkuvaü÷ajas tasmàd dhariõà÷vaþ pratàpavàn 12,160.077c hariõà÷vàd asiü lebhe ÷unakaþ ÷unakàd api 12,160.078a u÷ãnaro vai dharmàtmà tasmàd bhojàþ sayàdavàþ 12,160.078c yadubhya÷ ca ÷ibir lebhe ÷ibe÷ càpi pratardanaþ 12,160.079a pratardanàd aùñaka÷ ca ru÷ada÷vo 'ùñakàd api 12,160.079c ru÷ada÷vàd bharadvàjo droõas tasmàt kçpas tataþ 12,160.079e tatas tvaü bhràtçbhiþ sàrdhaü paramàsim avàptavàn 12,160.080a kçttikà÷ càsya nakùatram aser agni÷ ca daivatam 12,160.080c rohiõyo gotram asyàtha rudra÷ ca gurur uttamaþ 12,160.081a aser aùñau ca nàmàni rahasyàni nibodha me 12,160.081c pàõóaveya sadà yàni kãrtayaül labhate jayam 12,160.082a asir vi÷asanaþ khaógas tãkùõavartmà duràsadaþ 12,160.082c ÷rãgarbho vijaya÷ caiva dharmapàlas tathaiva ca 12,160.083a agryaþ praharaõànàü ca khaógo màdravatãsuta 12,160.083c mahe÷varapraõãta÷ ca puràõe ni÷cayaü gataþ 12,160.083d*0421_01 etàni caiva nàmàni puràõe ni÷citàni vai 12,160.084a pçthus tåtpàdayàm àsa dhanur àdyam ariüdama 12,160.084b*0422_01 teneyaü pçthivã dugdhà sasyàni subahåny api 12,160.084b*0422_02 dharmeõa ca yathà pårvaü 12,160.084c teneyaü pçthivã pårvaü vainyena parirakùità 12,160.085a tad etad àrùaü màdreya pramàõaü kartum arhasi 12,160.085c ase÷ ca påjà kartavyà sadà yuddhavi÷àradaiþ 12,160.086a ity eùa prathamaþ kalpo vyàkhyàtas te suvistaraþ 12,160.086c aser utpattisaüsargo yathàvad bharatarùabha 12,160.087a sarvathaitad iha ÷rutvà khaógasàdhanam uttamam 12,160.087c labhate puruùaþ kãrtiü pretya cànantyam a÷nute 12,161.001 vai÷aüpàyana uvàca 12,161.001a ity uktavati bhãùme tu tåùõãübhåte yudhiùñhiraþ 12,161.001c papracchàvasaraü gatvà bhràtén vidurapa¤camàn 12,161.002a dharme càrthe ca kàme ca lokavçttiþ samàhità 12,161.002c teùàü garãyàn katamo madhyamaþ ko laghu÷ ca kaþ 12,161.003a kasmiü÷ càtmà niyantavyas trivargavijayàya vai 12,161.003c saütuùñà naiùñhikaü vàkyaü yathàvad vaktum arhatha 12,161.004a tato 'rthagatitattvaj¤aþ prathamaü pratibhànavàn 12,161.004c jagàda viduro vàkyaü dharma÷àstram anusmaran 12,161.005a bàhu÷rutyaü tapas tyàgaþ ÷raddhà yaj¤akriyà kùamà 12,161.005c bhàva÷uddhir dayà satyaü saüyama÷ càtmasaüpadaþ 12,161.006a etad evàbhipadyasva mà te bhåc calitaü manaþ 12,161.006c etan målau hi dharmàrthàv etad ekapadaü hitam 12,161.007a dharmeõaivarùayas tãrõà dharme lokàþ pratiùñhitàþ 12,161.007c dharmeõa devà divigà dharme càrthaþ samàhitaþ 12,161.008a dharmo ràjan guõa÷reùñho madhyamo hy artha ucyate 12,161.008c kàmo yavãyàn iti ca pravadanti manãùiõaþ 12,161.008e tasmàd dharmapradhànena bhavitavyaü yatàtmanà 12,161.008f*0423_01 tathà ca sarvabhåteùu vartitavyaü yathàtmani 12,161.009a samàptavacane tasminn artha÷àstravi÷àradaþ 12,161.009c pàrtho vàkyàrthatattvaj¤o jagau vàkyam atandritaþ 12,161.010a karmabhåmir iyaü ràjann iha vàrttà pra÷asyate 12,161.010c kçùivàõijyagorakùyaü ÷ilpàni vividhàni ca 12,161.011a artha ity eva sarveùàü karmaõàm avyatikramaþ 12,161.011c na çte 'rthena vartete dharmakàmàv iti ÷rutiþ 12,161.012a vijayã hy arthavàn dharmam àràdhayitum uttamam 12,161.012c kàmaü ca carituü ÷akto duùpràpam akçtàtmabhiþ 12,161.013a arthasyàvayavàv etau dharmakàmàv iti ÷rutiþ 12,161.013c arthasiddhyà hi nirvçttàv ubhàv etau bhaviùyataþ 12,161.014a udbhåtàrthaü hi puruùaü vi÷iùñatarayonayaþ 12,161.014c brahmàõam iva bhåtàni satataü paryupàsate 12,161.015a jañàjinadharà dàntàþ païkadigdhà jitendriyàþ 12,161.015c muõóà nistantava÷ càpi vasanty arthàrthinaþ pçthak 12,161.016a kàùàyavasanà÷ cànye ÷ma÷rulà hrãsusaüvçtàþ 12,161.016c vidvàüsa÷ caiva ÷àntà÷ ca muktàþ sarvaparigrahaiþ 12,161.016d*0424_01 arthàrthinaþ santi nityaü paritapyanti karmabhiþ 12,161.017a arthàrthinaþ santi ke cid apare svargakàïkùiõaþ 12,161.017c kulapratyàgamà÷ caike svaü svaü màrgam anuùñhitàþ 12,161.018a àstikà nàstikà÷ caiva niyatàþ saüyame pare 12,161.018c apraj¤ànaü tamobhåtaü praj¤ànaü tu prakà÷atà 12,161.019a bhçtyàn bhogair dviùo daõóair yo yojayati so 'rthavàn 12,161.019c etan matimatàü ÷reùñha mataü mama yathàtatham 12,161.019e anayos tu nibodha tvaü vacanaü vàkyakaõñhayoþ 12,161.020a tato dharmàrthaku÷alau màdrãputràv anantaram 12,161.020c nakulaþ sahadeva÷ ca vàkyaü jagadatuþ param 12,161.021a àsãna÷ ca ÷ayàna÷ ca vicarann api ca sthitaþ 12,161.021c arthayogaü dçóhaü kuryàd yogair uccàvacair api 12,161.022a asmiüs tu vai susaüvçtte durlabhe paramapriye 12,161.022c iha kàmàn avàpnoti pratyakùaü nàtra saü÷ayaþ 12,161.023a yo 'rtho dharmeõa saüyukto dharmo ya÷ càrthasaüyutaþ 12,161.023c madhv ivàmçtasaüyuktaü tasmàd etau matàv iha 12,161.024a anarthasya na kàmo 'sti tathàrtho 'dharmiõaþ kutaþ 12,161.024c tasmàd udvijate loko dharmàrthàd yo bahiùkçtaþ 12,161.025a tasmàd dharmapradhànena sàdhyo 'rthaþ saüyatàtmanà 12,161.025c vi÷vasteùu ca bhåteùu kalpate sarva eva hi 12,161.026a dharmaü samàcaret pårvaü tathàrthaü dharmasaüyutam 12,161.026c tataþ kàmaü caret pa÷càt siddhàrthasya hi tat phalam 12,161.027a virematus tu tad vàkyam uktvà tàv a÷vinoþ sutau 12,161.027c bhãmasenas tadà vàkyam idaü vaktuü pracakrame 12,161.028a nàkàmaþ kàmayaty arthaü nàkàmo dharmam icchati 12,161.028c nàkàmaþ kàmayàno 'sti tasmàt kàmo vi÷iùyate 12,161.029a kàmena yuktà çùayas tapasy eva samàhitàþ 12,161.029c palà÷aphalamålà÷à vàyubhakùàþ susaüyatàþ 12,161.030a vedopavàdeùv apare yuktàþ svàdhyàyapàragàþ 12,161.030c ÷ràddhayaj¤akriyàyàü ca tathà dànapratigrahe 12,161.031a vaõijaþ karùakà gopàþ kàravaþ ÷ilpinas tathà 12,161.031c daivakarmakçta÷ caiva yuktàþ kàmena karmasu 12,161.032a samudraü càvi÷anty anye naràþ kàmena saüyutàþ 12,161.032c kàmo hi vividhàkàraþ sarvaü kàmena saütatam 12,161.033a nàsti nàsãn nàbhaviùyad bhåtaü kàmàtmakàt param 12,161.033c etat sàraü mahàràja dharmàrthàv atra saü÷ritau 12,161.034a navanãtaü yathà dadhnas tathà kàmo 'rthadharmataþ 12,161.034c ÷reyas tailaü ca piõyàkàd dhçtaü ÷reya uda÷vitaþ 12,161.035a ÷reyaþ puùpaphalaü kàùñhàt kàmo dharmàrthayor varaþ 12,161.035c puùpato madhv iva rasaþ kàmàt saüjàyate sukham 12,161.035d*0425_01 kàmo dharmàrthayor yoniþ kàma÷ càtha tadàtmakaþ 12,161.035d*0425_02 nàkàmato bràhmaõàþ svannam arthàn 12,161.035d*0425_03 nàkàmato dadati bràhmaõebhyaþ 12,161.035d*0425_04 nàkàmato vividhà lokaceùñà 12,161.035d*0425_05 tasmàt kàmaþ pràk trivargasya dçùñaþ 12,161.036a sucàruveùàbhir alaükçtàbhir; madotkañàbhiþ priyavàdinãbhiþ 12,161.036c ramasva yoùàbhir upetya kàmaü; kàmo hi ràjaüs tarasàbhipàtã 12,161.037a buddhir mamaiùà pariùat sthitasya; mà bhåd vicàras tava dharmaputra 12,161.037c syàt saühitaü sadbhir aphalgusàraü; sametya vàkyaü param ànç÷aüsyam 12,161.038a dharmàrthakàmàþ samam eva sevyà; yas tv ekasevã sa naro jaghanyaþ 12,161.038b*0426_01 trayos tu nityaü tv avi÷eùito hi 12,161.038c dvayos tu dakùaü pravadanti madhyaü; sa uttamo yo niratas trivarge 12,161.038d*0427_01 vibhajya kàlaü parisevyamànaþ 12,161.039a pràj¤aþ suhçc candanasàralipto; vicitramàlyàbharaõair upetaþ 12,161.039c tato vacaþ saügrahavigraheõa; proktvà yavãyàn viraràma bhãmaþ 12,161.040a tato muhårtàd atha dharmaràjo; vàkyàni teùàm anucintya samyak 12,161.040c uvàca vàcàvitathaü smayan vai; bahu÷ruto dharmabhçtàü variùñhaþ 12,161.041a niþsaü÷ayaü ni÷citadharma÷àstràþ; sarve bhavanto viditapramàõàþ 12,161.041c vij¤àtukàmasya mameha vàkyam; uktaü yad vai naiùñhikaü tac chrutaü me 12,161.041e iha tv ava÷yaü gadato mamàpi; vàkyaü nibodhadhvam ananyabhàvàþ 12,161.042a yo vai na pàpe nirato na puõye; nàrthe na dharme manujo na kàme 12,161.042c vimuktadoùaþ samaloùñakà¤canaþ; sa mucyate duþkhasukhàrthasiddheþ 12,161.043a bhåtàni jàtãmaraõànvitàni; jaràvikàrai÷ ca samanvitàni 12,161.043c bhåya÷ ca tais taiþ pratibodhitàni; mokùaü pra÷aüsanti na taü ca vidmaþ 12,161.044a snehe nabaddhasya na santi tànãty; evaü svayaübhår bhagavàn uvàca 12,161.044c budhà÷ ca nirvàõaparà vadanti; tasmàn na kuryàt priyam apriyaü ca 12,161.045a etat pradhànaü na tu kàmakàro; yathà niyukto 'smi tathà caràmi 12,161.045c bhåtàni sarvàõi vidhir niyuïkte; vidhir balãyàn iti vitta sarve 12,161.046a na karmaõàpnoty anavàpyam arthaü; yad bhàvi sarvaü bhavatãti vitta 12,161.046c trivargahãno 'pi hi vindate 'rthaü; tasmàd idaü lokahitàya guhyam 12,161.046d*0428_01 uktaü hi karmaiva phalasya hetuþ 12,161.047a tatas tad agryaü vacanaü manonugaü; samastam àj¤àya tato 'tihetumat 12,161.047c tadà praõedu÷ ca jaharùire ca te; kurupravãràya ca cakrur a¤jalãn 12,161.048a sucàruvarõàkùara÷abdabhåùitàü; manonugàü nirdhutavàkyakaõñakàm 12,161.048c ni÷amya tàü pàrthiva pàrthabhàùitàü; giraü narendràþ pra÷a÷aüsur eva te 12,161.048d*0429_01 sa càpi tàn dharmasuto mahàmanàs 12,161.048d*0429_02 tadà pratãtàn pra÷a÷aüsa vãryavàn 12,161.048e puna÷ ca papraccha saridvaràsutaü; tataþ paraü dharmam ahãnasattvaþ 12,161.048e*0430_01 dharmàrthakàmeùu vini÷cayaj¤am 12,161.048f*0431_01 yudhiùñhiraþ kauravavaü÷agoptà 12,162.001 yudhiùñhira uvàca 12,162.001a pitàmaha mahàpràj¤a kuråõàü kãrtivardhana 12,162.001c pra÷naü kaü cit pravakùyàmi tan me vyàkhyàtum arhasi 12,162.002a kãdç÷à mànavàþ saumyàþ kaiþ prãtiþ paramà bhavet 12,162.002c àyatyàü ca tadàtve ca ke kùamàs tàn vadasva me 12,162.003a na hi tatra dhanaü sphãtaü na ca saübandhibàndhavàþ 12,162.003c tiùñhanti yatra suhçdas tiùñhantãti matir mama 12,162.004a durlabho hi suhçc chrotà durlabha÷ ca hitaþ suhçt 12,162.004c etad dharmabhçtàü ÷reùñha sarvaü vyàkhyàtum arhasi 12,162.005 bhãùma uvàca 12,162.005a saüdheyàn puruùàn ràjann asaüdheyàü÷ ca tattvataþ 12,162.005c vadato me nibodha tvaü nikhilena yudhiùñhira 12,162.006a lubdhaþ kråras tyaktadharmà nikçtaþ ÷añha eva ca 12,162.006c kùudraþ pàpasamàcàraþ sarva÷aïkã tathàlasaþ 12,162.007a dãrghasåtro 'nçjuþ kaùño gurudàrapradharùakaþ 12,162.007c vyasane yaþ parityàgã duràtmà nirapatrapaþ 12,162.008a sarvataþ pàpadar÷ã ca nàstiko vedanindakaþ 12,162.008c saüprakãrõendriyo loke yaþ kàmanirata÷ caret 12,162.009a asatyo lokavidviùñaþ samaye cànavasthitaþ 12,162.009c pi÷uno 'thàkçtapraj¤o matsarã pàpani÷cayaþ 12,162.010a duþ÷ãlo 'thàkçtàtmà ca nç÷aüsaþ kitavas tathà 12,162.010c mitrair arthakçtã nityam icchaty arthapara÷ ca yaþ 12,162.011a vahata÷ ca yathà÷akti yo na tuùyati mandadhãþ 12,162.011c amitram iva yo bhuïkte sadà mitraü nararùabha 12,162.012a asthànakrodhano ya÷ ca akasmàc ca virajyate 12,162.012c suhçda÷ caiva kalyàõàn à÷u tyajati kilbiùã 12,162.013a alpe 'py apakçte måóhas tathàj¤ànàt kçte 'pi ca 12,162.013c kàryopasevã mitreùu mitradveùã naràdhipa 12,162.014a ÷atrur mitramukho ya÷ ca jihmaprekùã vilobhanaþ 12,162.014c na rajyati ca kalyàõe yas tyajet tàdç÷aü naram 12,162.015a pànapo dveùaõaþ kråro nirghçõaþ paruùas tathà 12,162.015c paropatàpã mitradhruk tathà pràõivadhe rataþ 12,162.016a kçtaghna÷ càdhamo loke na saüdheyaþ kathaü cana 12,162.016c chidrànveùã na saüdheyaþ saüdheyàn api me ÷çõu 12,162.017a kulãnà vàkyasaüpannà j¤ànavij¤ànakovidàþ 12,162.017c mitraj¤à÷ ca kçtaj¤à÷ ca sarvaj¤àþ ÷okavarjitàþ 12,162.018a màdhuryaguõasaüpannàþ satyasaüdhà jitendriyàþ 12,162.018c vyàyàma÷ãlàþ satataü bhçtaputràþ kulodgatàþ 12,162.019a råpavanto guõopetàs tathàlubdhà jita÷ramàþ 12,162.019c doùair viyuktàþ prathitais te gràhyàþ pàrthivena ha 12,162.020a yathà÷aktisamàcàràþ santas tuùyanti hi prabho 12,162.020c nàsthàne krodhavanta÷ ca na càkasmàd viràgiõaþ 12,162.021a viraktà÷ ca na ruùyanti manasàpy arthakovidàþ 12,162.021c àtmànaü pãóayitvàpi suhçtkàryaparàyaõàþ 12,162.021e na virajyanti mitrebhyo vàso raktam ivàvikam 12,162.022a doùàü÷ ca lobhamohàdãn artheùu yuvatiùv atha 12,162.022c na dar÷ayanti suhçdàü vi÷vastà bandhuvatsalàþ 12,162.023a loùñakà¤canatulyàrthàþ suhçtsv a÷añhabuddhayaþ 12,162.023c ye caranty anabhãmànà nisçùñàrthavibhåùaõàþ 12,162.023e saügçhõantaþ parijanaü svàmyarthaparamàþ sadà 12,162.024a ãdç÷aiþ puruùa÷reùñhaiþ saüdhiü yaþ kurute nçpaþ 12,162.024c tasya vistãryate ràùñraü jyotsnà grahapater iva 12,162.025a ÷àstranityà jitakrodhà balavanto raõapriyàþ 12,162.025c kùàntàþ ÷ãlaguõopetàþ saüdheyàþ puruùottamàþ 12,162.025d*0432_01 mantrihãnas tu yo ràjann aciràyur bhaven nçpa 12,162.025d*0432_02 tasmàt su÷ãlaü vij¤àya mantriõaü ca bahu÷rutam 12,162.025d*0432_03 niyojayed guõakaram àtmanaþ sukham icchatà 12,162.026a ye ca doùasamàyuktà naràþ proktà mayànagha 12,162.026c teùàm apy adhamo ràjan kçtaghno mitraghàtakaþ 12,162.026e tyaktavyaþ sa duràcàraþ sarveùàm iti ni÷cayaþ 12,162.027 yudhiùñhira uvàca 12,162.027a vistareõàrthasaübandhaü ÷rotum icchàmi pàrthiva 12,162.027c mitradrohã kçtaghna÷ ca yaþ proktas taü ca me vada 12,162.028 bhãùma uvàca 12,162.028a hanta te vartayiùye 'ham itihàsaü puràtanam 12,162.028c udãcyàü di÷i yad vçttaü mleccheùu manujàdhipa 12,162.029a bràhmaõo madhyade÷ãyaþ kçùõàïgo brahmavarjitaþ 12,162.029c gràmaü prekùya janàkãrõaü pràvi÷ad bhaikùakàïkùayà 12,162.030a tatra dasyur dhanayutaþ sarvavarõavi÷eùavit 12,162.030c brahmaõyaþ satyasaüdha÷ ca dàne ca nirato 'bhavat 12,162.031a tasya kùayam upàgamya tato bhikùàm ayàcata 12,162.031c prati÷rayaü ca vàsàrthaü bhikùàü caivàtha vàrùikãm 12,162.032a pràdàt tasmai sa vipràya vastraü ca sadç÷aü navam 12,162.032c nàrãü càpi vayopetàü bhartrà virahitàü tadà 12,162.033a etat saüpràpya hçùñàtmà dasyoþ sarvaü dvijas tadà 12,162.033c tasmin gçhavare ràjaüs tayà reme sa gautamaþ 12,162.034a kuñumbàrtheùu dasyoþ sa sàhàyyaü càpy athàkarot 12,162.034c tatràvasat so 'tha varùàþ samçddhe ÷abaràlaye 12,162.034e bàõavedhye paraü yatnam akaroc caiva gautamaþ 12,162.035a vakràïgàüs tu sa nityaü vai sarvato bàõagocare 12,162.035c jaghàna gautamo ràjan yathà dasyugaõas tathà 12,162.036a hiüsàparo ghçõàhãnaþ sadà pràõivadhe rataþ 12,162.036c gautamaþ saünikarùeõa dasyubhiþ samatàm iyàt 12,162.037a tathà tu vasatas tasya dasyugràme sukhaü tadà 12,162.037c agacchan bahavo màsà nighnataþ pakùiõo bahån 12,162.038a tataþ kadà cid aparo dvijas taü de÷am àgamat 12,162.038c jañã cãràjinadharaþ svàdhyàyaparamaþ ÷uciþ 12,162.039a vinãto niyatàhàro brahmaõyo vedapàragaþ 12,162.039c sabrahmacàrã tadde÷yaþ sakhà tasyaiva supriyam 12,162.039e taü dasyugràmam agamad yatràsau gautamo 'bhavat 12,162.040a sa tu vipragçhànveùã ÷ådrànnaparivarjakaþ 12,162.040c gràme dasyujanàkãrõe vyacarat sarvatodi÷am 12,162.041a tataþ sa gautamagçhaü pravive÷a dvijottamaþ 12,162.041c gautama÷ càpi saüpràptas tàv anyonyena saügatau 12,162.042a vakràïgabhàrahastaü taü dhanuùpàõiü kçtàgasam 12,162.042c rudhireõàvasiktàïgaü gçhadvàram upàgatam 12,162.043a taü dçùñvà puruùàdàbham apadhvastaü kùayàgatam 12,162.043c abhij¤àya dvijo vrãóàm agamad vàkyam àha ca 12,162.044a kim idaü kuruùe mauóhyàd vipras tvaü hi kulodgataþ 12,162.044c madhyade÷aparij¤àto dasyubhàvaü gataþ katham 12,162.045a pårvàn smara dvijàgryàüs tàn prakhyàtàn vedapàragàn 12,162.045c yeùàü vaü÷e 'bhijàtas tvam ãdç÷aþ kulapàüsanaþ 12,162.046a avabudhyàtmanàtmànaü satyaü ÷ãlaü ÷rutaü damam 12,162.046c anukro÷aü ca saüsmçtya tyaja vàsam imaü dvija 12,162.046d*0433_01 kugràmavàsaü ca kumitrasaïgaü 12,162.046d*0433_02 kudàraràgaü kunarendrasevàm 12,162.046d*0433_03 kubràhmaõe prãtim akàraõaü vai 12,162.046d*0433_04 kurvanti ye pàpataràs ta eva 12,162.047a evam uktaþ sa suhçdà tadà tena hitaiùiõà 12,162.047c pratyuvàca tato ràjan vini÷citya tadàrtavat 12,162.048a adhano 'smi dvija÷reùñha na ca vedavid apy aham 12,162.048c vçttyartham iha saüpràptaü viddhi màü dvijasattama 12,162.049a tvaddar÷anàt tu viprarùe kçtàrthaü vedmy ahaü dvija 12,162.049c àtmànaü saha yàsyàvaþ ÷vo vasàdyeha ÷arvarãm 12,162.049d*0434_01 gautamena tathety ukte suùvàpa dvijasattamaþ 12,162.049d*0435_01 sa tatra nyavasad vipro ghçõã kiü cid asaüspç÷an 12,162.049d*0435_02 kùudhita÷ chandyamàno 'pi bhojanaü nàbhyanandata 12,163.001 bhãùma uvàca 12,163.001a tasyàü ni÷àyàü vyuùñàyàü gate tasmin dvijottame 12,163.001c niùkramya gautamo 'gacchat samudraü prati bhàrata 12,163.002a sàmudrakàn sa vaõijas tato 'pa÷yat sthitàn pathi 12,163.002c sa tena sàrthena saha prayayau sàgaraü prati 12,163.003a sa tu sàrtho mahàràja kasmiü÷ cid girigahvare 12,163.003c mattena dviradenàtha nihataþ pràya÷o 'bhavat 12,163.004a sa kathaü cit tatas tasmàt sàrthàn mukto dvijas tadà 12,163.004c kàüdigbhåto jãvitàrthã pradudràvottaràü di÷am 12,163.005a sa sarvataþ paribhraùñaþ sàrthàd de÷àt tathàrthataþ 12,163.005c ekàkã vyadravat tatra vane kiüpuruùo yathà 12,163.006a sa panthànam athàsàdya samudràbhisaraü tadà 12,163.006c àsasàda vanaü ramyaü mahat puùpitapàdapam 12,163.007a sarvartukair àmravanaiþ puùpitair upa÷obhitam 12,163.007c nandanodde÷asadç÷aü yakùakiünarasevitam 12,163.008a ÷àlatàladhavà÷vatthatvacàguruvanais tathà 12,163.008c candanasya ca mukhyasya pàdapair upa÷obhitam 12,163.008e giriprastheùu ramyeùu ÷ubheùu susugandhiùu 12,163.009a samantato dvija÷reùñhà valgu kåjanti tatra vai 12,163.009c manuùyavadanàs tv anye bhàruõóà iti vi÷rutàþ 12,163.009e bhåliïga÷akunà÷ cànye samudraü sarvato 'bhavan 12,163.010a sa tàny atimanoj¤àni vihaügàbhirutàni vai 12,163.010c ÷çõvan suramaõãyàni vipro 'gacchata gautamaþ 12,163.011a tato 'pa÷yat suramye sa suvarõasikatàcite 12,163.011c de÷abhàge same citre svargodde÷asamaprabhe 12,163.012a ÷riyà juùñaü mahàvçkùaü nyagrodhaü parimaõóalam 12,163.012c ÷àkhàbhir anuråpàbhir bhåùitaü chatrasaünibham 12,163.013a tasya målaü susaüsiktaü varacandanavàriõà 12,163.013c divyapuùpànvitaü ÷rãmat pitàmahasadopamam 12,163.014a taü dçùñvà gautamaþ prãto munikàntam anuttamam 12,163.014c medhyaü suragçhaprakhyaü puùpitaiþ pàdapair vçtam 12,163.014e tam àgamya mudà yuktas tasyàdhastàd upàvi÷at 12,163.015a tatràsãnasya kauravya gautamasya sukhaþ ÷ivaþ 12,163.015c puùpàõi samupaspç÷ya pravavàv anilaþ ÷uciþ 12,163.015e hlàdayan sarvagàtràõi gautamasya tadà nçpa 12,163.016a sa tu vipraþ pari÷ràntaþ spçùñaþ puõyena vàyunà 12,163.016c sukham àsàdya suùvàpa bhàskara÷ càstam abhyagàt 12,163.017a tato 'staü bhàskare yàte saüdhyàkàla upasthite 12,163.017c àjagàma svabhavanaü brahmalokàt khagottamaþ 12,163.018a nàóãjaïgha iti khyàto dayito brahmaõaþ sakhà 12,163.018c bakaràjo mahàpràj¤aþ ka÷yapasyàtmasaübhavaþ 12,163.019a ràjadharmeti vikhyàto babhåvàpratimo bhuvi 12,163.019c devakanyàsutaþ ÷rãmàn vidvàn devapatiprabhaþ 12,163.020a mçùñahàñakasaüchanno bhåùaõair arkasaünibhaiþ 12,163.020c bhåùitaþ sarvagàtreùu devagarbhaþ ÷riyà jvalan 12,163.021a tam àgataü dvijaü dçùñvà vismito gautamo 'bhavat 12,163.021c kùutpipàsàparãtàtmà hiüsàrthã càpy avaikùata 12,163.022 ràjadharmovàca 12,163.022a svàgataü bhavate vipra diùñyà pràpto 'si me gçham 12,163.022c astaü ca savità yàtaþ saüdhyeyaü samupasthità 12,163.023a mama tvaü nilayaü pràptaþ priyàtithir aninditaþ 12,163.023c påjito yàsyasi pràtar vidhidçùñena karmaõà 12,164.001 bhãùma uvàca 12,164.001a giraü tàü madhuràü ÷rutvà gautamo vismitas tadà 12,164.001c kautåhalànvito ràjan ràjadharmàõam aikùata 12,164.002 ràjadharmovàca 12,164.002a bhoþ ka÷yapasya putro 'haü màtà dàkùàyaõã ca me 12,164.002c atithis tvaü guõopetaþ svàgataü te dvijarùabha 12,164.003 bhãùma uvàca 12,164.003a tasmai dattvà sa satkàraü vidhidçùñena karmaõà 12,164.003c ÷àlapuùpamayãü divyàü bçsãü samupakalpayat 12,164.004a bhagãratharathàkràntàn de÷àn gaïgàniùevitàn 12,164.004c ye caranti mahàmãnàs tàü÷ ca tasyànvakalpayat 12,164.005a vahniü càpi susaüdãptaü mãnàü÷ caiva supãvaràn 12,164.005c sa gautamàyàtithaye nyavedayata kà÷yapaþ 12,164.006a bhuktavantaü ca taü vipraü prãtàtmànaü mahàmanàþ 12,164.006c klamàpanayanàrthaü sa pakùàbhyàm abhyavãjayat 12,164.007a tato vi÷ràntam àsãnaü gotrapra÷nam apçcchata 12,164.007c so 'bravãd gautamo 'smãti bràhma nànyad udàharat 12,164.008a tasmai parõamayaü divyaü divyapuùpàdhivàsitam 12,164.008c gandhàóhyaü ÷ayanaü pràdàt sa ÷i÷ye tatra vai sukham 12,164.009a athopaviùñaü ÷ayane gautamaü bakaràñ tadà 12,164.009c papraccha kà÷yapo vàgmã kim àgamanakàraõam 12,164.010a tato 'bravãd gautamas taü daridro 'haü mahàmate 12,164.010c samudragamanàkàïkùã dravyàrtham iti bhàrata 12,164.011a taü kà÷yapo 'bravãt prãto notkaõñhàü kartum arhasi 12,164.011c kçtakàryo dvija÷reùñha sadravyo yàsyase gçhàn 12,164.012a caturvidhà hy arthagatir bçhaspatimataü yathà 12,164.012c pàraüparyaü tathà daivaü karma mitram iti prabho 12,164.013a pràdurbhåto 'smi te mitraü suhçttvaü ca mama tvayi 12,164.013c so 'haü tathà yatiùyàmi bhaviùyasi yathàrthavàn 12,164.014a tataþ prabhàtasamaye sukhaü pçùñvàbravãd idam 12,164.014c gaccha saumya pathànena kçtakçtyo bhaviùyasi 12,164.015a itas triyojanaü gatvà ràkùasàdhipatir mahàn 12,164.015c viråpàkùa iti khyàtaþ sakhà mama mahàbalaþ 12,164.016a taü gaccha dvijamukhya tvaü mama vàkyapracoditaþ 12,164.016c kàmàn abhãpsitàüs tubhyaü dàtà nàsty atra saü÷ayaþ 12,164.017a ity uktaþ prayayau ràjan gautamo vigataklamaþ 12,164.017c phalàny amçtakalpàni bhakùayan sma yatheùñataþ 12,164.018a candanàgurumukhyàni tvakpatràõàü vanàni ca 12,164.018c tasmin pathi mahàràja sevamàno drutaü yayau 12,164.019a tato meruvrajaü nàma nagaraü ÷ailatoraõam 12,164.019c ÷ailapràkàravapraü ca ÷ailayantràrgalaü tathà 12,164.019d*0436_01 nyavedayad dvàrapàlàn vacanàd ràjadharmaõaþ 12,164.020a vidita÷ càbhavat tasya ràkùasendrasya dhãmataþ 12,164.020c prahitaþ suhçdà ràjan prãyatà vai priyàtithiþ 12,164.021a tataþ sa ràkùasendraþ svàn preùyàn àha yudhiùñhira 12,164.021c gautamo nagaradvàràc chãghram ànãyatàm iti 12,164.022a tataþ puravaràt tasmàt puruùàþ ÷vetaveùñanàþ 12,164.022c gautamety abhibhàùantaþ puradvàram upàgaman 12,164.023a te tam åcur mahàràja preùyà rakùaþpater dvijam 12,164.023b*0437_01 channahastà * * kàyà dakçvecavasaümatàþ (sic) 12,164.023b*0437_02 àgaccha gautamety evaü tvaramàõàþ sasaübhramàþ 12,164.023c tvarasva tårõam àgaccha ràjà tvàü draùñum icchati 12,164.024a ràkùasàdhipatir vãro viråpàkùa iti ÷rutaþ 12,164.024c sa tvàü tvarati vai draùñuü tat kùipraü saüvidhãyatàm 12,164.025a tataþ sa pràdravad vipro vismayàd vigataklamaþ 12,164.025c gautamo nagararddhiü tàü pa÷yan paramavismitaþ 12,164.026a tair eva sahito ràj¤o ve÷ma tårõam upàdravat 12,164.026c dar÷anaü ràkùasendrasya kàïkùamàõo dvijas tadà 12,165.001 bhãùma uvàca 12,165.001a tataþ sa vidito ràj¤aþ pravi÷ya gçham uttamam 12,165.001c påjito ràkùasendreõa niùasàdàsanottame 12,165.002a pçùña÷ ca gotracaraõaü svàdhyàyaü brahmacàrikam 12,165.002b*0438_01 pçùño ràj¤à sa nàj¤àsãd gotramàtram athàbravãt 12,165.002c na tatra vyàjahàrànyad gotramàtràd çte dvijaþ 12,165.003a brahmavarcasahãnasya svàdhyàyaviratasya ca 12,165.003c gotramàtravido ràjà nivàsaü samapçcchata 12,165.004a kva te nivàsaþ kalyàõa kiügotrà bràhmaõã ca te 12,165.004c tattvaü bråhi na bhãþ kàryà vi÷ramasva yathàsukham 12,165.005 gautama uvàca 12,165.005a madhyade÷aprasåto 'haü vàso me ÷abaràlaye 12,165.005c ÷ådrà punarbhår bhàryà me satyam etad bravãmi te 12,165.006 bhãùma uvàca 12,165.006a tato ràjà vimamç÷e kathaü kàryam idaü bhavet 12,165.006c kathaü và sukçtaü me syàd iti buddhyànvacintayat 12,165.007a ayaü vai jananàd vipraþ suhçt tasya mahàtmanaþ 12,165.007c saüpreùita÷ ca tenàyaü kà÷yapena mamàntikam 12,165.008a tasya priyaü kariùyàmi sa hi màm à÷ritaþ sadà 12,165.008c bhràtà me bàndhava÷ càsau sakhà ca hçdayaügamaþ 12,165.009a kàrttikyàm adya bhoktàraþ sahasraü me dvijottamàþ 12,165.009c tatràyam api bhoktà vai deyam asmai ca me dhanam 12,165.009d*0439_01 sa càdya divasaþ puõyo hy atithi÷ càyam àgataþ 12,165.009d*0439_02 saükalpitaü caiva dhanaü kiü vicàryam ataþ param 12,165.010a tataþ sahasraü vipràõàü viduùàü samalaükçtam 12,165.010c snàtànàm anusaüpràptam ahatakùaumavàsasàm 12,165.011a tàn àgatàn dvija÷reùñhàn viråpàkùo vi÷àü pate 12,165.011c yathàrhaü pratijagràha vidhidçùñena karmaõà 12,165.012a bçsyas teùàü tu saünyastà ràkùasendrasya ÷àsanàt 12,165.012c bhåmau varakuthàstãrõàþ preùyair bharatasattama 12,165.013a tàsu te påjità ràj¤à niùaõõà dvijasattamàþ 12,165.013b*0440_01 tiladarbhodakenàtha arcità vidhivad dvijàþ 12,165.013b*0440_02 vi÷vedevàþ sapitaraþ sàgnaya÷ copakalpitàþ 12,165.013b*0440_03 viliptàþ puùpavanta÷ ca supracàràþ supåjitàþ 12,165.013c vyaràjanta mahàràja nakùatrapatayo yathà 12,165.014a tato jàmbånadàþ pàtrãr vajràïkà vimalàþ ÷ubhàþ 12,165.014c varànnapårõà viprebhyaþ pràdàn madhughçtàplutàþ 12,165.015a tasya nityaü tathàùàóhyàü màghyàü ca bahavo dvijàþ 12,165.015c ãpsitaü bhojanavaraü labhante satkçtaü sadà 12,165.016a vi÷eùatas tu kàrttikyàü dvijebhyaþ saüprayacchati 12,165.016c ÷aradvyapàye ratnàni paurõamàsyàm iti ÷rutiþ 12,165.017a suvarõaü rajataü caiva maõãn atha ca mauktikam 12,165.017c vajràn mahàdhanàü÷ caiva vaióåryàjinaràïkavàn 12,165.018a ratnarà÷ãn vinikùipya dakùiõàrthe sa bhàrata 12,165.018c tataþ pràha dvija÷reùñhàn viråpàkùo mahàya÷àþ 12,165.019a gçhõãta ratnàny etàni yathotsàhaü yatheùñataþ 12,165.019c yeùu yeùu ca bhàõóeùu bhuktaü vo dvijasattamàþ 12,165.019e tàny evàdàya gacchadhvaü svave÷mànãti bhàrata 12,165.020a ity uktavacane tasmin ràkùasendre mahàtmani 12,165.020c yatheùñaü tàni ratnàni jagçhur bràhmaõarùabhàþ 12,165.021a tato mahàrhais te sarve ratnair abhyarcitàþ ÷ubhaiþ 12,165.021c bràhmaõà mçùñavasanàþ suprãtàþ sma tadàbhavan 12,165.022a tatas tàn ràkùasendra÷ ca dvijàn àha punar vacaþ 12,165.022c nànàdigàgatàn ràjan ràkùasàn pratiùidhya vai 12,165.023a adhyaikadivasaü viprà na vo 'stãha bhayaü kva cit 12,165.023c ràkùasebhyaþ pramodadhvam iùñato yàta màciram 12,165.024a tataþ pradudruvuþ sarve viprasaüghàþ samantataþ 12,165.024c gautamo 'pi suvarõasya bhàram àdàya satvaraþ 12,165.025a kçcchràt samudvahan vãra nyagrodhaü samupàgamat 12,165.025c nyaùãdac ca pari÷ràntaþ klànta÷ ca kùudhita÷ ca ha 12,165.026a tatas tam abhyagàd ràjan ràjadharmà khagottamaþ 12,165.026c svàgatenàbhyanandac ca gautamaü mitravatsalaþ 12,165.027a tasya pakùàgravikùepaiþ klamaü vyapanayat khagaþ 12,165.027c påjàü càpy akarod dhãmàn bhojanaü càpy akalpayat 12,165.027d*0441_01 niùpatraþ ÷ayane tasmin paryatapyata duùñadhãþ 12,165.027d*0442_01 tatas tau saüvidaü kçtvà khagendradvijasattamau 12,165.027d*0442_02 nyaùãdatàü mahàràja nyagrodhe vipule tathà 12,165.027d*0442_03 gautama÷ cintayàm àsa ràtrau tasya samãpataþ 12,165.028a sa bhuktavàn suvi÷rànto gautamo 'cintayat tadà 12,165.028c hàñakasyàbhiråpasya bhàro 'yaü sumahàn mayà 12,165.028e gçhãto lobhamohàd vai dåraü ca gamanaü mama 12,165.029a na càsti pathi bhoktavyaü pràõasaüdhàraõaü mama 12,165.029c kiü kçtvà dhàrayeyaü vai pràõàn ity abhyacintayat 12,165.030a tataþ sa pathi bhoktavyaü prekùamàõo na kiü cana 12,165.030c kçtaghnaþ puruùavyàghra manasedam acintayat 12,165.031a ayaü bakapatiþ pàr÷ve màüsarà÷iþ sthito mama 12,165.031c imaü hatvà gçhãtvà ca yàsye 'haü samabhidrutam 12,166.001 bhãùma uvàca 12,166.001a atha tatra mahàrciùmàn analo vàtasàrathiþ 12,166.001c tasyàvidåre rakùàrthaü khagendreõa kçto 'bhavat 12,166.002a sa càpi pàr÷ve suùvàpa vi÷vasto bakaràñ tadà 12,166.002c kçtaghnas tu sa duùñàtmà taü jighàüsur ajàgarat 12,166.003a tato 'làtena dãptena vi÷vastaü nijaghàna tam 12,166.003c nihatya ca mudà yuktaþ so 'nubandhaü na dçùñavàn 12,166.004a sa taü vipakùaromàõaü kçtvàgnàv apacat tadà 12,166.004b*0443_01 pakvànnaü bhakùayitvà ca kçtaghnaþ pàpapåruùaþ 12,166.004b*0443_02 jagàma tvarayà ràjan svagçhaü kçtakçtyavat 12,166.004c taü gçhãtvà suvarõaü ca yayau drutataraü dvijaþ 12,166.004d*0444_01 tato dàkùàyaõãputraü nàgataü taü tu bhàrata 12,166.004d*0444_02 viråpàkùa÷ cintayan vai hçdayena vidåyatà 12,166.005a tato 'nyasmin gate càhni viråpàkùo 'bravãt sutam 12,166.005c na prekùe ràjadharmàõam adya putra khagottamam 12,166.006a sa pårvasaüdhyàü brahmàõaü vandituü yàti sarvadà 12,166.006b*0445_01 aparàü caiva màü draùñum àyàti sa vihaügaràñ 12,166.006c màü càdçùñvà kadà cit sa na gacchati gçhàn khagaþ 12,166.007a ubhe dviràtraü saüdhye vai nàbhyagàt sa mamàlayam 12,166.007c tasmàn na ÷udhyate bhàvo mama sa j¤àyatàü suhçt 12,166.008a svàdhyàyena viyukto hi brahmavarcasavarjitaþ 12,166.008c taü gatas tatra me ÷aïkà hanyàt taü sa dvijàdhamaþ 12,166.009a duràcàras tu durbuddhir iïgitair lakùito mayà 12,166.009c niùkriyo dàruõàkàraþ kçùõo dasyur ivàdhamaþ 12,166.010a gautamaþ sa gatas tatra tenodvignaü mano mama 12,166.010c putra ÷ãghram ito gatvà ràjadharmanive÷anam 12,166.010e j¤àyatàü sa vi÷uddhàtmà yadi jãvati màciram 12,166.011a sa evam uktas tvarito rakùobhiþ sahito yayau 12,166.011c nyagrodhaü tatra càpa÷yat kaïkàlaü ràjadharmaõaþ 12,166.012a sa rudann agamat putro ràkùasendrasya dhãmataþ 12,166.012c tvaramàõaþ paraü ÷aktyà gautamagrahaõàya vai 12,166.013a tato 'vidåre jagçhur gautamaü ràkùasàs tadà 12,166.013c ràjadharma÷arãraü ca pakùàsthicaraõojjhitam 12,166.014a tam àdàyàtha rakùàüsi drutaü meruvrajaü yayuþ 12,166.014c ràj¤a÷ ca dar÷ayàm àsuþ ÷arãraü ràjadharmaõaþ 12,166.014e kçtaghnaü puruùaü taü ca gautamaü pàpacetasam 12,166.015a ruroda ràjà taü dçùñvà sàmàtyaþ sapurohitaþ 12,166.015c àrtanàda÷ ca sumahàn abhåt tasya nive÷ane 12,166.016a sastrãkumàraü ca puraü babhåvàsvasthamànasam 12,166.016c athàbravãn nçpaþ putraü pàpo 'yaü vadhyatàm iti 12,166.017a asya màüsair ime sarve viharantu yatheùñataþ 12,166.017c pàpàcàraþ pàpakarmà pàpàtmà pàpani÷cayaþ 12,166.017e hantavyo 'yaü mama matir bhavadbhir iti ràkùasàþ 12,166.018a ity uktà ràkùasendreõa ràkùasà ghoravikramàþ 12,166.018c naicchanta taü bhakùayituü pàpakarmàyam ity uta 12,166.019a dasyånàü dãyatàm eùa sàdhv adya puruùàdhamaþ 12,166.019c ity åcus taü mahàràja ràkùasendraü ni÷àcaràþ 12,166.020a ÷irobhi÷ ca gatà bhåmim åcå rakùogaõàdhipam 12,166.020c na dàtum arhasi tvaü no bhakùaõàyàsya kilbiùam 12,166.021a evam astv iti tàn àha ràkùasendro ni÷àcaràn 12,166.021c dasyånàü dãyatàm eùa kçtaghno 'dyaiva ràkùasàþ 12,166.022a ity ukte tasya te dàsàþ ÷ålamudgarapàõayaþ 12,166.022c chittvà taü khaõóa÷aþ pàpaü dasyubhyaþ pradadus tadà 12,166.023a dasyava÷ càpi naicchanta tam attuü pàpakàriõam 12,166.023c kravyàdà api ràjendra kçtaghnaü nopabhu¤jate 12,166.024a brahmaghne ca suràpe ca core bhagnavrate tathà 12,166.024c niùkçtir vihità ràjan kçtaghne nàsti niùkçtiþ 12,166.025a mitradrohã nç÷aüsa÷ ca kçtaghna÷ ca naràdhamaþ 12,166.025c kravyàdaiþ kçmibhi÷ cànyair na bhujyante hi tàdç÷àþ 12,166.025d*0446_01 nyagrodhe ràjadharmàõam apa÷yan nihataü tataþ 12,166.025d*0446_02 ruditvà bahu tat tad vai vilapya ca sa ràkùasaþ 12,166.025d*0446_03 gato roùasamàviùño gautamagrahaõàya vai 12,166.025d*0446_04 gçhãto gautamaþ pàpo rakùobhiþ krodhamårchitaiþ 12,166.025d*0446_05 ràjadharma÷arãrasya kaïkàlaü càpy atho dhçtam 12,166.025d*0446_06 merupçùñhe ca nagaraü yàtudhànàs tato gatàþ 12,166.025d*0446_07 krodharaktekùaõà ghorà gautamasya vadhe dhçtàþ 12,166.025d*0446_08 pàrthivasyàgrato nyastaþ kaïkàlo ràjadharmaõaþ 12,166.025d*0446_09 taü dçùñvà vimanà ràjà sàmàtyaþ sagaõo 'bhavat 12,166.025d*0446_10 àrtanàdo mahàn àsãd gçhe tasya mahàtmanaþ 12,166.025d*0446_11 strãsaüghasya tadà ràjan nihate kà÷yapàtmaje 12,166.025d*0446_12 ràkùasà åcuþ 12,166.025d*0446_12 ràjà caivàbravãt putraü pàpo 'yaü vadhyatàm iti 12,166.025d*0446_13 asya màüsaü vayaü sarve khàdiùyàmaþ samàgatàþ 12,166.025d*0446_14 pàpakçt pàpakarmà ca pàpàtmà pàpam àsthitaþ 12,166.025d*0446_15 viråpàkùa uvàca 12,166.025d*0446_15 hantavya eva pàpàtmà kçtaghno nàtra saü÷ayaþ 12,166.025d*0446_16 kçtaghnaü pàpakarmàõaü na bhakùayitum utsahe 12,166.025d*0446_17 dàsebhyo dãyatàm eùa mitradhruk puruùàdhamaþ 12,166.025d*0446_17 bhãùma uvàca 12,166.025d*0446_18 dàsàþ sarve samàhåtà yàtudhànàs tathàpare 12,166.025d*0446_19 necchanti sma kçtaghnaü taü khàdituü puruùottama 12,166.025d*0446_20 ÷irobhi÷ ca gatà bhåmiü mahàràja tato balàt 12,166.025d*0446_21 mà nàrthaü jàtanirbandhaü kilbiùaü dàtum arhasi 12,166.025d*0446_22 yàtudhànà nçpeõoktàþ pàpakarmà vi÷asyatàm 12,166.025d*0446_23 bhakùyatàü tyajyatàü vàyaü dar÷anàn me 'panãyatàm 12,166.025d*0446_24 tatas te ruùità dàsàþ ÷ålapaññasapàõayaþ 12,166.025d*0446_25 khaõóa÷o vikçtaü hatvà kravyàdbhyo hy adadus tadà 12,166.025d*0446_26 kravyàdàs tv api ràjendra necchanti pi÷ità÷anàþ 12,166.025d*0446_27 mçtàn api hi kravyàdàþ kçtaghnàn nopabhu¤jate 12,166.025d*0446_28 brahmasvaharaõe core brahmaghne gurutalpage 12,166.025d*0446_29 niùkçtir vihità sadbhiþ kçtaghne nàsti niùkçtiþ 12,166.025d*0446_30 mitradruhaü kçtaghnaü ca nç÷aüsaü ca naràdhamam 12,166.025d*0446_31 kravyàdàþ krimaya÷ caiva nopabhu¤janti vai sadà 12,167.001 bhãùma uvàca 12,167.001a tata÷ citàü bakapateþ kàrayàm àsa ràkùasaþ 12,167.001c ratnair gandhai÷ ca bahubhir vastrai÷ ca samalaükçtàm 12,167.002a tatra prajvàlya nçpate bakaràjaü pratàpavàn 12,167.002c pretakàryàõi vidhivad ràkùasendra÷ cakàra ha 12,167.003a tasmin kàle 'tha surabhir devã dàkùàyaõã ÷ubhà 12,167.003c upariùñàt tatas tasya sà babhåva payasvinã 12,167.004a tasyà vaktràc cyutaþ phenaþ kùãrami÷ras tadànagha 12,167.004c so 'patad vai tatas tasyàü citàyàü ràjadharmaõaþ 12,167.005a tataþ saüjãvitas tena bakaràjas tadànagha 12,167.005c utpatya ca sameyàya viråpàkùaü bakàdhipaþ 12,167.006a tato 'bhyayàd devaràjo viråpàkùapuraü tadà 12,167.006c pràha cedaü viråpàkùaü diùñyàyaü jãvatãty uta 12,167.007a ÷ràvayàm àsa cendras taü viråpàkùaü puràtanam 12,167.007c yathà ÷àpaþ purà datto brahmaõà ràjadharmaõaþ 12,167.008a yadà bakapatã ràjan brahmàõaü nopasarpati 12,167.008c tato roùàd idaü pràha bakendràya pitàmahaþ 12,167.009a yasmàn måóho mama sado nàgato 'sau bakàdhamaþ 12,167.009c tasmàd vadhaü sa duùñàtmà naciràt samavàpsyati 12,167.010a tadàyaü tasya vacanàn nihato gautamena vai 12,167.010c tenaivàmçtasikta÷ ca punaþ saüjãvito bakaþ 12,167.011a ràjadharmà tataþ pràha praõipatya puraüdaram 12,167.011c yadi te 'nugrahakçtà mayi buddhiþ puraüdara 12,167.011e sakhàyaü me sudayitaü gautamaü jãvayety uta 12,167.012a tasya vàkyaü samàj¤àya vàsavaþ puruùarùabha 12,167.012c saüjãvayitvà sakhye vai pràdàt taü gautamaü tadà 12,167.013a sabhàõóopaskaraü ràjaüs tam àsàdya bakàdhipaþ 12,167.013c saüpariùvajya suhçdaü prãtyà paramayà yutaþ 12,167.014a atha taü pàpakarmàõaü ràjadharmà bakàdhipaþ 12,167.014c visarjayitvà sadhanaü pravive÷a svam àlayam 12,167.015a yathocitaü ca sa bako yayau brahmasadas tadà 12,167.015b*0447_01 brahmàtha svasabhàpràptaü bakaü dharmaparàyaõam 12,167.015c brahmà ca taü mahàtmànam àtithyenàbhyapåjayat 12,167.016a gautama÷ càpi saüpràpya punas taü ÷abaràlayam 12,167.016c ÷ådràyàü janayàm àsa putràn duùkçtakàriõaþ 12,167.017a ÷àpa÷ ca sumahàüs tasya dattaþ suragaõais tadà 12,167.017c kukùau punarbhvàü bhàryàyàü janayitvà ciràt sutàn 12,167.017e nirayaü pràpsyati mahat kçtaghno 'yam iti prabho 12,167.018a etat pràha purà sarvaü nàrado mama bhàrata 12,167.018c saüsmçtya càpi sumahad àkhyànaü puruùarùabha 12,167.018e mayàpi bhavate sarvaü yathàvad upavarõitam 12,167.019a kutaþ kçtaghnasya ya÷aþ kutaþ sthànaü kutaþ sukham 12,167.019c a÷raddheyaþ kçtaghno hi kçtaghne nàsti niùkçtiþ 12,167.020a mitradroho na kartavyaþ puruùeõa vi÷eùataþ 12,167.020c mitradhruï nirayaü ghoram anantaü pratipadyate 12,167.021a kçtaj¤ena sadà bhàvyaü mitrakàmena cànagha 12,167.021c mitràt prabhavate satyaü mitràt prabhavate balam 12,167.021d*0448_01 mitràd bhogàü÷ ca bhu¤jãta mitreõàpatsu mucyate 12,167.021e satkàrair uttamair mitraü påjayeta vicakùaõaþ 12,167.021f*0449_00 bhãùma uvàca 12,167.021f*0449_01 vidvàn saüskàrayàm àsa pàrthivo ràjadharmaõaþ 12,167.021f*0449_02 gandhair bahubhir avyagro dàhayàm àsa taü dvijam 12,167.021f*0449_03 tasya devasya vacanàd indrasya bakaràó iha 12,167.021f*0449_04 tenaivàmçtasikta÷ ca punaþ saüjãvito bakaþ 12,167.021f*0449_05 ràjadharmàpi taü pràha sahasràkùam ariüdamam 12,167.021f*0449_06 gautamo bràhmaõaþ kvàsau mucyatàü matpriyaþ sakhà 12,167.021f*0449_07 tasya vàkyaü samàj¤àya kau÷ikaþ surasattamaþ 12,167.021f*0449_08 gautamaü hy abhyanuj¤àpya prãto 'tha gamanotsukaþ 12,167.021f*0449_09 pratãtaþ sa gataþ saumyo ràjadharmà svam àlayam 12,167.021f*0449_10 nç÷aüso gautamo mukto mitradhruk puruùàdhamaþ 12,167.021f*0449_11 sabhàõóopaskaro yàtaþ sa tadà ÷abaràlayam 12,167.021f*0449_12 tatràsau ÷abarãdehe prasåto nirayopame 12,167.021f*0449_13 eùa ÷àpo mahàüs tatra muktaþ suragaõais tathà 12,167.021f*0449_14 dagdho ràkùasaràjena khagaràjaþ pratàpavàn 12,167.021f*0449_15 citàyàþ pàr÷vato dogdhrã surabhir jãvayac ca tam 12,167.021f*0449_16 tasyà vaktràc cyutaþ pheno dugdhamàtraü tadànagha 12,167.021f*0449_17 samãraõàhçto yàta÷ citàü tàü ràjadharmaõaþ 12,167.021f*0449_18 devaràjas tataþ pràpto viråpàkùapuraü tadà 12,167.021f*0449_19 viråpàkùo 'pi taü pràptaü devaràjaü samàgamat 12,167.021f*0449_20 kà÷yapasya suto deva bhràtà me jãvatàm iti 12,167.021f*0449_21 kau÷ikas tv abravãt sarvaü prãyamàõaü punaþ punaþ 12,167.021f*0449_22 brahmaõà vyàhçto roùàd ràjadharmà kadà cana 12,167.021f*0449_23 yasmàt tvaü nàgato draùñuü mama nityam imàü sabhàm 12,167.021f*0449_24 tasmàd bako bhavàn bhàvã dharma÷ãlaþ puràõavit 12,167.021f*0449_25 àgamiùyati te vàsaü kadà cit pàpakarmakçt 12,167.021f*0449_26 ÷abaràvàsago vipraþ kçtaghno vçùalãpatiþ 12,167.021f*0449_27 yadà nihantà mokùas te tadà bhàvãty uvàca tam 12,167.021f*0449_28 tasmàd eva gato lokaü brahmaõaþ parameùñhinaþ 12,167.021f*0449_29 sa càpi nirayaü pràpto duùkçtiþ kulapàüsanaþ 12,167.021f*0449_30 etac chrutvà mahad vàkyaü sanmadhye nàraderitam 12,167.021f*0449_31 mayàpi tava ràjendra yathàvad anuvarõitam 12,167.021f*0449_32 brahmaghne ca suràpe ca core bhraùñavrate tathà 12,167.021f*0449_33 niùkçtir vihità ràjan kçtaghne nàsti niùkçtiþ 12,167.021f*0449_34 kutaþ kçtaghnasya ya÷aþ kutaþ sthànaü kutaþ sukham 12,167.021f*0449_35 a÷raddheyaþ kçtaghno hi kçtaghne nàsti niùkçtiþ 12,167.021f*0449_36 mitradroho na kartavyaþ puruùeõa vi÷eùataþ 12,167.021f*0449_37 mitradhruï nirayaü ghoraü narakaü pratipadyate 12,167.021f*0449_38 kçtaj¤ena sadà bhàvyaü mitrabhàvena cànagha 12,167.021f*0449_39 mitràt prabhavate sarvaü mitraü dhanyam iti smçtam 12,167.021f*0449_40 arthàd và mitralàbhàd và mitralàbho vi÷iùyate 12,167.021f*0449_41 sulabhà mitrato 'rthàs tu mitreõa yatituü kùamam 12,167.021f*0449_42 mitraü càbhimataü snigdhaü phalaü càpi satàü phalam 12,167.021f*0449_43 satkàraiþ svajanopetaiþ påjayeta vicakùaõaþ 12,167.021f*0450_01 abhra÷yàmaþ piïgajañàbaddhakalàpaþ 12,167.021f*0450_02 pràü÷ur daõóã kçùõamçgatvakparidhànaþ 12,167.021f*0450_03 sàkùàl lokàn pàvayamànaþ kavimukhyaþ 12,167.021f*0450_04 pàrà÷aryaþ parvasu råpaü vivçõotu 12,167.021f*0451_01 tayaiva jãvitaü pàpaü svade÷agamanotsukam 12,167.021f*0451_02 ÷a÷àpa ÷abarãdehe prasåto 'yaü bhavatv iti 12,167.021f*0451_03 kukùau punarbhuvà pàpaþ sutàn ajanayat tathà 12,167.021f*0452_01 tasmàd bakaü gçhe hantà bràhmaõaþ pàpabandhanaþ 12,167.021f*0452_02 bandho bhavatu ghorai÷ ca pà÷air nàgamayair bhç÷am 12,167.021f*0453_01 viråpàkùo 'tha saüvçttaü ÷rutvà vàkyam apåjayat 12,167.021f*0453_02 ÷akraü ca brahmaõaþ pàr÷vaü tayà tena sahàvrajat 12,167.021f*0453_03 gautamo nirayaü pràptas tatsaübandhàd bakas tathà 12,167.021f*0453_04 duþkhaü ràkùasaràj¤a÷ ca dravyadànàc chramànvitaþ 12,167.021f*0454_01 etac chrutvà tato vàkyaü bhãùmeõoktaü mahàtmanà 12,167.021f*0454_02 yudhiùñhiraþ prãtamanà bhràtçbhiþ sahitaþ sadà 12,167.022a parityàjyo budhaiþ pàpaþ kçtaghno nirapatrapaþ 12,167.022c mitradrohã kulàïgàraþ pàpakarmà naràdhamaþ 12,167.023a eùa dharmabhçtàü ÷reùñha proktaþ pàpo mayà tava 12,167.023c mitradrohã kçtaghno vai kiü bhåyaþ ÷rotum icchasi 12,167.024 vai÷aüpàyana uvàca 12,167.024a etac chrutvà tadà vàkyaü bhãùmeõoktaü mahàtmanà 12,167.024c yudhiùñhiraþ prãtamanà babhåva janamejaya 12,168.000*0455_01 nàràyaõaü namaskçtya naraü caiva narottamam 12,168.000*0455_02 devãü sarasvatãü caiva tato jayam udãrayet 12,168.000*0456_01 ÷uklàmbaradharaü viùõuü ÷a÷ivarõaü caturbhujam 12,168.000*0456_02 prasannavadanaü dhyàyet sarvavighnopa÷àntaye 12,168.001 yudhiùñhira uvàca 12,168.001a dharmàþ pitàmahenoktà ràjadharmà÷ritàþ ÷ubhàþ 12,168.001c dharmam à÷ramiõàü ÷reùñhaü vaktum arhasi pàrthiva 12,168.002 bhãùma uvàca 12,168.002a sarvatra vihito dharmaþ svargyaþ satyaphalaü tapaþ 12,168.002c bahudvàrasya dharmasya nehàsti viphalà kriyà 12,168.003a yasmin yasmiüs tu vinaye yo yo yàti vini÷cayam 12,168.003c sa tam evàbhijànàti nànyaü bharatasattama 12,168.004a yathà yathà ca paryeti lokatantram asàravat 12,168.004c tathà tathà viràgo 'tra jàyate nàtra saü÷ayaþ 12,168.005a evaü vyavasite loke bahudoùe yudhiùñhira 12,168.005c àtmamokùanimittaü vai yateta matimàn naraþ 12,168.006 yudhiùñhira uvàca 12,168.006a naùñe dhane và dàre và putre pitari và mçte 12,168.006c yayà buddhyà nudec chokaü tan me bråhi pitàmaha 12,168.007 bhãùma uvàca 12,168.007a naùñe dhane và dàre và putre pitari và mçte 12,168.007c aho duþkham iti dhyàya¤ ÷okasyàpacitiü caret 12,168.008a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,168.008c yathà senajitaü vipraþ ka÷ cid ity abravãd vacaþ 12,168.009a putra÷okàbhisaütaptaü ràjànaü ÷okavihvalam 12,168.009c viùaõõavadanaü dçùñvà vipro vacanam abravãt 12,168.010a kiü nu khalv asi måóhas tvaü ÷ocyaþ kim anu÷ocasi 12,168.010c yadà tvàm api ÷ocantaþ ÷ocyà yàsyanti tàü gatim 12,168.011a tvaü caivàhaü ca ye cànye tvàü ràjan paryupàsate 12,168.011c sarve tatra gamiùyàmo yata evàgatà vayam 12,168.012 senajid uvàca 12,168.012a kà buddhiþ kiü tapo vipra kaþ samàdhis tapodhana 12,168.012c kiü j¤ànaü kiü ÷rutaü và te yat pràpya na viùãdasi 12,168.013 bràhmaõa uvàca 12,168.013*0457_01 hçùyantam avasãdantaü sukhaduþkhaviparyaye 12,168.013*0457_02 àtmànam anu÷ocàmi yo mamaiùa hçdi sthitaþ 12,168.013a pa÷ya bhåtàni duþkhena vyatiùaktàni sarva÷aþ 12,168.013b*0458_01 uttamàdhamamadhyàni teùu teùv iha karmasu 12,168.013b*0459_01 aham eko na me ka÷ cin nàham anyasya kasya cit 12,168.013b*0459_02 na taü pa÷yàmi yasyàhaü taü na pa÷yàmi yo mama 12,168.013c àtmàpi càyaü na mama sarvà và pçthivã mama 12,168.014a yathà mama tathànyeùàm iti buddhyà na me vyathà 12,168.014c etàü buddhim ahaü pràpya na prahçùye na ca vyathe 12,168.015a yathà kàùñhaü ca kàùñhaü ca sameyàtàü mahodadhau 12,168.015c sametya ca vyapeyàtàü tadvad bhåtasamàgamaþ 12,168.016a evaü putrà÷ ca pautrà÷ ca j¤àtayo bàndhavàs tathà 12,168.016c teùu sneho na kartavyo viprayogo hi tair dhruvam 12,168.017a adar÷anàd àpatitaþ puna÷ càdar÷anaü gataþ 12,168.017c na tvàsau veda na tvaü taü kaþ san kam anu÷ocasi 12,168.018a tçùõàrtiprabhavaü duþkhaü duþkhàrtiprabhavaü sukham 12,168.018c sukhàt saüjàyate duþkham evam etat punaþ punaþ 12,168.018e sukhasyànantaraü duþkhaü duþkhasyànantaraü sukham 12,168.018f*0460_01 sukhaduþkhe manuùyàõàü cakravat parivartataþ 12,168.019a sukhàt tvaü duþkham àpannaþ punar àpatsyase sukham 12,168.019c na nityaü labhate duþkhaü na nityaü labhate sukham 12,168.019d*0461_01 ÷arãram evàyatanaü sukhasya 12,168.019d*0461_02 duþkhasya càpy àyatanaü ÷arãram 12,168.019d*0461_03 yad yac charãreõa karoti karma 12,168.019d*0461_04 tenaiva dehã samupà÷nute tat 12,168.019d*0461_05 jãvitaü ca ÷arãraü ca jàtyaiva saha jàyate 12,168.019d*0461_06 ubhe saha vivardhete ubhe saha vina÷yataþ 12,168.019d*0461_07 snehapà÷air bahuvidhair àviùñaviùayà janàþ 12,168.019d*0461_08 akçtàrthà÷ ca sãdante jalaiþ saikatasetavaþ 12,168.019d*0461_09 snehena tilavat sarvaü sargacakre nipãóyate 12,168.019d*0461_10 tilapãóair ivàkramya kle÷air aj¤ànasaübhavaiþ 12,168.019d*0461_11 saücinoty a÷ubhaü karma kalatràpekùayà naraþ 12,168.019d*0461_12 ekaþ kle÷àn avàpnoti paratreha ca mànavaþ 12,168.019d*0461_13 putradàrakuñumbeùu prasaktàþ sarvamànavàþ 12,168.019d*0461_14 ÷okapaïkàrõave magnà jãrõà vanagajà iva 12,168.019d*0461_15 putranà÷e vittanà÷e j¤àtisaübandhinàm api 12,168.019d*0461_16 pràpyate sumahad duþkhaü dàvàgnipratimaü vibho 12,168.019d*0461_17 daivàyattam idaü sarvaü sukhaduþkhe bhavàbhavau 12,168.019d*0461_18 asuhçt sasuhçc càpi sa÷atrur mitravàn api 12,168.019d*0461_19 sapraj¤aþ praj¤ayà hãno daivena labhate sukham 12,168.020a nàlaü sukhàya suhçdo nàlaü duþkhàya ÷atravaþ 12,168.020c na ca praj¤àlam arthànàü na sukhànàm alaü dhanam 12,168.021a na buddhir dhanalàbhàya na jàóyam asamçddhaye 12,168.021c lokaparyàyavçttàntaü pràj¤o jànàti netaraþ 12,168.022a buddhimantaü ca måóhaü ca ÷åraü bhãruü jaóaü kavim 12,168.022c durbalaü balavantaü ca bhàginaü bhajate sukham 12,168.023a dhenur vatsasya gopasya svàminas taskarasya ca 12,168.023c payaþ pibati yas tasyà dhenus tasyeti ni÷cayaþ 12,168.024a ye ca måóhatamà loke ye ca buddheþ paraü gatàþ 12,168.024c te naràþ sukham edhante kli÷yaty antarito janaþ 12,168.025a antyeùu remire dhãrà na te madhyeùu remire 12,168.025c antyapràptiü sukhàm àhur duþkham antaram antayoþ 12,168.025d*0462_01 sukhaü svapiti durmedhàþ svàni karmàõy acintayan 12,168.025d*0462_02 avij¤ànena mahatà kambaleneva saüvçtaþ 12,168.026a ye tu buddhisukhaü pràptà dvaüdvàtãtà vimatsaràþ 12,168.026c tàn naivàrthà na cànarthà vyathayanti kadà cana 12,168.027a atha ye buddhim apràptà vyatikràntà÷ ca måóhatàm 12,168.027c te 'tivelaü prahçùyanti saütàpam upayànti ca 12,168.028a nityapramudità måóhà divi devagaõà iva 12,168.028c avalepena mahatà paridçbdhà vicetasaþ 12,168.029a sukhaü duþkhàntam àlasyaü duþkhaü dàkùyaü sukhodayam 12,168.029c bhåti÷ caiva ÷riyà sàrdhaü dakùe vasati nàlase 12,168.030a sukhaü và yadi và duþkhaü dveùyaü và yadi và priyam 12,168.030c pràptaü pràptam upàsãta hçdayenàparàjitaþ 12,168.031a ÷okasthànasahasràõi harùasthàna÷atàni ca 12,168.031c divase divase måóham àvi÷anti na paõóitam 12,168.032a buddhimantaü kçtapraj¤aü ÷u÷råùum anasåyakam 12,168.032c dàntaü jitendriyaü càpi ÷oko na spç÷ate naram 12,168.033a etàü buddhiü samàsthàya guptacitta÷ cared budhaþ 12,168.033b*0463_01 ÷uklakçùõagatij¤aü taü devàsuravinirgamam 12,168.033c udayàstamayaj¤aü hi na ÷okaþ spraùñum arhati 12,168.034a yannimittaü bhavec chokas tràso và duþkham eva và 12,168.034c àyàso và yatomålas tad ekàïgam api tyajet 12,168.035a yad yat tyajati kàmànàü tat sukhasyàbhipåryate 12,168.035c kàmànusàrã puruùaþ kàmàn anu vina÷yati 12,168.036a yac ca kàmasukhaü loke yac ca divyaü mahat sukham 12,168.036c tçùõàkùayasukhasyaite nàrhataþ ùoóa÷ãü kalàm 12,168.037a pårvadehakçtaü karma ÷ubhaü và yadi và÷ubham 12,168.037c pràj¤aü måóhaü tathà ÷åraü bhajate yàdç÷aü kçtam 12,168.038a evam eva kilaitàni priyàõy evàpriyàõi ca 12,168.038c jãveùu parivartante duþkhàni ca sukhàni ca 12,168.039a tad evaü buddhim àsthàya sukhaü jãved guõànvitaþ 12,168.039c sarvàn kàmठjugupseta saïgàn kurvãta pçùñhataþ 12,168.039e vçtta eùa hçdi prauóho mçtyur eùa manomayaþ 12,168.039f*0464_01 krodho nàma ÷arãrastho dehinàü procyate budhaiþ 12,168.040a yadà saüharate kàmàn kårmo 'ïgànãva sarva÷aþ 12,168.040c tadàtmajyotir àtmà ca àtmany eva prasãdati 12,168.041a kiü cid eva mamatvena yadà bhavati kalpitam 12,168.041c tad eva paritàpàrthaü sarvaü saüpadyate tadà 12,168.042a na bibheti yadà càyaü yadà càsmàn na bibhyati 12,168.042c yadà necchati na dveùñi brahma saüpadyate tadà 12,168.043a ubhe satyànçte tyaktvà ÷okànandau bhayàbhaye 12,168.043c priyàpriye parityajya pra÷àntàtmà bhaviùyasi 12,168.044a yadà na kurute dhãraþ sarvabhåteùu pàpakam 12,168.044c karmaõà manasà vàcà brahma saüpadyate tadà 12,168.045a yà dustyajà durmatibhir yà na jãryati jãryataþ 12,168.045c yo 'sau pràõàntiko rogas tàü tçùõàü tyajataþ sukham 12,168.046a atra piïgalayà gãtà gàthàþ ÷råyanti pàrthiva 12,168.046c yathà sà kçcchrakàle 'pi lebhe dharmaü sanàtanam 12,168.047a saükete piïgalà ve÷yà kàntenàsãd vinàkçtà 12,168.047c atha kçcchragatà ÷àntàü buddhim àsthàpayat tadà 12,168.048 piïgalovàca 12,168.048a unmattàham anunmattaü kàntam anvavasaü ciram 12,168.048c antike ramaõaü santaü nainam adhyagamaü purà 12,168.049a ekasthåõaü navadvàram apidhàsyàmy agàrakam 12,168.049c kà hi kàntam ihàyàntam ayaü kànteti maüsyate 12,168.050a akàmàþ kàmaråpeõa dhårtà narakaråpiõaþ 12,168.050c na punar va¤cayiùyanti pratibuddhàsmi jàgçmi 12,168.051a anartho 'pi bhavaty artho daivàt pårvakçtena và 12,168.051c saübuddhàhaü niràkàrà nàham adyàjitendriyà 12,168.052a sukhaü nirà÷aþ svapiti nairà÷yaü paramaü sukham 12,168.052c à÷àm anà÷àü kçtvà hi sukhaü svapiti piïgalà 12,168.053 bhãùma uvàca 12,168.053a etai÷ cànyai÷ ca viprasya hetumadbhiþ prabhàùitaiþ 12,168.053c paryavasthàpito ràjà senajin mumude sukham 12,169.001 yudhiùñhira uvàca 12,169.001a atikràmati kàle 'smin sarvabhåtakùayàvahe 12,169.001c kiü ÷reyaþ pratipadyeta tan me bråhi pitàmaha 12,169.002 bhãùma uvàca 12,169.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,169.002c pituþ putreõa saüvàdaü tan nibodha yudhiùñhira 12,169.003a dvijàteþ kasya cit pàrtha svàdhyàyaniratasya vai 12,169.003c babhåva putro medhàvã medhàvã nàma nàmataþ 12,169.004a so 'bravãt pitaraü putraþ svàdhyàyakaraõe ratam 12,169.004c mokùadharmàrthaku÷alo lokatattvavicakùaõaþ 12,169.005a dhãraþ kiü svit tàta kuryàt prajànan; kùipraü hy àyur bhra÷yate mànavànàm 12,169.005c pitas tad àcakùva yathàrthayogaü; mamànupårvyà yena dharmaü careyam 12,169.006 pitovàca 12,169.006a vedàn adhãtya brahmacaryeõa putra; putràn icchet pàvanàrthaü pitéõàm 12,169.006c agnãn àdhàya vidhivac ceùñayaj¤o; vanaü pravi÷yàtha munir bubhåùet 12,169.007 putra uvàca 12,169.007a evam abhyàhate loke samantàt parivàrite 12,169.007c amoghàsu patantãùu kiü dhãra iva bhàùase 12,169.008 pitovàca 12,169.008a katham abhyàhato lokaþ kena và parivàritaþ 12,169.008c amoghàþ kàþ patantãha kiü nu bhãùayasãva màm 12,169.009 putra uvàca 12,169.009a mçtyunàbhyàhato loko jarayà parivàritaþ 12,169.009c ahoràtràþ patanty ete nanu kasmàn na budhyase 12,169.009d*0465_01 amoghà ràtraya÷ càpi nityam àyànti yànti ca 12,169.010a yadàham etaj jànàmi na mçtyus tiùñhatãti ha 12,169.010c so 'haü kathaü pratãkùiùye jàlenàpihita÷ caran 12,169.011a ràtryàü ràtryàü vyatãtàyàm àyur alpataraü yadà 12,169.011c gàdhodake matsya iva sukhaü vindeta kas tadà 12,169.011d*0466_01 yàm eva ràtriü prathamàü garbho bhajati màtaram 12,169.011d*0466_02 tàm eva ràtriü prasthàti maraõàya nivartakaþ 12,169.011d*0466_03 yasyàü ràtryàü vyatãtàyàü na kiü cic chubham àcaret 12,169.011e tad eva vandhyaü divasam iti vidyàd vicakùaõaþ 12,169.012a anavàpteùu kàmeùu mçtyur abhyeti mànavam 12,169.012c ÷aùpàõãva vicinvantam anyatragatamànasam 12,169.012e vçkãvoraõam àsàdya mçtyur àdàya gacchati 12,169.013a adyaiva kuru yac chreyo mà tvà kàlo 'tyagàd ayam 12,169.013c akçteùv eva kàryeùu mçtyur vai saüprakarùati 12,169.014a ÷vaþkàryam adya kurvãta pårvàhõe càparàhõikam 12,169.014c na hi pratãkùate mçtyuþ kçtaü vàsya na và kçtam 12,169.014d*0467_01 niyato dehinàü mçtyur animittaü hi jãvitam 12,169.014e ko hi jànàti kasyàdya mçtyusenà nivekùyate 12,169.014f*0468_01 na mçtyur àmantrayate hartukàmo jagatprabhuþ 12,169.014f*0468_02 abuddha evàkramate mãnàn mãnagraho yathà 12,169.015a yuvaiva dharma÷ãlaþ syàd animittaü hi jãvitam 12,169.015c kçte dharme bhavet kãrtir iha pretya ca vai sukham 12,169.016a mohena hi samàviùñaþ putradàràrtham udyataþ 12,169.016c kçtvà kàryam akàryaü và puùñim eùàü prayacchati 12,169.017a taü putrapa÷usaümattaü vyàsaktamanasaü naram 12,169.017c suptaü vyàghraü mahaugho và mçtyur àdàya gacchati 12,169.018a saücinvànakam evaikaü kàmànàm avitçptakam 12,169.018c vyàghraþ pa÷um ivàdàya mçtyur àdàya gacchati 12,169.019a idaü kçtam idaü kàryam idam anyat kçtàkçtam 12,169.019c evam ãhàsukhàsaktaü kçtàntaþ kurute va÷e 12,169.020a kçtànàü phalam apràptaü karmaõàü phalasaïginam 12,169.020c kùetràpaõagçhàsaktaü mçtyur àdàya gacchati 12,169.020d*0469_01 durbalaü balavantaü ca ÷åraü bhãruü jaóaü kavim 12,169.020d*0469_02 apràptasarvakàmàrthaü mçtyur àdàya gacchati 12,169.020d*0470_01 idaü me syàd idaü me syàd ity evaümanaso naràn 12,169.020d*0470_02 anavàpteùu kàmeùu kçtàntaþ kurute va÷e 12,169.021a mçtyur jarà ca vyàdhi÷ ca duþkhaü cànekakàraõam 12,169.021c anuùaktaü yadà dehe kiü svastha iva tiùñhasi 12,169.022a jàtam evàntako 'ntàya jarà cànveti dehinam 12,169.022c anuùaktà dvayenaite bhàvàþ sthàvarajaïgamàþ 12,169.023a mçtyor và gçham evaitad yà gràme vasato ratiþ 12,169.023c devànàm eùa vai goùñho yad araõyam iti ÷rutiþ 12,169.024a nibandhanã rajjur eùà yà gràme vasato ratiþ 12,169.024c chittvainàü sukçto yànti nainàü chindanti duùkçtaþ 12,169.025a na hiüsayati yaþ pràõàn manovàkkàyahetubhiþ 12,169.025c jãvitàrthàpanayanaiþ karmabhir na sa badhyate 12,169.026a na mçtyusenàm àyàntãü jàtu ka÷ cit prabàdhate 12,169.026c çte satyam asaütyàjyaü satye hy amçtam à÷ritam 12,169.027a tasmàt satyavratàcàraþ satyayogaparàyaõaþ 12,169.027c satyàràmaþ samo dàntaþ satyenaivàntakaü jayet 12,169.028a amçtaü caiva mçtyu÷ ca dvayaü dehe pratiùñhitam 12,169.028c mçtyum àpadyate mohàt satyenàpadyate 'mçtam 12,169.029a so 'haü hy ahiüsraþ satyàrthã kàmakrodhabahiùkçtaþ 12,169.029c samaduþkhasukhaþ kùemã mçtyuü hàsyàmy amartyavat 12,169.030a ÷àntiyaj¤arato dànto brahmayaj¤e sthito muniþ 12,169.030c vàïmanaþkarmayaj¤a÷ ca bhaviùyàmy udagàyane 12,169.031a pa÷uyaj¤aiþ kathaü hiüsrair màdç÷o yaùñum arhati 12,169.031c antavadbhir uta pràj¤aþ kùatrayaj¤aiþ pi÷àcavat 12,169.032a yasya vàïmanasã syàtàü samyak praõihite sadà 12,169.032c tapas tyàga÷ ca yoga÷ ca sa vai sarvam avàpnuyàt 12,169.033a nàsti vidyàsamaü cakùur nàsti vidyàsamaü balam 12,169.033c nàsti ràgasamaü duþkhaü nàsti tyàgasamaü sukham 12,169.034a àtmany evàtmanà jàta àtmaniùñho 'prajo 'pi và 12,169.034c àtmany eva bhaviùyàmi na màü tàrayati prajà 12,169.035a naitàdç÷aü bràhmaõasyàsti vittaü; yathaikatà samatà satyatà ca 12,169.035c ÷ãle sthitir daõóanidhànam àrjavaü; tatas tata÷ coparamaþ kriyàbhyaþ 12,169.036a kiü te dhanair bàndhavair vàpi kiü te; kiü te dàrair bràhmaõa yo mariùyasi 12,169.036c àtmànam anviccha guhàü praviùñaü; pitàmahas te kva gataþ pità ca 12,169.037 bhãùma uvàca 12,169.037a putrasyaitad vacaþ ÷rutvà tathàkàrùãt pità nçpa 12,169.037c tathà tvam api vartasva satyadharmaparàyaõaþ 12,170.001 yudhiùñhira uvàca 12,170.001a dhanino vàdhanà ye ca vartayanti svatantriõaþ 12,170.001c sukhaduþkhàgamas teùàü kaþ kathaü và pitàmaha 12,170.002 bhãùma uvàca 12,170.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,170.002c ÷amyàkena vimuktena gãtaü ÷àntigatena ha 12,170.003a abravãn màü purà ka÷ cid bràhmaõas tyàgam àsthitaþ 12,170.003c kli÷yamànaþ kudàreõa kucailena bubhukùayà 12,170.004a utpannam iha loke vai janmaprabhçti mànavam 12,170.004c vividhàny upavartante duþkhàni ca sukhàni ca 12,170.005a tayor ekatare màrge yady enam abhisaünayet 12,170.005c na sukhaü pràpya saühçùyen na duþkhaü pràpya saüjvaret 12,170.006a na vai carasi yac chreya àtmano và yad ãhase 12,170.006c akàmàtmàpi hi sadà dhuram udyamya caiva hi 12,170.007a akiücanaþ paripatan sukham àsvàdayiùyasi 12,170.007c akiücanaþ sukhaü ÷ete samuttiùñhati caiva hi 12,170.008a àkiücanyaü sukhaü loke pathyaü ÷ivam anàmayam 12,170.008c anamitram atho hy etad durlabhaü sulabhaü satàm 12,170.009a akiücanasya ÷uddhasya upapannasya sarva÷aþ 12,170.009c avekùamàõas trãül lokàn na tulyam upalakùaye 12,170.010a àkiücanyaü ca ràjyaü ca tulayà samatolayam 12,170.010c atyaricyata dàridryaü ràjyàd api guõàdhikam 12,170.011a àkiücanye ca ràjye ca vi÷eùaþ sumahàn ayam 12,170.011c nityodvigno hi dhanavàn mçtyor àsyagato yathà 12,170.012a naivàsyàgnir na càdityo na mçtyur na ca dasyavaþ 12,170.012c prabhavanti dhanajyàninirmuktasya nirà÷iùaþ 12,170.013a taü vai sadà kàmacaram anupastãrõa÷àyinam 12,170.013c bàhåpadhànaü ÷àmyantaü pra÷aüsanti divaukasaþ 12,170.014a dhanavàn krodhalobhàbhyàm àviùño naùñacetanaþ 12,170.014c tiryagãkùaþ ÷uùkamukhaþ pàpako bhrukuñãmukhaþ 12,170.015a nirda÷aü÷ càdharoùñhaü ca kruddho dàruõabhàùità 12,170.015c kas tam icchet paridraùñuü dàtum icchati cen mahãm 12,170.016a ÷riyà hy abhãkùõaü saüvàso mohayaty avicakùaõam 12,170.016c sà tasya cittaü harati ÷àradàbhram ivànilaþ 12,170.017a athainaü råpamàna÷ ca dhanamàna÷ ca vindati 12,170.017c abhijàto 'smi siddho 'smi nàsmi kevalamànuùaþ 12,170.017e ity ebhiþ kàraõais tasya tribhi÷ cittaü prasicyate 12,170.018a sa prasiktamanà bhogàn visçjya pitçsaücitàn 12,170.018c parikùãõaþ parasvànàm àdànaü sàdhu manyate 12,170.019a tam atikràntamaryàdam àdadànaü tatas tataþ 12,170.019c pratiùedhanti ràjàno lubdhà mçgam iveùubhiþ 12,170.020a evam etàni duþkhàni tàni tànãha mànavam 12,170.020c vividhàny upavartante gàtrasaüspar÷ajàni ca 12,170.021a teùàü paramaduþkhànàü buddhyà bhaiùajyam àcaret 12,170.021c lokadharmaü samàj¤àya dhruvàõàm adhruvaiþ saha 12,170.022a nàtyaktvà sukham àpnoti nàtyaktvà vindate param 12,170.022c nàtyaktvà càbhayaþ ÷ete tyaktvà sarvaü sukhã bhava 12,170.023a ity etad dhàstinapure bràhmaõenopavarõitam 12,170.023c ÷amyàkena purà mahyaü tasmàt tyàgaþ paro mataþ 12,171.001 yudhiùñhira uvàca 12,171.001a ãhamànaþ samàrambhàn yadi nàsàdayed dhanam 12,171.001c dhanatçùõàbhibhåta÷ ca kiü kurvan sukham àpnuyàt 12,171.002 bhãùma uvàca 12,171.002a sarvasàmyam anàyàsaþ satyavàkyaü ca bhàrata 12,171.002c nirveda÷ càvivitsà ca yasya syàt sa sukhã naraþ 12,171.003a etàny eva padàny àhuþ pa¤ca vçddhàþ pra÷àntaye 12,171.003c eùa svarga÷ ca dharma÷ ca sukhaü cànuttamaü satàm 12,171.004a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,171.004c nirvedàn maïkinà gãtaü tan nibodha yudhiùñhira 12,171.005a ãhamàno dhanaü maïkir bhagneha÷ ca punaþ punaþ 12,171.005c kena cid dhana÷eùeõa krãtavàn damyagoyugam 12,171.006a susaübaddhau tu tau damyau damanàyàbhiniþsçtau 12,171.006c àsãnam uùñraü madhyena sahasaivàbhyadhàvatàm 12,171.007a tayoþ saüpràptayor uùñraþ skandhade÷am amarùaõaþ 12,171.007c utthàyotkùipya tau damyau prasasàra mahàjavaþ 12,171.008a hriyamàõau tu tau damyau tenoùñreõa pramàthinà 12,171.008c mriyamàõau ca saüprekùya maïkis tatràbravãd idam 12,171.009a na caivàvihitaü ÷akyaü dakùeõàpãhituü dhanam 12,171.009c yuktena ÷raddhayà samyag ãhàü samanutiùñhatà 12,171.010a kçtasya pårvaü cànarthair yuktasyàpy anutiùñhataþ 12,171.010c imaü pa÷yata saügatyà mama daivam upaplavam 12,171.011a udyamyodyamya me damyau viùameõeva gacchati 12,171.011c utkùipya kàkatàlãyam unmàtheneva jambukaþ 12,171.011d*0471_01 utpathenaiva dhàvantam utpathenaiva dhàvataþ 12,171.012a maõã voùñrasya lambete priyau vatsatarau mama 12,171.012c ÷uddhaü hi daivam evedam ato naivàsti pauruùam 12,171.013a yadi vàpy upapadyeta pauruùaü nàma karhi cit 12,171.013c anviùyamàõaü tad api daivam evàvatiùñhate 12,171.014a tasmàn nirveda eveha gantavyaþ sukham ãpsatà 12,171.014c sukhaü svapiti nirviõõo nirà÷a÷ càrthasàdhane 12,171.015a aho samyak ÷ukenoktaü sarvataþ parimucyatà 12,171.015c pratiùñhatà mahàraõyaü janakasya nive÷anàt 12,171.016a yaþ kàmàn pràpnuyàt sarvàn ya÷ cainàn kevalàüs tyajet 12,171.016c pràpaõàt sarvakàmànàü parityàgo vi÷iùyate 12,171.017a nàntaü sarvavivitsànàü gatapårvo 'sti ka÷ cana 12,171.017c ÷arãre jãvite caiva tçùõà mandasya vardhate 12,171.018a nivartasva vivitsàbhyaþ ÷àmya nirvidya màmaka 12,171.018c asakçc càsi nikçto na ca nirvidyase tano 12,171.019a yadi nàhaü vinà÷yas te yady evaü ramase mayà 12,171.019c mà màü yojaya lobhena vçthà tvaü vittakàmuka 12,171.020a saücitaü saücitaü dravyaü naùñaü tava punaþ punaþ 12,171.020c kadà vimokùyase måóha dhanehàü dhanakàmuka 12,171.020d*0472_01 paripanthika sarvasya ÷reyasaþ pàpasaü÷raya 12,171.021a aho nu mama bàli÷yaü yo 'haü krãóanakas tava 12,171.021b*0473_01 kle÷air nànàvidhair nityaü saüyojayasi nirghçõa 12,171.021c kiü naiva jàtu puruùaþ pareùàü preùyatàm iyàt 12,171.022a na pårve nàpare jàtu kàmànàm antam àpnuvan 12,171.022c tyaktvà sarvasamàrambhàn pratibuddho 'smi jàgçmi 12,171.023a nånaü te hçdayaü kàma vajrasàramayaü dçdham 12,171.023c yad anartha÷atàviùñaü ÷atadhà na vidãryate 12,171.024a tyajàmi kàma tvàü caiva yac ca kiü cit priyaü tava 12,171.024c tavàhaü sukham anvicchann àtmany upalabhe sukham 12,171.025a kàma jànàmi te målaü saükalpàt kila jàyase 12,171.025c na tvàü saükalpayiùyàmi samålo na bhaviùyasi 12,171.026a ãhà dhanasya na sukhà labdhvà cintà ca bhåyasã 12,171.026c labdhanà÷o yathà mçtyur labdhaü bhavati và na và 12,171.027a paretya yo na labhate tato duþkhataraü nu kim 12,171.027c na ca tuùyati labdhena bhåya eva ca màrgati 12,171.028a anutarùula evàrthaþ svàdu gàïgam ivodakam 12,171.028c madvilàpanam etat tu pratibuddho 'smi saütyaja 12,171.029a ya imaü màmakaü dehaü bhåtagràmaþ samà÷ritaþ 12,171.029c sa yàtv ito yathàkàmaü vasatàü và yathàsukham 12,171.030a na yuùmàsv iha me prãtiþ kàmalobhànusàriùu 12,171.030c tasmàd utsçjya sarvàn vaþ satyam evà÷rayàmy aham 12,171.031a sarvabhåtàny ahaü dehe pa÷yan manasi càtmanaþ 12,171.031c yoge buddhiü ÷rute sattvaü mano brahmaõi dhàrayan 12,171.032a vihariùyàmy anàsaktaþ sukhã lokàn niràmayaþ 12,171.032c yathà mà tvaü punar naivaü duþkheùu praõidhàsyasi 12,171.033a tvayà hi me praõunnasya gatir anyà na vidyate 12,171.033c tçùõà÷oka÷ramàõàü hi tvaü kàma prabhavaþ sadà 12,171.034a dhananà÷o 'dhikaü duþkhaü manye sarvamahattaram 12,171.034c j¤àtayo hy avamanyante mitràõi ca dhanacyutam 12,171.035a avaj¤ànasahasrais tu doùàþ kaùñataràdhane 12,171.035c dhane sukhakalà yà ca sàpi duþkhair vidhãyate 12,171.036a dhanam asyeti puruùaü purà nighnanti dasyavaþ 12,171.036c kli÷yanti vividhair daõóair nityam udvejayanti ca 12,171.037a mandalolupatà duþkham iti buddhaü ciràn mayà 12,171.037c yad yad àlambase kàma tat tad evànurudhyase 12,171.038a atattvaj¤o 'si bàla÷ ca dustoùo 'påraõo 'nalaþ 12,171.038c naiva tvaü vettha sulabhaü naiva tvaü vettha durlabham 12,171.039a pàtàlam iva duùpåro màü duþkhair yoktum icchasi 12,171.039c nàham adya samàveùñuü ÷akyaþ kàma punas tvayà 12,171.040a nirvedam aham àsàdya dravyanà÷àd yadçcchayà 12,171.040c nirvçtiü paramàü pràpya nàdya kàmàn vicintaye 12,171.041a atikle÷àn sahàmãha nàhaü budhyàmy abuddhimàn 12,171.041c nikçto dhananà÷ena ÷aye sarvàïgavijvaraþ 12,171.042a parityajàmi kàma tvàü hitvà sarvamanogatãþ 12,171.042c na tvaü mayà punaþ kàma nasyoteneva raüsyase 12,171.043a kùamiùye 'kùamamàõànàü na hiüsiùye ca hiüsitaþ 12,171.043c dveùyamuktaþ priyaü vakùyàmy anàdçtya tad apriyam 12,171.044a tçptaþ svasthendriyo nityaü yathàlabdhena vartayan 12,171.044c na sakàmaü kariùyàmi tvàm ahaü ÷atrum àtmanaþ 12,171.045a nirvedaü nirvçtiü tçptiü ÷àntiü satyaü damaü kùamàm 12,171.045c sarvabhåtadayàü caiva viddhi màü ÷araõàgatam 12,171.046a tasmàt kàma÷ ca lobha÷ ca tçùõà kàrpaõyam eva ca 12,171.046c tyajantu màü pratiùñhantaü sattvastho hy asmi sàüpratam 12,171.047a prahàya kàmaü lobhaü ca krodhaü pàruùyam eva ca 12,171.047c nàdya lobhava÷aü pràpto duþkhaü pràpsyàmy anàtmavàn 12,171.048a yad yat tyajati kàmànàü tat sukhasyàbhipåryate 12,171.048c kàmasya va÷ago nityaü duþkham eva prapadyate 12,171.049a kàmàn vyudasya dhunute yat kiü cit puruùo rajaþ 12,171.049c kàmakrodhodbhavaü duþkham ahrãr aratir eva ca 12,171.050a eùa brahmapraviùño 'haü grãùme ÷ãtam iva hradam 12,171.050c ÷àmyàmi parinirvàmi sukham àse ca kevalam 12,171.051a yac ca kàmasukhaü loke yac ca divyaü mahat sukham 12,171.051c tçùõàkùayasukhasyaite nàrhataþ ùoóa÷ãü kalàm 12,171.052a àtmanà saptamaü kàmaü hatvà ÷atrum ivottamam 12,171.052c pràpyàvadhyaü brahmapuraü ràjeva syàm ahaü sukhã 12,171.053a etàü buddhiü samàsthàya maïkir nirvedam àgataþ 12,171.053c sarvàn kàmàn parityajya pràpya brahma mahat sukham 12,171.054a damyanà÷akçte maïkir amaratvaü kilàgamat 12,171.054c acchinat kàmamålaü sa tena pràpa mahat sukham 12,171.055a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,171.055b*0474_01 asminn arthe purà gãtaü ÷çõu ràjan mahàtmanà 12,171.055c gãtaü videharàjena janakena pra÷àmyatà 12,171.056a anantaü bata me vittaü yasya me nàsti kiü cana 12,171.056c mithilàyàü pradãptàyàü na me dahyati kiü cana 12,171.057a atraivodàharantãmaü bodhyasya padasaücayam 12,171.057c nirvedaü prati vinyastaü pratibodha yudhiùñhira 12,171.058a bodhyaü dàntam çùiü ràjà nahuùaþ paryapçcchata 12,171.058c nirvedàc chàntim àpannaü ÷àntaü praj¤ànatarpitam 12,171.059a upade÷aü mahàpràj¤a ÷amasyopadi÷asva me 12,171.059c kàü buddhiü samanudhyàya ÷ànta÷ carasi nirvçtaþ 12,171.060 bodhya uvàca 12,171.060a upade÷ena vartàmi nànu÷àsmãha kaü cana 12,171.060c lakùaõaü tasya vakùye 'haü tat svayaü pravimç÷yatàm 12,171.061a piïgalà kuraraþ sarpaþ sàraïgànveùaõaü vane 12,171.061c iùukàraþ kumàrã ca ùaó ete guravo mama 12,171.061d*0475_00 bhãùma uvàca 12,171.061d*0475_01 à÷à balavatã kaùñà nairà÷yaü paramaü sukham 12,171.061d*0475_02 à÷àü nirà÷àü kçtvà tu sukhaü svapiti piïgalà 12,171.061d*0475_03 sàmiùaü kuraraü dçùñvà vadhyamànaü niràmiùaiþ 12,171.061d*0475_04 àmiùasya parityàgàt kuraraþ sukham edhate 12,171.061d*0475_05 gçhàrambho hi duþkhàya na sukhàya kadà cana 12,171.061d*0475_06 sarpaþ parakçtaü ve÷ma pravi÷ya sukham edhate 12,171.061d*0475_07 sukhaü jãvanti munayo bhaikùyavçttiü samà÷ritàþ 12,171.061d*0475_08 adroheõaiva bhåtànàü sàraïgà iva pakùiõaþ 12,171.061d*0475_09 iùukàro naraþ ka÷ cid iùàv àhitamànasaþ 12,171.061d*0475_10 samãpenàpi gacchantaü ràjànaü nàvabuddhavàn 12,171.061d*0475_11 bahånàü kalaho nityaü dvayoþ saügharùaõaü dhruvam 12,171.061d*0475_12 ekàkã vicariùyàmi kumàrã÷aïkhako yathà 12,172.001 yudhiùñhira uvàca 12,172.001a kena vçttena vçttaj¤a vãta÷oka÷ caren mahãm 12,172.001c kiü ca kurvan naro loke pràpnoti paramàü gatim 12,172.002 bhãùma uvàca 12,172.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,172.002c prahràdasya ca saüvàdaü muner àjagarasya ca 12,172.003a carantaü bràhmaõaü kaü cit kalyacittam anàmayam 12,172.003c papraccha ràjan prahràdo buddhimàn pràj¤asaümataþ 12,172.004a svasthaþ ÷akto mçdur dànto nirvivitso 'nasåyakaþ 12,172.004c suvàg bahumato loke pràj¤a÷ carasi bàlavat 12,172.005a naiva pràrthayase làbhaü nàlàbheùv anu÷ocasi 12,172.005c nityatçpta iva brahman na kiü cid avamanyase 12,172.006a srotasà hriyamàõàsu prajàsv avimanà iva 12,172.006c dharmakàmàrthakàryeùu kåñastha iva lakùyase 12,172.007a nànutiùñhasi dharmàrthau na kàme càpi vartase 12,172.007c indriyàrthàn anàdçtya mukta÷ carasi sàkùivat 12,172.008a kà nu praj¤à ÷rutaü và kiü vçttir và kà nu te mune 12,172.008c kùipram àcakùva me brahma¤ ÷reyo yad iha manyase 12,172.009a anuyuktaþ sa medhàvã lokadharmavidhànavit 12,172.009c uvàca ÷lakùõayà vàcà prahràdam anapàrthayà 12,172.010a pa÷yan prahràda bhåtànàm utpattim animittataþ 12,172.010c hràsaü vçddhiü vinà÷aü ca na prahçùye na ca vyathe 12,172.011a svabhàvàd eva saüdç÷ya vartamànàþ pravçttayaþ 12,172.011c svabhàvaniratàþ sarvàþ paritapye na kena cit 12,172.012a pa÷yan prahràda saüyogàn viprayogaparàyaõàn 12,172.012c saücayàü÷ ca vinà÷àntàn na kva cid vidadhe manaþ 12,172.013a antavanti ca bhåtàni guõayuktàni pa÷yataþ 12,172.013c utpattinidhanaj¤asya kiü kàryam ava÷iùyate 12,172.014a jalajànàm api hy antaü paryàyeõopalakùaye 12,172.014c mahatàm api kàyànàü såkùmàõàü ca mahodadhau 12,172.015a jaïgamasthàvaràõàü ca bhåtànàm asuràdhipa 12,172.015c pàrthivànàm api vyaktaü mçtyuü pa÷yàmi sarva÷aþ 12,172.016a antarikùacaràõàü ca dànavottama pakùiõàm 12,172.016c uttiùñhati yathàkàlaü mçtyur balavatàm api 12,172.017a divi saücaramàõàni hrasvàni ca mahànti ca 12,172.017c jyotãüùi ca yathàkàlaü patamànàni lakùaye 12,172.018a iti bhåtàni saüpa÷yann anuùaktàni mçtyunà 12,172.018c sarvasàmànyato vidvàn kçtakçtyaþ sukhaü svape 12,172.019a sumahàntam api gràsaü grase labdhaü yadçcchayà 12,172.019c ÷aye punar abhu¤jàno divasàni bahåny api 12,172.020a àsravaty api màm annaü punar bahuguõaü bahu 12,172.020c punar alpaguõaü stokaü punar naivopapadyate 12,172.021a kaõàn kadà cit khàdàmi piõyàkam api ca grase 12,172.021c bhakùaye ÷àlimàüsàni bhakùàü÷ coccàvacàn punaþ 12,172.022a ÷aye kadà cit paryaïke bhåmàv api punaþ ÷aye 12,172.022c pràsàde 'pi ca me ÷ayyà kadà cid upapadyate 12,172.023a dhàrayàmi ca cãràõi ÷àõãü kùaumàjinàni ca 12,172.023c mahàrhàõi ca vàsàüsi dhàrayàmy aham ekadà 12,172.024a na saünipatitaü dharmyam upabhogaü yadçcchayà 12,172.024c pratyàcakùe na càpy enam anurudhye sudurlabham 12,172.025a acalam anidhanaü ÷ivaü vi÷okaü; ÷ucim atulaü viduùàü mate niviùñam 12,172.025c anabhimatam asevitaü ca måóhair; vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.026a acalitamatir acyutaþ svadharmàt; parimitasaüsaraõaþ paràvaraj¤aþ 12,172.026c vigatabhayakaùàyalobhamoho; vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.027a aniyataphalabhakùyabhojyapeyaü; vidhipariõàmavibhaktade÷akàlam 12,172.027c hçdayasukham asevitaü kadaryair; vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.028a idam idam iti tçùõayàbhibhåtaü; janam anavàptadhanaü viùãdamànam 12,172.028c nipuõam anuni÷àmya tattvabuddhyà; vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.029a bahuvidham anudç÷ya càrthahetoþ; kçpaõam ihàryam anàryam à÷rayantam 12,172.029c upa÷amarucir àtmavàn pra÷ànto; vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.030a sukham asukham anartham arthalàbhaü; ratim aratiü maraõaü ca jãvitaü ca 12,172.030c vidhiniyatam avekùya tattvato 'haü; vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.031a apagatabhayaràgamohadarpo; dhçtimatibuddhisamanvitaþ pra÷àntaþ 12,172.031c upagataphalabhogino ni÷àmya; vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.032a aniyata÷ayanàsanaþ prakçtyà; damaniyamavratasatya÷aucayuktaþ 12,172.032c apagataphalasaücayaþ prahçùño; vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.033a abhigatam asukhàrtham ãhanàrthair; upagatabuddhir avekùya càtmasaüsthaþ 12,172.033c tçùitam aniyataü mano niyantuü; vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.034a na hçdayam anurudhyate mano và; priyasukhadurlabhatàm anityatàü ca 12,172.034c tad ubhayam upalakùayann ivàhaü; vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.034d*0476_01 asulabham upalabhya càrthalàbhaü 12,172.034d*0476_02 dhçtimatibuddhiparàkramair upetam 12,172.034d*0476_03 budhamanujaniùevitaü samarthair 12,172.034d*0476_04 vratam idam àjagaraü ÷uci÷ caràmi 12,172.035a bahu kathitam idaü hi buddhimadbhiþ; kavibhir abhiprathayadbhir àtmakãrtim 12,172.035c idam idam iti tatra tatra tat tat; svaparamatair gahanaü pratarkayadbhiþ 12,172.036a tad aham anuni÷àmya viprayàtaü; pçthag abhipannam ihàbudhair manuùyaiþ 12,172.036c anavasitam anantadoùapàraü; nçùu viharàmi vinãtaroùatçùõaþ 12,172.037 bhãùma uvàca 12,172.037a ajagaracaritaü vrataü mahàtmà; ya iha naro 'nucared vinãtaràgaþ 12,172.037c apagatabhayamanyulobhamohaþ; sa khalu sukhã vihared imaü vihàram 12,173.001 yudhiùñhira uvàca 12,173.001a bàndhavàþ karma vittaü và praj¤à veha pitàmaha 12,173.001c narasya kà pratiùñhà syàd etat pçùño vadasva me 12,173.002 bhãùma uvàca 12,173.002a praj¤à pratiùñhà bhåtànàü praj¤à làbhaþ paro mataþ 12,173.002c praj¤à naiþ÷reyasã loke praj¤à svargo mataþ satàm 12,173.003a praj¤ayà pràpitàrtho hi balir ai÷varyasaükùaye 12,173.003c prahràdo namucir maïkis tasyàþ kiü vidyate param 12,173.004a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,173.004c indrakà÷yapasaüvàdaü tan nibodha yudhiùñhira 12,173.005a vai÷yaþ ka÷ cid çùiü tàta kà÷yapaü saü÷itavratam 12,173.005c rathena pàtayàm àsa ÷rãmàn dçptas tapasvinam 12,173.006a àrtaþ sa patitaþ kruddhas tyaktvàtmànam athàbravãt 12,173.006c mariùyàmy adhanasyeha jãvitàrtho na vidyate 12,173.007a tathà mumårùum àsãnam akåjantam acetasam 12,173.007c indraþ sçgàlaråpeõa babhàùe kruddhamànasam 12,173.008a manuùyayonim icchanti sarvabhåtàni sarva÷aþ 12,173.008c manuùyatve ca vipratvaü sarva evàbhinandati 12,173.009a manuùyo bràhmaõa÷ càsi ÷rotriya÷ càsi kà÷yapa 12,173.009c sudurlabham avàpyaitad adoùàn martum icchasi 12,173.010a sarve làbhàþ sàbhimànà iti satyà bata ÷rutiþ 12,173.010c saütoùaõãyaråpo 'si lobhàd yad abhimanyase 12,173.011a aho siddhàrthatà teùàü yeùàü santãha pàõayaþ 12,173.011c pàõimadbhyaþ spçhàsmàkaü yathà tava dhanasya vai 12,173.012a na pàõilàbhàd adhiko làbhaþ ka÷ cana vidyate 12,173.012c apàõitvàd vayaü brahman kaõñakàn noddharàmahe 12,173.012d*0477_01 jantån uccàvacàn aïge da÷ato na kaùàma ca 12,173.013a atha yeùàü punaþ pàõã devadattau da÷àïgulã 12,173.013c uddharanti kçmãn aïgàd da÷amànàn kaùanti ca 12,173.014a himavarùàtapànàü ca paritràõàni kurvate 12,173.014c celam annaü sukhaü ÷ayyàü nivàtaü copabhu¤jate 12,173.015a adhiùñhàya ca gàü loke bhu¤jate vàhayanti ca 12,173.015c upàyair bahubhi÷ caiva va÷yàn àtmani kurvate 12,173.016a ye khalv ajihvàþ kçpaõà alpapràõà apàõayaþ 12,173.016c sahante tàni duþkhàni diùñyà tvaü na tathà mune 12,173.017a diùñyà tvaü na sçgàlo vai na kçmir na ca måùakaþ 12,173.017c na sarpo na ca maõóåko na cànyaþ pàpayonijaþ 12,173.018a etàvatàpi làbhena toùñum arhasi kà÷yapa 12,173.018c kiü punar yo 'si sattvànàü sarveùàü bràhmaõottamaþ 12,173.019a ime màü kçmayo 'danti teùàm uddharaõàya me 12,173.019c nàsti ÷aktir apàõitvàt pa÷yàvasthàm imàü mama 12,173.020a akàryam iti caivemaü nàtmànaü saütyajàmy aham 12,173.020c netaþ pàpãyasãü yoniü pateyam aparàm iti 12,173.021a madhye vai pàpayonãnàü sàrgàlã yàm ahaü gataþ 12,173.021c pàpãyasyo bahutarà ito 'nyàþ pàpayonayaþ 12,173.022a jàtyaivaike sukhataràþ santy anye bhç÷aduþkhitàþ 12,173.022c naikàntasukham eveha kva cit pa÷yàmi kasya cit 12,173.023a manuùyà hy àóhyatàü pràpya ràjyam icchanty anantaram 12,173.023c ràjyàd devatvam icchanti devatvàd indratàm api 12,173.024a bhaves tvaü yady api tv àóhyo na ràjà na ca daivatam 12,173.024c devatvaü pràpya cendratvaü naiva tuùyes tathà sati 12,173.025a na tçptiþ priyalàbhe 'sti tçùõà nàdbhiþ pra÷àmyati 12,173.025c saüprajvalati sà bhåyaþ samidbhir iva pàvakaþ 12,173.026a asty eva tvayi ÷oko vai harùa÷ càsti tathà tvayi 12,173.026c sukhaduþkhe tathà cobhe tatra kà paridevanà 12,173.027a paricchidyaiva kàmànàü sarveùàü caiva karmaõàm 12,173.027c målaü rundhãndriyagràmaü ÷akuntàn iva pa¤jare 12,173.027d*0478_01 na dvitãyasya ÷irasa÷ chedanaü vidyate kva cit 12,173.027d*0478_02 na ca pàões tçtãyasya yan nàsti na tato bhayam 12,173.028a na khalv apy arasaj¤asya kàmaþ kva cana jàyate 12,173.028c saüspar÷àd dar÷anàd vàpi ÷ravaõàd vàpi jàyate 12,173.029a na tvaü smarasi vàruõyà lañvàkànàü ca pakùiõàm 12,173.029c tàbhyàü càbhyadhiko bhakùyo na ka÷ cid vidyate kva cit 12,173.030a yàni cànyàni dåreùu bhakùyabhojyàni kà÷yapa 12,173.030c yeùàm abhuktapårvaü te teùàm asmçtir eva ca 12,173.031a aprà÷anam asaüspar÷am asaüdar÷anam eva ca 12,173.031c puruùasyaiùa niyamo manye ÷reyo na saü÷ayaþ 12,173.032a pàõimanto dhanair yuktà balavanto na saü÷ayaþ 12,173.032c manuùyà mànuùair eva dàsatvam upapàditàþ 12,173.033a vadhabandhaparikle÷aiþ kli÷yante ca punaþ punaþ 12,173.033c te khalv api ramante ca modante ca hasanti ca 12,173.034a apare bàhubalinaþ kçtavidyà manasvinaþ 12,173.034c jugupsitàü sukçpaõàü pàpàü vçttim upàsate 12,173.035a utsahante ca te vçttim anyàm apy upasevitum 12,173.035c svakarmaõà tu niyataü bhavitavyaü tu tat tathà 12,173.036a na pulkaso na caõóàla àtmànaü tyaktum icchati 12,173.036c asaütuùñaþ svayà yonyà màyàü pa÷yasva yàdç÷ãm 12,173.037a dçùñvà kuõãn pakùahatàn manuùyàn àmayàvinaþ 12,173.037c susaüpårõaþ svayà yonyà labdhalàbho 'si kà÷yapa 12,173.038a yadi bràhmaõa dehas te niràtaïko niràmayaþ 12,173.038c aïgàni ca samagràõi na ca lokeùu dhikkçtaþ 12,173.039a na kena cit pravàdena satyenaivàpahàriõà 12,173.039c dharmàyottiùñha viprarùe nàtmànaü tyaktum arhasi 12,173.040a yadi brahma¤ ÷çõoùy etac chraddadhàsi ca me vacaþ 12,173.040c vedoktasya ca dharmasya phalaü mukhyam avàpsyasi 12,173.041a svàdhyàyam agnisaüskàram apramatto 'nupàlaya 12,173.041c satyaü damaü ca dànaü ca spardhiùñhà mà ca kena cit 12,173.042a ye ke cana svadhyayanàþ pràptà yajanayàjanam 12,173.042c kathaü te jàtu ÷oceyur dhyàyeyur vàpy a÷obhanam 12,173.043a icchantas te vihàràya sukhaü mahad avàpnuyuþ 12,173.043c uta jàtàþ sunakùatre sutãrthàþ sumuhårtajàþ 12,173.043d*0479_01 yaj¤adànaprajehàyàü yatante ÷aktipårvakam 12,173.044a nakùatreùv àsureùv anye dustãrthà durmuhårtajàþ 12,173.044c saüpatanty àsurãü yoniü yaj¤aprasavavarjitàm 12,173.045a aham àsaü paõóitako haituko vedanindakaþ 12,173.045c ànvãkùikãü tarkavidyàm anurakto nirarthikàm 12,173.046a hetuvàdàn pravadità vaktà saüsatsu hetumat 12,173.046c àkroùñà càbhivaktà ca brahmayaj¤eùu vai dvijàn 12,173.047a nàstikaþ sarva÷aïkã ca mårkhaþ paõóitamànikaþ 12,173.047c tasyeyaü phalanirvçttiþ sçgàlatvaü mama dvija 12,173.048a api jàtu tathà tat syàd ahoràtra÷atair api 12,173.048c yad ahaü mànuùãü yoniü sçgàlaþ pràpnuyàü punaþ 12,173.049a saütuùña÷ càpramatta÷ ca yaj¤adànataporatiþ 12,173.049c j¤eyaj¤àtà bhaveyaü vai varjyavarjayità tathà 12,173.050a tataþ sa munir utthàya kà÷yapas tam uvàca ha 12,173.050c aho batàsi ku÷alo buddhimàn iti vismitaþ 12,173.051a samavaikùata taü vipro j¤ànadãrgheõa cakùuùà 12,173.051c dadar÷a cainaü devànàm indraü devaü ÷acãpatim 12,173.052a tataþ saüpåjayàm àsa kà÷yapo harivàhanam 12,173.052c anuj¤àta÷ ca tenàtha pravive÷a svam à÷ramam 12,174.001 yudhiùñhira uvàca 12,174.001a yady asti dattam iùñaü và tapas taptaü tathaiva ca 12,174.001c guråõàü càpi ÷u÷råùà tan me bråhi pitàmaha 12,174.001d*0480_01 yathàsmiü÷ ca tathà tatra jànãyàü nçpasattama 12,174.001d*0480_02 duùkartàro yathà loke yat kurvanti tathà ÷çõu 12,174.002 bhãùma uvàca 12,174.002a àtmanànarthayuktena pàpe nivi÷ate manaþ 12,174.002c sa karma kaluùaü kçtvà kle÷e mahati dhãyate 12,174.003a durbhikùàd eva durbhikùaü kle÷àt kle÷aü bhayàd bhayam 12,174.003c mçtebhyaþ pramçtaü yànti daridràþ pàpakàriõaþ 12,174.004a utsavàd utsavaü yànti svargàt svargaü sukhàt sukham 12,174.004c ÷raddadhànà÷ ca dàntà÷ ca dhanàóhyàþ ÷ubhakàriõaþ 12,174.005a vyàlaku¤jaradurgeùu sarpacorabhayeùu ca 12,174.005c hastàvàpena gacchanti nàstikàþ kim ataþ param 12,174.006a priyadevàtitheyà÷ ca vadànyàþ priyasàdhavaþ 12,174.006c kùemyam àtmavatàü màrgam àsthità hastadakùiõam 12,174.007a pulàkà iva dhànyeùu puttikà iva pakùiùu 12,174.007c tadvidhàs te manuùyeùu yeùàü dharmo na kàraõam 12,174.008a su÷ãghram api dhàvantaü vidhànam anudhàvati 12,174.008c ÷ete saha ÷ayànena yena yena yathà kçtam 12,174.009a upatiùñhati tiùñhantaü gacchantam anugacchati 12,174.009c karoti kurvataþ karma chàyevànuvidhãyate 12,174.010a yena yena yathà yad yat purà karma samàcitam 12,174.010c tat tad eva naro bhuïkte nityaü vihitam àtmanà 12,174.011a svakarmaphalavikùiptaü vidhànaparirakùitam 12,174.011c bhåtagràmam imaü kàlaþ samantàt parikarùati 12,174.012a acodyamànàni yathà puùpàõi ca phalàni ca 12,174.012c svakàlaü nàtivartante tathà karma puràkçtam 12,174.013a saümàna÷ càvamàna÷ ca làbhàlàbhau kùayodayau 12,174.013c pravçttà vinivartante vidhànànte punaþ punaþ 12,174.014a àtmanà vihitaü duþkham àtmanà vihitaü sukham 12,174.014c garbha÷ayyàm upàdàya bhujyate paurvadehikam 12,174.015a bàlo yuvà ca vçddha÷ ca yat karoti ÷ubhà÷ubham 12,174.015c tasyàü tasyàm avasthàyàü bhuïkte janmani janmani 12,174.016a yathà dhenusahasreùu vatso vindati màtaram 12,174.016c tathà pårvakçtaü karma kartàram anugacchati 12,174.017a samunnam agrato vastraü pa÷càc chudhyati karmaõà 12,174.017b*0481_01 duùkarmàpi tathà pa÷càt påyate puõyakarmaõà 12,174.017b*0481_02 tapasà tapyate dehas tapasà vindate mahat 12,174.017c upavàsaiþ prataptànàü dãrghaü sukham anantakam 12,174.018a dãrghakàlena tapasà sevitena tapovane 12,174.018c dharmanirdhåtapàpànàü saüsidhyante manorathàþ 12,174.019a ÷akunãnàm ivàkà÷e matsyànàm iva codake 12,174.019c padaü yathà na dç÷yeta tathà j¤ànavidàü gatiþ 12,174.020a alam anyair upàlambhaiþ kãrtitai÷ ca vyatikramaiþ 12,174.020c pe÷alaü cànuråpaü ca kartavyaü hitam àtmanaþ 12,175.001 yudhiùñhira uvàca 12,175.001a kutaþ sçùñam idaü vi÷vaü jagat sthàvarajaïgamam 12,175.001c pralaye ca kam abhyeti tan me bråhi pitàmaha 12,175.002a sasàgaraþ sagaganaþ sa÷ailaþ sabalàhakaþ 12,175.002c sabhåmiþ sàgnipavano loko 'yaü kena nirmitaþ 12,175.003a kathaü sçùñàni bhåtàni kathaü varõavibhaktayaþ 12,175.003c ÷aucà÷aucaü kathaü teùàü dharmàdharmàv atho katham 12,175.004a kãdç÷o jãvatàü jãvaþ kva và gacchanti ye mçtàþ 12,175.004c asmàl lokàd amuü lokaü sarvaü ÷aüsatu no bhavàn 12,175.005 bhãùma uvàca 12,175.005a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,175.005c bhçguõàbhihitaü ÷reùñhaü bharadvàjàya pçcchate 12,175.006a kailàsa÷ikhare dçùñvà dãpyamànam ivaujasà 12,175.006c bhçguü maharùim àsãnaü bharadvàjo 'nvapçcchata 12,175.007a sasàgaraþ sagaganaþ sa÷ailaþ sabalàhakaþ 12,175.007c sabhåmiþ sàgnipavano loko 'yaü kena nirmitaþ 12,175.008a kathaü sçùñàni bhåtàni kathaü varõavibhaktayaþ 12,175.008c ÷aucà÷aucaü kathaü teùàü dharmàdharmàv atho katham 12,175.009a kãdç÷o jãvatàü jãvaþ kva và gacchanti ye mçtàþ 12,175.009c paralokam imaü càpi sarvaü ÷aüsatu no bhavàn 12,175.010a evaü sa bhagavàn pçùño bharadvàjena saü÷ayam 12,175.010c maharùir brahmasaükà÷aþ sarvaü tasmai tato 'bravãt 12,175.010d*0482_00 bhçgur uvàca 12,175.010d*0482_01 nàràyaõàbhidhànasya kåñasthasyàkùaràtmanaþ 12,175.010d*0482_02 avyaktasyàprameyasya prakçtoparatasya ca 12,175.010d*0482_03 evaübhåtaþ sa vai devaþ puruùaü càsçjad dvidhà 12,175.010d*0483_00 bhçgur uvàca 12,175.010d*0483_01 nàràyaõo jaganmårtir antaràtmà sanàtanaþ 12,175.010d*0483_02 kåñastho 'kùara avyakto nirlepo vyàpakaþ prabhuþ 12,175.010d*0483_03 prakçteþ parato nityam indriyair apy agocaraþ 12,175.010d*0483_04 sa sisçkùuþ sahasràü÷àd asçjat puruùaü prabhuþ 12,175.011a mànaso nàma vikhyàtaþ ÷rutapårvo maharùibhiþ 12,175.011c anàdinidhano devas tathàbhedyo 'jaràmaraþ 12,175.012a avyakta iti vikhyàtaþ ÷à÷vato 'thàkùaro 'vyayaþ 12,175.012c yataþ sçùñàni bhåtàni jàyante ca mriyanti ca 12,175.013a so 'sçjat prathamaü devo mahàntaü nàma nàmataþ 12,175.013b*0484_01 mahàn sasarjàhaükàraü sa càpi bhagavàn atha 12,175.013c àkà÷am iti vikhyàtaü sarvabhåtadharaþ prabhuþ 12,175.014a àkà÷àd abhavad vàri salilàd agnimàrutau 12,175.014c agnimàrutasaüyogàt tataþ samabhavan mahã 12,175.015a tatas tejomayaü divyaü padmaü sçùñaü svayaübhuvà 12,175.015c tasmàt padmàt samabhavad brahmà vedamayo nidhiþ 12,175.016a ahaükàra iti khyàtaþ sarvabhåtàtmabhåtakçt 12,175.016c brahmà vai sumahàtejà ya ete pa¤ca dhàtavaþ 12,175.017a ÷ailàs tasyàsthisaüj¤às tu medo màüsaü ca medinã 12,175.017c samudràs tasya rudhiram àkà÷am udaraü tathà 12,175.018a pavana÷ caiva niþ÷vàsas tejo 'gnir nimnagàþ siràþ 12,175.018c agnãùomau tu candràrkau nayane tasya vi÷rute 12,175.019a nabha÷ cordhvaü ÷iras tasya kùitiþ pàdau di÷o bhujau 12,175.019c durvij¤eyo hy anantatvàt siddhair api na saü÷ayaþ 12,175.020a sa eva bhagavàn viùõur ananta iti vi÷rutaþ 12,175.020c sarvabhåtàtmabhåtastho durvij¤eyo 'kçtàtmabhiþ 12,175.021a ahaükàrasya yaþ sraùñà sarvabhåtabhavàya vai 12,175.021c yataþ samabhavad vi÷vaü pçùño 'haü yad iha tvayà 12,175.022 bharadvàja uvàca 12,175.022a gaganasya di÷àü caiva bhåtalasyànilasya ca 12,175.022c kàny atra parimàõàni saü÷ayaü chindhi me 'rthataþ 12,175.023 bhçgur uvàca 12,175.023a anantam etad àkà÷aü siddhacàraõasevitam 12,175.023c ramyaü nànà÷rayàkãrõaü yasyànto nàdhigamyate 12,175.024a årdhvaü gater adhastàt tu candràdityau na dç÷yataþ 12,175.024c tatra devàþ svayaü dãptà bhàsvarà÷ càgnivarcasaþ 12,175.025a te càpy antaü na pa÷yanti nabhasaþ prathitaujasaþ 12,175.025c durgamatvàd anantatvàd iti me viddhi mànada 12,175.026a upariùñopariùñàt tu prajvaladbhiþ svayaüprabhaiþ 12,175.026c niruddham etad àkà÷am aprameyaü surair api 12,175.027a pçthivyante samudràs tu samudrànte tamaþ smçtam 12,175.027c tamaso 'nte jalaü pràhur jalasyànte 'gnir eva ca 12,175.028a rasàtalànte salilaü jalànte pannagàdhipaþ 12,175.028c tadante punar àkà÷am àkà÷ànte punar jalam 12,175.029a evam antaü bhagavataþ pramàõaü salilasya ca 12,175.029c agnimàrutatoyebhyo durj¤eyaü daivatair api 12,175.030a agnimàrutatoyànàü varõàþ kùititalasya ca 12,175.030c àkà÷asadç÷à hy ete bhidyante tattvadar÷anàt 12,175.031a pañhanti caiva munayaþ ÷àstreùu vividheùu ca 12,175.031c trailokye sàgare caiva pramàõaü vihitaü yathà 12,175.031e adç÷yàya tv agamyàya kaþ pramàõam udàharet 12,175.032a siddhànàü devatànàü ca yadà parimità gatiþ 12,175.032c tadà gauõam anantasya nàmànanteti vi÷rutam 12,175.032e nàmadheyànuråpasya mànasasya mahàtmanaþ 12,175.033a yadà tu divyaü tadråpaü hrasate vardhate punaþ 12,175.033c ko 'nyas tad vedituü ÷akto yo 'pi syàt tadvidho 'paraþ 12,175.034a tataþ puùkarataþ sçùñaþ sarvaj¤o mårtimàn prabhuþ 12,175.034c brahmà dharmamayaþ pårvaþ prajàpatir anuttamaþ 12,175.035 bharadvàja uvàca 12,175.035a puùkaràd yadi saübhåto jyeùñhaü bhavati puùkaram 12,175.035c brahmàõaü pårvajaü càha bhavàn saüdeha eva me 12,175.036 bhçgur uvàca 12,175.036a mànasasyeha yà mårtir brahmatvaü samupàgatà 12,175.036c tasyàsanavidhànàrthaü pçthivã padmam ucyate 12,175.037a karõikà tasya padmasya merur gaganam ucchritaþ 12,175.037c tasya madhye sthito lokàn sçjate jagataþ prabhuþ 12,176.001 bharadvàja uvàca 12,176.001a prajàvisargaü vividhaü kathaü sa sçjate prabhuþ 12,176.001c merumadhye sthito brahmà tad bråhi dvijasattama 12,176.001d*0485_01 merumadhye sthito brahmà kathaü sa sasçje prajàþ 12,176.001d*0485_02 etan me sarvam àcakùva yàthàtathyena pçcchataþ 12,176.002 bhçgur uvàca 12,176.002a prajàvisargaü vividhaü mànaso manasàsçjat 12,176.002c saüdhukùaõàrthaü bhåtànàü sçùñaü prathamato jalam 12,176.003a yat pràõàþ sarvabhåtànàü vardhante yena ca prajàþ 12,176.003c parityaktà÷ ca na÷yanti tenedaü sarvam àvçtam 12,176.004a pçthivã parvatà meghà mårtimanta÷ ca ye pare 12,176.004c sarvaü tad vàruõaü j¤eyam àpas tastambhire punaþ 12,176.005 bharadvàja uvàca 12,176.005a kathaü salilam utpannaü kathaü caivàgnimàrutau 12,176.005c kathaü ca medinã sçùñety atra me saü÷ayo mahàn 12,176.006 bhçgur uvàca 12,176.006a brahmakalpe purà brahman brahmarùãõàü samàgame 12,176.006c lokasaübhavasaüdehaþ samutpanno mahàtmanàm 12,176.007a te 'tiùñhan dhyànam àlambya maunam àsthàya ni÷calàþ 12,176.007c tyaktàhàràþ pavanapà divyaü varùa÷ataü dvijàþ 12,176.008a teùàü dharmamayã vàõã sarveùàü ÷rotram àgamat 12,176.008c divyà sarasvatã tatra saübabhåva nabhastalàt 12,176.009a purà stimitaniþ÷abdam àkà÷am acalopamam 12,176.009c naùñacandràrkapavanaü prasuptam iva saübabhau 12,176.010a tataþ salilam utpannaü tamasãvàparaü tamaþ 12,176.010c tasmàc ca salilotpãóàd udatiùñhata màrutaþ 12,176.011a yathà bhàjanam acchidraü niþ÷abdam iva lakùyate 12,176.011c tac càmbhasà påryamàõaü sa÷abdaü kurute 'nilaþ 12,176.012a tathà salilasaüruddhe nabhaso 'nte nirantare 12,176.012c bhittvàrõavatalaü vàyuþ samutpatati ghoùavàn 12,176.013a sa eùa carate vàyur arõavotpãóasaübhavaþ 12,176.013c àkà÷asthànam àsàdya pra÷àntiü nàdhigacchati 12,176.014a tasmin vàyvambusaügharùe dãptatejà mahàbalaþ 12,176.014c pràdurbhavaty årdhva÷ikhaþ kçtvà vitimiraü nabhaþ 12,176.015a agniþ pavanasaüyuktaþ khàt samutpatate jalam 12,176.015c so 'gnir màrutasaüyogàd ghanatvam upapadyate 12,176.016a tasyàkà÷e nipatitaþ snehas tiùñhati yo 'paraþ 12,176.016c sa saüghàtatvam àpanno bhåmitvam upagacchati 12,176.017a rasànàü sarvagandhànàü snehànàü pràõinàü tathà 12,176.017c bhåmir yonir iha j¤eyà yasyàü sarvaü prasåyate 12,177.001 bharadvàja uvàca 12,177.001a ete te dhàtavaþ pa¤ca brahmà yàn asçjat purà 12,177.001c àvçtà yair ime lokà mahàbhåtàbhisaüj¤itaiþ 12,177.002a yad àsçjat sahasràõi bhåtànàü sa mahàmatiþ 12,177.002c pa¤cànàm eva bhåtatvaü kathaü samupapadyate 12,177.003 bhçgur uvàca 12,177.003a amitànàü mahà÷abdo yànti bhåtàni saübhavam 12,177.003c tatas teùàü mahàbhåta÷abdo 'yam upapadyate 12,177.004a ceùñà vayåþ kham àkà÷am åùmàgniþ salilaü dravaþ 12,177.004c pçthivã càtra saüghàtaþ ÷arãraü pà¤cabhautikam 12,177.005a ity etaiþ pa¤cabhir bhåtair yuktaü sthàvarajaïgamam 12,177.005c ÷rotraü ghràõaü rasaþ spar÷o dçùñi÷ cendriyasaüj¤itàþ 12,177.006 bharadvàja uvàca 12,177.006a pa¤cabhir yadi bhåtais tu yuktàþ sthàvarajaïgamàþ 12,177.006c sthàvaràõàü na dç÷yante ÷arãre pa¤ca dhàtavaþ 12,177.007a anåùmaõàm aceùñànàü ghanànàü caiva tattvataþ 12,177.007c vçkùàõàü nopalabhyante ÷arãre pa¤ca dhàtavaþ 12,177.008a na ÷çõvanti na pa÷yanti na gandharasavedinaþ 12,177.008c na ca spar÷aü vijànanti te kathaü pà¤cabhautikàþ 12,177.009a adravatvàd anagnitvàd abhaumatvàd avàyutaþ 12,177.009c àkà÷asyàprameyatvàd vçkùàõàü nàsti bhautikam 12,177.010 bhçgur uvàca 12,177.010a ghanànàm api vçkùàõàm àkà÷o 'sti na saü÷ayaþ 12,177.010c teùàü puùpaphale vyaktir nityaü samupalabhyate 12,177.011a åùmato glànaparõànàü tvak phalaü puùpam eva ca 12,177.011c mlàyate caiva ÷ãte na spar÷as tenàtra vidyate 12,177.012a vàyvagnya÷aniniùpeùaiþ phalapuùpaü vi÷ãryate 12,177.012c ÷rotreõa gçhyate ÷abdas tasmàc chçõvanti pàdapàþ 12,177.013a vallã veùñayate vçkùaü sarvata÷ caiva gacchati 12,177.013c na hy adçùñe÷ ca màrgo 'sti tasmàt pa÷yanti pàdapàþ 12,177.014a puõyàpuõyais tathà gandhair dhåpai÷ ca vividhair api 12,177.014c arogàþ puùpitàþ santi tasmàj jighranti pàdapàþ 12,177.015a pàdaiþ salilapànaü ca vyàdhãnàm api dar÷anam 12,177.015c vyàdhipratikriyatvàc ca vidyate rasanaü drume 12,177.016a vaktreõotpalanàlena yathordhvaü jalam àdadet 12,177.016c tathà pavanasaüyuktaþ pàdaiþ pibati pàdapaþ 12,177.017a grahaõàt sukhaduþkhasya chinnasya ca virohaõàt 12,177.017c jãvaü pa÷yàmi vçkùàõàm acaitanyaü na vidyate 12,177.018a tena taj jalam àdattaü jarayaty agnimàrutau 12,177.018c àhàrapariõàmàc ca sneho vçddhi÷ ca jàyate 12,177.019a jaïgamànàü ca sarveùàü ÷arãre pa¤ca dhàtavaþ 12,177.019c pratyeka÷aþ prabhidyante yaiþ ÷arãraü viceùñate 12,177.020a tvak ca màüsaü tathàsthãni majjà snàyu ca pa¤camam 12,177.020c ity etad iha saükhyàtaü ÷arãre pçthivãmayam 12,177.021a tejo 'gni÷ ca tathà krodha÷ cakùur åùmà tathaiva ca 12,177.021c agnir jarayate càpi pa¤càgneyàþ ÷arãriõaþ 12,177.022a ÷rotraü ghràõam athàsyaü ca hçdayaü koùñham eva ca 12,177.022c àkà÷àt pràõinàm ete ÷arãre pa¤ca dhàtavaþ 12,177.023a ÷leùmà pittam atha svedo vasà ÷oõitam eva ca 12,177.023c ity àpaþ pa¤cadhà dehe bhavanti pràõinàü sadà 12,177.024a pràõàt praõãyate pràõã vyànàd vyàyacchate tathà 12,177.024c gacchaty apàno 'vàk caiva samàno hçdy avasthitaþ 12,177.025a udànàd ucchvasiti ca pratibhedàc ca bhàùate 12,177.025c ity ete vàyavaþ pa¤ca ceùñayantãha dehinam 12,177.026a bhåmer gandhaguõàn vetti rasaü càdbhyaþ ÷arãravàn 12,177.026c jyotiþ pa÷yati cakùurbhyàü spar÷aü vetti ca vàyunà 12,177.026d*0486_01 gandhaþ spar÷o raso råpaü ÷abda÷ càtra guõàþ smçtàþ 12,177.026d*0487_01 ÷abdaü ÷çõoti ca tathà àkà÷àt tu ÷arãravàn 12,177.026d*0487_02 ÷abdaþ spar÷a÷ ca råpaü ca raso gandha÷ ca bhåguõaþ 12,177.027a tasya gandhasya vakùyàmi vistaràbhihitàn guõàn 12,177.027c iùña÷ càniùñagandha÷ ca madhuraþ kañur eva ca 12,177.028a nirhàrã saühataþ snigdho råkùo vi÷ada eva ca 12,177.028c evaü navavidho j¤eyaþ pàrthivo gandhavistaraþ 12,177.029a ÷abdaþ spar÷a÷ ca råpaü ca rasa÷ càpàü guõàþ smçtàþ 12,177.029c rasaj¤ànaü tu vakùyàmi tan me nigadataþ ÷çõu 12,177.030a raso bahuvidhaþ proktaþ såribhiþ prathitàtmabhiþ 12,177.030c madhuro lavaõas tiktaþ kaùàyo 'mlaþ kañus tathà 12,177.030e eùa ùaóvidhavistàro raso vàrimayaþ smçtaþ 12,177.031a ÷abdaþ spar÷a÷ ca råpaü ca triguõaü jyotir ucyate 12,177.031c jyotiþ pa÷yati råpàõi råpaü ca bahudhà smçtam 12,177.032a hrasvo dãrghas tathà sthåla÷ caturasro 'õu vçttavàn 12,177.032c ÷uklaþ kçùõas tathà rakto nãlaþ pãto 'ruõas tathà 12,177.032e evaü dvàda÷avistàro jyotãråpaguõaþ smçtaþ 12,177.033a ÷abdaspar÷au tu vij¤eyau dviguõo vàyur ucyate 12,177.033c vàyavyas tu guõaþ spar÷aþ spar÷a÷ ca bahudhà smçtaþ 12,177.034a kañhina÷ cikkaõaþ ÷lakùõaþ picchalo mçdudàruõaþ 12,177.034c uùõaþ ÷ãtaþ sukho duþkhaþ snigdho vi÷ada eva ca 12,177.034d*0488_01 tathà kharo mçduþ ÷lakùõo laghur gurutaro 'pi ca 12,177.034e evaü dvàda÷avistàro vàyavyo guõa ucyate 12,177.035a tatraikaguõam àkà÷aü ÷abda ity eva tat smçtam 12,177.035c tasya ÷abdasya vakùyàmi vistaraü vividhàtmakam 12,177.035d*0489_01 ÷ànto ghora÷ ca måóha÷ ca tàn asaügharùajas tathà 12,177.036a ùaója çùabhagàndhàrau madhyamaþ pa¤camas tathà 12,177.036c dhaivata÷ càpi vij¤eyas tathà càpi niùàdakaþ 12,177.037a eùa saptavidhaþ prokto guõa àkà÷alakùaõaþ 12,177.037c traisvaryeõa tu sarvatra sthito 'pi pañahàdiùu 12,177.037d*0490_01 mçdaïgabherã÷aïkhànàü stanayitno rathasya ca 12,177.037d*0490_02 yaþ ka÷ cic chråyate ÷abdaþ pràõino 'pràõino 'pi và 12,177.037d*0490_03 eteùàm eva sarveùàü viùaye saüprakãrtitaþ 12,177.037d*0490_04 evaü bahuvidhàkàraþ ÷abda àkà÷asaübhavaþ 12,177.038a àkà÷ajaü ÷abdam àhur ebhir vàyuguõaiþ saha 12,177.038c avyàhatai÷ cetayate na vetti viùamàgataiþ 12,177.039a àpyàyante ca te nityaü dhàtavas tais tu dhàtubhiþ 12,177.039c àpo 'gnir màruta÷ caiva nityaü jàgrati dehiùu 12,177.039d*0491_01 målam ete ÷arãrasya vyàpya pràõàn iha sthitàþ 12,178.001 bharadvàja uvàca 12,178.001a pàrthivaü dhàtum à÷ritya ÷àrãro 'gniþ kathaü bhavet 12,178.001c avakà÷avi÷eùeõa kathaü vartayate 'nilaþ 12,178.002 bhçgur uvàca 12,178.002a vàyor gatim ahaü brahman kãrtayiùyàmi te 'nagha 12,178.002c pràõinàm anilo dehàn yathà ceùñayate balã 12,178.003a ÷rito mårdhànam agnis tu ÷arãraü paripàlayan 12,178.003c pràõo mårdhani càgnau ca vartamàno viceùñate 12,178.004a sa jantuþ sarvabhåtàtmà puruùaþ sa sanàtanaþ 12,178.004c mano buddhir ahaükàro bhåtàni viùayà÷ ca saþ 12,178.005a evaü tv iha sa sarvatra pràõena paripàlyate 12,178.005c pçùñhata÷ ca samànena svàü svàü gatim upà÷ritaþ 12,178.006a vastimålaü gudaü caiva pàvakaü ca samà÷ritaþ 12,178.006c vahan måtraü purãùaü càpy apànaþ parivartate 12,178.007a prayatne karmaõi bale ya ekas triùu vartate 12,178.007c udàna iti taü pràhur adhyàtmaviduùo janàþ 12,178.008a saüdhiùv api ca sarveùu saüniviùñas tathànilaþ 12,178.008c ÷arãreùu manuùyàõàü vyàna ity upadi÷yate 12,178.009a dhàtuùv agnis tu vitataþ samànena samãritaþ 12,178.009c rasàn dhàtåü÷ ca doùàü÷ ca vartayann avatiùñhati 12,178.010a apànapràõayor madhye pràõàpànasamàhitaþ 12,178.010c samanvitaþ svadhiùñhànaþ samyak pacati pàvakaþ 12,178.011a àsyaü hi pàyusaüyuktam ante syàd gudasaüj¤itam 12,178.011c srotas tasmàt prajàyante sarvasrotàüsi dehinàm 12,178.012a pràõànàü saünipàtàc ca saünipàtaþ prajàyate 12,178.012c åùmà càgnir iti j¤eyo yo 'nnaü pacati dehinàm 12,178.013a agnivegavahaþ pràõo gudànte pratihanyate 12,178.013c sa årdhvam àgamya punaþ samutkùipati pàvakam 12,178.014a pakvà÷ayas tv adho nàbher årdhvam àmà÷ayaþ sthitaþ 12,178.014c nàbhimadhye ÷arãrasya sarve pràõàþ samàhitàþ 12,178.015a prasçtà hçdayàt sarve tiryag årdhvam adhas tathà 12,178.015c vahanty annarasàn nàóyo da÷a pràõapracoditàþ 12,178.016a eùa màrgo 'tha yogànàü yena gacchanti tat padam 12,178.016c jitaklamàsanà dhãrà mårdhany àtmànam àdadhuþ 12,178.017a evaü sarveùu vihitaþ pràõàpàneùu dehinàm 12,178.017c tasmin sthito nityam agniþ sthàlyàm iva samàhitaþ 12,179.001 bharadvàja uvàca 12,179.001a yadi pràõàyate vàyur vàyur eva viceùñate 12,179.001c ÷vasity àbhàùate caiva tasmàj jãvo nirarthakaþ 12,179.002a yady åùmabhàva àgneyo vahninà pacyate yadi 12,179.002c agnir jarayate caiva tasmàj jãvo nirarthakaþ 12,179.003a jantoþ pramãyamàõasya jãvo naivopalabhyate 12,179.003c vàyur eva jahàty enam åùmabhàva÷ ca na÷yati 12,179.004a yadi vàtopamo jãvaþ saü÷leùo yadi vàyunà 12,179.004c vàyumaõóalavad dç÷yo gacchet saha marudgaõaiþ 12,179.005a ÷leùo yadi ca vàtena yadi tasmàt praõa÷yati 12,179.005c mahàrõavavimuktatvàd anyat salilabhàjanam 12,179.006a kåpe và salilaü dadyàt pradãpaü và hutà÷ane 12,179.006c prakùiptaü na÷yati kùipraü yathà na÷yaty asau tathà 12,179.006d*0492_01 tan na÷yaty ubhayaü tadvaj jãvo vàtànalàtmakaþ 12,179.007a pa¤casàdhàraõe hy asmi¤ ÷arãre jãvitaü kutaþ 12,179.007c yeùàm anyataratyàgàc caturõàü nàsti saügrahaþ 12,179.008a na÷yanty àpo hy anàhàràd vàyur ucchvàsanigrahàt 12,179.008c na÷yate koùñhabhedàt kham agnir na÷yaty abhojanàt 12,179.009a vyàdhivraõaparikle÷air medinã caiva ÷ãryate 12,179.009c pãóite 'nyatare hy eùàü saüghàto yàti pa¤cadhà 12,179.010a tasmin pa¤catvam àpanne jãvaþ kim anudhàvati 12,179.010c kiü vedayati và jãvaþ kiü ÷çõoti bravãti và 12,179.011a eùà gauþ paralokasthaü tàrayiùyati màm iti 12,179.011c yo dattvà mriyate jantuþ sà gauþ kaü tàrayiùyati 12,179.012a gau÷ ca pratigrahãtà ca dàtà caiva samaü yadà 12,179.012c ihaiva vilayaü yànti kutas teùàü samàgamaþ 12,179.013a vihagair upayuktasya ÷ailàgràt patitasya và 12,179.013c agninà copayuktasya kutaþ saüjãvanaü punaþ 12,179.014a chinnasya yadi vçkùasya na målaü pratirohati 12,179.014c bãjàny asya pravartante mçtaþ kva punar eùyati 12,179.015a bãjamàtraü purà sçùñaü yad etat parivartate 12,179.015c mçtà mçtàþ praõa÷yanti bãjàd bãjaü pravartate 12,180.001 bhçgur uvàca 12,180.001a na praõà÷o 'sti jãvànàü dattasya ca kçtasya ca 12,180.001c yàti dehàntaraü pràõã ÷arãraü tu vi÷ãryate 12,180.002a na ÷arãrà÷rito jãvas tasmin naùñe praõa÷yati 12,180.002c yathà samitsu dagdhàsu na praõa÷yati pàvakaþ 12,180.003 bharadvàja uvàca 12,180.003a agner yathà tathà tasya yadi nà÷o na vidyate 12,180.003c indhanasyopayogànte sa càgnir nopalabhyate 12,180.004a na÷yatãty eva jànàmi ÷àntam agnim anindhanam 12,180.004c gatir yasya pramàõaü và saüsthànaü và na dç÷yate 12,180.005 bhçgur uvàca 12,180.005*0493_01 jãvasya cendhanàgne÷ ca sadà nà÷o na vidyate 12,180.005a samidhàm upayogànte sann evàgnir na dç÷yate 12,180.005c àkà÷ànugatatvàd dhi durgrahaþ sa nirà÷rayaþ 12,180.006a tathà ÷arãrasaütyàge jãvo hy àkà÷avat sthitaþ 12,180.006c na gçhyate susåkùmatvàd yathà jyotir na saü÷ayaþ 12,180.007a pràõàn dhàrayate hy agniþ sa jãva upadhàryatàm 12,180.007c vàyusaüdhàraõo hy agnir na÷yaty ucchvàsanigrahàt 12,180.008a tasmin naùñe ÷arãràgnau ÷arãraü tad acetanam 12,180.008c patitaü yàti bhåmitvam ayanaü tasya hi kùitiþ 12,180.009a jaïgamànàü hi sarveùàü sthàvaràõàü tathaiva ca 12,180.009c àkà÷aü pavano 'bhyeti jyotis tam anugacchati 12,180.009e tatra trayàõàm ekatvaü dvayaü bhåmau pratiùñhitam 12,180.010a yatra khaü tatra pavanas tatràgnir yatra màrutaþ 12,180.010c amårtayas te vij¤eyà àpo mårtàs tathà kùitiþ 12,180.011 bharadvàja uvàca 12,180.011a yady agnimàrutau bhåmiþ kham àpa÷ ca ÷arãriùu 12,180.011c jãvaþ kiülakùaõas tatrety etad àcakùva me 'nagha 12,180.012a pa¤càtmake pa¤caratau pa¤cavij¤ànasaüyute 12,180.012c ÷arãre pràõinàü jãvaü j¤àtum icchàmi yàdç÷am 12,180.013a màüsa÷oõitasaüghàte medaþsnàyvasthisaücaye 12,180.013c bhidyamàne ÷arãre tu jãvo naivopalabhyate 12,180.014a yady ajãvaü ÷arãraü tu pa¤cabhåtasamanvitam 12,180.014c ÷àrãre mànase duþkhe kas tàü vedayate rujam 12,180.015a ÷çõoti kathitaü jãvaþ karõàbhyàü na ÷çõoti tat 12,180.015c maharùe manasi vyagre tasmàj jãvo nirarthakaþ 12,180.016a sarvaü pa÷yati yad dç÷yaü manoyuktena cakùuùà 12,180.016c manasi vyàkule tad dhi pa÷yann api na pa÷yati 12,180.017a na pa÷yati na ca bråte na ÷çõoti na jighrati 12,180.017c na ca spar÷arasau vetti nidràva÷agataþ punaþ 12,180.018a hçùyati krudhyati ca kaþ ÷ocaty udvijate ca kaþ 12,180.018c icchati dhyàyati dveùñi vàcam ãrayate ca kaþ 12,180.019 bhçgur uvàca 12,180.019a na pa¤casàdhàraõam atra kiü cic; charãram eko vahate 'ntaràtmà 12,180.019c sa vetti gandhàü÷ ca rasठ÷rutiü ca; spar÷aü ca råpaü ca guõà÷ ca ye 'nye 12,180.020a pa¤càtmake pa¤caguõapradar÷ã; sa sarvagàtrànugato 'ntaràtmà 12,180.020c sa vetti duþkhàni sukhàni càtra; tadviprayogàt tu na vetti dehaþ 12,180.021a yadà na råpaü na spar÷o noùmabhàva÷ ca pàvake 12,180.021c tadà ÷ànte ÷arãràgnau dehaü tyaktvà sa na÷yati 12,180.022a ammayaü sarvam evedam àpo mårtiþ ÷arãriõàm 12,180.022c tatràtmà mànaso brahmà sarvabhåteùu lokakçt 12,180.022d*0494_01 àtmà kùetraj¤a ity uktaþ saüyuktaþ pràkçtair guõaiþ 12,180.022d*0494_02 tair eva tu vinirmuktaþ paramàtmety udàhçtaþ 12,180.023a àtmànaü taü vijànãhi sarvalokahitàtmakam 12,180.023c tasmin yaþ saü÷rito dehe hy abbindur iva puùkare 12,180.024a kùetraj¤aü taü vijànãhi nityaü lokahitàtmakam 12,180.024c tamo raja÷ ca sattvaü ca viddhi jãvaguõàn imàn 12,180.024d*0495_01 jãvam àtmaguõaü vindyàd àtmànaü paramàtmanaþ 12,180.025a sacetanaü jãvaguõaü vadanti; sa ceùñate ceùñayate ca sarvam 12,180.025c tataþ paraü kùetravidaü vadanti; pràvartayad yo bhuvanàni sapta 12,180.026a na jãvanà÷o 'sti hi dehabhede; mithyaitad àhur mçta ity abuddhàþ 12,180.026c jãvas tu dehàntaritaþ prayàti; da÷àrdhataivàsya ÷arãrabhedaþ 12,180.027a evaü sarveùu bhåteùu gåóha÷ carati saüvçtaþ 12,180.027c dç÷yate tv agryayà buddhyà såkùmayà tattvadar÷ibhiþ 12,180.028a taü pårvàpararàtreùu yu¤jànaþ satataü budhaþ 12,180.028c laghvàhàro vi÷uddhàtmà pa÷yaty àtmànam àtmani 12,180.029a cittasya hi prasàdena hitvà karma ÷ubhà÷ubham 12,180.029c prasannàtmàtmani sthitvà sukham akùayam a÷nute 12,180.030a mànaso 'gniþ ÷arãreùu jãva ity abhidhãyate 12,180.030c sçùñiþ prajàpater eùà bhåtàdhyàtmavini÷caye 12,181.001 bhçgur uvàca 12,181.001a asçjad bràhmaõàn eva pårvaü brahmà prajàpatiþ 12,181.001c àtmatejobhinirvçttàn bhàskaràgnisamaprabhàn 12,181.002a tataþ satyaü ca dharmaü ca tapo brahma ca ÷à÷vatam 12,181.002c àcàraü caiva ÷aucaü ca svargàya vidadhe prabhuþ 12,181.003a devadànavagandharvadaityàsuramahoragàþ 12,181.003c yakùaràkùasanàgà÷ ca pi÷àcà manujàs tathà 12,181.004a bràhmaõàþ kùatriyà vai÷yàþ ÷ådrà÷ ca dvijasattama 12,181.004c ye cànye bhåtasaüghànàü saüghàs tàü÷ càpi nirmame 12,181.005a bràhmaõànàü sito varõaþ kùatriyàõàü tu lohitaþ 12,181.005c vai÷yànàü pãtako varõaþ ÷ådràõàm asitas tathà 12,181.006 bharadvàja uvàca 12,181.006a càturvarõyasya varõena yadi varõo vibhajyate 12,181.006c sarveùàü khalu varõànàü dç÷yate varõasaükaraþ 12,181.007a kàmaþ krodho bhayaü lobhaþ ÷oka÷ cintà kùudhà ÷ramaþ 12,181.007c sarveùàü naþ prabhavati kasmàd varõo vibhajyate 12,181.008a svedamåtrapurãùàõi ÷leùmà pittaü sa÷oõitam 12,181.008c tanuþ kùarati sarveùàü kasmàd varõo vibhajyate 12,181.009a jaïgamànàm asaükhyeyàþ sthàvaràõàü ca jàtayaþ 12,181.009c teùàü vividhavarõànàü kuto varõavini÷cayaþ 12,181.010 bhçgur uvàca 12,181.010a na vi÷eùo 'sti varõànàü sarvaü bràhmam idaü jagat 12,181.010c brahmaõà pårvasçùñaü hi karmabhir varõatàü gatam 12,181.011a kàmabhogapriyàs tãkùõàþ krodhanàþ priyasàhasàþ 12,181.011c tyaktasvadharmà raktàïgàs te dvijàþ kùatratàü gatàþ 12,181.012a goùu vçttiü samàdhàya pãtàþ kçùyupajãvinaþ 12,181.012c svadharmaü nànutiùñhanti te dvijà vai÷yatàü gatàþ 12,181.013a hiüsànçtapriyà lubdhàþ sarvakarmopajãvinaþ 12,181.013c kçùõàþ ÷aucaparibhraùñàs te dvijàþ ÷ådratàü gatàþ 12,181.014a ity etaiþ karmabhir vyastà dvijà varõàntaraü gatàþ 12,181.014c dharmo yaj¤akriyà caiùàü nityaü na pratiùidhyate 12,181.015a varõà÷ catvàra ete hi yeùàü bràhmã sarasvatã 12,181.015c vihità brahmaõà pårvaü lobhàt tv aj¤ànatàü gatàþ 12,181.016a bràhmaõà dharmatantrasthàs tapas teùàü na na÷yati 12,181.016c brahma dhàrayatàü nityaü vratàni niyamàüs tathà 12,181.017a brahma caitat purà sçùñaü ye na jànanty atadvidaþ 12,181.017c teùàü bahuvidhàs tv anyàs tatra tatra hi jàtayaþ 12,181.018a pi÷àcà ràkùasàþ pretà bahudhà mlecchajàtayaþ 12,181.018c pranaùñaj¤ànavij¤ànàþ svacchandàcàraceùñitàþ 12,181.019a prajà bràhmaõasaüskàràþ svadharmakçtani÷cayàþ 12,181.019c çùibhiþ svena tapasà sçjyante càpare paraiþ 12,181.020a àdidevasamudbhåtà brahmamålàkùayàvyayà 12,181.020c sà sçùñir mànasã nàma dharmatantraparàyaõà 12,182.001 bharadvàja uvàca 12,182.001a bràhmaõaþ kena bhavati kùatriyo và dvijottama 12,182.001c vai÷yaþ ÷ådra÷ ca viprarùe tad bråhi vadatàü vara 12,182.002 bhçgur uvàca 12,182.002a jàtakarmàdibhir yas tu saüskàraiþ saüskçtaþ ÷uciþ 12,182.002c vedàdhyayanasaüpannaþ ùañsu karmasv avasthitaþ 12,182.003a ÷aucàcàrasthitaþ samyag vighasà÷ã gurupriyaþ 12,182.003c nityavratã satyaparaþ sa vai bràhmaõa ucyate 12,182.004a satyaü dànaü damo 'droha ànç÷aüsyaü kùamà ghçõà 12,182.004c tapa÷ ca dç÷yate yatra sa bràhmaõa iti smçtaþ 12,182.005a kùatrajaü sevate karma vedàdhyayanasaümataþ 12,182.005c dànàdànaratir ya÷ ca sa vai kùatriya ucyate 12,182.006a kçùigorakùyavàõijyaü yo vi÷aty ani÷aü ÷uciþ 12,182.006c vedàdhyayanasaüpannaþ sa vai÷ya iti saüj¤itaþ 12,182.007a sarvabhakùaratir nityaü sarvakarmakaro '÷uciþ 12,182.007c tyaktavedas tv anàcàraþ sa vai ÷ådra iti smçtaþ 12,182.008a ÷ådre caitad bhavel lakùyaü dvije caitan na vidyate 12,182.008c na vai ÷ådro bhavec chådro bràhmaõo na ca bràhmaõaþ 12,182.009a sarvopàyais tu lobhasya krodhasya ca vinigrahaþ 12,182.009c etat pavitraü j¤àtavyaü tathà caivàtmasaüyamaþ 12,182.009d*0496_01 vàryau sarvàtmanà tau hi ÷reyoghàtàrtham utthitau 12,182.010a nityaü krodhàt tapo rakùec chriyaü rakùeta matsaràt 12,182.010c vidyàü mànàvamànàbhyàm àtmànaü tu pramàdataþ 12,182.011a yasya sarve samàrambhà nirà÷ãrbandhanàs tv iha 12,182.011c tyàge yasya hutaü sarvaü sa tyàgã sa ca buddhimàn 12,182.012a ahiüsraþ sarvabhåtànàü maitràyaõagata÷ caret 12,182.012c avisrambhe na gantavyaü visrambhe dhàrayen manaþ 12,182.013a parigrahàn parityajya bhaved buddhyà jitendriyaþ 12,182.013c a÷okaü sthànam àtiùñhed iha càmutra càbhayam 12,182.014a taponityena dàntena muninà saüyatàtmanà 12,182.014c ajitaü jetukàmena bhàvyaü saïgeùv asaïginà 12,182.015a indriyair gçhyate yad yat tat tad vyaktam iti sthitiþ 12,182.015c avyaktam iti vij¤eyaü liïgagràhyam atãndriyam 12,182.016a manaþ pràõe nigçhõãyàt pràõaü brahmaõi dhàrayet 12,182.016c nirvàõàd eva nirvàõo na ca kiü cid vicintayet 12,182.016e sukhaü vai bràhmaõo brahma sa vai tenàdhigacchati 12,182.017a ÷aucena satataü yuktas tathàcàrasamanvitaþ 12,182.017c sànukro÷a÷ ca bhåteùu tad dvijàtiùu lakùaõam 12,183.001 bhçgur uvàca 12,183.001a satyaü brahma tapaþ satyaü satyaü sçjati ca prajàþ 12,183.001c satyena dhàryate lokaþ svargaü satyena gacchati 12,183.002a ançtaü tamaso råpaü tamasà nãyate hy adhaþ 12,183.002c tamograstà na pa÷yanti prakà÷aü tamasàvçtam 12,183.003a svargaþ prakà÷a ity àhur narakaü tama eva ca 12,183.003c satyànçtàt tad ubhayaü pràpyate jagatãcaraiþ 12,183.004a tatra tv evaüvidhà vçttir loke satyànçtà bhavet 12,183.004c dharmàdharmau prakà÷a÷ ca tamo duþkhaü sukhaü tathà 12,183.005A tatra yat satyaü sa dharmo yo dharmaþ sa prakà÷o yaþ prakà÷as tat sukham iti 12,183.005B tatra yad ançtaü so 'dharmo yo 'dharmas tat tamo yat tamas tad duþkham iti 12,183.006a ÷àrãrair mànasair duþkhaiþ sukhai÷ càpy asukhodayaiþ 12,183.006A atrocyate 12,183.006c lokasçùñiü prapa÷yanto na muhyanti vicakùaõàþ 12,183.007a tatra duþkhavimokùàrthaü prayateta vicakùaõaþ 12,183.007c sukhaü hy anityaü bhåtànàm iha loke paratra ca 12,183.008a ràhugrastasya somasya yathà jyotsnà na bhàsate 12,183.008c tathà tamobhibhåtànàü bhåtànàü bhra÷yate sukham 12,183.009A tat khalu dvividhaü sukham ucyate ÷àrãraü mànasaü ca 12,183.009B iha khalv amuùmiü÷ ca loke sarvàrambhapravçttayaþ sukhàrthà abhidhãyante 12,183.009C na hy atas trivargaphalaü vi÷iùñataram asti 12,183.009D sa eùa kàmyo guõavi÷eùo dharmàrthayor àrambhas taddhetur asyotpattiþ sukhaprayojanà 12,183.010 bharadvàja uvàca 12,183.010A yad etad bhavatàbhihitaü sukhànàü paramàþ striya iti tan na gçhõãmaþ 12,183.010B na hy eùàm çùãõàü mahati sthitànàm apràpya eùa guõavi÷eùo na cainam abhilaùanti 12,183.010C ÷råyate ca bhagavàüs trilokakçd brahmà prabhur ekàkã tiùñhati 12,183.010D brahmacàrã na kàmasukheùv àtmànam avadadhàti 12,183.010E api ca bhagavàn vi÷ve÷vara umàpatiþ kàmam abhivartamànam anaïgatvena ÷amam anayat 12,183.010F tasmàd bråmo na mahàtmabhir ayaü pratigçhãto na tv eùa tàvad vi÷iùño guõa iti naitad bhagavataþ pratyemi 12,183.010G bhagavatà tåktaü sukhànàü paramàþ striya iti 12,183.010H lokapravàdo 'pi ca bhavati dvividhaþ phalodayaþ sukçtàt sukham avàpyate duùkçtàd duþkham iti 12,183.010I atrocyatàm 12,183.011 bhçgur uvàca 12,183.011A ançtàt khalu tamaþ pràdurbhåtaü tamograstà adharmam evànuvartante na dharmam 12,183.011B krodhalobhamohamànànçtàdibhir avacchannà na khalv asmiül loke na càmutra sukham àpnuvanti 12,183.011C vividhavyàdhigaõopatàpair avakãryante 12,183.011D vadhabandharogaparikle÷àdibhi÷ ca kùutpipàsà÷ramakçtair upatàpair upatapyante 12,183.011E caõóavàtàtyuùõàti÷ãtakçtai÷ ca pratibhayaiþ ÷àrãrair duþkhair upatapyante 12,183.011F bandhudhanavinà÷aviprayogakçtai÷ ca mànasaiþ ÷okair abhibhåyante jaràmçtyukçtai÷ cànyair iti 12,183.012A yas tv etaiþ ÷àrãrair mànasair duþkhair na spç÷yate sa sukhaü veda 12,183.012B na caite doùàþ svarge pràdurbhavanti 12,183.012C tatra bhavati khalu 12,183.013a susukhaþ pavanaþ svarge gandha÷ ca surabhis tathà 12,183.013c kùutpipàsà÷ramo nàsti na jarà na ca pàpakam 12,183.014a nityam eva sukhaü svarge sukhaü duþkham ihobhayam 12,183.014c narake duþkham evàhuþ samaü tu paramaü padam 12,183.015a pçthivã sarvabhåtànàü janitrã tadvidhàþ striyaþ 12,183.015c pumàn prajàpatis tatra ÷ukraü tejomayaü viduþ 12,183.016a ity etal lokanirmàõaü brahmaõà vihitaü purà 12,183.016c prajà viparivartante svaiþ svaiþ karmabhir àvçtàþ 12,184.001 bharadvàja uvàca 12,184.001a dànasya kiü phalaü pràhur dharmasya caritasya ca 12,184.001c tapasa÷ ca sutaptasya svàdhyàyasya hutasya ca 12,184.002 bhçgur uvàca 12,184.002a hutena ÷àmyate pàpaü svàdhyàye ÷àntir uttamà 12,184.002c dànena bhoga ity àhus tapasà sarvam àpnuyàt 12,184.003a dànaü tu dvividhaü pràhuþ paratràrtham ihaiva ca 12,184.003c sadbhyo yad dãyate kiü cit tat paratropatiùñhati 12,184.004a asatsu dãyate yat tu tad dànam iha bhujyate 12,184.004c yàdç÷aü dãyate dànaü tàdç÷aü phalam àpyate 12,184.005 bharadvàja uvàca 12,184.005a kiü kasya dharmacaraõaü kiü và dharmasya lakùaõam 12,184.005c dharmaþ katividho vàpi tad bhavàn vaktum arhati 12,184.006 bhçgur uvàca 12,184.006a svadharmacaraõe yuktà ye bhavanti manãùiõaþ 12,184.006c teùàü dharmaphalàvàptir yo 'nyathà sa vimuhyati 12,184.007 bharadvàja uvàca 12,184.007a yad etac càturà÷ramyaü brahmarùivihitaü purà 12,184.007c teùàü sve sve ya àcàràs tàn me vaktum ihàrhasi 12,184.008 bhçgur uvàca 12,184.008A pårvam eva bhagavatà lokahitam anutiùñhatà dharmasaürakùaõàrtham à÷ramà÷ catvàro 'bhinirdiùñàþ 12,184.008B tatra gurukulavàsam eva tàvat prathamam à÷ramam udàharanti 12,184.008C samyag atra ÷aucasaüskàravinayaniyamapraõãto vinãtàtmà ubhe saüdhye bhàskaràgnidaivatàny upasthàya vihàya tandràlasye guror abhivàdanavedàbhyàsa÷ravaõapavitrãkçtàntaràtmà triùavaõam upaspç÷ya brahmacaryàgniparicaraõaguru÷u÷råùànityo bhaikùàdisarvaniveditàntaràtmà guruvacananirde÷ànuùñhànàpratikålo guruprasàdalabdhasvàdhyàyatatparaþ syàt 12,184.009a guruü yas tu samàràdhya dvijo vedam avàpnuyàt 12,184.009A bhavati càtra ÷lokaþ 12,184.009c tasya svargaphalàvàptiþ sidhyate càsya mànasam 12,184.010A gàrhasthyaü khalu dvitãyam à÷ramaü vadanti 12,184.010B tasya samudàcàralakùaõaü sarvam anuvyàkhyàsyàmaþ 12,184.010C samàvçttànàü sadàràõàü sahadharmacaryàphalàrthinàü gçhà÷ramo vidhãyate 12,184.010D dharmàrthakàmàvàptir hy atra trivargasàdhanam avekùyàgarhitena karmaõà dhanàny àdàya svàdhyàyaprakarùopalabdhena brahmarùinirmitena và adrisàragatena và havyaniyamàbhyàsadaivataprasàdopalabdhena và dhanena gçhastho gàrhasthyaü pravartayet 12,184.010E tad dhi sarvà÷ramàõàü målam udàharanti 12,184.010F gurukulavàsinaþ parivràjakà ye cànye saükalpitavrataniyamadharmànuùñhàyinas teùàm apy ata eva bhikùàbalisaüvibhàgàþ pravartante 12,184.011A vànaprasthànàü dravyopaskàra iti pràya÷aþ khalv ete sàdhavaþ sàdhupathyadar÷anàþ svàdhyàyaprasaïginas tãrthàbhigamanade÷adar÷anàrthaü pçthivãü paryañanti 12,184.011B teùàü pratyutthànàbhivàdanànasåyàvàkpradànasaumukhya÷aktyàsana÷ayanàbhyavahàrasatkriyà÷ ceti 12,184.012a atithir yasya bhagnà÷o gçhàt pratinivartate 12,184.012A bhavati càtra ÷lokaþ 12,184.012c sa dattvà duùkçtaü tasmai puõyam àdàya gacchati 12,184.013A api càtra yaj¤akriyàbhir devatàþ prãyante nivàpena pitaro vedàbhyàsa÷ravaõadhàraõena çùayaþ 12,184.013B apatyotpàdanena prajàpatir iti 12,184.014a vatsalàþ sarvabhåtànàü vàcyàþ ÷rotrasukhà giraþ 12,184.014A ÷lokau càtra bhavataþ 12,184.014c parivàdopaghàtau ca pàruùyaü càtra garhitam 12,184.015a avaj¤ànam ahaükàro dambha÷ caiva vigarhitaþ 12,184.015c ahiüsà satyam akrodhaþ sarvà÷ramagataü tapaþ 12,184.016A api càtra màlyàbharaõavastràbhyaïgagandhopabhogançttagãtavàditra÷rutisukhanayanàbhiràmasaüdar÷anànàü pràptir bhakùyabhojyapeyalehyacoùyàõàm abhyavahàryàõàü vividhànàm upabhogaþ svadàravihàrasaütoùaþ kàmasukhàvàptir iti 12,184.017a trivargaguõanirvçttir yasya nityaü gçhà÷rame 12,184.017c sa sukhàny anubhåyeha ÷iùñànàü gatim àpnuyàt 12,184.018a u¤chavçttir gçhastho yaþ svadharmacaraõe rataþ 12,184.018c tyaktakàmasukhàrambhas tasya svargo na durlabhaþ 12,185.001 bhçgur uvàca 12,185.001A vànaprasthàþ khalu çùidharmam anusarantaþ puõyàni tãrthàni nadãprasravaõàni suvivikteùv araõyeùu mçgamahiùavaràhasçmaragajàkãrõeùu tapasyanto 'nusaücaranti 12,185.001B tyaktagràmyavastràhàropabhogà vanyauùadhimålaphalaparõaparimitavicitraniyatàhàràþ sthànàsanino bhåmipàùàõasikatà÷arkaràvàlukàbhasma÷àyinaþ kà÷aku÷acarmavalkalasaüvçtàïgàþ ke÷a÷ma÷runakharomadhàriõo niyatakàlopaspar÷anà askannahomabalikàlànuùñhàyinaþ samitku÷akusumopahàrahomàrjanalabdhavi÷ràmàþ ÷ãtoùõapavananiùñaptavibhinnasarvatvaco vividhaniyamayogacaryàvihitadharmànuùñhànahçtamàüsa÷oõitàs tvagasthibhåtà dhçtiparàþ sattvayogàc charãràõy udvahanti 12,185.002a yas tv etàü niyata÷ caryàü brahmarùivihitàü caret 12,185.002c sa dahed agnivad doùठjayel lokàü÷ ca durjayàn 12,185.003A parivràjakànàü punar àcàras tad yathà 12,185.003B vimucyàgnidhanakalatraparibarhasaïgàn àtmanaþ snehapà÷àn avadhåya parivrajanti samaloùñà÷makà¤canàs trivargapravçtteùv àrambheùv asaktabuddhayo 'rimitrodàsãneùu tulyavçttayaþ sthàvarajaràyujàõóajasvedajodbhijjànàü bhåtànàü vàïmanaþkarmabhir anabhidrohiõo 'niketàþ parvatapulinavçkùamåladevatàyatanàny anucaranto vàsàrtham upeyur nagaraü gràmaü và nagare pa¤caràtrikà gràmaikaràtrikàþ 12,185.003C pravi÷ya ca pràõadhàraõamàtràrthaü dvijàtãnàü bhavanàny asaükãrõakarmaõàm upatiùñheyuþ pàtrapatitàyàcitabhaikùàþ kàmakrodhadarpamohalobhakàrpaõyadambhaparivàdàbhimànahiüsànivçttà iti 12,185.004a abhayaü sarvabhåtebhyo dattvà carati yo muniþ 12,185.004A bhavati càtra ÷lokaþ 12,185.004c na tasya sarvabhåtebhyo bhayam utpadyate kva cit 12,185.005a kçtvàgnihotraü sva÷arãrasaüsthaü; ÷àrãram agniü svamukhe juhoti 12,185.005c yo bhaikùacaryopagatair havirbhi÷; citàgninàü sa vyatiyàti lokàn 12,185.006a mokùà÷ramaü yaþ kurute yathoktaü; ÷uciþ susaükalpitabuddhiyuktaþ 12,185.006c anindhanaü jyotir iva pra÷àntaü; sa brahmalokaü ÷rayate dvijàtiþ 12,185.007 bharadvàja uvàca 12,185.007a asmàl lokàt paro lokaþ ÷råyate nopalabhyate 12,185.007c tam ahaü j¤àtum icchàmi tad bhavàn vaktum arhati 12,185.008 bhçgur uvàca 12,185.008a uttare himavatpàr÷ve puõye sarvaguõànvite 12,185.008c puõyaþ kùemya÷ ca kàmya÷ ca sa varo loka ucyate 12,185.009a tatra hy apàpakarmàõaþ ÷ucayo 'tyantanirmalàþ 12,185.009c lobhamohaparityaktà mànavà nirupadravàþ 12,185.010a sa svargasadç÷o de÷as tatra hy uktàþ ÷ubhà guõàþ 12,185.010c kàle mçtyuþ prabhavati spç÷anti vyàdhayo na ca 12,185.011a na lobhaþ paradàreùu svadàranirato janaþ 12,185.011c na cànyonyavadhas tatra dravyeùu na ca vismayaþ 12,185.011e parokùadharmo naivàsti saüdeho nàpi jàyate 12,185.012a kçtasya tu phalaü tatra pratyakùam upalabhyate 12,185.012c ÷ayyàyànàsanopetàþ pràsàdabhavanà÷rayàþ 12,185.012e sarvakàmair vçtàþ ke cid dhemàbharaõabhåùitàþ 12,185.013a pràõadhàraõamàtraü tu keùàü cid upapadyate 12,185.013c ÷rameõa mahatà ke cit kurvanti pràõadhàraõam 12,185.014a iha dharmaparàþ ke cit ke cin naikçtikà naràþ 12,185.014c sukhità duþkhitàþ ke cin nirdhanà dhanino 'pare 12,185.015a iha ÷ramo bhayaü mohaþ kùudhà tãvrà ca jàyate 12,185.015c lobha÷ càrthakçto néõàü yena muhyanti paõóitàþ 12,185.016a iha cintà bahuvidhà dharmàdharmasya karmaõaþ 12,185.016c yas tad vedobhayaü pràj¤aþ pàpmanà na sa lipyate 12,185.017a sopadhaü nikçtiþ steyaü parivàdo 'bhyasåyatà 12,185.017c paropaghàto hiüsà ca pai÷unyam ançtaü tathà 12,185.018a etàn àsevate yas tu tapas tasya prahãyate 12,185.018c yas tv etàn nàcared vidvàüs tapas tasyàbhivardhate 12,185.019a karmabhåmir iyaü loka iha kçtvà ÷ubhà÷ubham 12,185.019c ÷ubhaiþ ÷ubham avàpnoti kçtvà÷ubham ato 'nyathà 12,185.020a iha prajàpatiþ pårvaü devàþ sarùigaõàs tathà 12,185.020c iùñveùñatapasaþ påtà brahmalokam upà÷ritàþ 12,185.021a uttaraþ pçthivãbhàgaþ sarvapuõyatamaþ ÷ubhaþ 12,185.021c ihatyàs tatra jàyante ye vai puõyakçto janàþ 12,185.022a asatkarmàõi kurvantas tiryagyoniùu càpare 12,185.022c kùãõàyuùas tathaivànye na÷yanti pçthivãtale 12,185.023a anyonyabhakùaõe saktà lobhamohasamanvitàþ 12,185.023c ihaiva parivartante na te yànty uttaràü di÷am 12,185.024a ye gurån upasevante niyatà brahmacàriõaþ 12,185.024c panthànaü sarvalokànàü te jànanti manãùiõaþ 12,185.025a ity ukto 'yaü mayà dharmaþ saükùepàd brahmanirmitaþ 12,185.025c dharmàdharmau hi lokasya yo vai vetti sa buddhimàn 12,185.026 bhãùma uvàca 12,185.026a ity ukto bhçguõà ràjan bharadvàjaþ pratàpavàn 12,185.026c bhçguü paramadharmàtmà vismitaþ pratyapåjayat 12,185.027a eùa te prabhavo ràja¤ jagataþ saüprakãrtitaþ 12,185.027c nikhilena mahàpràj¤a kiü bhåyaþ ÷rotum icchasi 12,186.001 yudhiùñhira uvàca 12,186.001a àcàrasya vidhiü tàta procyamànaü tvayànagha 12,186.001c ÷rotum icchàmi dharmaj¤a sarvaj¤o hy asi me mataþ 12,186.002 bhãùma uvàca 12,186.002a duràcàrà durviceùñà duùpraj¤àþ priyasàhasàþ 12,186.002c asanto hy abhivikhyàtàþ santa÷ càcàralakùaõàþ 12,186.003a purãùaü yadi và måtraü ye na kurvanti mànavàþ 12,186.003c ràjamàrge gavàü madhye dhànyamadhye ca te ÷ubhàþ 12,186.003d*0497_01 agnyàgàre tathà tãre ye na kurvanti te ÷ubhàþ 12,186.004a ÷aucam àva÷yakaü kçtvà devatànàü ca tarpaõam 12,186.004c dharmam àhur manuùyàõàm upaspç÷ya nadãü taret 12,186.005a såryaü sadopatiùñheta na svapyàd bhàskarodaye 12,186.005c sàyaü pràtar japan saüdhyàü tiùñhet pårvàü tathàparàm 12,186.006a pa¤càrdro bhojanaü kuryàt pràïmukho maunam àsthitaþ 12,186.006c na ninded annabhakùyàü÷ ca svàdv asvàdu ca bhakùayet 12,186.007a nàrdrapàõiþ samuttiùñhen nàrdrapàdaþ svapen ni÷i 12,186.007c devarùinàradaproktam etad àcàralakùaõam 12,186.008a ÷ucikàmam anaóvàhaü devagoùñhaü catuùpatham 12,186.008c bràhmaõaü dhàrmikaü caiva nityaü kuryàt pradakùiõam 12,186.009a atithãnàü ca sarveùàü preùyàõàü svajanasya ca 12,186.009c sàmànyaü bhojanaü bhçtyaiþ puruùasya pra÷asyate 12,186.010a sàyaü pràtar manuùyàõàm a÷anaü devanirmitam 12,186.010c nàntarà bhojanaü dçùñam upavàsã tathà bhavet 12,186.011a homakàle tathà juhvann çtukàle tathà vrajan 12,186.011c ananyastrãjanaþ pràj¤o brahmacàrã tathà bhavet 12,186.012a amçtaü bràhmaõocchiùñaü jananyà hçdayaü kçtam 12,186.012c upàsãta janaþ satyaü satyaü santa upàsate 12,186.012d*0498_01 loùñhamardã tçõacchedã nakhakhàdã tu yo naraþ 12,186.012d*0498_02 nityocchiùñaþ ÷aïku÷uko nehàyur vindate mahat 12,186.013a yajuùà saüskçtaü màüsaü nivçtto màüsabhakùaõàt 12,186.013c na bhakùayed vçthàmàüsaü pçùñhamàüsaü ca varjayet 12,186.014a svade÷e parade÷e và atithiü nopavàsayet 12,186.014c kàmyaü karmaphalaü labdhvà guråõàm upapàdayet 12,186.015a gurubhya àsanaü deyaü kartavyaü càbhivàdanam 12,186.015c gurån abhyarcya yujyante àyuùà ya÷asà ÷riyà 12,186.016a nekùetàdityam udyantaü na ca nagnàü parastriyam 12,186.016c maithunaü samaye dharmyaü guhyaü caiva samàcaret 12,186.017a tãrthànàü hçdayaü tãrthaü ÷ucãnàü hçdayaü ÷uciþ 12,186.017c sarvam àryakçtaü ÷aucaü vàlasaüspar÷anàni ca 12,186.018a dar÷ane dar÷ane nityaü sukhapra÷nam udàharet 12,186.018c sàyaü pràta÷ ca vipràõàü pradiùñam abhivàdanam 12,186.019a devagoùñhe gavàü madhye bràhmaõànàü kriyàpathe 12,186.019c svàdhyàye bhojane caiva dakùiõaü pàõim uddharet 12,186.019d*0499_01 sàyaüpràta÷ ca vipràõàü påjanaü ca yathàvidhi 12,186.020a paõyànàü ÷obhanaü paõyaü kçùãõàü bàdyate kçùiþ 12,186.020c bahukàraü ca sasyànàü vàhye vàhyaü tathà gavàm 12,186.021a saüpannaü bhojane nityaü pànãye tarpaõaü tathà 12,186.021c su÷çtaü pàyase bråyàd yavàgvàü kçsare tathà 12,186.022a ÷ma÷rukarmaõi saüpràpte kùute snàne 'tha bhojane 12,186.022c vyàdhitànàü ca sarveùàm àyuùyam abhinandanam 12,186.023a pratyàdityaü na meheta na pa÷yed àtmanaþ ÷akçt 12,186.023c sutastriyà ca ÷ayanaü sahabhojyaü ca varjayet 12,186.024a tvaükàraü nàmadheyaü ca jyeùñhànàü parivarjayet 12,186.024c avaràõàü samànànàm ubhayeùàü na duùyati 12,186.025a hçdayaü pàpavçttànàü pàpam àkhyàti vaikçtam 12,186.025c j¤ànapårvaü vina÷yanti gåhamànà mahàjane 12,186.026a j¤ànapårvaü kçtaü pàpaü chàdayanty abahu÷rutàþ 12,186.026c nainaü manuùyàþ pa÷yanti pa÷yanti tridivaukasaþ 12,186.027a pàpena hi kçtaü pàpaü pàpam evànuvartate 12,186.027b*0500_01 dharmeõàpihito dharmo dharmam evànuvartate 12,186.027c dhàrmikeõa kçto dharmaþ kartàram anuvartate 12,186.027d*0501_01 pàpaü kçtaü na sphurate yathàghair 12,186.027d*0501_02 vipàcyamànaü punar eti kartuþ 12,186.028a pàpaü kçtaü na smaratãha måóho; vivartamànasya tad eti kartuþ 12,186.028c ràhur yathà candram upaiti càpi; tathàbudhaü pàpam upaiti karma 12,186.029a à÷ayà saücitaü dravyaü yat kàle neha bhujyate 12,186.029c tad budhà na pra÷aüsanti maraõaü na pratãkùate 12,186.030a mànasaü sarvabhåtànàü dharmam àhur manãùiõaþ 12,186.030c tasmàt sarveùu bhåteùu manasà ÷ivam àcaret 12,186.031a eka eva cared dharmaü nàsti dharme sahàyatà 12,186.031c kevalaü vidhim àsàdya sahàyaþ kiü kariùyati 12,186.032a devà yonir manuùyàõàü devànàm amçtaü divi 12,186.032c pretyabhàve sukhaü dharmàc cha÷vat tair upabhujyate 12,187.001 yudhiùñhira uvàca 12,187.001a adhyàtmaü nàma yad idaü puruùasyeha cintyate 12,187.001c yad adhyàtmaü yata÷ caitat tan me bråhi pitàmaha 12,187.001d*0502_01 kutaþ sçùñam idaü vi÷vaü jagat sthàvarajaïgamam 12,187.001d*0502_02 pralaye ca kam abhyeti tan me vaktum ihàrhasi 12,187.002 bhãùma uvàca 12,187.002a adhyàtmam iti màü pàrtha yad etad anupçcchasi 12,187.002c tad vyàkhyàsyàmi te tàta ÷reyaskarataraü sukham 12,187.002d*0503_01 sçùñipralayasaüyuktam àcàryaiþ paridar÷itam 12,187.003a yaj j¤àtvà puruùo loke prãtiü saukhyaü ca vindati 12,187.003c phalalàbha÷ ca sadyaþ syàt sarvabhåtahitaü ca tat 12,187.003d*0504_01 àtmànam amalaü ràjann àvçtyaivaü vyavasthitam 12,187.003d*0504_02 tasmin prakà÷ate nityaü tamaþ somo yathaiva tat 12,187.003d*0504_03 tad vidvàn naùñapàpmaiùa brahmabhåyàya kalpate 12,187.003d*0504_04 aõóàvaraõabhåtànàü paryantaü hi yathà tamaþ 12,187.004a pçthivã vàyur àkà÷am àpo jyoti÷ ca pa¤camam 12,187.004c mahàbhåtàni bhåtànàü sarveùàü prabhavàpyayau 12,187.005a tataþ sçùñàni tatraiva tàni yànti punaþ punaþ 12,187.005c mahàbhåtàni bhåteùu sàgarasyormayo yathà 12,187.006a prasàrya ca yathàïgàni kårmaþ saüharate punaþ 12,187.006c tadvad bhåtàni bhåtàtmà sçùñvà saüharate punaþ 12,187.006d*0505_01 sa teùàü guõasaüghàtaþ ÷arãre bharatarùabha 12,187.006d*0505_02 satataü pravilãyante guõàs te prabhavanti ca 12,187.006d*0505_03 yad vinà naiva ÷çõute na pa÷yati na dãpyate 12,187.006d*0505_04 yad adhãnaü yatas tasmàd adhyàtmam iti kathyate 12,187.006d*0505_05 j¤ànaü tad ekaråpàkhyaü nànàpraj¤ànvitaü tadà 12,187.006d*0505_06 na te vàcànuråpaü syàd yayà[thà] rà[ra]savivarjitam 12,187.006d*0505_07 àkà÷àt khalu yàjyeùu bhavanti sumahàguõàþ 12,187.006d*0505_08 iti tanmayam evaitat sarvaü sthàvarajaïgamam 12,187.006d*0505_09 pralaye ca tam abhyeti tasmàd utsçjyate punaþ 12,187.006d*0505_10 mahàbhåteùu bhåtàtmà sçùñvà saüharate punaþ 12,187.007a mahàbhåtàni pa¤caiva sarvabhåteùu bhåtakçt 12,187.007c akarot teùu vaiùamyaü tat tu jãvo 'nu pa÷yati 12,187.008a ÷abdaþ ÷rotraü tathà khàni trayam àkà÷ayonijam 12,187.008c vàyos tvakspar÷aceùñà÷ ca vàg ity etac catuùñayam 12,187.009a råpaü cakùus tathà paktis trividhaü teja ucyate 12,187.009c rasaþ kleda÷ ca jihvà ca trayo jalaguõàþ smçtàþ 12,187.010a ghreyaü ghràõaü ÷arãraü ca te tu bhåmiguõàs trayaþ 12,187.010c mahàbhåtàni pa¤caiva ùaùñhaü tu mana ucyate 12,187.011a indriyàõi mana÷ caiva vij¤ànàny asya bhàrata 12,187.011c saptamã buddhir ity àhuþ kùetraj¤aþ punar aùñamaþ 12,187.012a cakùur àlokanàyaiva saü÷ayaü kurute manaþ 12,187.012c buddhir adhyavasàyàya kùetraj¤aþ sàkùivat sthitaþ 12,187.012d*0506_01 cicchaktyàdhiùñhità buddhi÷ cetanety abhivi÷rutà 12,187.012d*0506_02 cetanànantaro jãvas tad àvetti ca lakùyate 12,187.012d*0506_03 notsçjan visçjaü÷ caiva ÷arãraü dç÷yate yadà 12,187.012d*0506_04 tasmiü÷ cetopalabdhiþ syàt tamo vàcchàdayaty uta 12,187.013a årdhvaü pàdatalàbhyàü yad arvàg årdhvaü ca pa÷yati 12,187.013c etena sarvam evedaü viddhy abhivyàptam antaram 12,187.014a puruùe cendriyàõãha veditavyàni kçtsna÷aþ 12,187.014c tamo raja÷ ca sattvaü ca viddhi bhàvàüs tadà÷rayàn 12,187.015a etàü buddhvà naro buddhyà bhåtànàm àgatiü gatim 12,187.015c samavekùya ÷anai÷ caiva labhate ÷amam uttamam 12,187.016a guõàn nenãyate buddhir buddhir evendriyàõy api 12,187.016c manaþùaùñhàni sarvàõi buddhyabhàve kuto guõàþ 12,187.016d*0507_01 yena saükalpayaty arthaü kiü cid bhavati tanmanaþ 12,187.017a iti tanmayam evaitat sarvaü sthàvarajaïgamam 12,187.017c pralãyate codbhavati tasmàn nirdi÷yate tathà 12,187.018a yena pa÷yati tac cakùuþ ÷çõoti ÷rotram ucyate 12,187.018c jighrati ghràõam ity àhå rasaü jànàti jihvayà 12,187.019a tvacà spç÷ati ca spar÷àn buddhir vikriyate 'sakçt 12,187.019c yena saükalpayaty arthaü kiü cid bhavati tan manaþ 12,187.020a adhiùñhànàni buddher hi pçthag arthàni pa¤cadhà 12,187.020c pa¤cendriyàõi yàny àhus tàny adç÷yo 'dhitiùñhati 12,187.021a puruùàdhiùñhità buddhis triùu bhàveùu vartate 12,187.021c kadà cil labhate prãtiü kadà cid anu÷ocati 12,187.022a na sukhena na duþkhena kadà cid api vartate 12,187.022c evaü naràõàü manasi triùu bhàveùv avasthità 12,187.023a seyaü bhàvàtmikà bhàvàüs trãn etàn nàtivartate 12,187.023c saritàü sàgaro bhartà mahàvelàm ivormimàn 12,187.024a atibhàvagatà buddhir bhàve manasi vartate 12,187.024c pravartamànaü hi rajas tadbhàvam anuvartate 12,187.025a indriyàõi hi sarvàõi pradar÷ayati sà sadà 12,187.025c prãtiþ sattvaü rajaþ ÷okas tamo moha÷ ca te trayaþ 12,187.026a ye ye ca bhàvà loke 'smin sarveùv eteùu te triùu 12,187.026b*0508_01 sattvaü buddhis tamobhàvaþ prãtiyogàt pravartate 12,187.026c iti buddhigatiþ sarvà vyàkhyàtà tava bhàrata 12,187.027a indriyàõi ca sarvàõi vijetavyàni dhãmatà 12,187.027c sattvaü rajas tama÷ caiva pràõinàü saü÷ritàþ sadà 12,187.028a trividhà vedanà caiva sarvasattveùu dç÷yate 12,187.028c sàttvikã ràjasã caiva tàmasã ceti bhàrata 12,187.029a sukhaspar÷aþ sattvaguõo duþkhaspar÷o rajoguõaþ 12,187.029c tamoguõena saüyuktau bhavato 'vyàvahàrikau 12,187.030a tatra yat prãtisaüyuktaü kàye manasi và bhavet 12,187.030c vartate sàttviko bhàva ity avekùeta tat tadà 12,187.031a atha yad duþkhasaüyuktam atuùñikaram àtmanaþ 12,187.031c pravçttaü raja ity eva tann asaürabhya cintayet 12,187.032a atha yan mohasaüyuktam avyaktam iva yad bhavet 12,187.032c apratarkyam avij¤eyaü tamas tad upadhàrayet 12,187.033a praharùaþ prãtir ànandaþ sukhaü saü÷àntacittatà 12,187.033c kathaü cid abhivartanta ity ete sàttvikà guõàþ 12,187.034a atuùñiþ paritàpa÷ ca ÷oko lobhas tathàkùamà 12,187.034c liïgàni rajasas tàni dç÷yante hetvahetubhiþ 12,187.035a abhimànas tathà mohaþ pramàdaþ svapnatandrità 12,187.035c kathaü cid abhivartante vividhàs tàmasà guõàþ 12,187.036a dåragaü bahudhàgàmi pràrthanàsaü÷ayàtmakam 12,187.036c manaþ suniyataü yasya sa sukhã pretya ceha ca 12,187.037a sattvakùetraj¤ayor etad antaraü pa÷ya såkùmayoþ 12,187.037c sçjate tu guõàn eka eko na sçjate guõàn 12,187.038a ma÷akodumbarau càpi saüprayuktau yathà sadà 12,187.038c anyonyam anyau ca yathà saüprayogas tathà tayoþ 12,187.039a pçthagbhåtau prakçtyà tau saüprayuktau ca sarvadà 12,187.039c yathà matsyo jalaü caiva saüprayuktau tathaiva tau 12,187.040a na guõà vidur àtmànaü sa guõàn vetti sarva÷aþ 12,187.040c paridraùñà guõànàü ca saüsraùñà manyate sadà 12,187.041a indriyais tu pradãpàrthaü kurute buddhisaptamaiþ 12,187.041c nirviceùñair ajànadbhiþ paramàtmà pradãpavat 12,187.042a sçjate hi guõàn sattvaü kùetraj¤aþ paripa÷yati 12,187.042c saüprayogas tayor eùa sattvakùetraj¤ayor dhruvaþ 12,187.043a à÷rayo nàsti sattvasya kùetraj¤asya ca ka÷ cana 12,187.043c sattvaü manaþ saüsçjati na guõàn vai kadà cana 12,187.044a ra÷mãüs teùàü sa manasà yadà samyaï niyacchati 12,187.044c tadà prakà÷ate 'syàtmà ghañe dãpo jvalann iva 12,187.045a tyaktvà yaþ pràkçtaü karma nityam àtmaratir muniþ 12,187.045c sarvabhåtàtmabhåtaþ syàt sa gacchet paramàü gatim 12,187.046a yathà vàricaraþ pakùã lipyamàno na lipyate 12,187.046c evam eva kçtapraj¤o bhåteùu parivartate 12,187.047a evaüsvabhàvam evaitat svabuddhyà viharen naraþ 12,187.047c a÷ocann aprahçùyaü÷ ca cared vigatamatsaraþ 12,187.048a svabhàvasiddhyà saüsiddhàn sa nityaü sçjate guõàn 12,187.048c årõanàbhir yathà sraùñà vij¤eyàs tantuvad guõàþ 12,187.049a pradhvastà na nivartante nivçttir nopalabhyate 12,187.049c pratyakùeõa parokùaü tad anumànena sidhyati 12,187.050a evam eke vyavasyanti nivçttir iti càpare 12,187.050c ubhayaü saüpradhàryaitad adhyavasyed yathàmati 12,187.051a itãmaü hçdayagranthiü buddhibhedamayaü dçóham 12,187.051c vimucya sukham àsãta na ÷ocec chinnasaü÷ayaþ 12,187.052a malinàþ pràpnuyuþ ÷uddhiü yathà pårõàü nadãü naràþ 12,187.052c avagàhya suvidvaüso viddhi j¤ànam idaü tathà 12,187.053a mahànadãü hi pàraj¤as tapyate na taran yathà 12,187.053b*0509_01 na tu tapyati tattvaj¤aþ phale j¤àte taraty uta 12,187.053c evaü ye vidur adhyàtmaü kaivalyaü j¤ànam uttamam 12,187.054a etàü buddhvà naraþ sarvàü bhåtànàm àgatiü gatim 12,187.054c avekùya ca ÷anair buddhyà labhate ÷aü paraü tataþ 12,187.055a trivargo yasya viditaþ pràgjyotiþ sa vimucyate 12,187.055c anviùya manasà yuktas tattvadar÷ã nirutsukaþ 12,187.056a na càtmà ÷akyate draùñum indriyeùu vibhàga÷aþ 12,187.056c tatra tatra visçùñeùu durjayeùv akçtàtmabhiþ 12,187.057a etad buddhvà bhaved buddhaþ kim anyad buddhalakùaõam 12,187.057b*0510_01 pratigçhya ca nihnoti hy anyathà ca pradç÷yate 12,187.057b*0510_02 na sarpati ca yaü pràhuþ sarvatra pratihanyate 12,187.057b*0510_03 dhåmena càprasanno 'gnir yathàrkaü na pravartayet 12,187.057b*0510_04 dhiùõyàdhipe prasanne tu sthitim etàü nirãkùate 12,187.057b*0510_05 atidåràc ca såkùmatvàt prasthànaü na prakà÷ate 12,187.057b*0510_06 prapadya tac chrutàhvàni cinmayaü svãkçtaü vinà 12,187.057c vij¤àya tad dhi manyante kçtakçtyà manãùiõaþ 12,187.058a na bhavati viduùàü tato bhayaü; yad aviduùàü sumahad bhayaü bhavet 12,187.058c na hi gatir adhikàsti kasya cit; sati hi guõe pravadanty atulyatàm 12,187.059a yat karoty anabhisaüdhipårvakaü; tac ca nirõudati yat purà kçtam 12,187.059c nàpriyaü tad ubhayaü kutaþ priyaü; tasya taj janayatãha kurvataþ 12,187.059d*0511_01 lokam àturam asåyate janas 12,187.059d*0511_02 tasya taj janayatãha sarvataþ 12,187.060a loka àturajanàn viràviõas; tat tad eva bahu pa÷ya ÷ocataþ 12,187.060c tatra pa÷ya ku÷alàn a÷ocato; ye vidus tad ubhayaü padaü sadà 12,188.001 bhãùma uvàca 12,188.001a hanta vakùyàmi te pàrtha dhyànayogaü caturvidham 12,188.001c yaü j¤àtvà ÷à÷vatãü siddhiü gacchanti paramarùayaþ 12,188.002a yathà svanuùñhitaü dhyànaü tathà kurvanti yoginaþ 12,188.002c maharùayo j¤ànatçptà nirvàõagatamànasàþ 12,188.003a nàvartante punaþ pàrtha muktàþ saüsàradoùataþ 12,188.003c janmadoùaparikùãõàþ svabhàve paryavasthitàþ 12,188.004a nirdvaüdvà nityasattvasthà vimuktà nityam à÷ritàþ 12,188.004c asaïgãny avivàdãni manaþ÷àntikaràõi ca 12,188.005a tatra svàdhyàyasaü÷liùñam ekàgraü dhàrayen manaþ 12,188.005c piõóãkçtyendriyagràmam àsãnaþ kàùñhavan muniþ 12,188.006a ÷abdaü na vindec chrotreõa spar÷aü tvacà na vedayet 12,188.006c råpaü na cakùuùà vidyàj jihvayà na rasàüs tathà 12,188.007a ghreyàõy api ca sarvàõi jahyàd dhyànena yogavit 12,188.007c pa¤cavargapramàthãni necchec caitàni vãryavàn 12,188.008a tato manasi saüsajya pa¤cavargaü vicakùaõaþ 12,188.008c samàdadhyàn mano bhràntam indriyaiþ saha pa¤cabhiþ 12,188.009a visaücàri niràlambaü pa¤cadvàraü calàcalam 12,188.009c pårve dhyànapathe dhãraþ samàdadhyàn mano 'ntaram 12,188.010a indriyàõi mana÷ caiva yadà piõóãkaroty ayam 12,188.010c eùa dhyànapathaþ pårvo mayà samanuvarõitaþ 12,188.011a tasya tat pårvasaüruddhaü manaþùaùñham anantaram 12,188.011c sphuriùyati samudbhràntaü vidyud ambudhare yathà 12,188.012a jalabindur yathà lolaþ parõasthaþ sarvata÷ calaþ 12,188.012c evam evàsya tac cittaü bhavati dhyànavartmani 12,188.013a samàhitaü kùaõaü kiü cid dhyànavartmani tiùñhati 12,188.013c punar vàyupathaü bhràntaü mano bhavati vàyuvat 12,188.014a anirvedo gatakle÷o gatatandrãr amatsaraþ 12,188.014c samàdadhyàt puna÷ ceto dhyànena dhyànayogavit 12,188.015a vicàra÷ ca vitarka÷ ca viveka÷ copajàyate 12,188.015c muneþ samàdadhànasya prathamaü dhyànam àditaþ 12,188.016a manasà kli÷yamànas tu samàdhànaü ca kàrayet 12,188.016c na nirvedaü munir gacchet kuryàd evàtmano hitam 12,188.017a pàüsubhasmakarãùàõàü yathà vai rà÷aya÷ citàþ 12,188.017c sahasà vàriõà siktà na yànti paribhàvanàm 12,188.018a kiü cit snigdhaü yathà ca syàc chuùkacårõam abhàvitam 12,188.018c krama÷as tu ÷anair gacchet sarvaü tat paribhàvanam 12,188.019a evam evendriyagràmaü ÷anaiþ saüparibhàvayet 12,188.019c saüharet krama÷a÷ caiva sa samyak pra÷amiùyati 12,188.020a svayam eva mana÷ caiva pa¤cavarga÷ ca bhàrata 12,188.020c pårvaü dhyànapathaü pràpya nityayogena ÷àmyati 12,188.021a na tat puruùakàreõa na ca daivena kena cit 12,188.021c sukham eùyati tat tasya yad evaü saüyatàtmanaþ 12,188.022a sukhena tena saüyukto raüsyate dhyànakarmaõi 12,188.022c gacchanti yogino hy evaü nirvàõaü tan niràmayam 12,189.001 yudhiùñhira uvàca 12,189.001a càturà÷ramyam uktaü te ràjadharmàs tathaiva ca 12,189.001c nànà÷rayà÷ ca bahava itihàsàþ pçthagvidhàþ 12,189.002a ÷rutàs tvattaþ kathà÷ caiva dharmayuktà mahàmate 12,189.002c saüdeho 'sti tu ka÷ cin me tad bhavàn vaktum arhati 12,189.003a jàpakànàü phalàvàptiü ÷rotum icchàmi bhàrata 12,189.003c kiü phalaü japatàm uktaü kva và tiùñhanti jàpakàþ 12,189.004a japasya ca vidhiü kçtsnaü vaktum arhasi me 'nagha 12,189.004c jàpakà iti kiü caitat sàükhyayogakriyàvidhiþ 12,189.005a kiü yaj¤avidhir evaiùa kim etaj japyam ucyate 12,189.005c etan me sarvam àcakùva sarvaj¤o hy asi me mataþ 12,189.006 bhãùma uvàca 12,189.006a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,189.006c yamasya yat purà vçttaü kàlasya bràhmaõasya ca 12,189.006d*0511_01 sàükhyayogau tu yàv uktau munibhir mokùadar÷ibhiþ 12,189.006d*0512_01 ikùvàko÷ caiva mçtyo÷ ca vivàdo dharmakàraõàt 12,189.007a saünyàsa eva vedànte vartate japanaü prati 12,189.007c vedavàdàbhinirvçttà ÷àntir brahmaõy avasthitau 12,189.007e màrgau tàv apy ubhàv etau saü÷ritau na ca saü÷ritau 12,189.008a yathà saü÷råyate ràjan kàraõaü càtra vakùyate 12,189.008b*0513_01 krameõa caiùa vihito japayaj¤avidhir nçpa 12,189.008b*0513_02 sàlambanam iti j¤eyaü japayaj¤àtmakaü ÷ubham 12,189.008c manaþsamàdhir atràpi tathendriyajayaþ smçtaþ 12,189.009a satyam agniparãcàro viviktànàü ca sevanam 12,189.009c dhyànaü tapo damaþ kùàntir anasåyà mità÷anam 12,189.010a viùayapratisaühàro mitajalpas tathà ÷amaþ 12,189.010c eùa pravçttako dharmo nivçttakam atho ÷çõu 12,189.011a yathà nivartate karma japato brahmacàriõaþ 12,189.011b*0514_01 na japo na ca vai dhyànaü necchà na dveùaharùaõau 12,189.011b*0514_02 yujyate nçpa÷àrdåla susaüvedyaü hi tat kila 12,189.011b*0514_03 japam àvartayan nityaü japan vai brahmacàrikam 12,189.011b*0514_04 tadarthabuddhyà saüyàti manasà jàpakaþ param 12,189.011b*0514_05 yathà saü÷råyate jàpo yena vai jàpako bhavet 12,189.011b*0514_06 saühitàpraõavenaiva sàvitrã ca parà matà 12,189.011b*0514_07 yad anyad ucitaü ÷uddhaü vedasmçty upapàditam 12,189.011c etat sarvam a÷eùeõa yathoktaü parivarjayet 12,189.011e trividhaü màrgam àsàdya vyaktàvyaktam anà÷rayam 12,189.012a ku÷occayaniùaõõaþ san ku÷ahastaþ ku÷aiþ ÷ikhã 12,189.012c cãraiþ parivçtas tasmin madhye channaþ ku÷ais tathà 12,189.013a viùayebhyo namaskuryàd viùayàn na ca bhàvayet 12,189.013c sàmyam utpàdya manaso manasy eva mano dadhat 12,189.014a tad dhiyà dhyàyati brahma japan vai saühitàü hitàm 12,189.014c saünyasyaty atha và tàü vai samàdhau paryavasthitaþ 12,189.015a dhyànam utpàdayaty atra saühitàbalasaü÷rayàt 12,189.015c ÷uddhàtmà tapasà dànto nivçttadveùakàmavàn 12,189.015d*0515_01 athàbhimatamantreõa praõavàdyaü japet kçtã 12,189.015d*0515_02 yasminn evàbhipatitaü manas tatra nive÷ayet 12,189.015d*0515_03 samàdhau sa hi mantre tu saühitàü và yathàvidhi 12,189.016a aràgamoho nirdvaüdvo na ÷ocati na sajjate 12,189.016c na kartàkaraõãyànàü na kàryàõàm iti sthitiþ 12,189.017a na càhaükàrayogena manaþ prasthàpayet kva cit 12,189.017c na càtmagrahaõe yukto nàvamànã na càkriyaþ 12,189.018a dhyànakriyàparo yukto dhyànavàn dhyànani÷cayaþ 12,189.018c dhyàne samàdhim utpàdya tad api tyajati kramàt 12,189.019a sa vai tasyàm avasthàyàü sarvatyàgakçtaþ sukhã 12,189.019c nirãhas tyajati pràõàn bràhmãü saü÷rayate tanum 12,189.019d*0516_01 niràlambo bhavet smçtvà maraõàya samàdhimàn 12,189.019d*0516_02 sarvàül lokàn samàkramya kramàt pràpnoti vai param 12,189.020a atha và necchate tatra brahmakàyaniùevaõam 12,189.020c utkràmati ca màrgastho naiva kva cana jàyate 12,189.021a àtmabuddhiü samàsthàya ÷àntãbhåto niràmayaþ 12,189.021c amçtaü virajaþ÷uddham àtmànaü pratipadyate 12,190.001 yudhiùñhira uvàca 12,190.001a gatãnàm uttamà pràptiþ kathità jàpakeùv iha 12,190.001c ekaivaiùà gatis teùàm uta yànty aparàm api 12,190.002 bhãùma uvàca 12,190.002a ÷çõuùvàvahito ràja¤ jàpakànàü gatiü vibho 12,190.002c yathà gacchanti nirayam anekaü puruùarùabha 12,190.003a yathoktam etat pårvaü yo nànutiùñhati jàpakaþ 12,190.003c ekade÷akriya÷ càtra nirayaü sa nigacchati 12,190.004a avaj¤ànena kurute na tuùyati na ÷ocati 12,190.004c ãdç÷o jàpako yàti nirayaü nàtra saü÷ayaþ 12,190.005a ahaükàrakçta÷ caiva sarve nirayagàminaþ 12,190.005c paràvamànã puruùo bhavità nirayopagaþ 12,190.006a abhidhyàpårvakaü japyaü kurute ya÷ ca mohitaþ 12,190.006c yatràbhidhyàü sa kurute taü vai nirayam çcchati 12,190.007a athai÷varyapravçttaþ sa¤ jàpakas tatra rajyate 12,190.007c sa eva nirayas tasya nàsau tasmàt pramucyate 12,190.008a ràgeõa jàpako japyaü kurute tatra mohitaþ 12,190.008c yatràsya ràgaþ patati tatra tatropajàyate 12,190.009a durbuddhir akçtapraj¤a÷ cale manasi tiùñhati 12,190.009c calàm eva gatiü yàti nirayaü vàdhigacchati 12,190.010a akçtapraj¤ako bàlo mohaü gacchati jàpakaþ 12,190.010c sa mohàn nirayaü yàti tatra gatvànu÷ocati 12,190.011a dçóhagràhã karomãti japyaü japati jàpakaþ 12,190.011c na saüpårõo na và yukto nirayaü so 'dhigacchati 12,190.012 yudhiùñhira uvàca 12,190.012a animittaü paraü yat tad avyaktaü brahmaõi sthitam 12,190.012c sadbhåto jàpakaþ kasmàt sa ÷arãram athàvi÷et 12,190.013 bhãùma uvàca 12,190.013a duùpraj¤ànena nirayà bahavaþ samudàhçtàþ 12,190.013c pra÷astaü jàpakatvaü ca doùà÷ caite tadàtmakàþ 12,191.001 yudhiùñhira uvàca 12,191.001a kãdç÷o jàpako yàti nirayaü varõayasva me 12,191.001c kautåhalaü hi me jàtaü tad bhavàn vaktum arhati 12,191.002 bhãùma uvàca 12,191.002a dharmasyàü÷aþ prasåto 'si dharmiùñho 'si svabhàvataþ 12,191.002c dharmamålà÷rayaü vàkyaü ÷çõuùvàvahito 'nagha 12,191.003a amåni yàni sthànàni devànàü paramàtmanàm 12,191.003c nànàsaüsthànavarõàni nànàråpaphalàni ca 12,191.004a divyàni kàmacàrãõi vimànàni sabhàs tathà 12,191.004c àkrãóà vividhà ràjan padminya÷ càmalodakàþ 12,191.005a caturõàü lokapàlànàü ÷ukrasyàtha bçhaspateþ 12,191.005c marutàü vi÷vadevànàü sàdhyànàm a÷vinor api 12,191.006a rudràdityavasånàü ca tathànyeùàü divaukasàm 12,191.006c ete vai nirayàs tàta sthànasya paramàtmanaþ 12,191.007a abhayaü cànimittaü ca na ca kle÷abhayàvçtam 12,191.007c dvàbhyàü muktaü tribhir muktam aùñàbhis tribhir eva ca 12,191.008a caturlakùaõavarjaü tu catuùkàraõavarjitam 12,191.008c apraharùam anànandam a÷okaü vigataklamam 12,191.009a kàlaþ saüpacyate tatra na kàlas tatra vai prabhuþ 12,191.009c sa kàlasya prabhå ràjan svargasyàpi tathe÷varaþ 12,191.009d*0517_01 etad vai brahmaõaþ sthànaü jàpakasya mahàtmanaþ 12,191.009d*0517_02 tatrasthaü paramàtmànaü dhyàyan vai susamàhitaþ 12,191.009d*0517_03 hiraõyagarbhasàyujyaü pràpnuyàd và nçpottama 12,191.010a àtmakevalatàü pràptas tatra gatvà na ÷ocati 12,191.010c ãdç÷aü paramaü sthànaü nirayàs te ca tàdç÷àþ 12,191.011a ete te nirayàþ proktàþ sarva eva yathàtatham 12,191.011c tasya sthànavarasyeha sarve nirayasaüj¤itàþ 12,192.001 yudhiùñhira uvàca 12,192.001a kàlamçtyuyamànàü ca bràhmaõasya ca sattama 12,192.001c vivàdo vyàhçtaþ pårvaü tad bhavàn vaktum arhati 12,192.002 bhãùma uvàca 12,192.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,192.002c ikùvàkoþ såryaputrasya yad vçttaü bràhmaõasya ca 12,192.003a kàlasya mçtyo÷ ca tathà yad vçttaü tan nibodha me 12,192.003c yathà sa teùàü saüvàdo yasmin sthàne 'pi càbhavat 12,192.003d*0518_01 yenaiva kàraõenàtra dharmavàdasamanvitaþ 12,192.004a bràhmaõo jàpakaþ ka÷ cid dharmavçtto mahàya÷àþ 12,192.004c ùaóaïgavin mahàpràj¤aþ paippalàdiþ sa kau÷ikaþ 12,192.005a tasyàparokùaü vij¤ànaü ùaóaïgeùu tathaiva ca 12,192.005c vedeùu caiva niùõàto himavatpàdasaü÷rayaþ 12,192.006a so 'ntyaü bràhmaü tapas tepe saühitàü saüyato japan 12,192.006c tasya varùasahasraü tu niyamena tathà gatam 12,192.007a sa devyà dar÷itaþ sàkùàt prãtàsmãti tadà kila 12,192.007c japyam àvartayaüs tåùõãü na ca tàü kiü cid abravãt 12,192.008a tasyànukampayà devã prãtà samabhavat tadà 12,192.008c vedamàtà tatas tasya taj japyaü samapåjayat 12,192.008d*0519_01 caturbhir akùarair yuktà somapàne 'kùaràùñakà 12,192.008d*0519_02 jagadbãjasamàyuktà caturviü÷àkùaràtmikà 12,192.009a samàptajapyas tåtthàya ÷irasà pàdayos tathà 12,192.009c papàta devyà dharmàtmà vacanaü cedam abravãt 12,192.010a diùñyà devi prasannà tvaü dar÷anaü càgatà mama 12,192.010c yadi vàpi prasannàsi japye me ramatàü manaþ 12,192.011 sàvitry uvàca 12,192.011a kiü pràrthayasi viprarùe kiü ceùñaü karavàõi te 12,192.011c prabråhi japatàü ÷reùñha sarvaü tat te bhaviùyati 12,192.012 bhãùma uvàca 12,192.012a ity uktaþ sa tadà devyà vipraþ provàca dharmavit 12,192.012c japyaü prati mameccheyaü vardhatv iti punaþ punaþ 12,192.013a manasa÷ ca samàdhir me vardhetàhar ahaþ ÷ubhe 12,192.013c tat tatheti tato devã madhuraü pratyabhàùata 12,192.014a idaü caivàparaü pràha devã tatpriyakàmyayà 12,192.014c nirayaü naiva yàtàsi yatra yàtà dvijarùabhàþ 12,192.015a yàsyasi brahmaõaþ sthànam animittam aninditam 12,192.015c sàdhaye bhavità caitad yat tvayàham ihàrthità 12,192.016a niyato japa caikàgro dharmas tvàü samupaiùyati 12,192.016c kàlo mçtyur yama÷ caiva samàyàsyanti te 'ntikam 12,192.016e bhavità ca vivàdo 'tra tava teùàü ca dharmataþ 12,192.017a evam uktvà bhagavatã jagàma bhavanaü svakam 12,192.017c bràhmaõo 'pi japann àste divyaü varùa÷ataü tadà 12,192.017d*0520_01 sadà dànto jitakrodhaþ satyasaüdho 'nasåyakaþ 12,192.018a samàpte niyame tasminn atha viprasya dhãmataþ 12,192.018c sàkùàt prãtas tadà dharmo dar÷ayàm àsa taü dvijam 12,192.019 dharma uvàca 12,192.019a dvijàte pa÷ya màü dharmam ahaü tvàü draùñum àgataþ 12,192.019c japyasya ca phalaü yat te saüpràptaü tac ca me ÷çõu 12,192.020a jità lokàs tvayà sarve ye divyà ye ca mànuùàþ 12,192.020c devànàü nirayàn sàdho sarvàn utkramya yàsyasi 12,192.021a pràõatyàgaü kuru mune gaccha lokàn yathepsitàn 12,192.021c tyaktvàtmanaþ ÷arãraü ca tato lokàn avàpsyasi 12,192.022 bràhmaõa uvàca 12,192.022a kçtaü lokair hi me dharma gaccha ca tvaü yathàsukham 12,192.022c bahuduþkhasukhaü dehaü notsçjeyam ahaü vibho 12,192.022d*0521_01 acalaü te manaþ kçtvà tyaja dehaü mahàmate 12,192.022d*0521_02 anena kiü te saüyogaþ kathaü mohaü gamiùyasi 12,192.023 dharma uvàca 12,192.023a ava÷yaü bhoþ ÷arãraü te tyaktavyaü munipuügava 12,192.023c svarga àrohyatàü vipra kiü và te rocate 'nagha 12,192.024 bràhmaõa uvàca 12,192.024a na rocaye svargavàsaü vinà dehàd ahaü vibho 12,192.024c gaccha dharma na me ÷raddhà svargaü gantuü vinàtmanà 12,192.025 dharma uvàca 12,192.025a alaü dehe manaþ kçtvà tyaktvà dehaü sukhã bhava 12,192.025c gaccha lokàn arajaso yatra gatvà na ÷ocasi 12,192.026 bràhmaõa uvàca 12,192.026a rame japan mahàbhàga kçtaü lokaiþ sanàtanaiþ 12,192.026c sa÷arãreõa gantavyo mayà svargo na và vibho 12,192.026d*0522_01 evaü te kàryasaüprãtir vartate munisattama 12,192.027 dharma uvàca 12,192.027a yadi tvaü necchasi tyaktuü ÷arãraü pa÷ya vai dvija 12,192.027c eùa kàlas tathà mçtyur yama÷ ca tvàm upàgatàþ 12,192.028 bhãùma uvàca 12,192.028a atha vaivasvataþ kàlo mçtyu÷ ca tritayaü vibho 12,192.028c bràhmaõaü taü mahàbhàgam upàgamyedam abruvan 12,192.029a tapaso 'sya sutaptasya tathà sucaritasya ca 12,192.029c phalapràptis tava ÷reùñhà yamo 'haü tvàm upabruve 12,192.030a yathàvad asya japyasya phalaü pràptas tvam uttamam 12,192.030c kàlas te svargam àroóhuü kàlo 'haü tvàm upàgataþ 12,192.031a mçtyuü mà viddhi dharmaj¤a råpiõaü svayam àgatam 12,192.031c kàlena coditaü vipra tvàm ito netum adya vai 12,192.032 bràhmaõa uvàca 12,192.032a svàgataü såryaputràya kàlàya ca mahàtmane 12,192.032c mçtyave càtha dharmàya kiü kàryaü karavàõi vaþ 12,192.033 bhãùma uvàca 12,192.033a arghyaü pàdyaü ca dattvà sa tebhyas tatra samàgame 12,192.033c abravãt paramaprãtaþ sva÷aktyà kiü karomi vaþ 12,192.033d*0523_01 svakàryanirbharà yåyaü paropadravahetavaþ 12,192.033d*0523_02 bhavanto lokasàmànyàþ kimarthaü bråta sattamàþ 12,192.033d*0523_02 dharma uvàca 12,192.033d*0523_03 vayam apy evam avyagrair dhàtur àj¤àpuraþsaraiþ 12,192.033d*0523_04 bhãùma uvàca 12,192.033d*0523_04 codità dhàvamànà vai karmabhàgam anuvratàþ 12,192.034a tasminn evàtha kàle tu tãrthayàtràm upàgataþ 12,192.034c ikùvàkur agamat tatra sametà yatra te vibho 12,192.035a sarvàn eva tu ràjarùiþ saüpåjyàbhipraõamya ca 12,192.035c ku÷alapra÷nam akarot sarveùàü ràjasattamaþ 12,192.036a tasmai so 'thàsanaü dattvà pàdyam arghyaü tathaiva ca 12,192.036c abravãd bràhmaõo vàkyaü kçtvà ku÷alasaüvidam 12,192.037a svàgataü te mahàràja bråhi yad yad ihecchasi 12,192.037c sva÷aktyà kiü karomãha tad bhavàn prabravãtu me 12,192.038 ràjovàca 12,192.038a ràjàhaü bràhmaõa÷ ca tvaü yadi ùañkarmasaüsthitaþ 12,192.038c dadàmi vasu kiü cit te pràrthitaü tad vadasva me 12,192.039 bràhmaõa uvàca 12,192.039a dvividhà bràhmaõà ràjan dharma÷ ca dvividhaþ smçtaþ 12,192.039c pravçtta÷ ca nivçtta÷ ca nivçtto 'smi pratigrahàt 12,192.040a tebhyaþ prayaccha dànàni ye pravçttà naràdhipa 12,192.040c ahaü na pratigçhõàmi kim iùñaü kiü dadàni te 12,192.040e bråhi tvaü nçpati÷reùñha tapasà sàdhayàmi kim 12,192.041 ràjovàca 12,192.041a kùatriyo 'haü na jànàmi dehãti vacanaü kva cit 12,192.041c prayaccha yuddham ity evaü vàdinaþ smo dvijottama 12,192.042 bràhmaõa uvàca 12,192.042a tuùyasi tvaü svadharmeõa tathà tuùñà vayaü nçpa 12,192.042c anyonyasyottaraü nàsti yad iùñaü tat samàcara 12,192.043 ràjovàca 12,192.043a sva÷aktyàhaü dadànãti tvayà pårvaü prabhàùitam 12,192.043c yàce tvàü dãyatàü mahyaü japyasyàsya phalaü dvija 12,192.044 bràhmaõa uvàca 12,192.044a yuddhaü mama sadà vàõã yàcatãti vikatthase 12,192.044c na ca yuddhaü mayà sàrdhaü kimarthaü yàcase punaþ 12,192.045 ràjovàca 12,192.045a vàgvajrà bràhmaõàþ proktàþ kùatriyà bàhujãvinaþ 12,192.045c vàgyuddhaü tad idaü tãvraü mama vipra tvayà saha 12,192.046 bràhmaõa uvàca 12,192.046a saivàdyàpi pratij¤à me sva÷aktyà kiü pradãyatàm 12,192.046c bråhi dàsyàmi ràjendra vibhave sati màciram 12,192.047 ràjovàca 12,192.047a yat tad varùa÷ataü pårõaü japyaü vai japatà tvayà 12,192.047c phalaü pràptaü tat prayaccha mama ditsur bhavàn yadi 12,192.048 bràhmaõa uvàca 12,192.048a paramaü gçhyatàü tasya phalaü yaj japitaü mayà 12,192.048c ardhaü tvam avicàreõa phalaü tasya samàpnuhi 12,192.049a atha và sarvam eveha japyakaü màmakaü phalam 12,192.049c ràjan pràpnuhi kàmaü tvaü yadi sarvam ihecchasi 12,192.050 ràjovàca 12,192.050a kçtaü sarveõa bhadraü te japyaü yad yàcitaü mayà 12,192.050c svasti te 'stu gamiùyàmi kiü ca tasya phalaü vada 12,192.051 bràhmaõa uvàca 12,192.051a phalapràptiü na jànàmi dattaü yaj japitaü mayà 12,192.051c ayaü dharma÷ ca kàla÷ ca yamo mçtyu÷ ca sàkùiõaþ 12,192.052 ràjovàca 12,192.052a aj¤àtam asya dharmasya phalaü me kiü kariùyati 12,192.052b*0524_01 phalaü bravãùi dharmasya na cej japyakçtasya màm 12,192.052c pràpnotu tat phalaü vipro nàham icche sasaü÷ayam 12,192.053 bràhmaõa uvàca 12,192.053a nàdade 'paravaktavyaü dattaü vàcà phalaü mayà 12,192.053c vàkyaü pramàõaü ràjarùe mamàpi tava caiva hi 12,192.053d*0525_01 sakçd aü÷o nipatati sakçt kanyà pradãyate 12,192.053d*0525_02 sakçd eva dadànãti trãõy etàni sakçt sakçt 12,192.054a nàbhisaüdhir mayà japye kçtapårvaþ kathaü cana 12,192.054c japyasya ràja÷àrdåla kathaü j¤àsyàmy ahaü phalam 12,192.055a dadasveti tvayà coktaü dadàmãti tathà mayà 12,192.055c na vàcaü dåùayiùyàmi satyaü rakùa sthiro bhava 12,192.056a athaivaü vadato me 'dya vacanaü na kariùyasi 12,192.056c mahàn adharmo bhavità tava ràjan mçùàkçtaþ 12,192.057a na yuktaü tu mçùà vàõã tvayà vaktum ariüdama 12,192.057c tathà mayàpy abhyadhikaü mçùà vaktuü na ÷akyate 12,192.058a saü÷rutaü ca mayà pårvaü dadànãty avicàritam 12,192.058c tad gçhõãùvàvicàreõa yadi satye sthito bhavàn 12,192.059a ihàgamya hi màü ràja¤ jàpyaü phalam ayàcithàþ 12,192.059c tan mannisçùñaü gçhõãùva bhava satye sthiro 'pi ca 12,192.060a nàyaü loko 'sti na paro na ca pårvàn sa tàrayet 12,192.060c kuta evàvaràn ràjan mçùàvàdaparàyaõaþ 12,192.061a na yaj¤àdhyayane dànaü niyamàs tàrayanti hi 12,192.061c tathà satyaü pare loke yathà vai puruùarùabha 12,192.062a tapàüsi yàni cãrõàni cariùyasi ca yat tapaþ 12,192.062c samàþ ÷ataiþ sahasrai÷ ca tat satyàn na vi÷iùyate 12,192.063a satyam ekàkùaraü brahma satyam ekàkùaraü tapaþ 12,192.063c satyam ekàkùaro yaj¤aþ satyam ekàkùaraü ÷rutam 12,192.064a satyaü vedeùu jàgarti phalaü satye paraü smçtam 12,192.064c satyàd dharmo dama÷ caiva sarvaü satye pratiùñhitam 12,192.065a satyaü vedàs tathàïgàni satyaü yaj¤as tathà vidhiþ 12,192.065c vratacaryàs tathà satyam oükàraþ satyam eva ca 12,192.066a pràõinàü jananaü satyaü satyaü saütatir eva ca 12,192.066c satyena vàyur abhyeti satyena tapate raviþ 12,192.067a satyena càgnir dahati svargaþ satye pratiùñhitaþ 12,192.067c satyaü yaj¤as tapo vedàþ stobhà mantràþ sarasvatã 12,192.068a tulàm àropito dharmaþ satyaü caiveti naþ ÷rutam 12,192.068c samàü kakùàü dhàrayato yataþ satyaü tato 'dhikam 12,192.069a yato dharmas tataþ satyaü sarvaü satyena vardhate 12,192.069c kimartham ançtaü karma kartuü ràjaüs tvam icchasi 12,192.070a satye kuru sthiraü bhàvaü mà ràjann ançtaü kçthàþ 12,192.070c kasmàt tvam ançtaü vàkyaü dehãti kuruùe '÷ubham 12,192.071a yadi japyaphalaü dattaü mayà neùiùyase nçpa 12,192.071c svadharmebhyaþ paribhraùño lokàn anucariùyasi 12,192.072a saü÷rutya yo na ditseta yàcitvà ya÷ ca necchati 12,192.072c ubhàv ànçtikàv etau na mçùà kartum arhasi 12,192.073 ràjovàca 12,192.073a yoddhavyaü rakùitavyaü ca kùatradharmaþ kila dvija 12,192.073c dàtàraþ kùatriyàþ proktà gçhõãyàü bhavataþ katham 12,192.074 bràhmaõa uvàca 12,192.074a na chandayàmi te ràjan nàpi te gçham àvrajam 12,192.074c ihàgamya tu yàcitvà na gçhõãùe punaþ katham 12,192.075 dharma uvàca 12,192.075a avivàdo 'stu yuvayor vittaü màü dharmam àgatam 12,192.075c dvijo dànaphalair yukto ràjà satyaphalena ca 12,192.076 svarga uvàca 12,192.076a svargaü màü viddhi ràjendra råpiõaü svayam àgatam 12,192.076c avivàdo 'stu yuvayor ubhau tulyaphalau yuvàm 12,192.077 ràjovàca 12,192.077a kçtaü svargeõa me kàryaü gaccha svarga yathàsukham 12,192.077c vipro yadãcchate dàtuü pratãcchatu ca me dhanam 12,192.078 bràhmaõa uvàca 12,192.078a bàlye yadi syàd aj¤ànàn mayà hastaþ prasàritaþ 12,192.078c nivçttilakùaõaü dharmam upàse saühitàü japan 12,192.079a nivçttaü màü ciraü ràjan vipraü lobhayase katham 12,192.079c svena kàryaü kariùyàmi tvatto necche phalaü nçpa 12,192.079e tapaþsvàdhyàya÷ãlo 'haü nivçtta÷ ca pratigrahàt 12,192.080 ràjovàca 12,192.080a yadi vipra nisçùñaü te japyasya phalam uttamam 12,192.080c àvayor yat phalaü kiü cit sahitaü nau tad astv iha 12,192.081a dvijàþ pratigrahe yuktà dàtàro ràjavaü÷ajàþ 12,192.081c yadi dharmaþ ÷ruto vipra sahaiva phalam astu nau 12,192.082a mà và bhåt sahabhojyaü nau madãyaü phalam àpnuhi 12,192.082c pratãccha matkçtaü dharmaü yadi te mayy anugrahaþ 12,192.083 bhãùma uvàca 12,192.083a tato vikçtaceùñau dvau puruùau samupasthitau 12,192.083c gçhãtvànyonyam àveùñya kucelàv åcatur vacaþ 12,192.084a na me dhàrayasãty eko dhàrayàmãti càparaþ 12,192.084c ihàsti nau vivàdo 'yam ayaü ràjànu÷àsakaþ 12,192.085a satyaü bravãmy aham idaü na me dhàrayate bhavàn 12,192.085c ançtaü vadasãha tvam çõaü te dhàrayàmy aham 12,192.086a tàv ubhau bhç÷asaütaptau ràjànam idam åcatuþ 12,192.086c parãkùyatàü yathà syàva nàvàm iha vigarhitau 12,192.087 viråpa uvàca 12,192.087a dhàrayàmi naravyàghra vikçtasyeha goþ phalam 12,192.087c dadata÷ ca na gçhõàti vikçto me mahãpate 12,192.088 vikçta uvàca 12,192.088a na me dhàrayate kiü cid viråpo 'yaü naràdhipa 12,192.088c mithyà bravãty ayaü hi tvà mithyàbhàsaü naràdhipa 12,192.089 ràjovàca 12,192.089a viråpa kiü dhàrayate bhavàn asya vadasva me 12,192.089c ÷rutvà tathà kariùyàmãty evaü me dhãyate matiþ 12,192.090 viråpa uvàca 12,192.090a ÷çõuùvàvahito ràjan yathaitad dhàrayàmy aham 12,192.090c vikçtasyàsya ràjarùe nikhilena nararùabha 12,192.091a anena dharmapràptyarthaü ÷ubhà dattà purànagha 12,192.091c dhenur vipràya ràjarùe tapaþsvàdhyàya÷ãline 12,192.092a tasyà÷ càyaü mayà ràjan phalam abhyetya yàcitaþ 12,192.092c vikçtena ca me dattaü vi÷åddhenàntaràtmanà 12,192.093a tato me sukçtaü karma kçtam àtmavi÷uddhaye 12,192.093c gàvau hi kapile krãtvà vatsale bahudohane 12,192.094a te co¤chavçttaye ràjan mayà samapavarjite 12,192.094c yathàvidhi yathà÷raddhaü tad asyàhaü punaþ prabho 12,192.095a ihàdya vai gçhãtvà tat prayacche dviguõaü phalam 12,192.095c ekasyàþ puruùavyàghra kaþ ÷uddhaþ ko 'tra doùavàn 12,192.096a evaü vivadamànau svas tvàm ihàbhyàgatau nçpa 12,192.096c kuru dharmam adharmaü và vinaye nau samàdhaya 12,192.097a yadi necchati me dànaü yathà dattam anena vai 12,192.097c bhavàn atra sthiro bhåtvà màrge sthàpayatu prabhuþ 12,192.098 ràjovàca 12,192.098a dãyamànaü na gçhõàsi çõaü kasmàt tvam adya vai 12,192.098c yathaiva te 'bhyanuj¤àtaü tathà gçhõãùva màciram 12,192.099 vikçta uvàca 12,192.099a dãyatàm ity anenoktaü dadànãti tathà mayà 12,192.099c nàyaü me dhàrayaty atra gamyatàü yatra và¤chati 12,192.100 ràjovàca 12,192.100a dadato 'sya na gçhõàsi viùamaü pratibhàti me 12,192.100c daõóyo hi tvaü mama mato nàsty atra khalu saü÷ayaþ 12,192.101 vikçta uvàca 12,192.101a mayàsya dattaü ràjarùe gçhõãyàü tat kathaü punaþ 12,192.101c kàmam atràparàdho me daõóyam àj¤àpaya prabho 12,192.102 viråpa uvàca 12,192.102a dãyamànaü yadi mayà neùiùyasi kathaü cana 12,192.102c niyaüsyati tvà nçpatir ayaü dharmànu÷àsakaþ 12,192.103 vikçta uvàca 12,192.103a svaü mayà yàciteneha dattaü katham ihàdya tat 12,192.103c gçhõãyàü gacchatu bhavàn abhyanuj¤àü dadàni te 12,192.104 bràhmaõa uvàca 12,192.104a ÷rutam etat tvayà ràjann anayoþ kathitaü dvayoþ 12,192.104c pratij¤àtaü mayà yat te tad gçhàõàvicàritam 12,192.105 ràjovàca 12,192.105a prastutaü sumahat kàryam àvayor gahvaraü yathà 12,192.105c jàpakasya dçóhãkàraþ katham etad bhaviùyati 12,192.106a yadi tàvan na gçhõàmi bràhmaõenàpavarjitam 12,192.106c kathaü na lipyeyam ahaü doùeõa mahatàdya vai 12,192.107 bhãùma uvàca 12,192.107a tau covàca sa ràjarùiþ kçtakàryau gamiùyathaþ 12,192.107c nedànãü màm ihàsàdya ràjadharmo bhaven mçùà 12,192.108a svadharmaþ paripàlya÷ ca ràj¤àm eùa vini÷cayaþ 12,192.108c vipradharma÷ ca sugurur màm anàtmànam àvi÷at 12,192.109 bràhmaõa uvàca 12,192.109a gçhàõa dhàraye 'haü te yàcitaü te ÷rutaü mayà 12,192.109c na ced grahãùyase ràja¤ ÷apiùye tvàü na saü÷ayaþ 12,192.110 ràjovàca 12,192.110a dhig ràjadharmaü yasyàyaü kàryasyeha vini÷cayaþ 12,192.110c ityarthaü me grahãtavyaü kathaü tulyaü bhaved iti 12,192.111a eùa pàõir apårvaü bho nikùepàrthaü prasàritaþ 12,192.111c yan me dhàrayase vipra tad idànãü pradãyatàm 12,192.112 bràhmaõa uvàca 12,192.112a saühitàü japatà yàvàn mayà ka÷ cid guõaþ kçtaþ 12,192.112c tat sarvaü pratigçhõãùva yadi kiü cid ihàsti me 12,192.113 ràjovàca 12,192.113a jalam etan nipatitaü mama pàõau dvijottama 12,192.113c samam astu sahaivàstu pratigçhõàtu vai bhavàn 12,192.114 viråpa uvàca 12,192.114a kàmakrodhau viddhi nau tvam àvàbhyàü kàrito bhavàn 12,192.114b*0526_01 jij¤àsamànau yuvayor manotthaü tu dvijottama 12,192.114c sameti ca yad uktaü te samà lokàs tavàsya ca 12,192.115a nàyaü dhàrayate kiü cij jij¤àsà tvatkçte kçtà 12,192.115c kàlo dharmas tathà mçtyuþ kàmakrodhau tathà yuvàm 12,192.116a sarvam anyonyanikaùe nighçùñaü pa÷yatas tava 12,192.116b*0527_01 sarveùàm upari sthànaü brahmaõo 'vyaktajanmanaþ 12,192.116b*0527_02 yuvayoþ sthànam atulaü nirdvaüdvam amalàtmakam 12,192.116b*0527_03 sarve gacchàma yatra svàn svàül lokàü÷ ca tathà vayam 12,192.116c gaccha lokठjitàn svena karmaõà yatra và¤chasi 12,192.116d*0528_01 tato dharmayamàdyàs te vàkyam åcur nçpadvijau 12,192.116d*0528_02 asmàkaü yaþ smçto mårdhà brahmalokam iti smçtam 12,192.116d*0528_03 tatrasthau hi bhavantau hi yuvàbhyàü nirjità vayam 12,192.116d*0528_04 yuvayoþ kàma àpannas tat kàmyam avi÷aïkayà 12,192.117 bhãùma uvàca 12,192.117a jàpakànàü phalàvàptir mayà te saüprakãrtità 12,192.117c gatiþ sthànaü ca lokà÷ ca jàpakena yathà jitàþ 12,192.118a prayàti saühitàdhyàyã brahmàõaü parameùñhinam 12,192.118c atha vàgniü samàyàti såryam àvi÷ate 'pi và 12,192.119a sa taijasena bhàvena yadi tatrà÷nute ratim 12,192.119c guõàüs teùàü samàdatte ràgeõa pratimohitaþ 12,192.120a evaü some tathà vàyau bhåmyàkà÷a÷arãragaþ 12,192.120c saràgas tatra vasati guõàüs teùàü samàcaran 12,192.121a atha tatra viràgã sa gacchati tv atha saü÷ayam 12,192.121c param avyayam icchan sa tam evàvi÷ate punaþ 12,192.122a amçtàc càmçtaü pràptaþ ÷ãtãbhåto niràtmavàn 12,192.122c brahmabhåtaþ sa nirdvaüdvaþ sukhã ÷ànto niràmayaþ 12,192.123a brahmasthànam anàvartam ekam akùarasaüj¤akam 12,192.123c aduþkham ajaraü ÷àntaü sthànaü tat pratipadyate 12,192.124a caturbhir lakùaõair hãnaü tathà ùaóbhiþ saùoóa÷aiþ 12,192.124c puruùaü samatikramya àkà÷aü pratipadyate 12,192.125a atha vecchati ràgàtmà sarvaü tad adhitiùñhati 12,192.125c yac ca pràrthayate tac ca manasà pratipadyate 12,192.126a atha và vãkùate lokàn sarvàn nirayasaüsthitàn 12,192.126c niþspçhaþ sarvato muktas tatraiva ramate sukhã 12,192.127a evam eùà mahàràja jàpakasya gatir yathà 12,192.127c etat te sarvam àkhyàtaü kiü bhåyaþ ÷rotum icchasi 12,193.001 yudhiùñhira uvàca 12,193.001a kim uttaraü tadà tau sma cakratus tena bhàùite 12,193.001c bràhmaõo vàtha và ràjà tan me bråhi pitàmaha 12,193.002a atha và tau gatau tatra yad etat kãrtitaü tvayà 12,193.002c saüvàdo và tayoþ ko 'bhåt kiü và tau tatra cakratuþ 12,193.003 bhãùma uvàca 12,193.003a tathety evaü prati÷rutya dharmaü saüpåjya càbhibho 12,193.003c yamaü kàlaü ca mçtyuü ca svargaü saüpåjya càrhataþ 12,193.004a pårvaü ye càpare tatra sametà bràhmaõarùabhàþ 12,193.004c sarvàn saüpåjya ÷irasà ràjànaü so 'bravãd vacaþ 12,193.005a phalenànena saüyukto ràjarùe gaccha puõyatàm 12,193.005c bhavatà càbhyanuj¤àto japeyaü bhåya eva hi 12,193.006a vara÷ ca mama pårvaü hi devyà datto mahàbala 12,193.006c ÷raddhà te japato nityaü bhaviteti vi÷àü pate 12,193.007 ràjovàca 12,193.007a yady evam aphalà siddhiþ ÷raddhà ca japituü tava 12,193.007c gaccha vipra mayà sàrdhaü jàpakaü phalam àpnuhi 12,193.008 bràhmaõa uvàca 12,193.008a kçtaþ prayatnaþ sumahàn sarveùàü saünidhàv iha 12,193.008c saha tulyaphalau càvàü gacchàvo yatra nau gatiþ 12,193.009 bhãùma uvàca 12,193.009a vyavasàyaü tayos tatra viditvà trida÷e÷varaþ 12,193.009c saha devair upayayau lokapàlais tathaiva ca 12,193.010a sàdhyà vi÷ve 'tha maruto jyotãüùi sumahànti ca 12,193.010c nadyaþ ÷ailàþ samudrà÷ ca tãrthàni vividhàni ca 12,193.011a tapàüsi saüyogavidhir vedàþ stobhàþ sarasvatã 12,193.011c nàradaþ parvata÷ caiva vi÷vàvasur hahà huhåþ 12,193.011d*0529_01 tumburupramukhà÷ caiva hàhà håhås tathaiva ca 12,193.012a gandharva÷ citrasena÷ ca parivàragaõair yutaþ 12,193.012c nàgàþ siddhà÷ ca munayo devadevaþ prajàpatiþ 12,193.012d*0530_01 àjagàma ca deve÷o brahmà vedamayo 'vyayaþ 12,193.012e viùõuþ sahasra÷ãrùa÷ ca devo 'cintyaþ samàgamat 12,193.013a avàdyantàntarikùe ca bheryas tåryàõi càbhibho 12,193.013c puùpavarùàõi divyàni tatra teùàü mahàtmanàm 12,193.013e nançtu÷ càpsaraþsaüghàs tatra tatra samantataþ 12,193.014a atha svargas tathà råpã bràhmaõaü vàkyam abravãt 12,193.014c saüsiddhas tvaü mahàbhàga tvaü ca siddhas tathà nçpa 12,193.015a atha tau sahitau ràjann anyonyena vidhànataþ 12,193.015c viùayapratisaühàram ubhàv eva pracakratuþ 12,193.016a pràõàpànau tathodànaü samànaü vyànam eva ca 12,193.016c evaü tàn manasi sthàpya dadhatuþ pràõayor manaþ 12,193.017a upasthitakçtau tatra nàsikàgram adho bhruvau 12,193.017c kuïkuõyàü caiva manasà ÷anair dhàrayataþ sma tau 12,193.018a ni÷ceùñàbhyàü ÷arãràbhyàü sthiradçùñã samàhitau 12,193.018c jitàsanau tathàdhàya mårdhany àtmànam eva ca 12,193.019a tàlude÷am athoddàlya bràhmaõasya mahàtmanaþ 12,193.019c jyotirjvàlà sumahatã jagàma tridivaü tadà 12,193.020a hàhàkàras tato dikùu sarvàsu sumahàn abhåt 12,193.020c taj jyotiþ ståyamànaü sma brahmàõaü pràvi÷at tadà 12,193.021a tataþ svàgatam ity àha tat tejaþ sa pitàmahaþ 12,193.021c pràde÷amàtraü puruùaü pratyudgamya vi÷àü pate 12,193.022a bhåya÷ caivàparaü pràha vacanaü madhuraü sma saþ 12,193.022c jàpakais tulyaphalatà yogànàü nàtra saü÷ayaþ 12,193.023a yogasya tàvad etebhyaþ phalaü pratyakùadar÷anam 12,193.023c jàpakànàü vi÷iùñaü tu pratyutthànaü samàdhikam 12,193.024a uùyatàü mayi cety uktvàcetayat sa tataþ punaþ 12,193.024c athàsya pravive÷àsyaü bràhmaõo vigatajvaraþ 12,193.025a ràjàpy etena vidhinà bhagavantaü pitàmaham 12,193.025c yathaiva dvija÷àrdålas tathaiva pràvi÷at tadà 12,193.026a svayaübhuvam atho devà abhivàdya tato 'bruvan 12,193.026c jàpakàrtham ayaü yatnas tadarthaü vayam àgatàþ 12,193.027a kçtapåjàv imau tulyaü tvayà tulyaphalàv imau 12,193.027c yogajàpakayor dçùñaü phalaü sumahad adya vai 12,193.027e sarvàül lokàn atãtyaitau gacchetàü yatra và¤chitam 12,193.028 brahmovàca 12,193.028a mahàsmçtiü pañhed yas tu tathaivànusmçtiü ÷ubhàm 12,193.028c tàv apy etena vidhinà gacchetàü matsalokatàm 12,193.029a ya÷ ca yoge bhaved bhaktaþ so 'pi nàsty atra saü÷ayaþ 12,193.029c vidhinànena dehànte mama lokàn avàpnuyàt 12,193.029e gamyatàü sàdhayiùyàmi yathàsthànàni siddhaye 12,193.030 bhãùma uvàca 12,193.030a ity uktvà sa tadà devas tatraivàntaradhãyata 12,193.030c àmantrya taü tato devà yayuþ svaü svaü nive÷anam 12,193.031a te ca sarve mahàtmàno dharmaü satkçtya tatra vai 12,193.031c pçùñhato 'nuyayå ràjan sarve suprãtamànasàþ 12,193.032a etat phalaü jàpakànàü gati÷ caiva prakãrtità 12,193.032c yathà÷rutaü mahàràja kiü bhåyaþ ÷rotum icchasi 12,194.001 yudhiùñhira uvàca 12,194.001a kiü phalaü j¤ànayogasya vedànàü niyamasya ca 12,194.001c bhåtàtmà và kathaü j¤eyas tan me bråhi pitàmaha 12,194.002 bhãùma uvàca 12,194.002a atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,194.002c manoþ prajàpater vàdaü maharùe÷ ca bçhaspateþ 12,194.003a prajàpatiü ÷reùñhatamaü pçthivyàü; devarùisaüghapravaro maharùiþ 12,194.003c bçhaspatiþ pra÷nam imaü puràõaü; papraccha ÷iùyo 'tha guruü praõamya 12,194.004a yatkàraõaü mantravidhiþ pravçtto; j¤àne phalaü yat pravadanti vipràþ 12,194.004c yan mantra÷abdair akçtaprakà÷aü; tad ucyatàü me bhagavan yathàvat 12,194.005a yad artha÷àstràgamamantravidbhir; yaj¤air anekair varagopradànaiþ 12,194.005c phalaü mahadbhir yad upàsyate ca; tat kiü kathaü và bhavità kva và tat 12,194.006a mahã mahãjàþ pavano 'ntarikùaü; jalaukasa÷ caiva jalaü divaü ca 12,194.006c divaukasa÷ caiva yataþ prasåtàs; tad ucyatàü me bhagavan puràõam 12,194.007a j¤ànaü yataþ pràrthayate naro vai; tatas tadarthà bhavati pravçttiþ 12,194.007c na càpy ahaü veda paraü puràõaü; mithyàpravçttiü ca kathaü nu kuryàm 12,194.008a çk sàmasaüghàü÷ ca yajåüùi càhaü; chandàüsi nakùatragatiü niruktam 12,194.008c adhãtya ca vyàkaraõaü sakalpaü; ÷ikùàü ca bhåtaprakçtiü na vedmi 12,194.009a sa me bhavठ÷aüsatu sarvam etaj; j¤àne phalaü karmaõi và yad asti 12,194.009a*0531_01 sàmànya÷abdai÷ ca vi÷eùaõai÷ ca 12,194.009a*0531_02 sa me bhavठ÷aüsatu tàvad etat 12,194.009c yathà ca dehàc cyavate ÷arãrã; punaþ ÷arãraü ca yathàbhyupaiti 12,194.010 manur uvàca 12,194.010a yad yat priyaü yasya sukhaü tad àhus; tad eva duþkhaü pravadanty aniùñam 12,194.010c iùñaü ca me syàd itarac ca na syàd; etatkçte karmavidhiþ pravçttaþ 12,194.010e iùñaü tv aniùñaü ca na màü bhajetety; etatkçte j¤ànavidhiþ pravçttaþ 12,194.011a kàmàtmakà÷ chandasi karmayogà; ebhir vimuktaþ param a÷nuvãta 12,194.011c nànàvidhe karmapathe sukhàrthã; naraþ pravçtto na paraü prayàti 12,194.011d*0532_00 bçhaspatir uvàca 12,194.011d*0532_01 iùñaü tv aniùñaü ca sukhàsukhe ca 12,194.011d*0532_02 manur uvàca 12,194.011d*0532_02 sà÷ãs tv avacchandati karmabhi÷ ca 12,194.011d*0532_03 ebhir viyuktaþ param àvive÷a 12,194.011d*0532_04 etatkçte karmavidhiþ pravçttaþ 12,194.011d*0532_05 àtmàdibhiþ karmabhir idhyamàno 12,194.011d*0532_06 dharme pravçtto dyutimàn sukhàrthã 12,194.011e paraü hi tat karmapathàd apetaü; nirà÷iùaü brahmaparaü hy ava÷yam 12,194.012a prajàþ sçùñà manasà karmaõà ca; dvàv apy etau satpathau lokajuùñau 12,194.012c dçùñvà karma ÷à÷vataü càntavac ca; manastyàgaþ kàraõaü nànyad asti 12,194.013a svenàtmanà cakùur iva praõetà; ni÷àtyaye tamasà saüvçtàtmà 12,194.013c j¤ànaü tu vij¤ànaguõena yuktaü; karmà÷ubhaü pa÷yati varjanãyam 12,194.014a sarpàn ku÷àgràõi tathodapànaü; j¤àtvà manuùyàþ parivarjayanti 12,194.014c aj¤ànatas tatra patanti måóhà; j¤àne phalaü pa÷ya yathà vi÷iùñam 12,194.015a kçtsnas tu mantro vidhivat prayukto; yaj¤à yathoktàs tv atha dakùiõà÷ ca 12,194.015c annapradànaü manasaþ samàdhiþ; pa¤càtmakaü karmaphalaü vadanti 12,194.016a guõàtmakaü karma vadanti vedàs; tasmàn mantrà mantramålaü hi karma 12,194.016c vidhir vidheyaü manasopapattiþ; phalasya bhoktà tu yathà ÷arãrã 12,194.017a ÷abdà÷ ca råpàõi rasà÷ ca puõyàþ; spar÷à÷ ca gandhà÷ ca ÷ubhàs tathaiva 12,194.017c naro nasaüsthànagataþ prabhuþ syàd; etat phalaü sidhyati karmaloke 12,194.018a yad yac charãreõa karoti karma; ÷arãrayuktaþ samupà÷nute tat 12,194.018c ÷arãram evàyatanaü sukhasya; duþkhasya càpy àyatanaü ÷arãram 12,194.019a vàcà tu yat karma karoti kiü cid; vàcaiva sarvaü samupà÷nute tat 12,194.019c manas tu yat karma karoti kiü cin; manaþstha evàyam upà÷nute tat 12,194.020a yathàguõaü karmagaõaü phalàrthã; karoty ayaü karmaphale niviùñaþ 12,194.020c tathà tathàyaü guõasaüprayuktaþ; ÷ubhà÷ubhaü karmaphalaü bhunakti 12,194.021a matsyo yathà srota ivàbhipàtã; tathà kçtaü pårvam upaiti karma 12,194.021c ÷ubhe tv asau tuùyati duùkçte tu; na tuùyate vai paramaþ ÷arãrã 12,194.022a yato jagat sarvam idaü prasåtaü; j¤àtvàtmavanto vyatiyànti yat tat 12,194.022c yan mantra÷abdair akçtaprakà÷aü; tad ucyamànaü ÷çõu me paraü yat 12,194.023a rasair viyuktaü vividhai÷ ca gandhair; a÷abdam aspar÷am aråpavac ca 12,194.023c agràhyam avyaktam avarõam ekaü; pa¤caprakàraü sasçje prajànàm 12,194.024a na strã pumàn vàpi napuüsakaü ca; na san na càsat sad asac ca tan na 12,194.024c pa÷yanti yad brahmavido manuùyàs; tad akùaraü na kùaratãti viddhi 12,195.001 manur uvàca 12,195.001a akùaràt khaü tato vàyur vàyor jyotis tato jalam 12,195.001c jalàt prasåtà jagatã jagatyàü jàyate jagat 12,195.002a ime ÷arãrair jalam eva gatvà; jalàc ca tejaþ pavano 'ntarikùam 12,195.002c khàd vai nivartanti nabhàvinas te; ye bhàvinas te param àpnuvanti 12,195.003a noùõaü na ÷ãtaü mçdu nàpi tãkùõaü; nàmlaü kaùàyaü madhuraü na tiktam 12,195.003c na ÷abdavan nàpi ca gandhavat tan; na råpavat tat paramasvabhàvam 12,195.004a spar÷aü tanur veda rasaü tu jihvà; ghràõaü ca gandhठ÷ravaõe ca ÷abdàn 12,195.004c råpàõi cakùur na ca tatparaü yad; gçhõanty anadhyàtmavido manuùyàþ 12,195.005a nivartayitvà rasanaü rasebhyo; ghràõaü ca gandhàc chravaõe ca ÷abdàt 12,195.005c spar÷àt tanuü råpaguõàt tu cakùus; tataþ paraü pa÷yati svaü svabhàvam 12,195.006a yato gçhãtvà hi karoti yac ca; yasmiü÷ ca tàm àrabhate pravçttim 12,195.006c yasmiü÷ ca yad yena ca ya÷ ca kartà; tatkàraõaü taü samupàyam àhuþ 12,195.007a yac càbhibhåþ sàdhakaü vyàpakaü ca; yan mantravac chaüsyate caiva loke 12,195.007c yaþ sarvahetuþ paramàrthakàrã; tat kàraõaü kàryam ato yad anyat 12,195.008a yathà ca ka÷ cit sukçtair manuùyaþ; ÷ubhà÷ubhaü pràpnute 'thàvirodhàt 12,195.008c evaü ÷arãreùu ÷ubhà÷ubheùu; svakarmajair j¤ànam idaü nibaddham 12,195.009a yathà pradãpaþ purataþ pradãptaþ; prakà÷am anyasya karoti dãpyan 12,195.009c tatheha pa¤cendriyadãpavçkùà; j¤ànapradãptàþ paravanta eva 12,195.010a yathà hi ràj¤o bahavo hy amàtyàþ; pçthak pramànaü pravadanti yuktàþ 12,195.010c tadvac charãreùu bhavanti pa¤ca; j¤ànaikade÷aþ paramaþ sa tebhyaþ 12,195.011a yathàrciùo 'gneþ pavanasya vegà; marãcayo 'rkasya nadãùu càpaþ 12,195.011c gacchanti càyànti ca tanyamànàs; tadvac charãràõi ÷arãriõàü tu 12,195.012a yathà ca ka÷ cit para÷uü gçhãtvà; dhåmaü na pa÷yej jvalanaü ca kàùñhe 12,195.012c tadvac charãrodarapàõipàdaü; chittvà na pa÷yanti tato yad anyat 12,195.013a tàny eva kàùñhàni yathà vimathya; dhåmaü ca pa÷yej jvalanaü ca yogàt 12,195.013c tadvat subuddhiþ samam indriyatvàd; budhaþ paraü pa÷yati svaü svabhàvam 12,195.014a yathàtmano 'ïgaü patitaü pçthivyàü; svapnàntare pa÷yati càtmano 'nyat 12,195.014c ÷rotràdiyuktaþ sumanàþ subuddhir; liïgàt tathà gacchati liïgam anyat 12,195.015a utpattivçddhikùayasaünipàtair; na yujyate 'sau paramaþ ÷arãrã 12,195.015c anena liïgena tu liïgam anyad; gacchaty adçùñaþ pratisaüdhiyogàt 12,195.016a na cakùuùà pa÷yati råpam àtmano; na càpi saüspar÷am upaiti kiü cit 12,195.016c na càpi taiþ sàdhayate 'tha kàryaü; te taü na pa÷yanti sa pa÷yate tàn 12,195.017a yathà pradãpe jvalato 'nalasya; saütàpajaü råpam upaiti kiü cit 12,195.017c na càntaraü råpaguõaü bibharti; tathaiva tad dç÷yate råpam asya 12,195.018a yathà manuùyaþ parimucya kàyam; adç÷yam anyad vi÷ate ÷arãram 12,195.018c visçjya bhåteùu mahatsu dehaü; tadà÷rayaü caiva bibharti råpam 12,195.019a khaü vàyum agniü salilaü tathorvãü; samantato 'bhyàvi÷ate ÷arãrã 12,195.019c nànà÷rayàþ karmasu vartamànàþ; ÷rotràdayaþ pa¤ca guõठ÷rayante 12,195.020a ÷rotraü khato ghràõam atho pçthivyàs; tejomayaü råpam atho vipàkaþ 12,195.020c jalà÷rayaþ sveda ukto rasa÷ ca; vàyvàtmakaþ spar÷akçto guõa÷ ca 12,195.021a mahatsu bhåteùu vasanti pa¤ca; pa¤cendriyàrthà÷ ca tathendriyeùu 12,195.021c sarvàõi caitàni manonugàni; buddhiü mano 'nveti manaþ svabhàvam 12,195.022a ÷ubhà÷ubhaü karma kçtaü yad asya; tad eva pratyàdadate svadehe 12,195.022c mano 'nuvartanti paràvaràõi; jalaukasaþ srota ivànukålam 12,195.023a calaü yathà dçùñipathaü paraiti; såkùmaü mahad råpam ivàbhipàti 12,195.023c svaråpam àlocayate ca råpaü; paraü tathà buddhipathaü paraiti 12,196.001 manur uvàca 12,196.001a yad indriyais tåpakçtàn purastàt; pràptàn guõàn saüsmarate ciràya 12,196.001c teùv indriyeùåpahateùu pa÷càt; sa buddhiråpaþ paramaþ svabhàvaþ 12,196.002a yathendriyàrthàn yugapat samastàn; nàvekùate kçtsnam atulyakàlam 12,196.002c yathàbalaü saücarate sa vidvàüs; tasmàt sa ekaþ paramaþ ÷arãrã 12,196.003a rajas tamaþ sattvam atho tçtãyaü; gacchaty asau j¤ànaguõàn viråpàn 12,196.003b*0533_01 na tair nibaddhaþ sa tu badhnàti vi÷vaü 12,196.003b*0533_02 na cànuyàtãha guõàn paràtmà 12,196.003c tathendriyàõy àvi÷ate ÷arãrã; hutà÷anaü vàyur ivendhanastham 12,196.004a na cakùuùà pa÷yati råpam àtmano; na pa÷yati spar÷am indriyendriyam 12,196.004c na ÷rotraliïgaü ÷ravaõe nidar÷anaü; tathàgataü pa÷yati tad vina÷yati 12,196.005a ÷rotràdãni na pa÷yanti svaü svam àtmànam àtmanà 12,196.005c sarvaj¤aþ sarvadar÷ã ca kùetraj¤as tàni pa÷yati 12,196.006a yathà himavataþ pàr÷vaü pçùñhaü candramaso yathà 12,196.006c na dçùñapårvaü manujair na ca tan nàsti tàvatà 12,196.007a tadvad bhåteùu bhåtàtmà såkùmo j¤ànàtmavàn asau 12,196.007c adçùñapårva÷ cakùurbhyàü na càsau nàsti tàvatà 12,196.008a pa÷yann api yathà lakùma jagat some na vindati 12,196.008c evam asti na vety etan na ca tan na paràyaõam 12,196.009a råpavantam aråpatvàd udayàstamaye budhàþ 12,196.009c dhiyà samanupa÷yanti tadgatàþ savitur gatim 12,196.010a tathà buddhipradãpena dårasthaü suvipa÷citaþ 12,196.010c pratyàsannaü ninãùanti j¤eyaü j¤ànàbhisaühitam 12,196.011a na hi khalv anupàyena ka÷ cid artho 'bhisidhyati 12,196.011c såtrajàlair yathà matsyàn badhnanti jalajãvinaþ 12,196.012a mçgair mçgàõàü grahaõaü pakùiõàü pakùibhir yathà 12,196.012c gajànàü ca gajair evaü j¤eyaü j¤ànena gçhyate 12,196.013a ahir eva hy aheþ pàdàn pa÷yatãti nidar÷anam 12,196.013c tadvan mårtiùu mårtiùñhaü j¤eyaü j¤ànena pa÷yati 12,196.014a notsahante yathà vettum indriyair indriyàõy api 12,196.014c tathaiveha parà buddhiþ paraü buddhyà na pa÷yati 12,196.015a yathà candro hy amàvàsyàm aliïgatvàn na dç÷yate 12,196.015c na ca nà÷o 'sya bhavati tathà viddhi ÷arãriõam 12,196.016a kùãõako÷o hy amàvàsyàü candramà na prakà÷ate 12,196.016c tadvan mårtiviyuktaþ sa¤ ÷arãrã nopalabhyate 12,196.017a yathà ko÷àntaraü pràpya candramà bhràjate punaþ 12,196.017c tadval liïgàntaraü pràpya ÷arãrã bhràjate punaþ 12,196.018a janmavçddhikùaya÷ càsya pratyakùeõopalabhyate 12,196.018c sà tu candramaso vyaktir na tu tasya ÷arãriõaþ 12,196.019a utpattivçddhivyayato yathà sa iti gçhyate 12,196.019c candra eva tv amàvàsyàü tathà bhavati mårtimàn 12,196.020a nàbhisarpad vimu¤cad và ÷a÷inaü dç÷yate tamaþ 12,196.020c visçjaü÷ copasarpaü÷ ca tadvat pa÷ya ÷arãriõam 12,196.021a yathà candràrkasaüyuktaü tamas tad upalabhyate 12,196.021c tadvac charãrasaüyuktaþ ÷arãrãty upalabhyate 12,196.022a yathà candràrkanirmuktaþ sa ràhur nopalabhyate 12,196.022c tadvac charãranirmuktaþ ÷arãrã nopalabhyate 12,196.023a yathà candro hy amàvàsyàü nakùatrair yujyate gataþ 12,196.023c tadvac charãranirmuktaþ phalair yujyati karmaõaþ 12,197.001 manur uvàca 12,197.001a yathà vyaktam idaü ÷ete svapne carati cetanam 12,197.001c j¤ànam indriyasaüyuktaü tadvat pretya bhavàbhavau 12,197.002a yathàmbhasi prasanne tu råpaü pa÷yati cakùuùà 12,197.002c tadvat prasannendriyavठj¤eyaü j¤ànena pa÷yati 12,197.003a sa eva lulite tasmin yathà råpaü na pa÷yati 12,197.003c tathendriyàkulãbhàve j¤eyaü j¤àne na pa÷yati 12,197.004a abuddhir aj¤ànakçtà abuddhyà duùyate manaþ 12,197.004c duùñasya manasaþ pa¤ca saüpraduùyanti mànasàþ 12,197.005a aj¤ànatçpto viùayeùv avagàóho na dç÷yate 12,197.005c adçùñvaiva tu påtàtmà viùayebhyo nivartate 12,197.006a tarùacchedo na bhavati puruùasyeha kalmaùàt 12,197.006c nivartate tathà tarùaþ pàpam antaü gataü yathà 12,197.006d*0534_01 antargatena pàpena dahyamànena cetasà 12,197.006d*0534_02 ÷ubhà÷ubhavikàreõa na sa bhåyo 'bhijàyate 12,197.007a viùayeùu ca saüsargàc chà÷vatasya nasaü÷rayàt 12,197.007c manasà cànyad àkàïkùan paraü na pratipadyate 12,197.008a j¤ànam utpadyate puüsàü kùayàt pàpasya karmaõaþ 12,197.008c athàdar÷atalaprakhye pa÷yaty àtmànam àtmani 12,197.009a prasçtair indriyair duþkhã tair eva niyataiþ sukhã 12,197.009c tasmàd indriyaråpebhyo yacched àtmànam àtmanà 12,197.010a indriyebhyo manaþ pårvaü buddhiþ paratarà tataþ 12,197.010c buddheþ parataraü j¤ànaü j¤ànàt parataraü param 12,197.011a avyaktàt prasçtaü j¤ànaü tato buddhis tato manaþ 12,197.011c manaþ ÷rotràdibhir yuktaü ÷abdàdãn sàdhu pa÷yati 12,197.012a yas tàüs tyajati ÷abdàdãn sarvà÷ ca vyaktayas tathà 12,197.012b*0535_01 prasçtànãndriyàõy eva pratisaüharati kårmavat 12,197.012c vimu¤caty àkçtigràmàüs tàn muktvàmçtam a÷nute 12,197.013a udyan hi savità yadvat sçjate ra÷mimaõóalam 12,197.013b*0536_01 dç÷yate maõóalaü tasya na ca dç÷yeta maõóalã 12,197.013b*0536_02 tadvad dehas tu saüdç÷ya àtmàdç÷yaþ paraþ sadà 12,197.013b*0536_03 grastaü hy udgirate nityam udgãthaü vetti nitya÷aþ 12,197.013b*0536_04 bàlye rathàbhyàü yogena tattvaj¤ànaü tu saümatam 12,197.013c sa evàstam upàgacchaüs tad evàtmani yacchati 12,197.013d*0537_01 àdatte sarvabhåtànàü rasabhåtaü vikàsavàn 12,197.014a antaràtmà tathà deham àvi÷yendriyara÷mibhiþ 12,197.014c pràpyendriyaguõàn pa¤ca so 'stam àvçtya gacchati 12,197.014d*0538_01 ra÷mimaõóalahãnas tu na càsau nàsti tàvatà 12,197.015a praõãtaü karmaõà màrgaü nãyamànaþ punaþ punaþ 12,197.015c pràpnoty ayaü karmaphalaü pravçddhaü dharmam àtmavàn 12,197.016a viùayà vinivartante niràhàrasya dehinaþ 12,197.016c rasavarjaü raso 'py asya paraü dçùñvà nivartate 12,197.017a buddhiþ karmaguõair hãnà yadà manasi vartate 12,197.017c tadà saüpadyate brahma tatraiva pralayaü gatam 12,197.018a aspar÷anam a÷çõvànam anàsvàdam adar÷anam 12,197.018c aghràõam avitarkaü ca sattvaü pravi÷ate param 12,197.018d*0539_01 avyaktàt prasçtaü j¤ànaü tato buddhis tato manaþ 12,197.018d*0539_02 àtmanaþ prasçtà buddhir avyaktaü j¤ànam ucyate 12,197.018d*0539_03 tasmàd buddhiþ smçtà tajj¤air manas tasmàt tataþ smçtam 12,197.018d*0539_04 tasmàd àkçtayaþ pa¤ca manaþ paramam ucyate 12,197.018d*0539_05 tasmàt paratarà buddhir j¤ànaü tasmàt paraü smçtam 12,197.018d*0539_06 tataþ såkùmas tato hy àtmà tasmàt parataraü na ca 12,197.018d*0539_07 indriyàõi nirãkùante manasaitàni sarva÷aþ 12,197.019a manasy àkçtayo magnà manas tv atigataü matim 12,197.019c matis tv atigatà j¤ànaü j¤ànaü tv abhigataü param 12,197.020a indriyair manasaþ siddhir na buddhiü budhyate manaþ 12,197.020c na buddhir budhyate 'vyaktaü såkùmas tv etàni pa÷yati 12,198.001 manur uvàca 12,198.001*0540_01 duþkhopaghàte ÷àrãre mànase càpy upasthite 12,198.001*0540_02 yasmin na ÷akyate kartuü yatnas taü nànucintayet 12,198.001*0540_03 bhaiùajyam etad duþkhasya yad etan nànucintayet 12,198.001*0540_04 cintyamànaü hi càbhyeti bhåya÷ càpi pravartate 12,198.001*0540_05 praj¤ayà mànasaü duþkhaü hanyàc chàrãram auùadhaiþ 12,198.001*0540_06 etad vij¤ànasàmarthyaü na bàlaiþ samatàm iyàt 12,198.001*0540_07 anityaü yauvanaü råpaü jãvitaü dravyasaücayaþ 12,198.001*0540_08 àrogyaü priyasaüvàso gçdhyet tatra na paõóitaþ 12,198.001*0540_09 na jànapadikaü duþkham ekaþ ÷ocitum arhati 12,198.001*0540_10 a÷ocan pratikurvãta yadi pa÷yed upakramam 12,198.001*0540_11 sukhàd bahutaraü duþkhaü jãvite nàsti saü÷ayaþ 12,198.001*0540_12 snigdhasya cendriyàrtheùu mohàn maraõam apriyam 12,198.001*0540_13 parityajati yo duþkhaü sukhaü vàpy ubhayaü naraþ 12,198.001*0540_14 abhyeti brahma so 'tyantaü na te ÷ocanti paõóitàþ 12,198.001*0540_15 duþkham arthà hi yujyante pàlane na ca te sukham 12,198.001*0540_16 duþkhena càdhigamyante nà÷am eùàü na cintayet 12,198.001a j¤ànaü j¤eyàbhinirvçttaü viddhi j¤ànaguõaü manaþ 12,198.001c praj¤àkaraõasaüyuktaü tato buddhiþ pravartate 12,198.002a yadà karmaguõopetà buddhir manasi vartate 12,198.002c tadà praj¤àyate brahma dhyànayogasamàdhinà 12,198.003a seyaü guõavatã buddhir guõeùv evàbhivartate 12,198.003c avatàràbhiniþsrotaü gireþ ÷çïgàd ivodakam 12,198.004a yadà nirguõam àpnoti dhyànaü manasi pårvajam 12,198.004c tadà praj¤àyate brahma nikaùyaü nikaùe yathà 12,198.005a manas tv apahçtaü buddhim indriyàrthanidar÷anam 12,198.005c na samakùaü guõàvekùi nirguõasya nidar÷anam 12,198.006a sarvàõy etàni saüvàrya dvàràõi manasi sthitaþ 12,198.006c manasy ekàgratàü kçtvà tat paraü pratipadyate 12,198.007a yathà mahànti bhåtàni nivartante guõakùaye 12,198.007c tathendriyàõy upàdàya buddhir manasi vartate 12,198.008a yadà manasi sà buddhir vartate 'ntaracàriõã 12,198.008c vyavasàyaguõopetà tadà saüpadyate manaþ 12,198.009a guõavadbhir guõopetaü yadà dhyànaguõaü manaþ 12,198.009c tadà sarvaguõàn hitvà nirguõaü pratipadyate 12,198.010a avyaktasyeha vij¤àne nàsti tulyaü nidar÷anam 12,198.010c yatra nàsti padanyàsaþ kas taü viùayam àpnuyàt 12,198.011a tapasà cànumànena guõair jàtyà ÷rutena ca 12,198.011c ninãùet tat paraü brahma vi÷uddhenàntaràtmanà 12,198.012a guõahãno hi taü màrgaü bahiþ samanuvartate 12,198.012c guõàbhàvàt prakçtyà ca nistarkyaü j¤eyasaümitam 12,198.013a nairguõyàd brahma càpnoti saguõatvàn nivartate 12,198.013c guõaprasàriõã buddhir hutà÷ana ivendhane 12,198.014a yathà pa¤ca vimuktàni indriyàõi svakarmabhiþ 12,198.014c tathà tat paramaü brahma vimuktaü prakçteþ param 12,198.015a evaü prakçtitaþ sarve prabhavanti ÷arãriõaþ 12,198.015c nivartante nivçttau ca sargaü naivopayànti ca 12,198.016a puruùaþ prakçtir buddhir vi÷eùà÷ cendriyàõi ca 12,198.016c ahaükàro 'bhimàna÷ ca saübhåto bhåtasaüj¤akaþ 12,198.017a ekasyàdyà pravçttis tu pradhànàt saüpravartate 12,198.017c dvitãyà mithunavyaktim avi÷eùàn niyacchati 12,198.018a dharmàd utkçùyate ÷reyas tathà÷reyo 'py adharmataþ 12,198.018c ràgavàn prakçtiü hy eti virakto j¤ànavàn bhavet 12,199.001 manur uvàca 12,199.001@014_0001 tad eva satataü manye na ÷akyam anuvarõitum 12,199.001@014_0002 yathànidar÷anaü vastu na ÷akyam anubodhitum 12,199.001@014_0003 yathà hi sàraü jànàti na kathaü cana saüsthitam 12,199.001@014_0004 parakàyacchavis tadvad dehe 'yaü cetanas tathà 12,199.001@014_0005 vinà kàyaü na sà chàyà tàü vinà kàyam asty uta 12,199.001@014_0006 tadvad eva vinà nàsti prakçter iha vartanam 12,199.001@014_0007 idaü vinà paraü nàsti nedam asti paraü vinà 12,199.001@014_0008 jãvàtmanà tv asau chinnas tv eùa caiva paràtmanà 12,199.001@014_0009 tat tatheti viduþ ke cid atathyam iti càpare 12,199.001@014_0010 ubhayaü me mataü vidvan muktihetau samàhitam 12,199.001@014_0011 vimuktai÷ ca mçgaþ so 'pi dç÷yate saüyatendriyaþ 12,199.001@014_0012 sarveùàü na hi dç÷yo hi taóidvat sphurati hy asau 12,199.001@014_0013 bràhmaõasya samàdç÷yo vartate so 'pi kiü punaþ 12,199.001@014_0014 vidyate paramaþ ÷uddhaþ sàkùibhåto vibhàvasuþ 12,199.001@014_0015 ÷rutir eùà tato nityà tasmàd ekaþ paro mataþ 12,199.001@014_0016 na prayojanam uddi÷ya ceùñà tasya mahàtmanaþ 12,199.001@014_0017 tàdç÷o 'stv iti mantavyas tathà satyaü mahàtmanà 12,199.001@014_0018 nànàsaüsthena bhedena sadà gativibhedavat 12,199.001@014_0019 tasya bhedaþ samàkhyàto bhedo hy asti tathàvidhaþ 12,199.001@014_0020 evaü vidvan vijànãhi paramàtmànam avyayam 12,199.001@014_0021 tattadguõavi÷eùeõa saüj¤ànàm anusaüyutam 12,199.001@014_0022 sarve÷varaþ sarvamayaþ sa ca sarvapravartakaþ 12,199.001@014_0023 sarvàtmakaþ sarva÷aktiþ sarvakàraõakàraõam 12,199.001@014_0024 sarvasàdhàraõaþ sarvair upàsya÷ ca mahàtmabhiþ 12,199.001@014_0025 vàsudeveti vikhyàtas taü viditvà÷nute 'mçtam 12,199.001a yadà te pa¤cabhiþ pa¤ca vimuktà manasà saha 12,199.001c atha tad drakùyase brahma maõau såtram ivàrpitam 12,199.002a tad eva ca yathà såtraü suvarõe vartate punaþ 12,199.002c muktàsv atha pravàleùu mçnmaye ràjate tathà 12,199.003a tadvad goùu manuùyeùu tadvad dhastimçgàdiùu 12,199.003c tadvat kãñapataügeùu prasaktàtmà svakarmabhiþ 12,199.004a yena yena ÷arãreõa yad yat karma karoty ayam 12,199.004c tena tena ÷arãreõa tat tat phalam upà÷nute 12,199.005a yathà hy ekarasà bhåmir oùadhyàtmànusàriõã 12,199.005c tathà karmànugà buddhir antaràtmànudar÷inã 12,199.006a j¤ànapårvodbhavà lipsà lipsàpårvàbhisaüdhità 12,199.006c abhisaüdhipårvakaü karma karmamålaü tataþ phalam 12,199.007a phalaü karmàtmakaü vidyàt karma j¤eyàtmakaü tathà 12,199.007c j¤eyaü j¤ànàtmakaü vidyàj j¤ànaü sadasadàtmakam 12,199.007d*0541_01 tad evam iùyate brahma saükhyànàd vinibhidyate 12,199.008a j¤ànànàü ca phalànàü ca j¤eyànàü karmaõàü tathà 12,199.008c kùayànte tat phalaü divyaü j¤ànaü j¤eyapratiùñhitam 12,199.009a mahad dhi paramaü bhåtaü yuktàþ pa÷yanti yoginaþ 12,199.009c abudhàs taü na pa÷yanti hy àtmasthà guõabuddhayaþ 12,199.010a pçthivãråpato råpam apàm iha mahattaram 12,199.010c adbhyo mahattaraü tejas tejasaþ pavano mahàn 12,199.011a pavanàc ca mahad vyoma tasmàt parataraü manaþ 12,199.011c manaso mahatã buddhir buddheþ kàlo mahàn smçtaþ 12,199.012a kàlàt sa bhagavàn viùõur yasya sarvam idaü jagat 12,199.012c nàdir na madhyaü naivàntas tasya devasya vidyate 12,199.013a anàditvàd amadhyatvàd anantatvàc ca so 'vyayaþ 12,199.013c atyeti sarvaduþkhàni duþkhaü hy antavad ucyate 12,199.014a tad brahma paramaü proktaü tad dhàma paramaü smçtam 12,199.014c tad gatvà kàlaviùayàd vimuktà mokùam à÷ritàþ 12,199.015a guõais tv etaiþ prakà÷ante nirguõatvàt tataþ param 12,199.015c nivçttilakùaõo dharmas tathànantyàya kalpate 12,199.016a çco yajåüùi sàmàni ÷arãràõi vyapà÷ritàþ 12,199.016c jihvàgreùu pravartante yatnasàdhyà vinà÷inaþ 12,199.017a na caivam iùyate brahma ÷arãrà÷rayasaübhavam 12,199.017c na yatnasàdhyaü tad brahma nàdimadhyaü na càntavat 12,199.018a çcàm àdis tathà sàmnàü yajuùàm àdir ucyate 12,199.018c anta÷ càdimatàü dçùño na càdir brahmaõaþ smçtaþ 12,199.019a anàditvàd anantatvàt tad anantam athàvyayam 12,199.019c avyayatvàc ca nirdvaüdvaü dvaüdvàbhàvàt tataþ param 12,199.020a adçùñato 'nupàyàc ca apy abhisaüdhe÷ ca karmaõaþ 12,199.020c na tena martyàþ pa÷yanti yena gacchanti tat param 12,199.021a viùayeùu ca saüsargàc chà÷vatasya ca dar÷anàt 12,199.021c manasà cànyad àkàïkùan paraü na pratipadyate 12,199.022a guõàn yad iha pa÷yanti tad icchanty apare janàþ 12,199.022c paraü naivàbhikàïkùanti nirguõatvàd guõàrthinaþ 12,199.023a guõair yas tv avarair yuktaþ kathaü vidyàd guõàn imàn 12,199.023c anumànàd dhi gantavyaü guõair avayavaiþ saha 12,199.024a såkùmeõa manasà vidmo vàcà vaktuü na ÷aknumaþ 12,199.024c mano hi manasà gràhyaü dar÷anena ca dar÷anam 12,199.025a j¤ànena nirmalãkçtya buddhiü buddhyà tathà manaþ 12,199.025c manasà cendriyagràmam anantaü pratipadyate 12,199.026a buddhiprahãõo manasàsamçddhas; tathà nirà÷ãr guõatàm upaiti 12,199.026c paraü tyajantãha vilobhyamànà; hutà÷anaü vàyur ivendhanastham 12,199.027a guõàdàne viprayoge ca teùàü; manaþ sadà buddhiparàvaràbhyàm 12,199.027c anenaiva vidhinà saüpravçtto; guõàdàne brahma÷arãram eti 12,199.028a avyaktàtmà puruùo 'vyaktakarmà; so 'vyaktatvaü gacchati hy antakàle 12,199.028c tair evàyaü cendriyair vardhamànair; glàyadbhir và vartate karmaråpaþ 12,199.029a sarvair ayaü cendriyaiþ saüprayukto; dehaþ pràptaþ pa¤cabhåtà÷rayaþ syàt 12,199.029c nàsàmarthyàd gacchati karmaõeha; hãnas tena parameõàvyayena 12,199.030a pçthvyà naraþ pa÷yati nàntam asyà; hy anta÷ càsyà bhavità ceti viddhi 12,199.030c paraü nayantãha vilobhyamànaü; yathà plavaü vàyur ivàrõavastham 12,199.031a divàkaro guõam upalabhya nirguõo; yathà bhaved vyapagatara÷mimaõóalaþ 12,199.031c tathà hy asau munir iha nirvi÷eùavàn; sa nirguõaü pravi÷ati brahma càvyayam 12,199.032a anàgatiü sukçtimatàü paràü gatiü; svayaübhuvaü prabhavanidhànam avyayam 12,199.032c sanàtanaü yad amçtam avyayaü padaü; vicàrya taü ÷amam amçtatvam a÷nute 12,199.032d@015_0000 yudhiùñhira uvàca 12,199.032d@015_0001 pitàmaha mahàpràj¤a duþkha÷okasamàkule 12,199.032d@015_0002 saüsàracakre lokànàü nirvedo nàsti kiü nv idam 12,199.032d@015_0002 bhãùma uvàca 12,199.032d@015_0003 atràpy udàharantãmam itihàsaü puràtanam 12,199.032d@015_0004 nibandhanasya saüvàdaü bhogavatyà nçpottama 12,199.032d@015_0005 muniü nibandhanaü ÷uùkaü dhamanãyàkçtiü tathà 12,199.032d@015_0006 niràrambhaü niràlambam asajjantaü ca karmaõi 12,199.032d@015_0007 putraü dçùñvàpy uvàcàrtaü màtà bhogavatã tadà 12,199.032d@015_0008 uttiùñha måóha kiü ÷eùe nirapekùaþ suhçjjanaiþ 12,199.032d@015_0009 niràlambo dhanopàye paitçkaü tava kiü dhanam 12,199.032d@015_0009 nibandhana uvàca 12,199.032d@015_0010 paitçkaü me mahan màtaþ sarvaduþkhàlayaü tv iha 12,199.032d@015_0011 asty etat tadvighàtàya yatiùye tatra mà ÷ucaþ 12,199.032d@015_0012 idaü ÷arãram atyugraü pitrà dattam asaü÷ayam 12,199.032d@015_0013 tam eva pitaraü gatvà dhanaü tiùñhati ÷à÷vatam 12,199.032d@015_0014 ka÷ cin mahati saüsàre vartamàno dhanecchayà 12,199.032d@015_0015 vanadurgam abhipràpto mahat kravyàdasaükulam 12,199.032d@015_0016 siühavyàghragajàkàrair atighorair mahà÷anaiþ 12,199.032d@015_0017 samantàt suparikùiptaü sa dçùñvà vyathate pumàn 12,199.032d@015_0018 sa tad vanaü hy anucaran vipradhàvann itas tataþ 12,199.032d@015_0019 vãkùamàõo di÷aþ sarvàþ ÷araõàrthaü pradhàvati 12,199.032d@015_0020 athàpa÷yad vanaü råóhaü samantàd vàguràvçtam 12,199.032d@015_0021 vanamadhye ca tatràsãd udapànaþ samàvçtaþ 12,199.032d@015_0022 vallibhis tçõasaüchinnair gåóhàbhir abhisaüvçtaþ 12,199.032d@015_0023 sa papàta dvijas tatra vijane salilà÷aye 12,199.032d@015_0024 vilagna÷ càbhavat tasmiül latàsaütànasaükule 12,199.032d@015_0025 bàhubhyàü saüpariùvaktas tayà paramasattvayà 12,199.032d@015_0026 sa tathà lambate tatra årdhvapàdo hy adhaþ÷iràþ 12,199.032d@015_0027 adhas tatraiva jàta÷ ca jambåvçkùaþ sudustaraþ 12,199.032d@015_0028 kåpasya tasya velàyà apa÷yat sumahàphalam 12,199.032d@015_0029 vçkùaü bahuvidhaü vyomavallãpuùpasamàkulam 12,199.032d@015_0030 nànàråpà madhukaràs tasmin vçkùe 'bhavan kila 12,199.032d@015_0031 teùàü madhånàü bahudhà dhàrà pravavçte tadà 12,199.032d@015_0032 vilambamànaþ sa pumàn dhàràü pibati sarvadà 12,199.032d@015_0033 na tasya tçùõà viratà pãyamànasya saükañe 12,199.032d@015_0034 parãpsati ca tàü nityam atçptaþ sa punaþ punaþ 12,199.032d@015_0035 evaü sa vasate tatra duþkhiduþkhã punaþ punaþ 12,199.032d@015_0036 mayà tu tad dhanaü deyaü tava dàsyàmi cecchasi 12,199.032d@015_0037 tasya ca pràrthitaþ so 'tha dattvà muktim avàpa saþ 12,199.032d@015_0038 sà ca tyaktvàrthasaükalpaü jagàma paramàü gatim 12,199.032d@015_0039 evaü saüsàracakrasya svaråpaj¤à nçpottama 12,199.032d@015_0040 yudhiùñhira uvàca 12,199.032d@015_0040 paraü vairàgyam àgamya gacchanti paramaü padam 12,199.032d@015_0041 evaü saüsàracakrasya svaråpaü viditaü na me 12,199.032d@015_0042 paitçkaü tu dhanaü proktaü kiü tad vidvan mahàtmanà 12,199.032d@015_0043 kàntàram iti kiü proktaü ko hastã sa tu kåpakaþ 12,199.032d@015_0044 kiüsaüj¤iko mahàvçkùo madhu vàpi pitàmaha 12,199.032d@015_0045 etaü me saü÷ayaü viddhi dhana÷abdaü kim ucyate 12,199.032d@015_0046 bhãùma uvàca 12,199.032d@015_0046 kathaü labdhaü dhanaü tena tathà ca kim idaü tv iha 12,199.032d@015_0047 upàkhyànam idaü sarvaü mokùavidbhir udàhçtam 12,199.032d@015_0048 sumatiü vindate yena bandhanà÷a÷ ca bhàrata 12,199.032d@015_0049 etad uktaü hi kàntàraü mahàn saüsàra eva saþ 12,199.032d@015_0050 ye te pratiùñhità vyàlà vyàdhayas te prakãrtitàþ 12,199.032d@015_0051 yà sà nàrã mahàghorà varõaråpavinà÷inã 12,199.032d@015_0052 tàm àhu÷ ca jaràü pràj¤àþ pariùvaktaü yayà jagat 12,199.032d@015_0053 yas tatra kåpe vasate mahàhiþ kàla eva saþ 12,199.032d@015_0054 yo vçkùaþ sa ca mçtyur hi svakçtaü tasya tat phalam 12,199.032d@015_0055 ye tu kçùõàþ sità ràjan måùikà ràtryahàni vai 12,199.032d@015_0056 dviùañkapadasaüyukto yo hastã ùaõmukhàkçtiþ 12,199.032d@015_0057 sa ca saüvatsaraþ proktaþ pàdamàsartavo mukhàþ 12,199.032d@015_0058 etat saüsàracakrasya svaråpaü vyàhçtaü mayà 12,199.032d@015_0059 evaü labdhadhanaü ràjaüs tat svaråpaü vinà÷aya 12,199.032d@015_0060 etaj j¤àtvà tu sà ràjan paraü vairàgyam àsthità 12,199.032d@015_0061 yathoktavidhinà bhåyaþ paraü padam avàpa saþ 12,199.032d@015_0062 dhatte dhàrayate caiva etasmàt kàraõàd dhanam 12,199.032d@015_0063 tad gaccha càmçtaü ÷uddhaü hiraõyam amçtaü tapaþ 12,199.032d@015_0064 tatsvaråpo mahàdevaþ kçùõo devakinandanaþ 12,199.032d@015_0065 tasya prasàdàd duþkhasya nà÷aü pràpsyasi mànada 12,199.032d@015_0066 ekaþ kartà sa kçùõa÷ ca j¤àninàü paramà gatiþ 12,199.032d@015_0067 idam à÷ritya devendro devà rudràs tathà÷vinau 12,199.032d@015_0068 sve sve pade vivi÷ire bhuktimuktivido janàþ 12,199.032d@015_0069 bhåtànàm antaràtmàsau sa nityapadasaüvçtaþ 12,199.032d@015_0070 ÷råyatàm asya sadbhàvaþ samyag j¤ànaü yathà tava 12,199.032d@015_0071 bhaved etan nibodha tvaü nàradàya purà hariþ 12,199.032d@015_0072 dar÷ayitvàtmano råpaü yad avocat svayaü vibhuþ 12,199.032d@015_0073 purà deva çùiþ ÷rãmàn nàradaþ paramàrthavàn 12,199.032d@015_0074 cacàra pçthivãü kçtsnàü tãrthàny anucaran prabhuþ 12,199.032d@015_0075 himavatpàdam à÷ritya vicàrya ca punaþ punaþ 12,199.032d@015_0076 sa dadar÷a hradaü tatra padmotpalasamàkulam 12,199.032d@015_0077 dadar÷a kanyàü tattãre sarvàbharaõabhåùitàm 12,199.032d@015_0078 ÷obhamànàü ÷riyà ràjan krãóantãm utpalais tathà 12,199.032d@015_0079 sà mahàtmànam àlokya nàradety àha bhàminã 12,199.032d@015_0080 tasyàþ samãpam àsàdya tasthau vismitamànasaþ 12,199.032d@015_0081 vãkùamàõaü tam àj¤àya sà kanyà càruhàsinã 12,199.032d@015_0082 vijajçmbhe mahàbhàgà smayamànà punaþ punaþ 12,199.032d@015_0083 tasmàt samabhavad vaktràt puruùàkçtisaüyutaþ 12,199.032d@015_0084 ratnabinducitàïgas tu sarvàbharaõabhåùitaþ 12,199.032d@015_0085 àdityasadç÷àkàraþ ÷irasà dhàrayan maõim 12,199.032d@015_0086 punar eva tadàkàrasadç÷aþ samajàyata 12,199.032d@015_0087 tçtãyas tu mahàràja vividhàbharaõair yutaþ 12,199.032d@015_0088 pradakùiõaü tu tàü kçtvà vividhadhvanayas tu tàm 12,199.032d@015_0089 tataþ sarveõa viprarùiþ kanyàü papraccha tàü ÷ubhàm 12,199.032d@015_0090 kà tvaü paramakalyàõi padmendusadç÷ànane 12,199.032d@015_0091 kanyovàca 12,199.032d@015_0091 na jàne tvàü mahàdevi bråhi satyam anindite 12,199.032d@015_0092 sàvitrã nàma viprarùe ÷çõu bhadraü tavàstu vai 12,199.032d@015_0093 kiü kariùyàmi tad bråhi tava yac cetasi sthitam 12,199.032d@015_0093 nàrada uvàca 12,199.032d@015_0094 abhivàdaye tvàü sàvitri kçtàrtho 'ham anindite 12,199.032d@015_0095 etaü me saü÷ayaü devi vaktum arhasi ÷obhane 12,199.032d@015_0096 yas tu vai prathamotpannaþ ko 'sau sa puruùàkçtiþ 12,199.032d@015_0097 kanyovàca 12,199.032d@015_0097 bindavas tu mahàdevi mårdhni jyotirmayàkçtiþ 12,199.032d@015_0098 agrajaþ prathamotpanno yajurvedas tathàparaþ 12,199.032d@015_0099 tçtãyaþ sàmavedas tu saü÷ayo vyetu te mune 12,199.032d@015_0100 vedà÷ ca bindusaüyuktà yaj¤asya phalasaü÷ritàþ 12,199.032d@015_0101 yat tad dçùñaü mahaj jyotir jyotir ity ucyate budhaiþ 12,199.032d@015_0102 çùe j¤eyaü mayà càpãty uktvà càntaradhãyata 12,199.032d@015_0103 tataþ sa vismayàviùño nàradaþ puruùarùabha 12,199.032d@015_0104 dhyànayuktaþ sa tu ciraü na bubodha mahàmatiþ 12,199.032d@015_0105 tataþ snàtvà mahàtejà vàgyato niyatendriyaþ 12,199.032d@015_0106 tuùñàva puruùavyàghro jij¤àsu÷ ca tad adbhutam 12,199.032d@015_0107 tato varùa÷ate pårõe bhagavàül lokabhàvanaþ 12,199.032d@015_0108 pràdu÷ cakàra vi÷vàtmà çùeþ paramasauhçdàt 12,199.032d@015_0109 tam àgataü jagannàthaü sarvakàraõakàraõam 12,199.032d@015_0110 akhilàmaramaulyaïgarukmàruõapadadvayam 12,199.032d@015_0111 vainateyapadaspar÷akaõa÷obhitajànukam 12,199.032d@015_0112 pãtàmbaralasatkà¤cãdàmabaddhakañãtañam 12,199.032d@015_0113 ÷rãvatsavakùasaü càrumaõikaustubhakaüdharam 12,199.032d@015_0114 mandasmitamukhàmbhojaü caladàyatalocanam 12,199.032d@015_0115 namracàpànukaraõanamrabhråyuga÷obhitam 12,199.032d@015_0116 nànàratnamaõãvajrasphuranmakarakuõóalam 12,199.032d@015_0117 indranãlanibhàbhaü taü keyåramakuñojjvalam 12,199.032d@015_0118 devair indrapurogai÷ ca çùisaüghair abhiùñutam 12,199.032d@015_0119 nàrado jaya÷abdena vavande ÷irasà harim 12,199.032d@015_0120 tataþ sa bhagavठ÷rãmàn meghagambhãrayà girà 12,199.032d@015_0121 pràhe÷aþ sarvabhåtànàü nàradaü patitaü kùitau 12,199.032d@015_0122 bhadram astu çùe tubhyaü varaü varaya suvrata 12,199.032d@015_0123 yat te manasi suvyaktam asti ca pradadàmi tat 12,199.032d@015_0124 sa cemaü jaya÷abdena prasãdety àturo muniþ 12,199.032d@015_0125 provàca hçdi saüråóhaü ÷aïkhacakragadàdharam 12,199.032d@015_0126 vivakùitaü jagannàtha mayà j¤àtaü tvayàcyuta 12,199.032d@015_0127 tat prasãda hçùãke÷a ÷rotum icchàmi tad dhare 12,199.032d@015_0128 tataþ smayan mahàviùõur abhyabhàùata nàradam 12,199.032d@015_0129 yad dçùñaü mama råpaü tu vedànàü ÷irasi tvayà 12,199.032d@015_0130 nirdvaüdvà nirahaükàràþ ÷ucayaþ ÷uddhalocanàþ 12,199.032d@015_0131 taü màü pa÷yanti satataü tàn pçccha yad ihecchasi 12,199.032d@015_0132 ye yogino mahàpràj¤à madaü÷à ye vyavasthitàþ 12,199.032d@015_0133 bhãùma uvàca 12,199.032d@015_0133 teùàü prasàdaü devarùe matprasàdam avaihi tat 12,199.032d@015_0134 ity uktvà sa jagàmàtha bhagavàn bhåtabhàvanaþ 12,199.032d@015_0135 tasmàd vraja hçùãke÷aü kçùõaü devakinandanam 12,199.032d@015_0136 etam àràdhya govindaü gatà muktiü maharùayaþ 12,199.032d@015_0137 eùa kartà vikartà ca sarvakàraõakàraõam 12,199.032d@015_0138 mayàpy etac chrutaü ràjan nàradàt tu nibodha tat 12,199.032d@015_0139 svayam eva samàcaùña nàrado bhagavàn muniþ 12,199.032d@015_0140 samastasaüsàravighàtakàraõaü 12,199.032d@015_0141 bhajanti ye viùõum ananyamànasàþ 12,199.032d@015_0142 te yànti sàyujyam atãvadurlabham 12,199.032d@015_0143 itãva nityaü hçdi varõayanti 12,200.001 yudhiùñhira uvàca 12,200.001a pitàmaha mahàpràj¤a puõóarãkàkùam acyutam 12,200.001c kartàram akçtaü viùõuü bhåtànàü prabhavàpyayam 12,200.002a nàràyaõaü hçùãke÷aü govindam aparàjitam 12,200.002c tattvena bharata÷reùñha ÷rotum icchàmi ke÷avam 12,200.003 bhãùma uvàca 12,200.003a ÷ruto 'yam artho ràmasya jàmadagnyasya jalpataþ 12,200.003c nàradasya ca devarùeþ kçùõadvaipàyanasya ca 12,200.004a asito devalas tàta vàlmãki÷ ca mahàtapàþ 12,200.004c màrkaõóeya÷ ca govinde kathayaty adbhutaü mahat 12,200.004d*0542_01 ke÷avasya mayà ràjan na ÷akyà varõituü guõàþ 12,200.004d*0542_02 ãdç÷o 'sau hçùãke÷o vàsudevaþ paràt paraþ 12,200.005a ke÷avo bharata÷reùñha bhagavàn ã÷varaþ prabhuþ 12,200.005c puruùaþ sarvam ity eva ÷råyate bahudhà vibhuþ 12,200.006a kiü tu yàni vidur loke bràhmaõàþ ÷àrïgadhanvanaþ 12,200.006c màhàtmyàni mahàbàho ÷çõu tàni yudhiùñhira 12,200.007a yàni càhur manuùyendra ye puràõavido janàþ 12,200.007c a÷eùeõa hi govinde kãrtayiùyàmi tàny aham 12,200.008a mahàbhåtàni bhåtàtmà mahàtmà puruùottamaþ 12,200.008c vàyur jyotis tathà càpaþ khaü gàü caivànvakalpayat 12,200.009a sa dçùñvà pçthivãü caiva sarvabhåte÷varaþ prabhuþ 12,200.009c apsv eva ÷ayanaü cakre mahàtmà puruùottamaþ 12,200.010a sarvatejomayas tasmi¤ ÷ayànaþ ÷ayane ÷ubhe 12,200.010c so 'grajaü sarvabhåtànàü saükarùaõam acintayat 12,200.011a à÷rayaü sarvabhåtànàü manaseti vi÷u÷ruma 12,200.011c sa dhàrayati bhåtàtmà ubhe bhåtabhaviùyatã 12,200.011d*0543_01 pradyumnam asçjat tasmàt sarvatejaþprakà÷akam 12,200.011d*0543_02 aniruddhas tato jaj¤e sarva÷aktir mahàdyutiþ 12,200.011d*0543_03 apsu vyomagamaþ ÷rãmàn yoganidràm upeyivàn 12,200.011d*0543_04 tasmàt saüjaj¤ire devà brahmaviùõumahe÷varàþ 12,200.011d*0543_05 layasthityantakarmàõas trayas te sumahaujasaþ 12,200.012a tatas tasmin mahàbàho pràdurbhåte mahàtmani 12,200.012c bhàskarapratimaü divyaü nàbhyàü padmam ajàyata 12,200.013a sa tatra bhagavàn devaþ puùkare bhàsayan di÷aþ 12,200.013c brahmà samabhavat tàta sarvabhåtapitàmahaþ 12,200.014a tasminn api mahàbàho pràdurbhåte mahàtmani 12,200.014c tamasaþ pårvajo jaj¤e madhur nàma mahàsuraþ 12,200.015a tam ugram ugrakarmàõam ugràü buddhiü samàsthitam 12,200.015c brahmaõopacitiü kurva¤ jaghàna puruùottamaþ 12,200.016a tasya tàta vadhàt sarve devadànavamànavàþ 12,200.016c madhusådanam ity àhur vçùabhaü sarvasàtvatàm 12,200.017a brahmà tu sasçje putràn mànasàn dakùasaptamàn 12,200.017c marãcim atryaïgirasau pulastyaü pulahaü kratum 12,200.018a marãciþ ka÷yapaü tàta putraü càsçjad agrajam 12,200.018c mànasaü janayàm àsa taijasaü brahmasattamam 12,200.019a aïguùñhàd asçjad brahmà marãcer api pårvajam 12,200.019c so 'bhavad bharata÷reùñha dakùo nàma prajàpatiþ 12,200.020a tasya pårvam ajàyanta da÷a tisra÷ ca bhàrata 12,200.020c prajàpater duhitaras tàsàü jyeùñhàbhavad ditiþ 12,200.021a sarvadharmavi÷eùaj¤aþ puõyakãrtir mahàya÷àþ 12,200.021c màrãcaþ ka÷yapas tàta sarvàsàm abhavat patiþ 12,200.022a utpàdya tu mahàbhàgas tàsàm avarajà da÷a 12,200.022c dadau dharmàya dharmaj¤o dakùa eva prajàpatiþ 12,200.023a dharmasya vasavaþ putrà rudrà÷ càmitatejasaþ 12,200.023c vi÷vedevà÷ ca sàdhyà÷ ca marutvanta÷ ca bhàrata 12,200.024a aparàs tu yavãyasyas tàbhyo 'nyàþ saptaviü÷atiþ 12,200.024c somas tàsàü mahàbhàgaþ sarvàsàm abhavat patiþ 12,200.025a itaràs tu vyajàyanta gandharvàüs turagàn dvijàn 12,200.025c gà÷ ca kiüpuruùàn matsyàn audbhidàü÷ ca vanaspatãn 12,200.026a àdityàn aditir jaj¤e deva÷reùñhàn mahàbalàn 12,200.026c teùàü viùõur vàmano 'bhåd govinda÷ càbhavat prabhuþ 12,200.027a tasya vikramaõàd eva devànàü ÷rãr vyavardhata 12,200.027c dànavà÷ ca paràbhåtà daiteyã càsurã prajà 12,200.028a vipracittipradhànàü÷ ca dànavàn asçjad danuþ 12,200.028c ditis tu sarvàn asuràn mahàsattvàn vyajàyata 12,200.028d*0544_01 tataþ sasarja bhagavàn mçtyuü lokabhayaükaram 12,200.028d*0544_02 hartàraü sarvabhåtànàü sasarja ca janàrdanaþ 12,200.029a ahoràtraü ca kàlaü ca yathartu madhusådanaþ 12,200.029c pårvàhõaü càparàhõaü ca sarvam evànvakalpayat 12,200.030a buddyàpaþ so 'sçjan meghàüs tathà sthàvarajaïgamàn 12,200.030c pçthivãü so 'sçjad vi÷vàü sahitàü bhåritejasà 12,200.031a tataþ kçùõo mahàbàhuþ punar eva yudhiùñhira 12,200.031c bràhmaõànàü ÷ataü ÷reùñhaü mukhàd asçjata prabhuþ 12,200.032a bàhubhyàü kùatriya÷ataü vai÷yànàm årutaþ ÷atam 12,200.032c padbhyàü ÷ådra÷ataü caiva ke÷avo bharatarùabha 12,200.033a sa evaü caturo varõàn samutpàdya mahàya÷àþ 12,200.033c adhyakùaü sarvabhåtànàü dhàtàram akarot prabhuþ 12,200.033d*0545_01 vedavidyàvidhàtàraü brahmàõam amitadyutim 12,200.033d*0545_02 bhåtamàtçgaõàdhyakùaü viråpàkùaü ca so 'sçjat 12,200.033d*0545_03 ÷àsitàraü ca pàpànàü pitéõàü samavartinam 12,200.033d*0545_04 asçjat sarvabhåtàtmà nidhipaü ca dhane÷varam 12,200.033d*0545_05 yàdasàm asçjan nàthaü varuõaü ca jale÷varam 12,200.033d*0545_06 vàsavaü sarvadevànàm adhyakùam akarot prabhuþ 12,200.034a yàvad yàvad abhåc chraddhà dehaü dhàrayituü nçõàm 12,200.034c tàvat tàvad ajãvaüs te nàsãd yamakçtaü bhayam 12,200.035a na caiùàü maithuno dharmo babhåva bharatarùabha 12,200.035c saükalpàd eva caiteùàm apatyam udapadyata 12,200.036a tatra tretàyuge kàle saükalpàj jàyate prajà 12,200.036c na hy abhån maithuno dharmas teùàm api janàdhipa 12,200.037a dvàpare maithuno dharmaþ prajànàm abhavan nçpa 12,200.037c tathà kaliyuge ràjan dvaüdvam àpedire janàþ 12,200.038a eùa bhåtapatis tàta svadhyakùa÷ ca prakãrtitaþ 12,200.038c niradhyakùàüs tu kaunteya kãrtayiùyàmi tàn api 12,200.039a dakùiõàpathajanmànaþ sarve talavaràndhrakàþ 12,200.039c utsàþ pulindàþ ÷abarà÷ cåcupà maõóapaiþ saha 12,200.040a uttaràpathajanmànaþ kãrtayiùyàmi tàn api 12,200.040c yaunakàmbojagàndhàràþ kiràtà barbaraiþ saha 12,200.041a ete pàpakçtas tàta caranti pçthivãm imàm 12,200.041c ÷vakàkabalagçdhràõàü sadharmàõo naràdhipa 12,200.042a naite kçtayuge tàta caranti pçthivãm imàm 12,200.042c tretàprabhçti vartante te janà bharatarùabha 12,200.043a tatas tasmin mahàghore saüdhyàkàle yugàntike 12,200.043c ràjànaþ samasajjanta samàsàdyetaretaram 12,200.043d@016_0001 aindraü råpaü samàsthàya hy asurebhya÷ caran mahãm 12,200.043d@016_0002 sa eva bhagavàn devo veditvaü ca gatà mahã 12,200.043d@016_0003 evaübhåte bhåtasçùñir nàrasiühàdayaþ kramàt 12,200.043d@016_0004 pràdurbhàvàþ smçtà viùõor jagatãrakùaõàya vai 12,200.043d@016_0005 eùa kçùõo mahàyogã tattatkàryànuråpaõam 12,200.043d@016_0006 hiraõyaka÷ipuü daityaü hiraõyàkùaü tathaiva ca 12,200.043d@016_0007 ràvaõaü ca mahàdaityaü hatvàsau puruùottamaþ 12,200.043d@016_0008 bhåmer duþkhopanà÷àrthaü brahma÷akràdibhiþ stutaþ 12,200.043d@016_0009 àtmano 'ïgàn mahàtejà udbabarha janàrdanaþ 12,200.043d@016_0010 sitakçùõau mahàràja ke÷au harir udàradhãþ 12,200.043d@016_0011 vasudevasya devakyàm eùa jàta ihottamaþ 12,200.043d@016_0012 dehavàn iha vi÷vàtmà saübandhã te janàrdanaþ 12,200.043d@016_0013 àvirbabhåva yogãndro manotãto jagatpatiþ 12,200.043d@016_0014 acintyaþ puruùavyàghra naiva kevalamànuùaþ 12,200.043d@016_0015 avyaktàdivi÷eùàntaü parãmàõàrthasaüyutam 12,200.043d@016_0016 krãóà harer idaü sarvaü kùaram ity eva dhàryatàm 12,200.043d@016_0017 akùaraü tatparaü nityaü vairåpyaü jagato hareþ 12,200.043d@016_0018 tad viddhi råpam atulam amçtatvaü bhavajjitam 12,200.043d@016_0019 tad eva kçùõo dà÷àrhaþ ÷rãmठ÷rãvatsalakùaõaþ 12,200.043d@016_0020 na bhåtasçùñisaüsthànaü deho 'sya paramàtmanaþ 12,200.043d@016_0021 dehavàn iha yo viùõur asau màyàmayo hariþ 12,200.043d@016_0022 àtmano lokarakùàrthaü dhyàhi nityaü sanàtanam 12,200.043d@016_0023 aïgàni caturo vedà mãmàüsà nyàyavistaraþ 12,200.043d@016_0024 itihàsapuràõàni dharmàþ svàyaübhuvàdayaþ 12,200.043d@016_0025 ya enaü prativartante vedàntàni ca sarva÷aþ 12,200.043d@016_0026 bhaktihãnà na tair yànti nityam enaü kathaü cana 12,200.043d@016_0027 sarvabhåteùu bhåtàtmà tattadbuddhiü samàsthitaþ 12,200.043d@016_0028 tasmàd buddhas tvam evainaü dhyàhi nityam atandritaþ 12,200.044a evam eùa kuru÷reùñha pràdurbhàvo mahàtmanaþ 12,200.044c devadevarùir àcaùña nàradaþ sarvalokadçk 12,200.045a nàrado 'py atha kçùõasya paraü mene naràdhipa 12,200.045c ÷à÷vatatvaü mahàbàho yathàvad bharatarùabha 12,200.046a evam eùa mahàbàhuþ ke÷avaþ satyavikramaþ 12,200.046c acintyaþ puõóarãkàkùo naiùa kevalamànuùaþ 12,200.046d*0546_01 evaüvidho 'sau puruùaþ ko vainaü vetti sarvadà 12,200.046d*0546_02 etat te kathitaü ràjan bhåyaþ ÷rotuü kim icchasi 12,201.001 yudhiùñhira uvàca 12,201.001a ke pårvam àsan patayaþ prajànàü bharatarùabha 12,201.001c ke carùayo mahàbhàgà dikùu pratyeka÷aþ smçtàþ 12,201.002 bhãùma uvàca 12,201.002a ÷råyatàü bharata÷reùñha yan mà tvaü paripçcchasi 12,201.002c prajànàü patayo ye sma dikùu pratyeka÷aþ smçtàþ 12,201.003a ekaþ svayaübhår bhagavàn àdyo brahmà sanàtanaþ 12,201.003c brahmaõaþ sapta putrà vai mahàtmànaþ svayaübhuvaþ 12,201.004a marãcir atryaïgirasau pulastyaþ pulahaþ kratuþ 12,201.004c vasiùñha÷ ca mahàbhàgaþ sadç÷à vai svayaübhuvà 12,201.005a sapta brahmàõa ity eùa puràõe ni÷cayo gataþ 12,201.005c ata årdhvaü pravakùyàmi sarvàn eva prajàpatãn 12,201.006a atrivaü÷asamutpanno brahmayoniþ sanàtanaþ 12,201.006c pràcãnabarhir bhagavàüs tasmàt pràcetaso da÷a 12,201.007a da÷ànàü tanayas tv eko dakùo nàma prajàpatiþ 12,201.007c tasya dve nàmanã loke dakùaþ ka iti cocyate 12,201.008a marãceþ ka÷yapaþ putras tasya dve nàmanã ÷rute 12,201.008c ariùñanemir ity ekaü ka÷yapety aparaü viduþ 12,201.009a aïga÷ caivaurasaþ ÷rãmàn ràjà bhauma÷ ca vãryavàn 12,201.009c sahasraü ya÷ ca divyànàü yugànàü paryupàsità 12,201.010a aryamà caiva bhagavàn ye cànye tanayà vibho 12,201.010c ete prade÷àþ kathità bhuvanànàü prabhàvanàþ 12,201.011a ÷a÷abindo÷ ca bhàryàõàü sahasràõi da÷àcyuta 12,201.011c ekaikasyàü sahasraü tu tanayànàm abhåt tadà 12,201.012a evaü ÷atasahasràõàü ÷ataü tasya mahàtmanaþ 12,201.012c putràõàü na ca te kaü cid icchanty anyaü prajàpatim 12,201.013a prajàm àcakùate vipràþ pauràõãü ÷à÷abindavãm 12,201.013c sa vçùõivaü÷aprabhavo mahàn vaü÷aþ prajàpateþ 12,201.014a ete prajànàü patayaþ samuddiùñà ya÷asvinaþ 12,201.014b*0547_01 ÷a÷abindus tu ràjarùir mahàyogã mahàmanàþ 12,201.014b*0547_02 adhyàtmavit sahasràõàü bhàryàõàü da÷amadhyagaþ 12,201.014b*0547_03 sa yogã yogam àpannas tataþ sàyujyatàü gataþ 12,201.014c ataþ paraü pravakùyàmi devàüs tribhuvane÷varàn 12,201.015a bhago 'ü÷a÷ càryamà caiva mitro 'tha varuõas tathà 12,201.015c savità caiva dhàtà ca vivasvàü÷ ca mahàbalaþ 12,201.016a påùà tvaùñà tathaivendro dvàda÷o viùõur ucyate 12,201.016c ta ete dvàda÷àdityàþ ka÷yapasyàtmasaübhavàþ 12,201.017a nàsatya÷ caiva dasra÷ ca smçtau dvàv a÷vinàv api 12,201.017c màrtàõóasyàtmajàv etàv aùñamasya prajàpateþ 12,201.018a tvaùñu÷ caivàtmajaþ ÷rãmàn vi÷varåpo mahàya÷àþ 12,201.018c ajaikapàd ahirbudhnyo viråpàkùo 'tha raivataþ 12,201.019a hara÷ ca bahuråpa÷ ca tryambaka÷ ca sure÷varaþ 12,201.019c sàvitra÷ ca jayanta÷ ca pinàkã càparàjitaþ 12,201.019d*0548_01 ekàda÷aite kathità rudràs tribhuvane÷varàþ 12,201.019d*0549_01 dharo dhruva÷ ca soma÷ ca àpa÷ caivànilo 'nalaþ 12,201.019d*0549_02 pratyåùa÷ ca mahàbhàgaþ sàvitra÷ càùñamaþ smçtaþ 12,201.019e pårvam eva mahàbhàgà vasavo 'ùñau prakãrtitàþ 12,201.020a eta evaüvidhà devà manor eva prajàpateþ 12,201.020c te ca pårve surà÷ ceti dvividhàþ pitaraþ smçtàþ 12,201.021a ÷ãlaråparatàs tv anye tathànye siddhasàdhyayoþ 12,201.021c çbhavo maruta÷ caiva devànàü codità gaõàþ 12,201.022a evam ete samàmnàtà vi÷vedevàs tathà÷vinau 12,201.022c àdityàþ kùatriyàs teùàü vi÷as tu marutas tathà 12,201.023a a÷vinau tu matau ÷ådrau tapasy ugre samàhitau 12,201.023c smçtàs tv aïgiraso devà bràhmaõà iti ni÷cayaþ 12,201.023e ity etat sarvadevànàü càturvarõyaü prakãrtitam 12,201.024a etàn vai pràtar utthàya devàn yas tu prakãrtayet 12,201.024c svajàd anyakçtàc caiva sarvapàpàt pramucyate 12,201.025a yavakrãto 'tha raibhya÷ ca arvàvasuparàvaså 12,201.025c au÷ija÷ caiva kakùãvàn nala÷ càïgirasaþ sutàþ 12,201.026a çùer medhàtitheþ putraþ kaõvo barhiùadas tathà 12,201.026c trailokyabhàvanàs tàta pràcyàü saptarùayas tathà 12,201.027a unmuco vimuca÷ caiva svastyàtreya÷ ca vãryavàn 12,201.027c pramuca÷ cedhmavàha÷ ca bhagavàü÷ ca dçóhavrataþ 12,201.028a mitràvaruõayoþ putras tathàgastyaþ pratàpavàn 12,201.028c ete brahmarùayo nityam à÷rità dakùiõàü di÷am 12,201.029a ruùadguþ kavaùo dhaumyaþ parivyàdha÷ ca vãryavàn 12,201.029c ekata÷ ca dvita÷ caiva trita÷ caiva maharùayaþ 12,201.030a atreþ putra÷ ca bhagavàüs tathà sàrasvataþ prabhuþ 12,201.030c ete nava mahàtmànaþ pa÷cimàm à÷rità di÷am 12,201.031a àtreya÷ ca vasiùñha÷ ca ka÷yapa÷ ca mahàn çùiþ 12,201.031c gautamaþ sabharadvàjo vi÷vàmitro 'tha kau÷ikaþ 12,201.032a tathaiva putro bhagavàn çcãkasya mahàtmanaþ 12,201.032c jamadagni÷ ca saptaite udãcãü di÷am à÷ritàþ 12,201.033a ete pratidi÷aü sarve kãrtitàs tigmatejasaþ 12,201.033c sàkùibhåtà mahàtmàno bhuvanànàü prabhàvanàþ 12,201.034a evam ete mahàtmànaþ sthitàþ pratyeka÷o di÷aþ 12,201.034c eteùàü kãrtanaü kçtvà sarvapàpaiþ pramucyate 12,201.035a yasyàü yasyàü di÷i hy ete tàü di÷aü ÷araõaü gataþ 12,201.035c mucyate sarvapàpebhyaþ svastimàü÷ ca gçhàn vrajet 12,202.001 yudhiùñhira uvàca 12,202.001a pitàmaha mahàpràj¤a yudhi satyaparàkrama 12,202.001c ÷rotum icchàmi kàrtsnyena kçùõam avyayam ã÷varam 12,202.002a yac càsya tejaþ sumahad yac ca karma puràtanam 12,202.002c tan me sarvaü yathàtattvaü prabråhi bharatarùabha 12,202.003a tiryagyonigataü råpaü kathaü dhàritavàn hariþ 12,202.003c kena kàryavisargeõa tan me bråhi pitàmaha 12,202.004 bhãùma uvàca 12,202.004a puràhaü mçgayàü yàto màrkaõóeyà÷rame sthitaþ 12,202.004c tatràpa÷yaü munigaõàn samàsãnàn sahasra÷aþ 12,202.005a tatas te madhuparkeõa påjàü cakrur atho mayi 12,202.005c pratigçhya ca tàü påjàü pratyanandam çùãn aham 12,202.006a kathaiùà kathità tatra ka÷yapena maharùiõà 12,202.006c manaþprahlàdinãü divyàü tàm ihaikamanàþ ÷çõu 12,202.006d*0550_01 dharmo hi bhagavàn viùõur varàho yaj¤aråpadhçk 12,202.006d*0550_02 tanmayaü ca jagat sarvam àtmà sarvasya càtmavàn 12,202.007a purà dànavamukhyà hi krodhalobhasamanvitàþ 12,202.007c balena mattàþ ÷ata÷o narakàdyà mahàsuràþ 12,202.008a tathaiva cànye bahavo dànavà yuddhadurmadàþ 12,202.008c na sahante sma devànàü samçddhiü tàm anuttamàm 12,202.008d*0551_01 narakàdyà mahàghorà hiraõyàkùam upà÷ritàþ 12,202.008d*0551_02 udyogaü paramaü cakrur devànàü nigrahe tadà 12,202.008d*0551_03 niyutaü vatsaràõàü tu vàyubhakùo 'bhavat tadà 12,202.008d*0551_04 hiraõyàkùo mahàraudro lebhe devàt pitàmahàt 12,202.008d*0551_05 varàn acintyàn atulठ÷ata÷o 'tha sahasra÷aþ 12,202.009a dànavair ardyamànàs tu devà devarùayas tathà 12,202.009c na ÷arma lebhire ràjan vi÷amànàs tatas tataþ 12,202.010a pçthivãü càrtaråpàü te samapa÷yan divaukasaþ 12,202.010c dànavair abhisaükãrõàü ghoraråpair mahàbalaiþ 12,202.010e bhàràrtàm apakçùñàü ca duþkhitàü saünimajjatãm 12,202.010f*0552_01 gçhãtvà pçthivã devã pàtàle nyavasat tadà 12,202.010f*0552_02 tatas trailokyam akhilaü niroùadhigaõànvitam 12,202.010f*0552_03 niþsvàdhyàyavaùañkàram abhåt sarvaü samantataþ 12,202.011a athàditeyàþ saütrastà brahmàõam idam abruvan 12,202.011c kathaü ÷akyàmahe brahman dànavair upamardanam 12,202.011d*0553_01 hiraõyàkùeõa bhagavan gçhãteyaü vasuüdharà 12,202.011d*0553_02 na ÷akùyàmo vayaü tatra praveùñuü jaladurgamam 12,202.011d*0553_03 tàn àha bhagavàn brahmà munir eva prasàdyatàm 12,202.011d*0553_04 agastyo 'sau mahàtejàþ pàtu taj jalam a¤jasà 12,202.011d*0553_05 tatheti coktvà te devà munim åcur mudànvitàþ 12,202.011d*0553_06 tràyasva lokàn viprarùe jalam etat kùayaü naya 12,202.011d*0553_07 tatheti coktvà bhagavàn kàlànalasamadyutiþ 12,202.011d*0553_08 dhyàya¤ jalàdanivahaü sa kùaõena papau jalam 12,202.011d*0553_09 ÷oùite tu samudre ca devàþ sarùipurogamàþ 12,202.011d*0553_10 brahmàõaü praõipatyocur muninà ÷oùitaü jalam 12,202.011d*0553_11 iti bhåyaþ samàcakùva kiü kariùyàmahe vibho 12,202.012a svayaübhås tàn uvàcedaü nisçùño 'tra vidhir mayà 12,202.012c te vareõàbhisaümattà balena ca madena ca 12,202.013a nàvabhotsyanti saümåóhà viùõum avyaktadar÷anam 12,202.013c varàharåpiõaü devam adhçùyam amarair api 12,202.014a eùa vegena gatvà hi yatra te dànavàdhamàþ 12,202.014c antarbhåmigatà ghorà nivasanti sahasra÷aþ 12,202.014e ÷amayiùyati ÷rutvà te jahçùuþ surasattamàþ 12,202.015a tato viùõur mahàtejà vàràhaü råpam à÷ritaþ 12,202.015c antarbhåmiü saüpravi÷ya jagàma ditijàn prati 12,202.016a dçùñvà ca sahitàþ sarve daityàþ sattvam amànuùam 12,202.016c prasahya sahasà sarve saütasthuþ kàlamohitàþ 12,202.017a sarve ca samabhidrutya varàhaü jagçhuþ samam 12,202.017c saükruddhà÷ ca varàhaü taü vyakarùanta samantataþ 12,202.018a dànavendrà mahàkàyà mahàvãryà balocchritàþ 12,202.018c nà÷aknuvaü÷ ca kiü cit te tasya kartuü tadà vibho 12,202.019a tato 'gaman vismayaü te dànavendrà bh